Matsya Purana · Chapter 154

prādurāsītpratīhāraḥ śubhranīlāmbujāmbaraḥ
sa jānubhyāṃ mahīṃ gatvā pihitāsyaḥ svapāṇinā //

uvācānāvilaṃ vākyam alpākṣaraparisphuṭam
daityendramarkavṛndānāṃ bibhrataṃ bhāsvaraṃ vapuḥ //

kālanemiḥ surānbaddhāṃś cādāya dvāri tiṣṭhati
sa vijñāpayati stheyaṃ kva bandibhiriti prabho //

tanniśamyābravīddaityaḥ pratīhārasya bhāṣitam
yatheṣṭaṃ sthīyatāmebhir gṛhaṃ me bhuvanatrayam //

kevalaṃ pāśabandhena vimuktairavilambitam
evaṃ kṛte tato devā dūyamānena cetasā //

jagmurjagadguruṃ draṣṭuṃ śaraṇaṃ kamalodbhavam
niveditāste śakrādyāḥ śirobhirdharaṇiṃ gatāḥ
tuṣṭuvuḥ spaṣṭavarṇārthair vacobhiḥ kamalāsanam //

tvamoṃkāro 'syaṅkurāya prasūto viśvasyātmānantabhedasya pūrvam
sambhūtasyānantaraṃ sattvamūrte saṃhārecchoste namo rudramūrte //

vyaktiṃ nītvā tvaṃ vapuḥ svaṃ mahimnā tasmādaṇḍāt sābhidhānādacintyaḥ
dyāvāpṛthvyor ūrdhvakhaṇḍāvarāmyāṃ hy aṇḍādasmāttvaṃ vibhāgaṃ karoṣi //

vyaktaṃ merau yajjanāyustavābhūd evaṃ vidmastvatpraṇītaścakāsti
vyaktaṃ devā janmanaḥ śāśvatasya dyauste mūrdhā locane candrasūryau //

vyālāḥ keśāḥ śrotrarandhrā diśaste pādau bhūmirnābhirandhre samudrāḥ
māyākāraḥ kāraṇaṃ tvaṃ prasiddho vedaiḥ śānto jyotiṣā tvaṃ vimuktaḥ //

vedārtheṣu tvāṃ vivṛṇvanti buddhvā hṛtpadmāntaḥsaṃniviṣṭaṃ purāṇam
tvāmātmānaṃ labdhayogā gṛṇanti sāṃkhyairyāstāḥ sapta sūkṣmāḥ praṇītāḥ //

tāsāṃ heturyāṣṭamī cāpi gītā tasyāṃ tasyāṃ gīyase vai tvamantam
dṛṣṭvā mūrtiṃ sthūlasūkṣmāṃ cakāra devairbhāvāḥ kāraṇaiḥ kaiściduktāḥ //

sambhūtāste tvatta evādisarge bhūyastāṃ tāṃ vāsanāṃ te 'bhyupeyuḥ
tvatsaṃkalpenāntamāyāptigūḍhaḥ kālo meyo dhvastasaṃkhyāvikalpaḥ //

bhāvābhāvavyaktisaṃhārahetus tvaṃ so 'nantastasya kartāsi cātman
ye 'nye sūkṣmāḥ santi tebhyo 'bhigītaḥ sthūlā bhāvāścāvṛtāraśca teṣām //

tebhyaḥ sthūlaistaiḥ purāṇaiḥ pratīto bhūtaṃ bhavyaṃ caivamudbhūtibhājām
bhāve bhāve bhāvitaṃ tvā yunakti yuktaṃ yuktaṃ vyaktibhāvānnirasya
itthaṃ devo bhaktibhājāṃ śaraṇyas trātā goptā no bhavānantamūrtiḥ //

viremuramarāḥ stutvā brahmāṇamavikāriṇam
tasthurmanobhir iṣṭārtha samprāptiprārthanāstataḥ //

evaṃ stuto viriñcistu prasādaṃ paramaṃ gataḥ
amarānvaradenāha vāmahastena nirdiśan //

nārī yābhartṛkākasmāt tanuste tyaktabhūṣaṇā
na rājate tathā śakra mlānavaktraśiroruhā //

hutāśanavimukto 'pi na dhūmena virājase
bhasmaneva praticchanno dagdhadāvaściroṣitaḥ //

yamāmayamaye naiva śarīre tvaṃ virājase
daṇḍasyālambaneneva hy akṛcchrastu pade pade //

rajanīcaranātho 'pi kiṃ bhīta iva bhāṣase
rākṣasendra kṣatārāte tvamarātikṣato yathā //

tanuste varuṇocchuṣkā parītasyeva vahninā
vimuktarudhiraṃ pāśaṃ phaṇibhiḥ pravilokayan //

vāyo bhavān vicetaskas tvaṃ snigdhairiva nirjitaḥ
kiṃ tvaṃ bibheṣi dhanada saṃnyasyaiva kuberatām //

rudrāstriśūlinaḥ santo vadadhvaṃ bahuśūlatām
bhavantaḥ kena tatkṣiptaṃ tejastu bhavatāmapi //

akiṃcitkaratāṃ yātaḥ karaste na vibhāsate
alaṃ nīlotpalābhena cakreṇa madhusūdana //

kiṃ tvayānudarālīna bhuvanapravilokanam
kriyate stimitākṣeṇa bhavatā viśvatomukha //

evamuktāḥ surāstena brahmaṇā brahmamūrtinā
vācāṃ pradhānabhūtatvān mārutaṃ tamacodayan //

atha viṣṇumukhairdevaiḥ śvasanaḥ pratibodhitaḥ
caturmukhaṃ tadā prāha carācaraguruṃ vibhum //

na tu vetsi carācarabhūtagataṃ bhavabhāvamatīva mahānucchritaḥ prabhavaḥ /
punararthivaco 'bhivistṛtaśravaṇopamakautukabhāvakṛtaḥ //

tvamananta karoṣi jagadbhavatāṃ sacarācaragarbhavibhinnaguṇām
amarāsurametadaśeṣamapi tvayi tulyamaho janako 'si yataḥ //

piturasti tathāpi manovikṛtiḥ saguṇo viguṇo balavānabalaḥ
bhavato varalābhanivṛttabhayaḥ kuliśāṅgasuto ditijo 'tibalaḥ //

sacarācaranirmathane kimiti kitavastu kṛto vihito bhavatā
kila deva tvayā sthitaye jagatāṃ mahadadbhutacitraviciguṇāḥ //

api tuṣṭikṛtaḥ śrutakāmaphalā vihitā dvijanāyaka devagaṇāḥ
api nākamabhūtkila yajñabhujāṃ bhavato viniyogavaśātsatatam //

apahṛtya vimānagaṇaṃ sa kṛto ditijena mahāmarubhūmisamaḥ
kṛtavānasi sarvaguṇātiśayaṃ yamaśeṣamahīdhararājatayā //

samamiṅgitabhāvavidhiḥ sa girir gaganena sadocchrayatāṃ hi gataḥ
adhivāsavihāravidhāvucito ditijane pavikṣataśṛṅgataṭaḥ //

pariluṇṭhitaratnaguhānivaho bahudaityasabhāśrayatāṃ gamitaḥ
surarāja sa tasya bhayena gataṃ vyadadhādaśarīra ito 'pi vṛthā //

upayogyatayā vivṛtaṃ suciraṃ vimaladyutipūritadigvadanam
bhavataiva vinirmitamādiyuge surahetisamūham anutthamidam //

ditijasya śarīramavāpya gataṃ śatadhā matibhedamivālpamanāḥ
āsāradhūlidhvastāṅgā dvārasthāḥ smaḥ kadarthinaḥ
labdhapraveśāḥ kṛcchreṇa vayaṃ tasyāmaradviṣaḥ //

sabhāyāmamarā deva nikṛṣṭe 'pyupaveśitāḥ
vetrahastair ajalpantas tato 'pahasitāstu taiḥ //

mahārthāḥ siddhasarvārthā bhavantaḥ svalpabhāṣiṇaḥ
cāṭuyuktamatho karma hy amarā bahu bhāṣata //

samayaṃ daityasiṃhasya saśakrasya nu saṃsthitāḥ
vadateti ca daityasya preṣyairvihasitā bahu //

ṛtavo mūrtimantastam upāsante hyaharniśam
kṛtāparādhasaṃtrāsaṃ na tyajanti kadācana //

tantrītrayalayopetaṃ siddhagandharvakiṃnaraiḥ
surāgam upadhā nityaṃ gīyate tasya veśmasu //

hantākṛtopakaraṇair mitrāṇi gurulāghavaiḥ
śaraṇāgatasaṃtyāgī tyaktasatyapariśrayaḥ //

iti niḥśeṣamathavā niḥśeṣaṃ vai na śakyate
tasyāvinayamākhyātuṃ sraṣṭā tatra parāyaṇam //

ityuktaḥ svātmabhūrdevaḥ surairdaityaviceṣṭitam
surānuvāca bhagavāṃs tataḥ smitamukhāmbujaḥ //

avadhyastārako daityaḥ sarvairapi surāsuraiḥ
yasya vadhyaḥ sa nādyāpi jātastribhuvane pumān //

mayā sa varadānena chandayitvā nivāritaḥ
tapasaḥ sāṃprataṃ rājā trailokyadahanātmakāt //

sa ca vavre vadhaṃ daityaḥ śiśutaḥ saptavāsarāt
sa saptadivaso bālaḥ śaṃkarādyo bhaviṣyati //

tārakasya nihantā sa bhāskarābho bhaviṣyati
sāṃprataṃ cāpyapatnīkaḥ śaṃkaro bhagavānprabhuḥ //

yaccāhamuktavānyasyā hy uttānakaratā sadā
uttāno varadaḥ pāṇir eṣa devyāḥ sadaiva tu //

himācalasya duhitā sā tu devī bhaviṣyati
tasyāḥ sakāśādyaḥ śarvas tv araṇyāṃ pāvako yathā //

janayiṣyati taṃ prāpya tārako 'bhibhaviṣyati
mayāpyupāyaḥ sa kṛto yathaivaṃ hi bhaviṣyati //

