Matsya Purana · Chapter 175

tābhyāṃ balābhyāṃ saṃjajñe tumulo vigrahastadā
surāṇāmasurāṇāṃ ca parasparajayaiṣiṇām //

dānavā daivataiḥ sārdhaṃ nānāpraharaṇodyatāḥ
samīyuryudhyamānā vai parvatā iva parvataiḥ //

tatsurāsurasaṃyuktaṃ yuddhamatyadbhutaṃ babhau
dharmādharmasamāyuktaṃ darpeṇa vinayena ca //

tato rathairviprayuktair vāraṇaiśca pracoditaiḥ
utpatadbhiśca gaganam asihastaiḥ samantataḥ //

kṣipyamāṇaiśca musalaiḥ saṃpatadbhiśca sāyakaiḥ
cāpairvisphāryamāṇaiśca pātyamānaiśca mudgaraiḥ //

tadyuddhamabhavadghoraṃ devadānavasaṃkulam
jagatastrāsajananaṃ yugasaṃvartakopamam //

hastamuktaiśca parighair viprayuktaiśca parvataiḥ
dānavāḥ samare jaghnur devānindrapurogamān //

te vadhyamānā balibhir dānavairjitakāśibhiḥ
viṣaṇṇavadanā devā jagmurārtiṃ parāṃ mṛdhe //

te 'straśūlapramathitāḥ parighairbhinnamastakāḥ
bhinnoraskā ditisutair vemū raktaṃ vraṇairbahu //

veṣṭitāḥ śarajālaiśca niryatnāścāsuraiḥ kṛtāḥ
praviṣṭā dānavīṃ māyāṃ na śekuste viceṣṭitum //

astaṃ gatamivābhāti niṣprāṇasadṛśākṛti
balaṃ surāṇāmasurair niṣprayatnāyudhaṃ kṛtam //

daityacāpacyutān ghorāṃś chittvā vajreṇa tāñcharān
śakro daityabalaṃ ghoraṃ viveśa bahulocanaḥ //

sa daityapramukhānhatvā taddānavabalaṃ mahat
tāmasenāstrajālena tamobhūtamathākarot //

te 'nyonyaṃ nāvabudhyanta devānāṃ vāhanāni ca
ghoreṇa tamasāviṣṭāḥ puruhūtasya tejasā //

māyāpāśairvimuktāstu yatnavantaḥ surottamāḥ
vapūṃṣi daityasiṃhānāṃ tamobhūtānyapātayan //

apadhvastā visaṃjñāśca tamasā nīlavarcasā
petuste dānavagaṇāś chinnapakṣā ivādrayaḥ //

tadghanībhūtadaityendram andhakāra ivārṇave
dānavaṃ devakadanaṃ tamobhūtamivābhavat //

tadāsṛjanmahāmāyāṃ mayastāṃ tāmasīṃ dahan
yugāntodyotajananīṃ sṛṣṭāmaurveṇa vahninā //

sā dadāha tataḥ sarvān māyā mayavikalpitā
daityāścādityavapuṣaḥ sadya uttasthurāhave //

māyāmaurvīṃ samāsādya dahyamānā divaukasaḥ
bhejire candraviṣayaṃ śītāṃśusalilapradam //

te dahyamānā hyaurveṇa vahninā naṣṭacetasaḥ
śaśaṃsurvajriṇaṃ devāḥ saṃtaptāḥ śaraṇaiṣiṇaḥ //

saṃtate māyayā sainye hanyamāne ca dānavaiḥ
codito devarājena varuṇo vākyamabravīt //

purā brahmarṣijaḥ śakra tapastepe sudāruṇam
ūrvaḥ sapūrvatejasvī sadṛśo brahmaṇo guṇaiḥ //

taṃ tapantamivādityaṃ tapasā jagadavyayam
upatasthurmunigaṇā divyā devarṣibhiḥ saha //

hiraṇyakaśipuścaiva dānavo dānaveśvaraḥ
ṛṣiṃ vijñāpayāmāsuḥ purā paramatejasam //

