Matsya Purana · Chapter 53
purāṇasaṃkhyāmācakṣva sūta vistaraśaḥ kramāt
dānadharmamaśeṣaṃ tu yathāvadanupūrvaśaḥ //
idameva purāṇeṣu purāṇapuruṣastadā
yaduktavānsa viśvātmā manave tannibodhata //
purāṇaṃ sarvaśāstrāṇāṃ prathamaṃ brahmaṇā smṛtam
anantaraṃ ca vaktrebhyo vedāstasya vinirgatāḥ //
purāṇamekamevāsīt tadā kalpāntare 'nagha
trivargasādhanaṃ puṇyaṃ śatakoṭipravistaram //
nirdagdheṣu ca lokeṣu vājirūpeṇa vai mayā
aṅgāni caturo vedān purāṇaṃ nyāyavistaram //
mīmāṃsāṃ dharmaśāstraṃ ca parigṛhya mayā kṛtam
matsyarūpeṇa ca punaḥ kalpādāvudakārṇave //
aśeṣam etatkathitam udakāntargatena ca
śrutvā jagāda ca munīn prati devāṃścaturmukhaḥ //
pravṛttiḥ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇasyābhavattataḥ
kālenāgrahaṇaṃ dṛṣṭvā purāṇasya tato nṛpa //
vyāsarūpamahaṃ kṛtvā saṃharāmi yuge yuge
caturlakṣapramāṇena dvāpare dvāpare sadā //
tathāṣṭādaśadhā kṛtvā bhūrloke 'sminprakāśyate
adyāpi devaloke 'smiñ chatakoṭipravistaram //
tadartho 'tra caturlakṣaṃ saṃkṣepeṇa nivaśitaḥ
purāṇāni daśāṣṭau ca sāmprataṃ tadihocyate //
nāmatastāni vakṣyāmi śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ
brahmaṇābhihitaṃ pūrvaṃ yāvanmātraṃ marīcaye //
brāhmaṃ tridaśasāhasraṃ purāṇaṃ parikīrtyate
likhitvā tacca yo dadyāj jaladhenusamanvitam
vaiśākhapūrṇimāyāṃ ca brahmaloke mahīyate //
etadeva yadā padmam abhūddhairaṇmayaṃ jagat
tadvṛttāntāśrayaṃ tadvat pādmamityucyate budhaiḥ
pādmaṃ tatpañcapañcāśat sahasrāṇīha kathyate //
tatpurāṇaṃ ca yo dadyāt suvarṇakamalānvitam
jyeṣṭhe māsi tilairyuktam aśvamedhaphalaṃ labhet //
vārāhakalpavṛttāntam adhikṛtya parāśaraḥ
yatprāha dharmānakhilāṃs tadyuktaṃ vaiṣṇavaṃ viduḥ //
tadāṣāḍhe ca yo dadyād ghṛtadhenusamanvitam
paurṇamāsyāṃ vipūtātmā sa padaṃ yāti vāruṇam
trayoviṃśatisāhasraṃ tatpramāṇaṃ vidurbudhāḥ //
śvetakalpaprasaṅgena dharmānvāyurihābravīt
yatra tadvāyavīyaṃ syād rudramāhātmyasaṃyutam
caturviṃśasahasrāṇi purāṇaṃ tadihocyate //
śrāvaṇyāṃ śrāvaṇe māsi guḍadhenusamanvitam
yo dadyādvṛṣasaṃyuktaṃ brāhmaṇāya kuṭumbine
śivaloke sa pūtātmā kalpamekaṃ vasennaraḥ //
yatrādhikṛtya gāyatrīṃ varṇyate dharmavistaraḥ
vṛtrāsuravadhopetaṃ tadbhāgavatamucyate //
sārasvatasya kalpasya madhye ye syurnarottamāḥ
tadvṛttāntodbhavaṃ loke tadbhāgavatamucyate //
likhitvā tacca yo dadyād dhemasiṃhasamanvitam
paurṇamāsyāṃ prauṣṭhapadyāṃ sa yāti paramāṃ gatim
aṣṭādaśa sahasrāṇi purāṇaṃ tatpracakṣate //
yatrāha nārado dharmān bṛhatkalpāśrayāṇi ca
pañcaviṃśatsahasrāṇi nāradīyaṃ taducyate //
āśvine pañcadaśyāṃ tu dadyāddhenusamanvitam
paramāṃ siddhimāpnoti punarāvṛttidurlabhām //
yatrādhikṛtya śakunīn dharmādharmavicāraṇā
vyākhyātā vai munipraśne munibhirdharmacāribhiḥ //