śeṣaścāpyasya vibhavo vinaśyettadanantaram
stokakālaṃ pratīkṣadhvaṃ nirviśaṅkena cetasā //

ityuktāstridaśāstena sākṣātkamalajanmanā
jagmustaṃ praṇipatyeśaṃ yathāyogaṃ divaukasaḥ //

tato gateṣu deveṣu brahmā lokapitāmahaḥ
niśāṃ sasmāra bhagavān svatanoḥ pūrvasaṃbhavām //

tato bhagavatī rātrir upatasthe pitāmaham
tāṃ vivikte samālokya brahmovāca vibhāvarīm //

vibhāvari mahatkāyaṃ vibudhānāmupasthitam
tatkartavyaṃ tvayā devi śṛṇu kāryasya niścayam //

tārako nāma daityendraḥ suraketuranirjitaḥ
tasyābhāvāya bhagavāñ janayiṣyati ceśvaraḥ //

sutaṃ sa bhavitā tasya tārakasyāntakārakaḥ
śaṃkarasyābhavatpatnī satī dakṣasutā tu yā //

sā mṛtā kupitā devī kasmiṃścitkāraṇāntare
bhavitā himaśailasya duhitā lokabhāvinī //

viraheṇa harastasyā matvā śūnyaṃ jagattrayam
tapasyanhimaśailasya kandare siddhasevite //

pratīkṣamāṇastajjanma kaṃcitkālaṃ nivatsyati
tayoḥ sutaptatapasor bhavitā yo mahābalaḥ //

sa bhaviṣyati daityasya tārakasya vināśakaḥ
jātamātrā tu sā devī svalpasaṃjñā ca bhāminī //

virahotkaṇṭhitā gāḍhaṃ harasaṃgamalālasā
tayoḥ sutaptatapasoḥ saṃyogaḥ syācchubhānane //

tatastābhyāṃ tu janitaḥ svalpo vākkalaho bhavet
tato 'pi saṃśayo bhūyas tārakaṃ prati dṛśyate //

tayoḥ saṃyuktayostasmāt suratāsaktikāraṇe
vighnastvayā vidhātavyo yathā tābhyāṃ tathā śṛṇu //

garbhasthāne ca tanmātuḥ svena rūpeṇa rañjaya
tato vihāya śarvastāṃ viśrānto narmapūrvakam //

bhartsayiṣyati tāṃ devīṃ tataḥ sā kupitā satī
prayāsyati tapaścartuṃ tattasmāttapase punaḥ //

janayiṣyati yaṃ śarvā dayitadyutimaṇḍitam
sa bhaviṣyati hantā vai surārīṇāmasaṃśayam //

tvayāpi dānavā devi hantavyā lokadurjayāḥ
yāvacca na satī deha saṃkrāntaguṇasaṃcayā //

tatsaṃgamena tāvattvaṃ daityānhantuṃ na śakṣyase
evaṃ kṛte tapastaptvā sṛṣṭisaṃhārakāriṇī //

samāptaniyamā devī yadā comā bhaviṣyati
tadā svameva tadrūpaṃ śailajā pratipatsyate //

tanustavāpi sahajā saikānaṃśā bhaviṣyati
rūpāṃśena tu saṃyuktā tvamumāyāṃ bhaviṣyasi //

ekānaṃśeti lokastvāṃ varade pūjayiṣyati
bhedairbahuvidhākāraiḥ sarvagā kāmasādhinī //

oṃkāravaktrā gāyatrī tvamiti brahmavādibhiḥ
ākrāntirūrjitākārā rājabhiśca mahābhujaiḥ //

tvaṃ bhūriti viśāṃ mātā śūdraiḥ śaivīti pūjitā
kṣāntirmunīnāmakṣobhyā dayā niyamināmiti //

tvaṃ mahopāyasaṃdohā nītirnayavisarpiṇām
paricchittistvamarthānāṃ tvamīhā prāṇihṛcchayā //

tvaṃ muktiḥ sarvabhūtānāṃ tvaṃ gatiḥ sarvadehinām
tvaṃ ca kīrtimatāṃ kīrtis tvaṃ mūrtiḥ sarvadehinām //

ratistvaṃ raktacittānāṃ prītistvaṃ hṛṣṭadarśinām
tvaṃ kāntiḥ kṛtabhūṣāṇāṃ tvaṃ śāntirduḥkhakarmaṇām //

tvaṃ bhrāntiḥ sarvabodhānāṃ tvaṃ gatiḥ kratuyājinām
jaladhīnāṃ mahāvelā tvaṃ ca līlā vilāsinām //

saṃbhūtistvaṃ padārthānāṃ sthitistvaṃ lokapālinī
tvaṃ kālarātrirniḥśeṣa bhuvanāvalināśinī //

priyakaṇṭhagrahānanda dāyinī tvaṃ vibhāvarī
ityanekavidhairdevi rūpairloke tvamarcitā //

ye tvāṃ stoṣyanti varade pūjayiṣyanti vāpi ye
te sarvakāmānāpsyanti niyatā nātra saṃśayaḥ //

ityuktā tu niśā devī tathetyuktvā kṛtāñjaliḥ
jagāma tvaritā tūrṇaṃ gṛhaṃ himagireḥ param //

tatrāsīnāṃ mahāharmye ratnabhittisamāśrayām
dadarśa menāmāpāṇḍu cchavivaktrasaroruhām //

kiṃcic chyāmamukhodagra stanabhārāvanāmitām
mahauṣadhigaṇābaddha mantrarājaniṣevitām //

udvahatkanakonnaddha jīvarakṣāmahoragām
maṇidīpagaṇajyotir mahālokaprakāśite //

prakīrṇabahusiddhārthe manojaparivārake
śucinyaṃśukasaṃchanna bhūśayyāstaraṇojjvale //

dhūpāmodamanoramye sarjagandhopayogike
tataḥ krameṇa divase gate dūraṃ vibhāvarī //

vyajṛmbhata sukhodarke tato menā mahāgṛhe
prasuptaprāyapuruṣe nidrābhūtopacārike //

sphuṭāloke śaśabhṛti bhrāntirātrivihaṃgame
rajanīcarabhūtānāṃ saṃghairāvṛtacatvare //

gāḍhakaṇṭhagrahālagna subhageṣṭajane tataḥ
kiṃcidākulatāṃ prāpte menānetrāmbujadvaye //

āviveśa mukhe rātriḥ sucirasphuṭasaṃgamā
janmadāyā jaganmātuḥ krameṇa jaṭharāntare //

āviveśāntaraṃ janma manyamānā kṣapā tu vai
arañjayacchaviṃ devyā guhāraṇye vibhāvarī //

tato jagatpatiprāṇa heturhimagiripriyā
brāhme muhūrte subhage vyasūyata guhāraṇim //

tasyāṃ tu jāyamānāyāṃ jantavaḥ sthāṇujaṅgamāḥ
abhavansukhinaḥ sarve sarvalokanivāsinaḥ //

nārakāṇāmapi tadā sukhaṃ svargasamaṃ mahat
abhavatkrūrasattvānāṃ cetaḥ śāntaṃ ca dehinām //

jyotiṣāmapi tejastvam abhavatsuratonnatā
vanāśritāścauṣadhayaḥ svāduvanti phalāni ca //

gandhavanti ca mālyāni vimalaṃ ca nabho 'bhavat
mārutaśca sukhasparśo diśaśca sumanoharā //

tena codbhūtaphalita paripākaguṇojjvalāḥ
abhavatpṛthivī devī śālimālākulāpi ca //

tapāṃsi dīrghacīrṇāni munīnāṃ bhāvitātmanām
tasmingatāni sāphalyaṃ kāle nirmalacetasām //

vismṛtāni ca śastrāṇi prādurbhāvaṃ prapedire
prabhāvastīrthamukhyānāṃ tadā puṇyatamo 'bhavat //

antarikṣe surāścāsan vimāneṣu sahasraśaḥ
samahendraharibrahma vāyuvahnipurogamāḥ //

puṣpavṛṣṭiṃ pramumucus tasmiṃstu himabhūdhare
jagurgandharvamukhyāśca nanṛtuścāpsarogaṇāḥ //

meruprabhṛtayaścāpi mūrtimanto mahābalāḥ
tasminmahotsave prāpte divyaprabhṛtapāṇayaḥ //

saritaḥ sāgarāścaiva samājagmuśca sarvaśaḥ
himaśailo 'bhavalloke tathā sarvaiścarācaraiḥ //

sevyaścāpyabhigamyaśca sa śreyāṃścācalottamaḥ
anubhūyotsavaṃ devā jagmuḥ svānālayānmudā //

devagandharvanāgendra śailaśīlāvanīguṇaiḥ
himaśailasutā devī svayaṃpūrvikayā tataḥ //

krameṇa vṛddhimānītā lakṣmīvānalasairbudhaiḥ
krameṇa rūpasaubhāgya prabodhairbhuvanatrayam //

ajayadbhūṣayaccāpi niḥsādhārairnagātmajā
etasminnantare śakro nāradaṃ devasaṃmatam //

devarṣimatha sasmāra kāryasādhanasatvaram
smṛtiṃ śakrasya vijñāya jātāṃ tu bhagavāṃstadā //

ājagāma mudā yukto mahendrasya niveśanam
taṃ sa dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ samutthāya mahāsanāt //

yathārheṇa tu pādyena pūjayāmāsa vāsavaḥ
śakrapraṇītāṃ tāṃ pūjāṃ pratigṛhya yathāvidhi //

nāradaḥ kuśalaṃ devam apṛcchatpākaśāsanam
pṛṣṭe ca kuśale śakraḥ provāca vacanaṃ prabhuḥ //

kuśalasyāṅkure tāvat sambhūte bhuvanatraye
tatphalodbhavasaṃpattau tvaṃ bhavātandrito mune //

vetsi caitatsamastaṃ tvaṃ tathāpi paricodakaḥ
nirvṛtiṃ paramāṃ yāti nivedyārthaṃ suhṛjjane //

tadyathā śailajā devī yogaṃ yāyātpinākinā
śīghraṃ tadudyamaḥ sarvair asmatpakṣairvidhīyatām //

avagamyārthamakhilaṃ tata āmantrya nāradaḥ
śakraṃ jagāma bhagavān himaśailaniveśanam //

tatra dvāre sa viprendraś citravetralatākule
vandito himaśailena nirgatena puro muniḥ //

saha praviśya bhavanaṃ bhuvo bhūṣaṇatāṃ gatam
nivedite svayaṃ haime himaśaile na vistṛte //

mahāsane munivaro niṣasādātuladyutiḥ
yathārhaṃ cārghyapādyaṃ ca śailastasmai nyavedayat //

munistu pratijagrāha tamarghaṃ vidhivattadā
gṛhītārghaṃ munivaram apṛcchacchlakṣṇayā girā //

kuśalaṃ tapasaḥ śailaḥ śanaiḥ phullānanāmbujaḥ
munirapyadrirājānam apṛcchatkuśalaṃ tadā //

aho 'vatāritāḥ sarve saṃniveśe mahāgire
pṛthutvaṃ manasā tulyaṃ kandarāṇāṃ tathācala //

gurutvaṃ te guṇaughānāṃ sthāvarādatiricyate
prasannatā ca toyasya manaso 'pyadhikā ca te //

na lakṣayāmaḥ śailendra śiṣyate kandarodarāt
na ca lakṣmīstathā svarge kutrādhikatayā sthitā //

nānātapobhirmunibhir jvalanārkasamaprabhaiḥ
pāvanaiḥ pāvito nityaṃ tvatkandarasamāśritaiḥ //

avamatya vimānāni svargavāsavirāgiṇaḥ
piturgṛha ivāsannā devagandharvakiṃnarāḥ //

aho dhanyo 'si śailendra yasya te kandaraṃ haraḥ
adhyāste lokanātho 'pi samādhānaparāyaṇaḥ //

ityuktavati devarṣau nārade sādaraṃ girā
himaśailasya mahiṣī menā munididṛkṣayā //

anuyātā duhitrā tu svalpāliparicārikā
lajjāpraṇayanamrāṅgī praviveśa niveśanam //

tatra sthito munivaraḥ śailena sahito vaśī
dṛṣṭvā tu tejaso rāśiṃ muniṃ śailapriyā tadā //

vavande gūḍhavadanā pāṇipadmakṛtāñjaliḥ
tāṃ vilokya mahābhāgo maharṣir amitadyutiḥ //