ūcurbrahmarṣayastaṃ tu vacanaṃ dharmasaṃhitam
ṛṣivaṃśeṣu bhagavaṃś chinnamūlamidaṃ padam //

ekastvamanapatyaśca gotrajo 'nyo na vartate
kaumāraṃ vratamāsthāya kleśamevānuvartase //

bahūni vipra gotrāṇi munīnāṃ bhāvitātmanām
ekadehāni tiṣṭhanti viviktāni vinā prajāḥ //

evamucchinnamūlaiśca putrairno nāsti kāraṇam
bhavāṃstu tapasā śreṣṭho prajāpātasamadyutiḥ //

tatra vartasva vaṃśāya vardhayātmānam ātmanā
tvayā dharmo 'rjitastena dvitīyāṃ kuru vai tanum //

sa evamukto munibhir munir marmasu tāḍitaḥ
jagarhe tānṛṣigaṇān vacanaṃ cedamabravīt //

yathāyaṃ vihito dharo munīnāṃ śāśvataḥ purā
ārṣaṃ vai sevataḥ karma vanyamūlaphalāśinaḥ //

brahmayonau prasūtasya brāhmaṇasyātmadarśinaḥ
brahmacaryaṃ sucaritaṃ brahmāṇamapi cālayet //

janānāṃ vṛttayastisro ye gṛhāśramavāsinaḥ
asmākaṃ tu varaṃ vṛttir vanāśramanivāsinām //

abbhakṣā vāyubhakṣāśca dantolūkhalinastathā
aśmakuṭṭā hyaśanakāḥ pañcātapasahāśca ye //

ete tapasi tiṣṭhanti vratairapi suduṣkaraiḥ
brahmacaryaṃ puraskṛtya prārthayanti parāṃ gatim //

brahyacaryādbrāhmaṇasya brāhmaṇatvaṃ vidhīyate
evamāhuḥ pare loke brahmacaryavido janāḥ //

brahmacarye sthitaṃ satyaṃ brahmacarye sthitaṃ tapaḥ
ye sthitā brahmacarye tu brāhmaṇā divi saṃsthitāḥ //

nāsti yogaṃ vinā siddhir na vā siddhiṃ vinā yaśaḥ
nāsti loke yaśomūlaṃ brahmacaryātparaṃ tapaḥ //

yo nigṛhyendriyagrāmaṃ bhūtagrāmaṃ ca pañcakam
brahmacaryaṃ samādhatte kimataḥ paramaṃ tapaḥ //

ayoge keśadharaṇam asaṃkalpavratakriyāṃ
abrahmacarye caryā ca trayaṃ syād dambhasaṃjñakam //

kva dārāḥ kva ca saṃyogaḥ kva ca bhāvaviparyayaḥ
nanviyaṃ brahmaṇā sṛṣṭā manasā mānasī prajā //

yadyasti tapaso vīryaṃ yuṣmākaṃ viditātmanām
sṛjadhvaṃ mānasānputrān prājāpatyena karmaṇā //

manasā nirmitā yonir ādhātavyā tapasvibhiḥ
na dārayogo bījaṃ vā vratamuktaṃ tapasvinām //

yadidaṃ luptadharmārthaṃ yuṣmābhiriha nirbhayaiḥ
vyāhṛtaṃ sadbhiratyartham asadbhiriva me matam //

vapurdīptāntarātmānam etatkṛtvā manomayam
dārayogaṃ vinā srakṣye putram ātmatanūruham //

evamātmānamātmā me dvitīyaṃ janayiṣyati
vanyenānena vidhinā didhakṣantamiva prajāḥ //

ūrvastu tapasāviṣṭo niveśyoruṃ hutāśane
mamanthaikena darbheṇa sutasya prabhavāraṇim //

tasyoruṃ sahasā bhittvā jvālāmālī hyanindhanaḥ
jagato dahanākāṅkṣī putro 'gniḥ samapadyata //