mārkaṇḍeyena kathitaṃ tatsarvaṃ vistareṇa tu
purāṇaṃ navasāhasraṃ mārkaṇḍeyam ihocyate //
pratilikhya ca yo dadyāt sauvarṇakarisaṃyutam
kārttikyāṃ puṇḍarīkasya yajñasya phalabhāgbhavet //
yat tad īśānakaṃ kalpaṃ vṛttāntamadhikṛtya ca
vasiṣṭhāyāgninā proktam āgneyaṃ tatpracakṣate //
likhitvā tacca yo dadyād dhemapadmasamanvitam
mārgaśīrṣyāṃ vidhānena tiladhenusamanvitam //
tacca ṣoḍaśasāhasraṃ sarvakratuphalapradam
yaḥ pradadhannaraḥ so 'tha svargaloke mahīyate //
yatrādhikṛtya māhātmyam ādityasya caturmukhaḥ
aghorakalpavṛttānta prasaṅgena jagatsthitim
manave kathayāmāsa bhūtagrāmasya lakṣaṇam //
caturdaśa sahasrāṇi tathā pañca śatāni ca
bhaviṣyacaritaprāyaṃ bhaviṣyaṃ tadihocyate //
tatpauṣe māsi yo dadyāt paurṇamāsyāṃ vimatsaraḥ
guḍakumbhasamāyuktam agniṣṭomaphalaṃ bhavet //
rathaṃtarasya kalpasya vṛttāntamadhikṛtya ca
sāvarṇinā nāradāya kṛṣṇamāhātmyamuttamam //
yatra brahmavarāhasya codantaṃ varṇitaṃ muhuḥ
tadaṣṭādaśasāhasraṃ brahmavaivartamucyate //
purāṇaṃ brahmavaivartaṃ yo dadyānmāghamāsi ca
paurṇamāsyāṃ śubhadine brahmaloke mahīyate //
yatrāgniliṅgamadhyasthaḥ prāha devo maheśvaraḥ
dharmārthakāmamokṣārtham āgneyamadhikṛtya ca //
kalpānte laiṅgamityuktaṃ purāṇaṃ brahmaṇā svayam
tadekādaśasāhasraṃ phālgunyāṃ yaḥ prayacchati
tiladhenusamāyuktaṃ sa yāti śivasāmyatām //
mahāvarāhasya punar māhātmyamadhikṛtya ca
viṣṇunābhihitaṃ kṣoṇyai tadvārāham ihocyate //
mānavasya prasaṅgena kalpasya munisattamāḥ
caturviṃśatsahasrāṇi tatpurāṇamihocyate //
kāñcanaṃ garuḍaṃ kṛtvā tiladhenusamanvitam
paurṇamāsyāṃ madhau dadyād brāhmaṇāya kuṭumbine
varāhasya prasādena padamāpnoti vaiṣṇavam //
yatra māheśvarāndharmān adhikṛtya ca ṣaṇmukhaḥ
kalpe tatpuruṣaṃ vṛttaṃ caritairupabṛṃhitam //
skāndaṃ nāma purāṇaṃ ca hy ekāśītirnigadyate
sahasrāṇi śataṃ caikam iti martyeṣu gadyate //
parilikhya ca yo dadyād dhemaśūlasamanvitam
śaivaṃ padamavāpnoti mīne copāgate ravau //
trivikramasya māhātmyam adhikṛtya caturmukhaḥ
trivargamabhyadhāttacca vāmanaṃ parikīrtitam //
purāṇaṃ daśasāhasraṃ kūrmakalpānugaṃ śivam
yaḥ śaradviṣuve dadyād vaiṣṇavaṃ yātyasau padam //
yatra dharmārthakāmānāṃ mokṣasya ca rasātale
māhātmyaṃ kathayāmāsa kūrmarūpī janārdanaḥ //
indradyumnaprasaṅgena ṛṣibhyaḥ śakrasaṃnidhau
aṣṭādaśa sahasrāṇi lakṣmīkalpānuṣaṅgikam //
yo dadyādayane kūrmaṃ hemakūrmasamanvitam
gosahasrapradānasya phalaṃ samprāpnuyānnaraḥ //
śrutīnāṃ yatra kalpādau pravṛttyarthaṃ janārdanaḥ
matsyarūpeṇa manave narasiṃhopavarṇanam //
adhikṛtyābravītsapta kalpavṛttaṃ munīśvarāḥ
tanmātsyamiti jānīdhvaṃ sahasrāṇi caturdaśa //
viṣuve hemamatsyena dhenvā caiva samanvitam
yo dadyātpṛthivī tena dattā bhavati cākhilā //