āśīrbhir amṛtodgāra rūpābhistāṃ vyavardhayat
tato vismitacittā tu himavadgiriputrikā //

udaikṣannāradaṃ devī munimadbhutarūpiṇam
ehi vatseti cāpyuktā ṛṣiṇā snigdhayā girā //

kaṇṭhe gṛhītvā pitaram utsaṅge samupāviśat
uvāca mātā tāṃ devīm abhivandaya putrike //

bhagavantaṃ tato dhanyaṃ patimāpsyasi saṃmatam
ityuktā tu tato mātrā vastrāntapihitānanā //

kiṃcitkampitamūrdhā tu vākyaṃ novāca kiṃcana
tataḥ punaruvācedaṃ vākyaṃ mātā sutāṃ tadā //

vatse vandaya devarṣiṃ tato dāsyāmi te śubham
ratnakrīḍanakaṃ ramyaṃ sthāpitaṃ yacciraṃ mayā //

ityuktā tu tato vegād uddhṛtya caraṇau tadā
vavande mūrdhni saṃdhāya karapaṅkajakuḍmalam //

kṛte tu vandane tasyā mātā sakhīmukhena tu
codayāmāsa śanakais tasyāḥ saubhāgyaśaṃsinām //

śarīralakṣaṇānāṃ tu vijñānāya tu kautukāt
strīsvabhāvādyadduhituś cintāṃ hṛdi samudvahan //

jñātvā tadiṅgitaṃ śailo mahiṣyā hṛdayena tu
anudgīrṇo 'kṣatirmene ramyametadupasthitam //

coditaḥ śailamahiṣī sakhyā munivarastadā
smitānano mahābhāgo vākyaṃ provāca nāradaḥ //

na jāto 'syāḥ patirbhadre lakṣaṇaiśca vivarjitā
uttānahastā satataṃ caraṇairvyabhicāribhiḥ
svachāyayā bhaviṣyeyaṃ kimanyadbahu bhāṣyate //

śrutvaitatsaṃbhramāviṣṭo dhvastadhairyo mahābalaḥ
nāradaṃ pratyuvācātha sāśrukaṇṭho mahāgiriḥ //

saṃsārasyātidoṣasya durvijñeyā gatiryataḥ
sṛṣṭyāṃ cāvaśyabhāvinyāṃ kenāpyatiśayātmanā //

kartrā praṇītā maryādā sthitā saṃsāriṇāmiyam
yo jāyate hi yadbījo janituḥ sa hyasārthakaḥ //

janitā cāpi jātasya na kaściditi yatsphuṭam
svakarmaṇaiva jāyante vividhā bhūtajātayaḥ //

aṇḍajo hyaṇḍajājjātaḥ punarjāyeta mānavaḥ
mānuṣācca sarīsṛpyāṃ manuṣyatvena jāyate //

tatrāpi jātau śreṣṭhāyāṃ dharmasyotkarṣaṇena tu
aputrajanminaḥ śeṣāḥ prāṇinaḥ samavasthitāḥ //

manujāstatra jāyante yato na gṛhadharmiṇaḥ
krameṇāśramasaṃprāptir brahmacārivratādanu //

tasya karturniyogena saṃsāro yena vardhitaḥ
saṃsārasya kuto vṛddhiḥ sarve syuryadatigrahāḥ //

ataḥ kartrā tu śāstreṣu sutalābhaḥ praśaṃsitaḥ
prāṇināṃ mohanārthāya narakatrāṇasaṃśrayāt //

striyā virahitā sṛṣṭir jantūnāṃ nopapadyate
strījātistu prakṛtyaiva kṛpaṇā dainyabhāṣiṇī
śāstrālocanasāmarthyam ujjhitaṃ tāsu vedhasā //

śāstreṣūktamasaṃdigdhaṃ bahuvāraṃ mahāphalam
daśaputrasamā kanyā yā na syācchīlavarjitā //

vākyametatphalabhraṣṭaṃ puṃsi glānikaraṃ param
kanyā hi kṛpaṇā śocyā piturduḥkhavivardhinī //

yāpi syātpūrṇasarvāḍhyā patiputradhanādibhiḥ
kiṃ punardurbhagā hīnā patiputradhanādibhiḥ //

tvaṃ coktavānsutāyā me śarīre doṣasaṃgraham
aho muhyāmi śuṣyāmi glāmi sīdāmi nārada //

ayuktamatha vaktavyam aprāpyamapi sāṃpratam
anugraheṇa me chinddhi duḥkhaṃ kanyāśrayaṃ mune //

paricchinne 'pyasaṃdigdhe manaḥ paribhavāśrayam
tṛṣṇā muṣṇāti niṣṇātā phalalobhāśrayāśubhā //

strīṇāṃ hi paramaṃ janma kulānāmubhayātmanām
ihāmutra sukhāyoktaṃ satpatiprāptisaṃjñitam //

durlabhaḥ satpatiḥ strīṇāṃ viguṇo 'pi patiḥ kila
na prāpyate vinā puṇyaiḥ patirnāryā kadācana //

yato niḥsādhano dharmaḥ parimāṇojjhitā ratiḥ
dhanaṃ jīvitaparyāptaṃ patyau nāryāḥ pratiṣṭhitam //

nirdhano durbhago mūrkhaḥ sarvalakṣaṇavarjitaḥ
daivataṃ paramaṃ nāryāḥ patiruktaḥ sadaiva hi //

tvayā coktaṃ hi devarṣe na jāto 'syāḥ patiḥ kila
etaddaurbhāgyamatulam asaṃkhyaṃ guru duḥsaham //

carācare bhūtasarge yadadyāpi ca no mune
na sa jāta iti brūṣe tena me vyākulaṃ manaḥ //

manuṣyadevajātīnāṃ śubhāśubhanivedakam
lakṣaṇaṃ hastapādādau vihitairlakṣaṇaiḥ kila //

seyam uttānahasteti tvayoktā munipuṃgava
uttānahastatā proktā yācatāmeva nityadā //

śubhodayānāṃ dhanyānāṃ na kadācitprayacchatām
svachāyayāsyāścaraṇau tvayoktau vyabhicāriṇau //

tatrāpi śreyasāṃ hyāśā mune na pratibhāti naḥ
śarīralakṣaṇāścānye pṛthakphalanivedinaḥ //

saubhāgyadhanaputrāyuḥ patilābhānuśaṃsanam
taiśca sarvairvihīneyaṃ tvamāttha munipuṃgava //

tvaṃ me sarvaṃ vijānāsi satyavāgasi cāpyataḥ
muhyāmi muniśārdūla hṛdayaṃ dīryatīva me //

ityuktvā virataḥ śailo mahāduḥkhavicāraṇāt
śrutvaitadakhilaṃ tasmāc chailarājamukhāmbujāt
smitapūrvamuvācedaṃ nārado devacoditaḥ //

harṣasthāne 'pi mahati tvayā duḥkhaṃ nirūpyate
aparicchinnavākyārthe mohaṃ yāsi mahāgire //

imāṃ śṛṇu giraṃ matto rahasyapariniṣṭhitām
samāhito mahāśaila mayoktasya vicāraṇe //

na jāto 'syāḥ patirdevyā yanmayoktaṃ himācala
na sa jāto mahādevo bhūtabhavyabhavodbhavaḥ
śaraṇyaḥ śāśvataḥ śāstā śaṃkaraḥ parameśvaraḥ //

brahmaviṣṇvindramunayo janmamṛtyujarārditāḥ
tasyaite parameśasya sarve krīḍanakā gire //

āste brahmā tadicchātaḥ sambhūto bhuvanaprabhuḥ
viṣṇuryuge yuge jāto nānājātirmahātanuḥ //

manyase māyayā jātaṃ viṣṇuṃ cāpi yuge yuge
ātmano na vināśo 'sti sthāvarānte 'pi bhūdhara //

saṃsāre jāyamānasya bhriyamāṇasya dehinaḥ
naśyate deha evātra nātmano nāśa ucyate //

brahmādisthāvarānto 'yaṃ saṃsāro yaḥ prakīrtitaḥ
sa janmamṛtyuduḥkhārto hy avaśaḥ parivartate //

mahādevo 'calaḥ sthāṇur na jāto janako 'jaraḥ
bhaviṣyati patiḥ so 'syā jagannātho nirāmayaḥ //

yaduktaṃ ca mayā devī lakṣaṇairvarjitā tava
śṛṇu tasyāpi vākyasya samyaktvena vicāraṇam //

lakṣaṇaṃ daiviko hyaṅkaḥ śarīrāvayavāśrayaḥ
sarvāyurdhanasaubhāgya parimāṇaprakāśakaḥ //

anantasyāprameyasya saubhāgyasyāsya bhūdhara
naivāṅko lakṣaṇākāraḥ śarīre saṃvidhīyate //

ato 'syā lakṣaṇaṃ gātre śaila nāsti mahāmate
yathāhamuktavānasyā hy uttānakaratāṃ sadā //

uttāno varadaḥ pāṇir eṣa devyāḥ sadaiva tu
surāsuramunivrāta varadeyaṃ bhaviṣyati //

yathā proktaṃ tadā pādau svacchāyāvyabhicāriṇau
asyāḥ śṛṇu mamātrāpi vāgyuktiṃ śailasattama //

caraṇau padmasaṃkāśāv asyāḥ svacchanakhojjvalau
surāsurāṇāṃ namatāṃ kirīṭamaṇikāntibhiḥ //

vicitravarṇairbhāsantau svacchāyāpratibimbitau
bhāryā jagadgurorhyeṣā vṛṣāṅkasya mahīdhara //

jananī lokadharmasya sambhūtā bhūtabhāvanī
śiveyaṃ pāvanāyaiva tvatkṣetre pāvakadyutiḥ //

tadyathā śīghramevaiṣāṃ yogaṃ yāyātpinākinā
tathā vidheyaṃ vidhivat tvayā śailendrasattama
atyantaṃ hi mahatkāryaṃ devānāṃ himabhūdhara //

evaṃ śrutvā tu śailendro nāradātsarvameva hi
ātmānaṃ sa punarjātaṃ mene menāpatistadā //

namaskṛtya vṛṣāṅkāya tadā devāya dhīmate
uvāca so 'pi saṃhṛṣṭo nāradaṃ tu himācalaḥ //

dustarānnarakādghorād uddhṛto 'smi tvayā mune
pātālādahamuddhṛtya saptalokādhipaḥ kṛtaḥ //

himācalo 'smi vikhyātas tvayā munivarādhunā
himācale 'calaguṇāṃ prāpito 'smi samunnatim //

