Matsya Purana · Chapter 58

jalāśayagataṃ viṣṇum uvāca ravinandanaḥ
taḍāgārāmakūpānāṃ vāpīṣu nalinīṣu ca //

vidhiṃ pṛcchāmi deveśe devatāyataneṣu ca
ke tatra cartvijo nātha vedī vā kīdṛśī bhavet //

dakṣiṇāvalayaḥ kālaḥ sthānamācārya eva ca
dravyāṇi kāni śastāni sarvamācakṣva tattvataḥ //

śṛṇu rājanmahābāho taḍāgādiṣu yo vidhiḥ
purāṇeṣvitihāso 'yaṃ paṭhyate vedavādibhiḥ //

prāpya pakṣaṃ śubhaṃ śuklam atīte cottarāyaṇe
puṇye 'hni viprakathite kṛtvā brāhmaṇavācanam //

prāgudakpravaṇe deśe taḍāgasya samīpataḥ
caturhastāṃ śubhāṃ vedīṃ caturasrāṃ caturmukhām //

tathā ṣoḍaśahastaḥ syān maṇḍapaśca caturmukhaḥ
vedyāśca parito gartā ratnimātrāstrimekhalāḥ //

nava saptātha vā pañca nātiriktā nṛpātmaja
vitastimātrā yoniḥ syāt ṣaṭsaptāṅgulivistṛtā //

gartāśca tatra sapta syus triparvocchritamekhalāḥ
sarvatastu savarṇāḥ syuḥ patākādhvajasaṃyutāḥ //

aśvatthodumbaraplakṣa vaṭaśākhākṛtāni tu
maṇḍapasya pratidiśaṃ dvārāṇyetāni kārayet //

śubhāstatrāṣṭa hotāro dvārapālāstathāṣṭa vai
aṣṭau tu jāpakāḥ kāryā brāhmaṇā vedapāragāḥ //

sarvalakṣaṇasampūrṇo mantravidvijitendriyaḥ
kulaśīlasamāyuktaḥ purodhāḥ syāddvijottamaḥ //

pratigarteṣu kalaśī yajñopakaraṇāni ca
vyajanaṃ cāmare śubhre tāmrapātre suvistṛte //

tatastvanekavarṇāḥ syuś caravaḥ pratidaivatam
ācāryaḥ prakṣipedbhūmāv anumantrya vicakṣaṇaḥ //

tryaratnimātro yūpaḥ syāt kṣāravṛkṣavinirmitaḥ
yajamānapramāṇo vā saṃsthāpyo bhūtimicchatā //

hemālaṃkāriṇaḥ kāryāḥ pañcaviṃśatiṛtvijaḥ
kuṇḍalāni ca haimāni keyūrakaṭakāni ca //

tathāṅgulyaḥ pavitrāṇi vāsāṃsi vividhāni ca
pūjayettu samaṃ sarvān ācāryo dviguṇaṃ punaḥ
dadyācchayanasaṃyuktam ātmanaścāpi yatpriyam //

sauvarṇakūrmamakarau rājatau matsyadundubhau
tāmrau kulīramaṇḍūkāv āyasaḥ śiśumārakaḥ
evamāsādya tatsarvam ādāveva viśāṃ pate //

śuklamālyāmbaradharaḥ śuklagandhānulepanaḥ
sarvauṣadhyudakaistatra snāpito vedapāragaiḥ //

yajamānaḥ sapatnīkaḥ putrapautrasamanvitaḥ
paścimaṃ dvāramāsādya praviśedyāgamaṇḍapam //

tato maṅgalaśabdena bherīṇāṃ niḥsvanena ca
añjasā maṇḍalaṃ kuryāt pañcavarṇena tattvavit //

ṣoḍaśāraṃ tataścakraṃ padmagarbhaṃ caturmukham
caturasraṃ ca parito vṛttaṃ madhye suśobhanam //

vedyāścopari tatkṛtvā grahāṃllokapatīṃstataḥ
vinyasenmantrataḥ sarvān pratidikṣu vicakṣaṇaḥ //

kūrmādi sthāpayenmadhye vāruṇaṃ mantramāśritaḥ
brahmāṇaṃ ca śivaṃ viṣṇuṃ tatraiva sthāpayedbudhaḥ //

vināyakaṃ ca vinyasya kamalāmambikāṃ tathā
śāntyarthaṃ sarvalokānāṃ bhūtagrāmaṃ nyasettataḥ //

puṣpabhakṣyaphalairyuktam evaṃ kṛtvādhivāsanam
kumbhān sajalagarbhāṃstān vāsobhiḥ pariveṣṭayet //

puṣpagandhairalaṃkṛtya dvārapālānsamantataḥ
paṭhadhvamiti tānbrūyād ācāryastvabhipūjayet //

bahvṛcau pūrvataḥ sthāpyau dakṣiṇena yajurvidau
sāmagau paścime tadvad uttareṇa tvatharvaṇau //

udaṅmukho dakṣiṇato yajamāna upāviśet
yajadhvamiti tānbrūyād dhautrikānpunareva tu //

utkṛṣṭānmantrajāpena tiṣṭhadhvamiti jāpakān
evamādiśya tānsarvān paryukṣyāgniṃ sa mantravit //

juhuyādvāruṇairmantrair ājyaṃ ca samidhastathā
ṛtvigbhiścātha hotavyaṃ vāruṇaireva sarvataḥ //

grahebhyo vidhivaddhutvā tathendrāyeśvarāya ca
marudbhyo lokapālebhyo vidhivadviśvakarmaṇe //

rātrisūktaṃ ca raudraṃ ca pāvamānaṃ sumaṅgalam
japeyuḥ pauruṣaṃ sūktaṃ pūrvato bahvṛcaḥ pṛthak //