yadā ca gāruḍe kalpe viśvāṇḍādgaruḍodbhavam
adhikṛtyābravītkṛṣṇo gāruḍaṃ tadihocyate //
tad aṣṭādaśakaṃ caikaṃ sahasrāṇīha paṭhyate
sauvarṇahaṃsasaṃyuktaṃ yo dadāti pumāniha
sa siddhiṃ labhate mukhyāṃ śivaloke ca saṃsthitim //
brahmā brahmāṇḍamāhātmyam adhikṛtyābravītpunaḥ
tacca dvādaśasāhasraṃ brahmāṇḍaṃ dviśatādhikam //
bhaviṣyāṇāṃ ca kalpānāṃ śrūyate yatra vistaraḥ
tadbrahmāṇḍapurāṇaṃ ca brahmaṇā samudāhṛtam //
yo dadyāttadvyatīpāte pītorṇāyugasaṃyutam
rājasūyasahasrasya phalamāpnoti mānavaḥ
hemadhenvā yutaṃ tacca brahmalokaphalapradam //
caturlakṣamidaṃ proktaṃ vyāsenādbhutakarmaṇā
matpiturmama pitrā ca mayā tubhyaṃ niveditam //
iha lokahitārthāya saṃkṣiptaṃ paramarṣiṇā
idamadyāpi deveṣu śatakoṭipravistaram //
upabhedānpravakṣyāmi loke ye sampratiṣṭhitāḥ
pādme purāṇe yatroktaṃ narasiṃhopavarṇanam
taccāṣṭādaśasāhasraṃ nārasiṃhamihocyate //
nandāyā yatra māhātmyaṃ kārttikeyena varṇyate
nandīpurāṇaṃ tallokair ākhyātamiti kīrtyate //
yatra sāmbaṃ puraskṛtya bhaviṣyati kathānakam
procyate tatpunarloke sāmbametanmunivratāḥ //
purātanasya kalpasya purāṇāni vidurbudhāḥ
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ purāṇānāmanukramam
evamādityasaṃjñā ca tatraiva parigadyate //
aṣṭādaśabhyastu pṛthak purāṇaṃ yatpradiśyate
vijānīdhvaṃ dvijaśreṣṭhās tadetebhyo vinirgatam //
pañcāṅgāni purāṇeṣu ākhyānakamiti smṛtam
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca
vaṃśyānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam //
brahmaviṣṇvarkarudrāṇāṃ māhātmyaṃ bhuvanasya ca
sasaṃhārapradānāṃ ca purāṇe pañcavarṇake //
dharmaścārthaśca kāmaśca mokṣaścaivātra kīrtyate
sarveṣvapi purāṇeṣu tadviruddhaṃ ca yatphalam //
sāttvikeṣu purāṇeṣu māhātmyamadhikaṃ hareḥ
rājaseṣu ca māhātmyam adhikaṃ brahmaṇo viduḥ //
tadvadagneśca māhātmyaṃ tāmaseṣu śivasya ca
saṃkīrṇeṣu sarasvatyāḥ pitṝṇāṃ ca nigadyate //
aṣṭādaśa purāṇāni kṛtvā satyavatīsutaḥ
bhāratākhyānamakhilaṃ cakre tadupabṛṃhitam
lakṣeṇaikena yatproktaṃ vedārthaparibṛṃhitam //
vālmīkinā tu yatproktaṃ rāmopākhyānamuttamam
brahmaṇābhihitaṃ yacca śatakoṭipravistaram //
āhṛtya nāradāyaivaṃ tena vālmīkaye punaḥ
vālmīkinā ca lokeṣu dharmakāmārthasādhanam
evaṃ sapādāḥ pañcaite lakṣā martye prakīrtitāḥ //
purātanasya kalpasya purāṇāni vidurbudhāḥ
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ purāṇānāmanukramam
yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sa yāti paramāṃ gatim //
idaṃ pavitraṃ yaśaso nidhānam idaṃ pitṝṇāmativallabhaṃ ca
idaṃ ca deveṣv amṛtāyitaṃ ca nityaṃ tvidaṃ pāpaharaṃ ca puṃsām //
Original text: Matsyapurāṇa, 1-176 · Edition: Calcutta: Caukhamba Vidyabhavan, 1954. · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0