ānandadivasāhāri hṛdayaṃ me 'dhunā mune
nādhyavasyati kṛtyānāṃ pravibhāgavicāraṇam
yadi vācāmadhīśaḥ syāṃ tvadguṇānāṃ vicāraṇe //

bhavadvidhānāṃ niyatam amoghaṃ darśanaṃ mune
tavāsmānprati cāpalyaṃ vyaktaṃ mama mahāmune //

bhavadbhireva kṛtyo 'haṃ nivāsāyātmarūpiṇām
munīnāṃ devatānāṃ ca svayaṃkartāpi kalmaṣam //

tathāpi vastunyekasminn ājñā me sampradīyatām
ityuktavati śailendre sa tadā harṣanirbhare //

tathā ca nārado vākyaṃ kṛtaṃ sarvamiti prabho
surakārye ya evārthas tavāpi sumahattaraḥ //

ityuktvā nāradaḥ śīghraṃ jagāma tridivaṃ prati
sa gatvā śakrabhavanam amareśaṃ dadarśa ha //

tato 'bhirūpe sa munir upaviṣṭo mahāsane
pṛṣṭaḥ śakreṇa provāca himajāsaṃśrayāṃ kathām //

samūhya yattu kartavyaṃ tanmayā kṛtameva hi
kiṃ tu pañcaśarasyaiva samayo 'yamupasthitaḥ //

ityukto devarājastu muninā kāryadarśinā
cūtāṅkurāstraṃ sasmāra bhagavānpākaśāsanaḥ //

saṃsmṛtastu tadā kṣipraṃ sahasrākṣeṇa dhīmatā
upatasthe ratiyutaḥ savilāso jhaṣadhvajaḥ
prādurbhūtaṃ tu taṃ dṛṣṭvā śakraḥ provāca sādaram //

upadeśena bahunā kiṃ tvāṃ prati vade priyam
manobhavo 'si tena tvaṃ vetsi bhūtamanogatam //

tadyathārthakameva tvaṃ kuru nākasadāṃ priyam
śaṃkaraṃ yojaya kṣipraṃ giriputryā manobhava
saṃyuto madhunā caiva ṛturājena durjaya //

ityukto madanastena śakreṇa svārthasiddhaye
provāca pañcabāṇo 'tha vākyaṃ bhītaḥ śatakratum //

anayā devasāmagryā munidānavabhīmayā
duḥsādhyaḥ śaṃkaro devaḥ kiṃ na vetsi jagatprabho //

tasya devasya vettha tvaṃ kāraṇaṃ tu yadavyayam
prāyaḥ prasādaḥ kopo 'pi sarvo hi mahatāṃ mahān //

sarvopabhogasārā hi sundaryaḥ svargasaṃbhavāḥ
adhyāśritaṃ ca yatsaukhyaṃ bhavatā naṣṭaceṣṭitam //

pramādādatha vibhraśyed īśaṃ prati vicintyatām
prāgeva ceha dṛśyante bhūtānāṃ kāryasaṃbhavāḥ //

viśeṣaṃ kāṅkṣatāṃ śakra sāmānyādbhraṃśanaṃ phalam
śrutvaitadvacanaṃ śakras tamuvācāmarairyutaḥ //

vayaṃ pramāṇāste hyatra ratikānta na saṃśayaḥ
saṃdeśena vinā śaktir apakārasya neṣyate
kasyacic ca kvaciddṛṣṭaṃ sāmarthyaṃ na tu sarvataḥ //

ityuktaḥ prayayau kāmaḥ sakhāyaṃ madhumāśritaḥ
ratiyukto jagāmāśu prasthaṃ tu himabhūbhṛtaḥ //

sa tu tatrākaroccintāṃ kāryasyopāyapūrvikām
mahārthā ye hi niṣkampā manasteṣāṃ sudurjayam //

tadādāveva saṃkṣobhya niyataṃ sujayo bhavet
saṃsiddhiṃ prāpnuyuścaiva pūrvaṃ saṃśodhya mānasam //

kathaṃ ca vividhairbhāvair dveṣānugamanaṃ vinā
krodhaḥ krūratarāsaṅgād bhīṣaṇerṣyāṃ mahāsakhīm //

cāpalyamūrdhni vidhvasta dhairyādhārāṃ mahābalām
tāmasya viniyokṣyāmi manaso vikṛtiṃ parām //

pidhāya dhairyadvārāṇi saṃtoṣamapakṛṣya ca
avagantuṃ hi māṃ tatra na kaścidatipaṇḍitaḥ //

vikalpamātrāvasthāne vairūpyaṃ manaso bhavet
paścānmūlakriyārambha gambhīrāvartadustaraḥ //

hariṣyāmi harasyāhaṃ tapastasya sthirātmanaḥ
indriyagrāmamāvṛtya ramyasādhanasaṃvidhiḥ //

cintayitveti madano bhūtabhartustadāśramam
jagāma jagatīsāraṃ saraladrumavedikam //

śāntasattvasamākīrṇam acalaprāṇisaṃkulam
nānāpuṣpalatājālaṃ gaganasthagaṇeśvaram //

nirvyagravṛṣabhādhyuṣṭa nīlaśādvalasānukam
tatrāpaśyattrinetrasya ramyaṃ kaṃciddvitīyakam //

vīrakaṃ lokavīreśam īśānasadṛśadyutim
yakṣakuṅkumakiñjalka puñjapiṅgajaṭāsaṭam //

vetrapāṇinam avyagram ugrabhogīndrabhūṣaṇam
tato nimīlitonnidra padmapatrābhalocanam //

prekṣamāṇamṛjusthānaṃ nāsikāgraṃ sulocanaiḥ
śravastarasasiṃhendra carmalambottarīyakam //

śravaṇāhiphalanmukta niḥśvāsānalapiṅgalam
preṅkhatkapālaparyanta tumbilambijaṭācayam //

kṛtavāsukiparyaṅka nābhimūlaniveśitam
brahmāñjalisthapucchāgra nibaddhoragabhūṣaṇam //

dadarśa śaṃkaraṃ kāmaḥ kramaprāptāntikaṃ śanaiḥ
tato bhramarajhaṅkāra mālambidrumasānukam //

praviṣṭaḥ karṇarandhreṇa bhavasya madano manaḥ
śaṃkarastamathākarṇya madhuraṃ madanāśrayam //

sasmāra dakṣaduhitāraṃ dayitāṃ raktamānasaḥ
tataḥ sā tasya śanakais tirobhūyātinirmalā //

samādhibhāvanā tasthau lakṣyapratyakṣarūpiṇī
tatastanmayatāṃ yātaḥ pratyūhāpihitāśayaḥ //

vaśitvena bubodheśo vikṛtiṃ madanātmikām
īṣatkopasamāviṣṭo dhairyamālambya dhūrjaṭiḥ //

nirāse madanasthityā yogamāyāsamāvrataḥ
sa tayā māyayāviṣṭo jajvāla madanastataḥ //

icchāśarīro durjeyo roṣadoṣamahāśrayaḥ
hṛdayānnirgataḥ so 'tha vāsanāvyasanātmakaḥ //

bahiḥsthalaṃ samālambya hy upatasthau jhaṣadhvajaḥ
anuyāto 'tha hṛdyena mitreṇa madhunā saha //

sahakāratarau dṛṣṭvā mṛdumārutanirdhutam
stabakaṃ madano ramyaṃ haravakṣasi satvaram //

mumoca mohanaṃ nāma mārgaṇaṃ makaradhvajaḥ
śivasya hṛdaye śuddhe nāśaśālī mahāśaraḥ //

papāta paruṣaprāṃśuḥ puṣpabāṇo vimohanaḥ
tataḥ karaṇasaṃdeho viddhastu hṛdaye bhavaḥ //

babhūva bhūdharaupamya dhairyo 'pi madanonmukhaḥ
tataḥ prabhutvādbhāvānāṃ nāveśaṃ samapadyata //

bāhyaṃ bahu samāsādya pratyūhaprasavātmakam
tataḥ kopānalodbhūta ghorahuṅkārabhīṣaṇe //

babhūva vadane netraṃ tṛtīyamanalākulam
rudrasya raudravapuṣo jagatsaṃhārabhairavam //

tadantikasthe madane vyasphārayata dhūrjaṭiḥ
tannetravisphuliṅgena krośatāṃ nākavāsinām //

gamito bhasmasāttūrṇaṃ kandarpaḥ kāmidarpakaḥ
sa tu taṃ bhasmasātkṛtvā haranetrodbhavo 'nalaḥ //

vyajṛmbhata jagaddagdhuṃ jvālāhuṅkāraghasmaraḥ
tato bhavo jagaddhetor vyabhavajjātavedasam //

sahakāre madhau candre sumanaḥsu pareṣvapi
bhṛṅgeṣu kokilāsyeṣu vibhāgena smarānalam //

sa bāhyāntaraviddhena hareṇa smaramārgaṇaḥ
rāgasnehasamiddhāntar dhāvaṃstīvrahutāśanaḥ //

vibhaktalokasaṃkṣobha karo durvārajṛmbhitaḥ
samprāpya snehasaṃpṛktaṃ kāmināṃ hṛdayaṃ kila //

jvalatyaharniśaṃ bhīmo duścikitsyamukhātmakaḥ
vilokya harahuṅkāra jvālābhasmakṛtaṃ smaram //

