Matsya Purana · Chapter 165

catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ tu kṛtaṃ yugam
tasya tāvacchatī saṃdhyā dviguṇā ravinandana //

yatra dharmaścatuṣpādas tv adharmaḥ pādavigrahaḥ
svadharmaniratāḥ santo jāyante yatra mānavāḥ //

viprāḥ sthitā dharmaparā rājavṛttau sthitā nṛpāḥ
kṛṣyāmabhiratā vaiśyāḥ śūdrāḥ śuśrūṣavaḥ sthitāḥ //

tadā satyaṃ ca śaucaṃ ca dharmaścaiva vivardhate
sadbhirācaritaṃ karma kriyate khyāyate ca vai //

etatkārtayugaṃ vṛttaṃ sarveṣāmapi pārthiva
prāṇināṃ dharmasaṅgānām api vai nīcajanmanām //

trīṇi varṣasahasrāṇi tretāyugamihocyate
tasya tāvacchatī saṃdhyā dviguṇā parikīrtyate //

dvābhyāmadharmaḥ pādābhyāṃ tribhirdharmo vyavasthitaḥ
yatra satyaṃ ca sattvaṃ ca tretādharmo vidhīyate //

tretāyāṃ vikṛtiṃ yānti varṇāstvete na saṃśayaḥ
cāturvarṇyasya vaikṛtyād yānti daurbalyamāśramāḥ //

eṣā tretāyugagatir vicitrā devanirmitā
dvāparasya tu yā ceṣṭā tāmapi śrotumarhasi //

dvāparaṃ dve sahasre tu varṣāṇāṃ ravinandana
tasya tāvacchatī saṃdhyā dviguṇā yugamucyate //

tatra cārthaparāḥ sarve prāṇino rajasā hatāḥ
sarve naiṣkṛtikāḥ kṣudrā jāyante ravinandana //

dvābhyāṃ dharmaḥ sthitaḥ padbhyām adharmastribhirutthitaḥ
viparyayācchanairdharmaḥ kṣayameti kalau yuge //

brāhmaṇyabhāvasya tatas tathautsukyaṃ viśīryate
vratopavāsāstyajyante dvāpare yugaparyaye //

tathā varṣasahasraṃ tu varṣāṇāṃ dve śate api
saṃdhyayā saha saṃkhyātaṃ krūraṃ kaliyugaṃ smṛtam //

yatrādharmaścatuṣpādaḥ syāddharmaḥ pādavigrahaḥ
kāminastapasā hīnā jāyante tatra mānavāḥ //

naivātisāttvikaḥ kaścin na sādhurna ca satyavāk
nāstikā brahmabhaktā vā jāyante tatra mānavāḥ //

ahaṃkāragṛhītāśca prakṣīṇasnehabandhanāḥ
viprāḥ śūdrasamācārāḥ santi sarve kalau yuge //

āśramāṇāṃ viparyāsaḥ kalau samparivartate
varṇānāṃ caiva saṃdeho yugānte ravinandana //

vidyāddvādaśasāhasrīṃ yugākhyāṃ pūrvanirmitām
evaṃ sahasraparyantaṃ tadaharbrāhmamucyate //

tato 'hani gate tasmin sarveṣāmeva jīvinām
śarīranirvṛtiṃ dṛṣṭvā lokasaṃhārabuddhitaḥ //

devatānāṃ ca sarvāsāṃ brahmādīnāṃ mahīpate
daityānāṃ dānavānāṃ ca yakṣarākṣasapakṣiṇām //

gandharvāṇāmapsarasāṃ bhujaṃgānāṃ ca pārthiva
parvatānāṃ nadīnāṃ ca paśūnāṃ caiva sattama
tiryagyonigatānāṃ ca sattvānāṃ kṛmiṇāṃ tathā //

mahābhūtapatiḥ pañca hṛtvā bhūtāni bhūtakṛt
jagatsaṃharaṇārthāya kurute vaiśasaṃ mahat //

bhūtvā sūryaścakṣuṣī cādadāno bhūtvā vāyuḥ prāṇināṃ prāṇajālam
bhūtvā vahnirnirdahansarvalokān bhūtvā megho bhūya ugro 'pyavarṣat //