Matsya Purana · Chapter 171

sthitvā ca tasminkamale brahmā brahmavidāṃ varaḥ
ūrdhvabāhurmahātejās tapo ghoraṃ samāśritaḥ //

prajvalanniva tejobhir bhābhiḥ svābhistamonudaḥ
babhāse sarvadharmasthaḥ sahasrāṃśurivāṃśubhiḥ //

athānyadrūpamāsthāya śaṃbhurnārāyaṇo 'vyayaḥ
ājagāma mahātejā yogācāryo mahāyaśāḥ //

sāṃkhyācāryo hi matimān kapilo brāhmaṇo varaḥ
ubhāvapi mahātmānau stuvantau kṣetratatparau //

tau prāptāvūcatustatra brahmāṇamamitaujasam
parāvaraviśeṣajñau pūjitau ca maharṣibhiḥ //

brahmātmadṛḍhabandhaśca viśālo jagadāsthitaḥ
grāmaṇīḥ sarvabhūtānāṃ brahmā trailokyapūjitaḥ //

tayostadvacanaṃ śrutvā brahmābhyāhṛtayogavit
trīnimān kṛtavāṃllokān yatheyaṃ brahmaṇaḥ śrutiḥ //

putraṃ ca śaṃbhave caikaṃ samutpāditavānṛṣiḥ
tasyāgre vāgyatastasthau brahmā tāmasamavyayam //

sotpannamātro brahmāṇam uktavānmānasaḥ sutaḥ
kiṃ kurmastava sāhāyyaṃ bravītu bhagavānṛṣiḥ //

ya eṣa kapilo brahma nārāyaṇamayastathā
vadate bhavatastattvaṃ tatkuruṣva mahāmate //

brahmaṇastu tadarthaṃ tu tadā bhūyaḥ samutthitaḥ
śuśrūṣurasmi yuvayoḥ kiṃ karomi kṛtāñjaliḥ //

yatsatyamakṣaraṃ brahma hy aṣṭādaśavidhaṃ tu tat
yatsatyaṃ yadṛtaṃ tattu paraṃ padamanusmara //

etadvaco niśamyaiva yayau sa diśamuttarām
gatvā ca tatra brahmatvam agamajjñānatejasā //

tato brahmā bhuvaṃ nāma dvitīyamasṛjatprabhuḥ
saṃkalpayitvā manasā tameva ca mahāmanāḥ //

tataḥ so 'thābravīdvākyaṃ kiṃ karomi pitāmaha
pitāmahasamājñāto brahmāṇaṃ samupasthitaḥ //

brahmābhyāsaṃ tu kṛtavān bhuvaśca pṛthivīṃ gataḥ
prāptaśca paramaṃ sthānaṃ sa tayoḥ pārśvamāgataḥ //

tasminnapi gate putre tṛtīyamasṛjatprabhuḥ
mokṣapravṛttikuśalaṃ bhūrbhuvaṃ nāmato vibhum //

gopatitvaṃ samāsādya tayorevāgamadgatim
evaṃ putrāstrayo 'pyeta uktāḥ śaṃbhormahātmanaḥ //

tāngṛhītvā sutāṃstasya prayātaḥ svārjitāṃ gatim
nārāyaṇaśca bhagavān kapilaśca yatīśvaraḥ //

yaṃ kālaṃ tau gatau muktau brahmā taṃ kālameva hi
tato ghoratamaṃ bhūyaḥ saṃśritaḥ paramaṃ vratam //

na reme 'tha tato brahmā prabhurekastapaścaran
śarīrārdhāttato bhāryāṃ samutpāditavāñchubhām //

tapasā tejasā caiva varcasā niyamena ca
sadṛśīmātmano devīṃ samarthāṃ lokasarjane //

tayā samāhitastatra reme brahmā tapaścaran
tato jagāda tripadāṃ gāyatrīṃ vedapūjitām //

sṛjanprajānāṃ patayaḥ sāgarāṃścāsṛjadvibhuḥ
aparāṃścaiva caturo vedāngāyatrisaṃbhavān //