ūrvasyoruṃ vinirbhidya aurvo nāmāntako 'nalaḥ
didhakṣanniva lokāṃstrīñ jajñe paramakopanaḥ //

utpannamātraścovāca pitaraṃ kṣīṇayā girā
kṣudhā me bādhate tāta jagadbhakṣye tyajasva mām //

tridivārohibhirjvālair jṛmbhamāṇo diśo daśa
nirdahansarvabhūtāni vavṛdhe so 'ntako 'nalaḥ //

etasminnantare brahmā munimūrvaṃ sabhājayan
uvāca vāryatāṃ putro jagataśca dayāṃ kuru //

asyāpatyasya te vipra kariṣye sthānamuttamam
tathyametadvacaḥ putra śṛṇu tvaṃ vadatāṃ vara //

dhanyo 'smyanugṛhīto 'smi yanme 'dya bhagavāñchiśoḥ
matimetāṃ dadātīha paramānugrahāya vai //

prabhātakāle samprāpte kāṅkṣitavye samāgame
bhagavaṃstarpitaḥ putraḥ kairhavyaiḥ prāpsyate sukham //

kutra cāsya nivāsaḥ syād bhojanaṃ vā kimātmakam
vidhāsyatīha bhagavān vīryatulyaṃ mahaujasaḥ //

vaḍavāmukhe 'sya vasatiḥ samudre vai bhaviṣyati
mama yonirjalaṃ vipra tasya pītavataḥ sukham //

yatrāhamāsa niyataṃ pibanvārimayaṃ haviḥ
taddhavistava putrasya visṛjāmyālayaṃ ca tat //

tato yugānte bhūtānām eṣa cāhaṃ ca putraka
sahitau vicariṣyāvo niṣputrāṇāmṛṇāpahaḥ //

eṣo 'gnir antakāle tu salilāśī mayā kṛtaḥ
dahanaḥ sarvabhūtānāṃ sadevāsurarakṣasām //

evamastviti taṃ so 'gniḥ saṃvṛtajvālamaṇḍalaḥ
praviveśārṇavamukhaṃ prakṣipya pitari prabhām //

pratiyātastato brahmā ye ca sarve maharṣayaḥ
aurvasyāgneḥ prabhāṃ jñātvā svāṃ svāṃ gatimupāśritāḥ //

hiraṇyakaśipurdṛṣṭvā tadā tanmahadadbhutam
uccaiḥ praṇatasarvāṅgo vākyametaduvāca ha //

bhagavannadbhutamidaṃ saṃvṛttaṃ lokasākṣikam
tapasā te muniśreṣṭha parituṣṭaḥ pitāmahaḥ //

ahaṃ tu tava putrasya tava caiva mahāvrata
bhṛtya ityavagantavyaḥ sādhyo yadiha karmaṇā //

tanmāṃ paśya samāpannaṃ tavaivārādhane ratam
yadi sīdenmuniśreṣṭha tavaiva syātparājayaḥ //

dhanyo 'smyanugṛhīto 'smi yasya te 'haṃ guruḥ sthitaḥ
nāsti me tapasānena bhayamadyeha suvrata //

tāmeva māyāṃ gṛhṇīṣva mama putreṇa nirmitām
nirindhanāmagnimayīṃ durdharṣāṃ pāvakairapi //

eṣā te svasya vaṃśasya vaśagārivinigrahe
saṃrakṣatyātmapakṣaṃ ca vipakṣaṃ ca pradhakṣyati //

evamastviti tāṃ gṛhya praṇamya munipuṃgavam
jagāma tridivaṃ hṛṣṭaḥ kṛtārtho dānaveśvaraḥ //

eṣā durviṣahā māyā devairapi durāsadā
aurveṇa nirmitā pūrvaṃ pāvakenorvasūnunā //

tasmiṃstu vyutthite daitye nirvīryaiṣā na saṃśayaḥ
śāpo hyasyāḥ purā dattaḥ sṛṣṭā yenaiva tejasā //

yadyeṣā pratihantavyā kartavyo bhagavānsukhī
dīyatāṃ me sakhā śakra toyayonirniśākaraḥ //

tenāhaṃ saha saṃgamya yādobhiśca samāvṛtaḥ
māyāmetāṃ haniṣyāmi tvatprasādānna saṃśayaḥ //