śākraṃ raudraṃ ca saumyaṃ ca kūṣmāṇḍaṃ jātavedasam
saurasūktaṃ japenmantraṃ dakṣiṇena yajurvidaḥ //

vairājyaṃ pauruṣaṃ sūktaṃ sauvarṇaṃ rudrasaṃhitām
śaiśavaṃ pañcanidhanaṃ gāyatraṃ jyeṣṭhasāma ca //

vāmadevyaṃ bṛhatsāma rauravaṃ sarathaṃtaram
gavāṃ vrataṃ ca kāṇvaṃ ca rakṣoghnaṃ vayasastathā
gāyeyuḥ sāmagā rājan paścimaṃ dvāramāśritāḥ //

atharvaṇaścottarataḥ śāntikaṃ pauṣṭikaṃ tathā
japeyurmanasā devam āśritya varuṇaṃ prabhum //

pūrvedyuramito rātrāv evaṃ kṛtvādhivāsanam
gajāśvarathyāvalmīkāt saṃgamāddhradagokulāt
mṛdamādāya kumbheṣu prakṣipeccatvarāttathā //

rocanāṃ ca sasiddhārthāṃ gandhaṃ guggulameva ca
snapanaṃ tasya kartavyaṃ pañcagavyasamanvitam //

pratyekaṃ tu mahāmantrair eva kṛtvā vidhānataḥ
evaṃ kṣapātivāhyātha vidhiyuktena karmaṇā //

tataḥ prabhāte vimale saṃjāte 'tha śataṃ gavām
brāhmaṇebhyaḥ pradātavyam aṣṭaṣaṣṭiśca vā punaḥ
pañcāśadvātha ṣaṭtriṃśat pañcaviṃśatirapyatha //

tataḥ sāṃvatsaraprokte śubhe lagne suśobhane
vedaśabdaiśca gāndharvair vādyaiśca vividhaiḥ punaḥ //

kanakālaṃkṛtāṃ kṛtvā jale gāmavatārayet
sāmagāya ca sā deyā brāhmaṇāya viśāṃ pate //

pātrīmādāya sauvarṇīṃ pañcaratnasamanvitām
tato nikṣipya makara matsyādīṃścaiva sarvaśaḥ
dhṛtāṃ caturvidhair viprair vedavedāṅgapāragaiḥ //

mahānadījalopetāṃ dadhyakṣatasamanvitām
uttarābhimukhīṃ dhenuṃ jalamadhye tu kārayet //

atharvaṇena saṃsnātāṃ punarmāmetyatheti ca
āpo hi ṣṭheti mantreṇa kṣiptvāgatya ca maṇḍapam //

pūjayitvā sarastatra baliṃ dadyātsamantataḥ
punardināni hotavyaṃ catvāri munisattamāḥ //

caturthīkarma kartavyaṃ deyā tatrāpi śaktitaḥ
dakṣiṇā rājaśārdūla varuṇakṣmāpaṇaṃ tataḥ //

kṛtvā tu yajñapātrāṇi yajñopakaraṇāni ca
ṛtvigbhyastu samaṃ dattvā maṇḍapaṃ vibhajetpunaḥ
hemapātrīṃ ca śayyāṃ ca sthāpakāya nivedayet //

tataḥ sahasraṃ viprāṇām athavāṣṭaśataṃ tathā
bhojanīyaṃ yathāśakti pañcāśadvātha viṃśatiḥ
evameṣa purāṇeṣu taḍāgavidhirucyate //

kūpavāpīṣu sarvāsu tathā puṣkariṇīṣu ca
eṣa eva vidhirdṛṣṭaḥ pratiṣṭhāsu tathaiva ca //

mantratastu viśeṣaḥ syāt prāsādādyānabhūmiṣu
ayaṃ tvaśaktāvardhena vidhirdṛṣṭaḥ svayambhuvā
alpeṣvekāgnivatkṛtvā vittaśāṭhyādṛte nṛṇām //

prāvṛṭkāle sthite toye hy agniṣṭomaphalaṃ smṛtam
śaratkāle sthitaṃ yatsyāt taduktaphaladāyakam
vājapeyātirātrābhyāṃ hemante śiśire sthitam //

aśvamedhasamaṃ prāhur vasantasamaye sthitam
grīṣme 'pi tatsthitaṃ toyaṃ rājasūyādviśiṣyate //

etānmahārāja viśeṣadharmān karoti yo 'pyāgamaśuddhabuddhiḥ
sa yāti rudrālayamāśu pūtaḥ kalpānanekāndivi modate ca //

anekalokānsa mahattamādīn bhuktvā parārdhadvayamaṅganābhiḥ
sahaiva viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ yat prāpnoti tadyāgaphalena bhūyaḥ //