vilalāpa ratiḥ krūraṃ bandhunā madhunā saha
tato vilapya bahuśo madhunā parisāntvitā //

jagāma śaraṇaṃ devam indumauliṃ trilocanam
bhṛṅgānuyātāṃ saṃgṛhya puṣpitāṃ sahakārajām //

latāṃ pavitrakasthāne pāṇau parabhṛtāṃ sakhīm
nirbadhya tu jaṭājūṭaṃ kuṭilair alakai ratiḥ //

uddhvalya gātraṃ śubhreṇa hṛdyena smarabhasmanā
jānubhyāmavanīṃ gatvā provācenduvibhūṣaṇam //

namaḥ śivāyāstu nirāmayāya namaḥ śivāyāstu manomayāya
namaḥ śivāyāstu surārcitāya tubhyaṃ sadā bhaktakṛpāparāya //

namo bhavāyāstu bhavodbhavāya namo 'stu te dhvastamanobhavāya
namo 'stu te gūḍhamahāvratāya namo 'stu māyāgahanāśrayāya //

namo 'stu śarvāya namaḥ śivāya namo 'stu siddhāya purātanāya
namo 'stu kālāya namaḥ kalāya namo 'stu te jñānavarapradāya //

namo 'stu te kālakalātigāya namo nisargāmalabhūṣaṇāya
namo 'stvameyāndhakamardakāya namaḥ śaraṇyāya namo 'guṇāya //

namo 'stu te bhīmagaṇānugāya namo 'stu nānābhuvanādikartre
namo 'stu nānājagatāṃ vidhātre namo 'stu te citraphalaprayoktre //

sarvāvasāne hyavināśanetre namo 'stu citrādhvarabhāgabhoktre
namo 'stu bhaktābhimatapradātre namaḥ sadā te bhavasaṅgahartre //

anantarūpāya sadaiva tubhyam asahyakopāya namo 'stu tubhyam
śaśāṅkacihnāya sadaiva tubhyam ameyamānāya namaḥ stutāya //

vṛṣendrayānāya purāntakāya namaḥ prasiddhāya mahauṣadhāya
namo 'stu bhaktyābhimatapradāya namo 'stu sarvārtiharāya tubhyam //

carācarācāravicāravaryam ācāryam utprekṣitabhūtasargam
tvāmindumauliṃ śaraṇaṃ prapannā priyāprameyaṃ mahatāṃ maheśam //

prayaccha me kāmayaśaḥsamṛddhiṃ punaḥ prabho jīvatu kāmadevaḥ
priyaṃ vinā tvāṃ priyajīviteṣu tvatto 'paraḥ ko bhuvaneṣvihāsti //

prabhuḥ priyāyāḥ prasavaḥ priyāṇāṃ praṇītaparyāyaparāparārthaḥ
tvamevameko bhuvanasya nātho dayālurunmūlitabhaktabhītiḥ //

itthaṃ stutaḥ śaṃkara īḍya īśo vṛṣākapirmanmathakāntayā tu
tutoṣa doṣākarakhaṇḍadhārī uvāca caināṃ madhuraṃ nirīkṣya //

bhaviteti ca kāmo 'yaṃ kālātkānto 'cirādapi
anaṅga iti lokeṣu sa vikhyātiṃ gamiṣyati //

ityuktā śirasāvandya giriśaṃ kāmavallabhā
jagāmopavanaṃ ramyaṃ ratistu himabhūbhṛtaḥ //

ruroda cāpi bahuśo dīnā ramye sthale tu sā
maraṇavyavasāyāttu nivṛttā sā harājñayā //

atha nāradavākyena codito himabhūdharaḥ
kṛtābharaṇasaṃskārāṃ kṛtakautukamaṅgalām //

svargapuṣpakṛtāpīḍāṃ śubhracīnāṃśukāmbarām
śarābhyāṃ saṃyutāṃ śailo gṛhītvā svasutāṃ tataḥ //

jagāma śubhayogena tadā sampūrṇamānasaḥ
sakānanānyupākramya vanānyupavanāni ca //

dadarśa rudatīṃ nārīm apratarkyamahaujasam
rūpeṇāsadṛśīṃ loke ramyeṣu vanasānuṣu //

kautukena parāmṛśya tāṃ dṛṣṭvā rudatīṃ giriḥ
upasarpya tatastasyā nikaṭe so 'bhyapṛcchata //

kāsi kasyāsi kalyāṇi kimarthaṃ cāpi rodiṣi
naitadalpamahaṃ manye kāraṇaṃ lokasundari //

sā tasya vacanaṃ śrutvā uvāca madhunā saha
rudatī śokajananaṃ śvasatī dainyavardhanam //

kāmasya dayitāṃ bhāryāṃ ratiṃ māṃ viddhi suvrata
girāvasminmahābhāga giriśastapasi sthitaḥ //

tena pratyūharuṣṭena visphāryālokya locanam
dagdho 'sau jhaṣaketustu mama kānto 'tivallabhaḥ //

ahaṃ tu śaraṇaṃ yātā taṃ devaṃ bhayavihvalā
stutavatyatha saṃstutyā tato māṃ giriśo 'bravīt //

tuṣṭo 'haṃ kāmadayite kāmo 'yaṃ te bhaviṣyati
tvatstutiṃ cāpyadhīyāno naro bhaktyā madāśrayaḥ
lapsyate kāṅkṣitaṃ kāmaṃ nivartya maraṇāditaḥ //

pratīkṣantī ca tadvākyam āśāveśādibhirhyaham
śarīraṃ parirakṣiṣye kaṃcitkālaṃ mahādyute //

ityuktastu tadā ratyā śailaḥ saṃbhramabhīṣitaḥ
pāṇāvādāya hi sutāṃ gantumaicchatsvakaṃ puram //

bhāvino 'vaśyabhāvitvād bhavitrī bhūtabhāvinī
lajjamānā sakhimukhair uvāca pitaraṃ girim //

durbhāgyeṇa śarīreṇa kiṃ mamānena kāraṇam
kathaṃ ca tādṛśaṃ prāptaṃ sukhaṃ me sa patirbhavet //

tapobhiḥ prāpyate 'bhīṣṭaṃ nāsādhyaṃ hi tapasyataḥ
durbhagatvaṃ vṛthā loko vahate sati sādhane //

jīvitāddurbhagācchreyo maraṇaṃ hyatapasyataḥ
bhaviṣyāmi na saṃdeho niyamaiḥ śoṣaye tanum //

tapasi bhraṣṭasaṃdeha udyamo 'rthajigīṣayā
sāhaṃ tapaḥ kariṣyāmi yadahaṃ prāpya durlabhā //

ityuktaḥ śailarājastu duhitrā snehaviklavaḥ
uvāca vācā śailendraḥ snehagadgadavarṇayā //

umeti capale putri na kṣamaṃ tāvakaṃ vapuḥ
soḍhuṃ kleśasvarūpasya tapasaḥ saumyadarśane //

bhāvīnyabhivicāryāṇi padārthāni sadaiva tu
bhāvino 'rthā bhavantyeva haṭhenānicchato 'pi vā //

tasmānna tapasā te 'sti bāle kiṃcitprayojanam
bhavanāyaiva gacchāmaś cintayiṣyāmi tatra vai //

ityuktā tu yadā naiva guhāyābhyeti śailajā
tataḥ sa cintayāviṣṭo duhitāṃ praśaśaṃsa ca //

tato 'ntarikṣe divyā vāg abhūdbhuvanabhūtale
umeti capale putri tvayoktā tanayā tataḥ //

umeti nāma tenāsyā bhuvaneṣu bhaviṣyati
siddhiṃ ca mūrtimatyeṣā sādhayiṣyati cintitām //

iti śrutvā tu vacanam ākāśātkāśapāṇḍuraḥ
anujñāya sutāṃ śailo jagāmāśu svamandiram //

śailajāpi yayau śailam agamyamapi daivataiḥ
sakhībhyāmanuyātā tu niyatā nagarājajā //

śṛṅgaṃ himavataḥ puṇyaṃ nānādhātuvibhūṣitam
divyapuṣpalatākīrṇaṃ siddhagandharvasevitam //

nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ bhramarodghuṣṭapādapam
divyaprasravaṇopetaṃ dīrghikābhiralaṃkṛtam //

nānāpakṣigaṇākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam
jalajasthalajaiḥ puṣpaiḥ protphullairupaśobhitam //

citrakandarasaṃsthānaṃ guhāgṛhamanoharam
vihaṅgasaṃghasaṃjuṣṭaṃ kalpapādapasaṃkaṭam //

tatrāpaśyanmahāśākhaṃ śākhinaṃ haritacchadam
sarvartukusumopetaṃ manorathaśatojjvalam //

nānāpuṣpasamākīrṇaṃ nānāvidhaphalānvitam
nataṃ sūryasya rucibhir bhinnasaṃhṛtapallavam //

tatrāmbarāṇi saṃtyajya bhūṣaṇāni ca śailajā
saṃvītā valkalairdivyair darbhanirmitamekhalā //

triḥsnātā pāṭalāhārā babhūva śaradāṃ śatam
śatamekena śīrṇena parṇenāvartayattadā //

nirāhārā śataṃ sābhūt samānāṃ tapasāṃ nidhiḥ
tata udvejitāḥ sarve prāṇinastattapo 'gninā //

tataḥ sasmāra bhagavān munīnsapta śatakratuḥ
te samāgamya munayaḥ sarve samuditāstataḥ //

pūjitāśca mahendreṇa papracchustaṃ prayojanam
kimarthaṃ tu suraśreṣṭha saṃsmṛtāstu vayaṃ tvayā //

śakraḥ provāca śṛṇvantu bhagavantaḥ prayojanam
himācale tapo ghoraṃ tapyate bhūdharātmajā
tasyā hyabhimataṃ kāmaṃ bhavantaḥ kartumarhatha //

tataḥ samāpatandevyā jagadarthaṃ tvarānvitāḥ
tathetyuktvā tu śailendraṃ siddhasaṃghātasevitam //