ātmanaḥ sadṛśānputrān asṛjadvai pitāmahaḥ
viśve prajānāṃ patayo yebhyo lokā viniḥsṛtāḥ //

viśveśaṃ prathamaṃ tāvan mahātāpasamātmajam
sarvamantrahitaṃ puṇyaṃ nāmnā dharmaṃ sa sṛṣṭavān //

dakṣaṃ marīcimatriṃ ca pulastyaṃ pulahaṃ kratum
vasiṣṭhaṃ gautamaṃ caiva bhṛgumaṅgirasaṃ manum //

athaivādbhutamityete jñeyāḥ paitāmaharṣayaḥ
trayodaśaguṇaṃ dharmam ālabhanta maharṣayaḥ //

aditirditirdanuḥ kālā anāyuḥ siṃhikā muniḥ
tāmrā krodhātha suratā vinatā kadrureva ca //

dakṣasyāpatyametā vai kanyā dvādaśa pārthiva
marīceḥ kaśyapaḥ putras tapasā nirmitaḥ kila //

tasmai kanyā dvādaśānyā dakṣastāḥ pradadau tadā
nakṣatrāṇi ca somāya tadā vai dattavānṛṣiḥ //

rohiṇyādīni sarvāṇi puṇyāni ravinandana
lakṣmīrmarutvatī sādhyā viśveśā ca matā śubhā //

devī sarasvatī caiva brahmaṇā nirmitāḥ purā
etāḥ pañca variṣṭhā vai suraśreṣṭhāya pārthiva //

dattā bhadrāya dharmāya brahmaṇā dṛṣṭakarmaṇā
yā tu rūpavatī patnī brahmaṇaḥ kāmarūpiṇī //

surabhiḥ sā hitā bhūtvā brahmāṇaṃ samupasthitā
tatastāmagamadbrahmā maithunaṃ lokapūjitaḥ //

lokasarjanahetujño gavāmarthāya sattamaḥ
jajñire ca sutāstasyāṃ vipulā dhūmasaṃnibhāḥ //

naktasaṃdhyābhrasaṃkāśāḥ prādahaṃstigmatejasaḥ
te rudanto dravantaśca garhayantaḥ pitāmaham //

rodanādravaṇāccaiva rudrā iti tataḥ smṛtāḥ
nirṛtiścaiva śaṃbhurvai tṛtīyaścāparājitaḥ //

mṛgavyādhaḥ kapardī ca dahano 'theśvaraśca vai
ahirbudhnyaśca bhagavān kapālī cāpi piṅgalaḥ //

senānīśca mahātejā rudrāstvekādaśa smṛtāḥ
tasyāmeva surabhyāṃ ca gāvo yajñeśvarāśca vai //

prakṛṣṭāśca tathā māyāḥ surabhyāḥ paśavo 'kṣarāḥ
ajāścaiva tu haṃsāśca tathaivāmṛtamuttamam //

oṣadhyaḥ pravarāyāśca surasyāstāḥ samutthitāḥ
dharmāllakṣmīstathā kāmaṃ sādhyā sādhyānvyajāyata //

bhavaṃ ca prabhavaṃ caiva hīśaṃ cāsurahaṃ tathā
aruṇaṃ cāruṇiṃ caiva viśvāvasubaladhruvau //

haviṣyaṃ ca vitānaṃ ca vidhānaśamitāvapi
vatsaraṃ caiva bhūtiṃ ca sarvāsuraniṣūdanam //

suparvāṇaṃ bṛhatkāntiḥ sādhyā lokanamaskṛtāḥ
vāsavānugatā devī janayāmāsa vai surān //

varaṃ vai prathamaṃ devaṃ dvitīyaṃ dhruvamavyayam
viśvāvasuṃ tṛtīyaṃ ca caturthaṃ somamīśvaram //

tato 'nurūpamāyaṃ ca yamastasmādanantaram
saptamaṃ ca tathā vāyum aṣṭamaṃ nirṛtiṃ vasum //

dharmasyāpatyam etadvai sudevyāṃ samajāyata
viśve devāśca viśvāyāṃ dharmājjātā iti śrutiḥ //

dakṣaścaiva mahābāhuḥ puṣkarasvana eva ca
cākṣuṣastu manuścaiva tathā madhumahoragau //

viśrāntakavapurbālo viṣkambhaśca mahāyaśāḥ
garuḍaścātisattvaujā bhāskarapratimadyutiḥ //

viśvāndevāndevamātā viśveśājanayat sutān
marutvatī marutvato devānajanayatsutān //

agniṃ cakṣuṃ ravirjyotiḥ sāvitraṃ mitrameva ca
amaraṃ śaravṛṣṭiṃ ca sukarṣaṃ ca mahābhujam //

virājaṃ caiva vācaṃ ca viśvāvasumatiṃ tathā
aśvamitraṃ citraraśmiṃ tathā niṣadhanaṃ nṛpa //

hūyantaṃ vāḍavaṃ caiva cāritraṃ mandapannagam
bṛhantaṃ vai bṛhadrūpaṃ tathā vai pūtanānugam //

marutvatī purā jajña etānvai marutāṃ gaṇān
aditiḥ kaśyapājjajña ādityāndvādaśaiva hi //

indro viṣṇurbhagastvaṣṭā varuṇo hyaryamā raviḥ
pūṣā mitraśca dhanado dhātā parjanya eva ca //

ityete dvādaśādityā variṣṭhāstridivaukasaḥ
ādityasya sarasvatyāṃ jajñāte dvau sutau varau //

tapaḥśreṣṭhau guṇaśreṣṭhau tridivasyāpi saṃmatau
danustu dānavāñjajñe ditirdaityānvyajāyata //

kālā tu vai kālakeyān asurānsurasā tu vai
anāyuṣāyāstanayā vyādhayaḥ sumahābalāḥ //

siṃhikā grahamātā vai gandharvajananī muniḥ
tāmrā tvapsarasāṃ mātā puṇyānāṃ bhāratodbhava //

krodhāyāḥ sarvabhūtāni piśācāścaiva pārthiva
jajñe yakṣagaṇāṃścaiva rākṣasāṃśca viśāṃpate //

catuṣpadāni sattvāni tathā gāvastu saurabhāḥ
suparṇānpakṣiṇaścaiva vinatā ca vyajāyata //

mahīdharānsarvanāgān devī kadrūrvyajāyata
evaṃ vṛddhiṃ samagaman viśve lokāḥ paraṃtapa //

tadā vai pauṣkaro rājan prādurbhāvo mahātmanaḥ
prādurbhāvaḥ pauṣkaraste mayā dvaipāyaneritaḥ //

purāṇaḥ puruṣaścaiva mayā viṣṇurhariḥ prabhuḥ
kathitaste 'nupūrveṇa saṃstutaḥ paramarṣibhiḥ //

yaścedamagryaṃ śṛṇuyāt purāṇaṃ sadā naraḥ parvasu gauraveṇa
avāpya lokānsa hi vītarāgaḥ paratra ca svargaphalāni bhuṅkte //

cakṣuṣā manasā vācā karmaṇā ca caturvidham
prasādayati yaḥ kṛṣṇaṃ taṃ kṛṣṇo 'nuprasīdati //

rājā ca labhate rājyam adhanaścottamaṃ dhanam
kṣīṇāyurlabhate cāyuḥ putrakāmaḥ sutaṃ tathā //

yajñā vedāstathā kāmās tapāṃsi vividhāni ca
prāpnoti vividhaṃ puṇyaṃ viṣṇubhakto dhanāni ca //

yadyatkāmayate kiṃcit tattallokeśvarād bhavet
sarvaṃ vihāya ya imaṃ paṭhetpauṣkarakaṃ hareḥ //

prādurbhāvaṃ nṛpaśreṣṭha na tasya hyaśubhaṃ bhavet
eṣa pauṣkarako nāma prādurbhāvo mahātmanaḥ
kīrtitaste mahābhāga vyāsaśrutinidarśanāt //