ūcurāgatya munayas tāmatho madhurākṣaram
putri kiṃ te vyavasitaḥ kāmaḥ kamalalocane //

tānuvāca tato devī salajjā gauravānmunīn
tapasyato mahābhāgāḥ prāpya maune bhavādṛśān //

vandanāya niyuktā dhīḥ pāvayatyavikalpitam
praśnonmukhatvādbhavatāṃ yuktamāsanamāditaḥ //

upaviṣṭāḥ śramonmuktās tataḥ prakṣyatha māmataḥ
ityuktvā sā tataścakre kṛtāsanaparigrahān //

sā tu tānvidhivatpūjyān pūjayitvā vidhānataḥ
uvācādityasaṃkāśān munīnsapta satī śanaiḥ //

tyaktvā vratātmakaṃ maunaṃ maunaṃ jagrāha hrīmayam
bhāvaṃ tasyāstu maunāntaṃ tasyāḥ saptarṣayo yathā //

gauravādhīnatāṃ prāptāḥ papracchustāṃ punastathā
sāpi gauravagarbheṇa manasā cāruhāsinī //

munīñśāntakathālāpān prekṣya provāca vāgyamam
bhagavanto vijānanti prāṇināṃ mānasaṃ hitam //

manogatībhiratyarthaṃ kadarthante hi dehinaḥ
kecit tu nipuṇāstatra ghaṭante vibudhodyamaiḥ //

upāyairdurlabhānbhāvān prāpnuvanti hyatandritāḥ
apare tu paricchinnā nānākārābhyupakramāḥ //

dehāntarārthamārambham āśrayanti hitapradam
mama tvākāśasambhūta puṣpadāmā vibhūṣitam //

vandhyā sutaṃ prāptukāmā manaḥ prasarate muhuḥ
ahaṃ kila bhavaṃ devaṃ patiṃ prāptuṃ samudyatā //

prakṛtyaiva durādharṣaṃ tapasyantaṃ tu saṃprati
surāsurairanirṇītaṃ paramārthakriyāśrayam //

sāṃprataṃ cāpi nirdagdha madanaṃ vītarāgiṇam
kathamārādhayedīśaṃ mādṛśī tādṛśaṃ śivam //

ityuktā munayaste tu sthiratāṃ manasastataḥ
jñātumasyā vacaḥ procuḥ prakramātprakṛtārthakam //

dvividhaṃ tu sukhaṃ tāvat putri lokeṣu bhāvyate
śarīrasyāsya saṃbhogaiś cetasaścāpi nirvṛtiḥ //

prakṛtyā sa tu digvāsā bhīmaḥ pitṛvaṇeśayaḥ
kapālī bhikṣuko nagno virūpākṣaḥ sthirakriyaḥ //

pramattonmattakākāro bībhatsakṛtasaṃgrahaḥ
yatinā tena kaste 'rtho mūrtānarthena kāṅkṣitaḥ //

yadi hyasya śarīrasya bhogamicchasi sāṃpratam
tatkathaṃ te mahādevād bhayabhājo jugupsitāt //

sravadraktavasābhyakta kapālakṛtabhūṣaṇāt
śvasadugrabhujaṃgendra kṛtabhūṣaṇabhīṣaṇāt //

śmaśānavāsino raudra pramathānugatāt sati
surendramukuṭavrāta nighṛṣṭacaraṇo 'rihā //

harirasti jagaddhātā śrīkānto 'nantamūrtimān
nātho yajñabhujāmasti tathendraḥ pākaśāsanaḥ //

devatānāṃ nidhiścāsti jvalanaḥ sarvakāmakṛt
vāyurasti jagaddhātā yaḥ prāṇaḥ sarvadehinām //

tathā vaiśravaṇo rājā sarvārthamatimānvibhuḥ
ebhya ekatamaṃ kasmān na tvaṃ samprāptumicchasi //

utānyadehasaṃprāptyā sukhaṃ te manasepsitam
evametattavāpyatra prabhavo nākasaṃpadām
asminneva parāḥ sarvāḥ kalyāṇaprāptayastava //

piturevāsti tatsarvaṃ surebhyo yanna vidyate
atastatprāptaye kleśaḥ sa vāpyatrāphalastava //

prāyeṇa prārthito bhadre susvalpo hyatidurlabhaḥ
asya te vidhiyogasya dhātā kartātra caiva hi //

ityuktā sā tu kupitā munivaryeṣu śailajā
uvāca koparaktākṣī sphuradbhirdaśanacchadaiḥ //

asadgrahasya kā prītir vyasanasya kva yantraṇā
viparītārthaboddhāraḥ satpathe kena yojitāḥ //

evaṃ māṃ vettha duṣprajñāṃ hy asthānāsadgrahapriyām
na māṃ prativicāro 'sti yatrehāsadgrahāvitau //

prajāpatisamāḥ sarve bhavantaḥ sarvadarśinaḥ
nūnaṃ na vettha taṃ devaṃ śāśvataṃ jagataḥ prabhum //

ajamīśānamavyaktam ameyamahimodayam //

āstāṃ taddharmasadbhāva saṃbodhastāvadadbhutaḥ
viduryaṃ na haribrahma pramukhā hi sureśvarāḥ //

yattasya vibhavātsvotthaṃ bhuvaneṣu vijṛmbhitam
prakaṭaṃ sarvabhūtānāṃ tadapyatra na vettha kim //

kasyaitadgaganaṃ bhūritaḥ kasyāgniḥ kasya mārutaḥ
kasya bhūḥ kasya varuṇaḥ kaścandrārkavilocanaḥ //

kasyārcayanti lokeṣu liṅgaṃ bhaktyā surāsurāḥ
yaṃ bruvantīśvaraṃ devā vidhīndrādyā maharṣayaḥ //

prabhāvaṃ prabhavaṃ caiṣa teṣāmapi na vettha kim
aditiḥ kasya māteyaṃ kasmājjāto janārdanaḥ //

aditeḥ kaśyapājjātā devā nārāyaṇādayaḥ
marīceḥ kaśyapaḥ putro hy aditirdakṣaputrikā //

marīciścāpi dakṣaśca putrau tau brahmaṇaḥ kila
brahmā hiraṇmayāttvaṇḍād divyasiddhivibhūtikam //

kasya prādurabhūddhyānāt prakṣubdhāḥ prākṛtāṃśakāḥ
prakṛtau tu tṛtīyāyāṃ madhudviḍjananakriyā //

jātā sasarja ṣaḍvargān buddhipūrvān svakarmajān
ajātako 'bhavadvedhā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ //

yaḥ svayogena saṃkṣobhya prakṛtiṃ kṛtavānidam
brahmaṇaḥ siddhasarvārtham aiśvaryaṃ lokakartṛtām //

vidurviṣṇvādayo yacca svamahimnā sadaiva hi
kṛtvānyaṃ deham anyā dṛk tādṛk kṛtvā punarhariḥ //

kurute jagataḥ kṛtyam uttamādhamamadhyamam
evameva hi saṃsāro yo janmamaraṇātmakaḥ //

karmaṇaśca phalaṃ hyetan nānārūpasamudbhavam
atha nārāyaṇo devaḥ svakāṃ chāyāṃ samāśrayat //

tatpreritaḥ prakurute janma nānāprakārakam
sāpi karmaṇa evoktā preraṇā vivaśātmanām //

yathonmādādijuṣṭasya matireva hi sā bhavet
iṣṭānyeva yathārthāni viparītāni manyate //

lokasya vyavahāreṣu sṛṣṭeṣu sahate sadā
dharmādharmaphalāvāptau viṣṇureva nibodhitaḥ //

athānāditvamasyāsti sāmānyāttu tadātmanā
na hyasya jīvitaṃ dīrghaṃ dṛṣṭaṃ dehe tu kutracit //

bhavadbhiryasya no dṛṣṭam antaragramathāpi vā
dehināṃ dharma evaiṣa kvacijjāyetkacinmriyet //

kvacidgarbhagato naśyet kvacij jīvejjarāmayaḥ
kvacitsamāḥ śataṃ jīvet kvacidbālye vipadyate //

śatāyuḥ puruṣo yastu so 'nantaḥ svalpajanmanaḥ
jīvito na mriyatyagre tasmātso 'mara ucyate //

adṛṣṭajanmanidhanā hy evaṃ viṣṇvādayo matāḥ
etatsaṃśuddhamaiśvaryaṃ saṃsāre ko labhediha //

tatra kṣayādiyogāttu nānāścaryasvarūpiṇi
tasmāddivaścarānsarvān malinānsvalpabhūtikān //

nāhaṃ bhadrāḥ kilecchāmi ṛte śarvātpinākinaḥ
sthitaṃ ca tāratamyena prāṇināṃ paramaṃ tvidam //

dhībalaiśvaryakāryādi pramāṇaṃ mahatāṃ mahat
yasmānna kiṃcidaparaṃ sarvaṃ yasmātpravartate //

yasyaiśvaryamanādyantaṃ tamahaṃ śaraṇaṃ gatā
eṣa me vyavasāyaśca dīrgho 'tiviparītakaḥ //

yāta vā tiṣṭhataivātha munayo madvidhāyakāḥ
evaṃ niśamya vacanaṃ devyā munivarāstadā //

ānandāśruparītākṣāḥ sasvajustāṃ tapasvinīm
ūcuśca paramaprītāḥ śailajāṃ madhuraṃ vacaḥ //

atyadbhutāsyaho putri jñānamūrtirivāmalā
prasādayati no bhāvaṃ bhavabhāvapratiśrayāt //

nanu vidmo vayaṃ tasya devasyaiśvaryamadbhutam
tvanniścayasya dṛḍhatāṃ vettuṃ vayamihāgatāḥ //

acirādeva tanvaṅgi kāmaste 'yaṃ bhaviṣyati
kvādityasya prabhā yāti ratnebhyaḥ kva dyutiḥ pṛthak //

ko 'rtho varṇālikāvyaktaḥ kathaṃ tvaṃ giriśaṃ vinā
yāmo naikābhyupāyane tamabhyarthayituṃ vayam //

asmākamapi vai so 'rthaḥ sutarāṃ hṛdi vartate
atastvameva sā buddhir yato nītistvameva hi //

ato niḥsaṃśayaṃ kāyaṃ śaṃkaro 'pi vidhāsyati
ityuktvā pūjitā yātā munayo girikanyayā //

prayayurgiriśaṃ draṣṭuṃ prasthaṃ himavato mahat
gaṅgāmbuplāvitātmānaṃ piṅgabaddhajaṭāsaṭam //

bhṛṅgānuyātapāṇistha mandārakusumasrajam
gireḥ samprāpya te prasthaṃ dadṛśuḥ śaṃkarāśramam //

praśāntāśeṣasattvaughaṃ navastimitakānanam
niḥśabdākṣobhasalila prapātaṃ sarvatodiśam //

tatrāpaśyaṃstato dvāri vīrakaṃ vetrapāṇinam
sapta te munayaḥ pūjyā vinītāḥ kāryagauravāt //

ūcurmadhurabhāṣiṇyā vācā te vāgmināṃ varāḥ
draṣṭuṃ vayamihāyātāḥ śaraṇyaṃ gaṇanāyakam //

trilocanaṃ vijānīhi surakāryapracoditāḥ
tvameva no gatistattvaṃ yathā kālānatikramaḥ //

sā prārthanaiṣā prāyeṇa pratīhāramayaḥ prabhuḥ
ityukto munibhiḥ so 'tha gauravāttānuvāca saḥ //

savanasyāparāṃ saṃdhyāṃ snātuṃ mandākinījale
kṣaṇena bhavitā viprās tatra drakṣyatha śūlinam //

ityuktā munayastasthus te tatkālapratīkṣiṇaḥ
gambhīrāmbudharaṃ prāvṛṭ tṛṣitāścātakā yathā //

tataḥ kṣaṇena niṣpanna samādhānakriyāvidhiḥ
vīrāsanaṃ bibhedeśo mṛgacarmanivāsitam //

tato vinīto jānubhyām avalambya mahīsthitim
uvāca vīrako devaṃ praṇāmaikasamāśrayaḥ //

samprāptā munayaḥ sapta tvāṃ draṣṭuṃ dīptatejasaḥ
vibho samādiśa draṣṭum avagantum ihārhasi
te 'bruvandevakāryeṇa tava darśanalālasāḥ //

ityukto dhūrjaṭistena vīrakeṇa mahātmanā
bhūbhaṅgasaṃjñayā teṣāṃ praveśājñāṃ dadau tadā //

mūrdhnaḥ kampena tānsarvān vīrako 'pi mahāmunīn
ājuhāvāvidūrasthān darśanāya pinākinaḥ //

tvarābaddhārdhacūḍāste lambamānājināmbarāḥ
viviśurvedikāṃ siddhāṃ giriśasya vibhūtibhiḥ //

baddhapāṇipuṭākṣipta nākapuṣpotkarāstataḥ
pinākipādayugalaṃ vandyaṃ nākanivāsinām //

tataḥ snigdhekṣitāḥ śāntā munayaḥ śūlapāṇinā
manmathāriṃ tato hṛṣṭāḥ samaṃ tuṣṭuvurādṛtāḥ //

aho kṛtārthā vayameva sāṃprataṃ sureśvaro 'pyatra varo bhaviṣyati
bhavatprasādāmalavārisekataḥ phalena kācit tapasā niyujyate //

jayatyasau dhanyataro himācalas tadāśrayaṃ yasya sutā tapasyati
sa daityarājo 'pi mahāphalodayo vimūlitāśeṣasuro hi tārakaḥ //

tvadīyamaṃśaṃ pravilokya kalmaṣāt svakaṃ śarīraṃ parimokṣyate hi yaḥ
sa dhanyadhīrlokapitā caturmukho hariśca yatsaṃbhramavahnidīpitaḥ //

tvadaṅghriyugmaṃ hṛdayena bibhrato mahābhitāpapraśamaikahetukam
tvameva caiko vividhākṛtakriyaḥ kileti vācā vidhurair vibhāṣyate //

athādya ekastvamavādi nānyathā jagattathā nirghṛṇatāṃ tava spṛśet
na vetsi vā duḥkhamidaṃ prajātmakaṃ vihanyate te khalu sarvataḥ kriyā //

upekṣase cej jagatāmupadravaṃ dayāmayatvaṃ tava kena kathyate
svayogamāyāmahimāguhāśrayaṃ na vidyate nirmalabhūtigauravam //

vayaṃ ca te dhanyatarāḥ śarīriṇāṃ yadīdṛśaṃ tvāṃ pravilokayāmahe
adarśanaṃ tena manoratho yathā prayāti sāphalyatayā manogatam //

jagadvidhānaikavidhau jaganmukhe kariṣyase 'to balabhiccarā vayam
vinemuritthaṃ munayo visṛjya tāṃ giraṃ girīśaśrutibhūmisaṃnidhau //

utkṛṣṭakedāra ivāvanītale subījamuṣṭiṃ suphalāya karṣakāḥ //

teṣāṃ śrutvā tu tāṃ ramyāṃ prakramopakramakriyām
vācaṃ vācaspatistuṣṭaḥ provāca smitasundarīm //

jāne lokavidhānasya kanyā satkāryamuttamam
jātā prāleyaśailasya saṃketakanirūpaṇāḥ //

satyamutkaṇṭhitāḥ sarve devakāryārthamudyatāḥ
teṣāṃ tvaranti cetāṃsi kiṃtu kāryaṃ vivakṣitam //

lokayātrānugantavyā viśeṣeṇa vicakṣaṇaiḥ
sevante te yato dharmaṃ tatprāmāṇyātpare sthitāḥ //

ityuktā munayo jagmus tvaritāstu himācalam
tatra te pūjitāstena himaśailena sādaram
ūcurmunivarāḥ prītāḥ svalpavarṇaṃ tvarānvitāḥ //

devo duhitaraṃ sākṣāt pinākī tava mārgate
tacchīghraṃ pāvayātmānam āhutyevānalārpaṇāt //

kāryametacca devānāṃ suciraṃ parivartate
jagaduddharaṇāyaiṣa kriyatāṃ vai samudyamaḥ //

ityuktastaistadā śailo harṣāviṣṭo 'vadanmunīn
asamartho 'bhavadvaktum uttaraṃ prārthayañchivam //

tato menā munīnvīkṣya provāca snehaviklavā
duhitustānmunīṃścaiva caraṇāśrayam arthavit //

yadarthaṃ duhiturjanma necchantyapi mahāphalam
tadevopasthitaṃ sarvaṃ prakrameṇaiva sāṃpratam //

kulajanmavayorūpa vibhūtyṛddhiyuto 'pi yaḥ
varastasyāpi cāhūya sutā deyā hyayācataḥ //

tatsamastatapoghoraṃ kathaṃ putrī prayāsyati
putrīvākyādyadatrāsti vidheyaṃ tadvidhīyatām //

ityuktā munayaste tu priyayā himabhūbhṛtaḥ
ūcuḥ punarudārārthaṃ nārīcittaprasādakam //

aiśvaryamavagacchasva śaṃkarasya surāsuraiḥ
ārādhyamānapādābja yugalatvātsunirvṛtaiḥ //

yasyopayogi yadrūpaṃ sā ca tatprāptaye ciram
ghoraṃ tapasyate bālā tena rūpeṇa nirvṛtiḥ //

yastadvratāni divyāni nayiṣyati samāpanam
tatra sāvahitā tāvat tasmāt saiva bhaviṣyati //

ityuktvā giriṇā sārdhaṃ te yayuryatra śailajā
jitārkajvalanajvālā tapastejomayī hyumā //

procustāṃ munayaḥ snigdhaṃ saṃmānya pathamāgatam
ramyaṃ priyaṃ manohāri mā rūpaṃ tapasā daha //

prātaste śaṃkaraḥ pāṇim eṣa putri grahīṣyati
vayamarthitavantaste pitaraṃ pūrvamāgatāḥ //

pitrā saha gṛhaṃ gaccha vayaṃ yāmaḥ svamandiram //

ityuktā tapasaḥ satyaṃ phalamastīti cintya sā
tvaramāṇā yayau veśma piturdivyārthaśobhitam //

sā tatra rajanīṃ mene varṣāyutasamāṃ satī
haradarśanasaṃjāta mahotkaṇṭhā himādrijā //

tato muhūrte brāhme tu tasyāścakruḥ surastriyaḥ
nānāmaṅgalasaṃdohān yathāvatkramapūrvakam //

divyamaṇḍanamaṅgānāṃ mandire bahumaṅgale
upāsata giriṃ mūrtā ṛtavaḥ sārvakāmikāḥ //

vāyavo vāridāścāsan saṃmārjanavidhau gireḥ
harmyeṣu śrīḥ svayaṃ devī kṛtanānāprasādhanā //

kāntiḥ sarveṣu bhāveṣu ṛddhiścābhavadākulā
cintāmaṇiprabhṛtayo ratnāḥ śailaṃ samantataḥ //

upatasthurnagāścāpi kalpakāmamahādrumāḥ
oṣadhyo mūrtimatyaśca divyauṣadhisamanvitāḥ //

rasāśca dhātavaścaiva sarve śailasya kiṃkarāḥ
kiṃkarāstasya śailasya vyagrāścājñānuvartinaḥ //

nadyaḥ samudrā nikhilāḥ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca yat
tatsarvaṃ himaśailasya mahimānamavardhayat //

abhavanmunayo nāgā yakṣagandharvakiṃnarāḥ
śaṃkarasyāpi vibudhā gandhamādanaparvate //

sarve maṇḍanasaṃbhārās tasthurnirmalamūrtayaḥ
śarvasyāpi jaṭājūṭe candrakhaṇḍaṃ pitāmahaḥ //

babandha praṇayodāra visphāritavilocanaḥ
kapālamālāṃ vipulāṃ cāmuṇḍā mūrdhnyabandhayat //

uvāca cāpi vacanaṃ putraṃ janaya śaṃkara
yo daityendrakulaṃ hatvā māṃ raktaistarpayiṣyati //

saurir jvalacchiroratna mukuṭaṃ cānalolbaṇam
bhujagābharaṇaṃ gṛhya sajjaṃ śaṃbhoḥ puro 'bhavat //

śakro gajājinaṃ tasya vasābhyaktāgrapallavam
dadhre sarabhasaṃ svidyad vistīrṇamukhapaṅkajam //

vāyuśca vipulaṃ tīkṣṇa śṛṅgaṃ himagiriprabham
vṛṣaṃ vibhūṣayāmāsa harayānaṃ mahaujasam //

vitenurnayanāntaḥsthāḥ śambhoḥ sūryānalendavaḥ
svāṃ dyutiṃ lokanāthasya jagataḥ karmasākṣiṇaḥ //

citābhasma samādhāya kapāle rajataprabham
manujāsthimayīṃ mālām ābabandha ca pāṇinā //

pretādhipaḥ puro dvāre sagadaḥ samavartata
nānākāramahāratna bhūṣaṇaṃ dhanadāhṛtam //

vihāyodagrasarpendra kaṭakena svapāṇinā
karṇottaṃsaṃ cakāreśo vāsukiṃ takṣakaṃ svayam //

jalādhīśāhṛtāṃ sthāsnu prasūnāveṣṭitāṃ pṛthak
tatastu te gaṇādhīśā vinayāttatra vīrakam //

procurvyagrākṛte tvaṃ gāṃ samāvedaya śūline
niṣpannābharaṇaṃ devaṃ prasādhyeśaṃ prasādhanaiḥ //

sapta vāridhayastasthuḥ kartuṃ darpaṇavibhramam
tato vilokitātmānaṃ mahāmbudhijalodare //

dharāmāliṅgya jānubhyāṃ sthāṇuṃ provāca keśavaḥ
śobhase deva rūpeṇa jagadānandadāyinā //

mātaraḥ prerayan kāma vadhūṃ vaidhavyacihnitām
kālo 'yamiti cālakṣya prakāreṅgitasaṃjñayā //

tatastāścoditā devam ūcuḥ prahasitānanāḥ
ratiḥ purastava prāptā nābhāti madanojjhitā //

tatastāṃ saṃnirvāyāha vāmahastāgrasaṃjñayā
prayāṇaṃ girijāvaktra darśanotsukamānasaḥ //

tato haro himagirikandarākṛtiṃ sitaṃ kaśāmṛduhatibhiḥ pracodayat
mahāvṛṣaṃ gaṇatumulāhitekṣaṇaṃ sa bhūdharānaśaniriva prakampayan //

tato harirdrutapadapaddhatiḥ puraḥ puraḥsarāndrumanikareṣu saṃśritān
dharārajaḥśabalitabhūṣaṇo 'bravīt prayāta mā kuruta patho 'sya saṃkaṭam //

prabhoḥ punaḥ prathamaniyogamūrjayan suto 'bravīd bhrukuṭimukho 'pi vīrakaḥ
viyaccarā viyati kimasti kāntakaṃ prayāta no dharaṇidharāvidūrataḥ //

mahārṇavāḥ kuruta śilopamaṃ payaḥ suradviṣāgamanamahātikardamam
gaṇeśvarāś capalatayā na gamyatāṃ sureśvaraiḥ sthiramatibhir nirīkṣyate //

na bhṛṅgiṇā svatanumavekṣya nīyate pinākinaḥ pṛthumukhamaṇḍam agrataḥ
vṛthā yamaḥ prakaṭitadantakoṭaraṃ tvamāyudhaṃ vahasi vihāya saṃbhramam //

padaṃ na yadrathaturagaiḥ puradviṣaḥ pramucyate bahutaramātṛsaṃkulam
amī surāḥ pṛthaganuyāyibhirvṛtāḥ padātayo dviguṇapathān harapriyāḥ //

svavāhanaiḥ pavanavidhūtacāmaraiś caladhvajairvrajata vihāraśālibhiḥ
surāḥ svakaṃ kimiti sarāgamūrjitaṃ vicāryate niyatalayatrayānugam //

na kiṃnarair abhibhavituṃ hi śakyate vibhūṣaṇacayasamudbhavo dhvaniḥ
ajātijāḥ kimiti na ṣaḍjamadhyam apṛthusvaraṃ bahutaramatra vakṣyate //

natānatānatanatatānatāṃ gatāḥ pṛthaktayā samayakṛtā vibhinnatām
viśaṅkitā bhavadatibhedaśīlinaḥ prayāntyamī drutapadameva gauḍakāḥ //

visaṃhatāḥ kimiti na ṣāḍgavādayaḥ svagītakair lalitapadaprayogajaiḥ
prabhoḥ puro bhavati hi yasya cākṣataṃ samudgatārthakamiti tatpratīyate //

amī pṛthagviracitaramyarāsakaṃ vilāsino bahugamakasvabhāvakam
prayuñjate giriśayaśovisāriṇaṃ prakīrṇakaṃ bahutaranāgajātayaḥ //

amī kathaṃ kakubhi kathāḥ pratikṣaṇaṃ dhvananti te vividhavadhūvimiśritāḥ
na jātayo dhvanimurajāsamīritā na mūrchitāḥ kimiti ca mūrchanātmakāḥ //

śrutipriyakramagatibhedasādhanaṃ tatādikaṃ kimiti na tumbareritam /
na hanyate bahuvidhavādyaḍambaraṃ prakīrṇavīṇāmurajādi nāma yat //

itīrate girimavadhānaśālinaḥ surāsurāḥ sapadi tu vīrakājñayā
niyāmitāḥ prayayuratīva harṣitāś carācaraṃ jagadakhilaṃ hyapūrayan //

iti stanatkakubhi rasanmahārṇave stanadghane vidalitaśailakaṃdare
jagatyabhūttumula ivākulīkṛtaḥ pinākinā tvaritagatena bhūdharaḥ //

parijvalatkanakasahasratoraṇaṃ kvacinmilanmarakataveśmavedikam
kvacit kvacid vimalavidūravedikaṃ kvacid galajjaladhararamyanirjharam //

caladdhvajapravarasahasramaṇḍitaṃ suradrumastabakavikīrṇacatvaram
sitāsitāruṇarucidhātuvarṇikaṃ śriyojjvalaṃ pravitatamārgagopuram //

vijṛmbhitāpratimadhvanivāridaṃ sugandhibhiḥ purapavanairmanoharam /
haro mahāgirinagaraṃ samāsadatkṣaṇādiva pravarasurāsurastutaḥ //

taṃ praviśantamagātpravilokya vyākulatāṃ nagaraṃ giribhartuḥ
vyagrapurandhrijanaṃ jayayuktaṃ dhāvitamārgajanākularathyam //

harmyagavākṣagatāmaranārī locananīlasaroruhamālam
suprakaṭā samadṛśyata kācit svābharaṇāṃśuvitānavigūḍhā //

kāpyakhilīkṛtamaṇḍanabhūṣā tyaktasakhīpraṇayā haram aikṣat
kāciduvāca kalaṃ gatamānā kātaratāṃ sakhi mā kuru mūḍhe //

dagdhamanobhava eva pinākī kāmayate svayameva vihartum
kācidapi svayameva patantī prāha parāṃ virahaskhalitāṅgīm //

mā capale madanavyatiṣaṅgaṃ śaṃkarajaṃ skhalanena vada tvam
kāpi kṛtavyavadhānamadṛṣṭvā yuktivaśādgiriśo hyayamūce //

eṣa sa yatra sahasramakhādyā nākasadāmadhipāḥ svayamuktaiḥ
nāmabhir indujaṭaṃ nijasevā prāptaphalāya natāstu ghaṭante //

eṣa na caiṣa sa eṣa yadagre carmaparītatanuḥ śaśimaulī
dhāvati vajradharo 'mararājo mārgamamuṃ vivṛtīkaraṇāya //

eṣa sa padmabhavo 'yamupetya prāṃśujaṭāmṛgacarmanigūḍhaḥ
sapraṇayaṃ karaghaṭṭitavaktraḥ kiṃciduvāca mitaṃ śrutimūle //

evamabhūtsuranārikulānāṃ cittavisaṃṣṭhulatā gururāgāt
śaṃkarasaṃśrayaṇād girijāyāj anmaphalaṃ paramaṃ tviti cocuḥ //

tato himagirerveśma viśvakarmaniveditam
mahānīlamayastambhaṃ jvalatkāñcanakuṭṭimam //

muktājālapariṣkāraṃ jvalitauṣadhidīpitam
krīḍodyānasahasrāḍhyaṃ kāñcanāmbujadīrghikam //

mahendrapramukhāḥ sarve surā dṛṣṭvā tadadbhutam
netrāṇi saphalānyadya manobhiriti te dadhuḥ //

vimardakṣīṇakeyūrā hariṇā dvāri rodhitāḥ
kathaṃcitpramukhāstatra viviśurnākavāsinaḥ //

praṇatenācalendreṇa pūjito 'tha caturmukhaḥ
cakāra vidhinā sarvaṃ vidhimantrapuraḥsaram //

śarvasya pāṇigrahaṇam agnisākṣikamakṣatam
dātā mahībhṛtāṃ nātho hotā devaścaturmukhaḥ //

varaḥ paśupatiḥ sākṣāt kanyā viśvāraṇistathā
carācarāṇi bhūtāni surāsuravarāṇi ca //

tatrāpyete niyamato hy abhavanvyagramūrtayaḥ
mumocābhinavānsarvān sasyaśālīnrasauṣadhīḥ //

vyagrā tu pṛthivī devī sarvabhāvamanoramā
gṛhītvā varuṇaḥ sarva ratnānyābharaṇāni ca //

puṇyāni ca pavitrāṇi nānāratnamayāni tu
tasthau sābharaṇo devo harṣadaḥ sarvadehinām //

dhanadaścāpi divyāni haimānyābharaṇāni ca
jātarūpavicitrāṇi prayataḥ samupasthitaḥ //

vāyurvavau susurabhiḥ sukhasaṃsparśano vibhuḥ
chatramindukarodbhāsi susitaṃ ca śatakratuḥ //

jagrāha muditaḥ sragvī bāhubhirbahubhūṣaṇaiḥ
jagurgandharvamukhyāśca nanṛtuścāpsarogaṇāḥ //

vādayanto 'timadhuraṃ jagur gandharvakiṃnarāḥ
mūrtāśca ṛtavastatra jaguśca nanṛtuśca vai //

capalāśca gaṇāstasthur lolayanto himācalam
uttiṣṭhankramaśaścātra viśvabhugbhaganetrahā //

cakāraudvāhikaṃ kṛtyaṃ patnyā saha yathocitam
dattārgho girirājena suravṛndair vinoditaḥ //

avasattāṃ kṣapāṃ tatra patnyā saha purāntakaḥ
tato gandharvagītena nṛtyenāpsarasāmapi //

stutibhir devadaityānāṃ vibuddho vibudhādhipaḥ
āmantrya himaśailendraṃ prabhāte comayā saha
jagāma mandaragiriṃ vāyuvegena śṛṅgiṇā //

tato gate bhagavati nīlalohite sahomayā ratimalabhanna bhūdharaḥ
sabāndhavo bhavati ca kasya no mano vihvalaṃ ca jagati hi kanyakāpituḥ //

jvalanmaṇisphaṭikahāṭakotkaṭaṃ sphuṭadyuti sphaṭikagopuraṃ puram
haro girau ciramanukalpitaṃ tadā visarjitāmaranivaho 'viśatsvakam //

tadomāsahito devo vijahāra bhagākṣihā
purodyāneṣu ramyeṣu vivikteṣu vaneṣu ca //

suraktahṛdayo devyā makarāṅkapuraḥsaraḥ
tato bahutithe kāle sutakāmā gireḥ sutā //

sakhībhiḥ sahitā krīḍāṃ cakre kṛtrimaputrakaiḥ
kadācidgandhatailena gātramabhyajya śailajā //

cūrṇairudvartayāmāsa malināntaritāṃ tanum
tadudvartanakaṃ gṛhya naraṃ cakre gajānanam //

putrakaṃ krīḍatī devī taṃ cāpyarpayadambhasi
jāhnavyāstu śivāsakhyās tataḥ so 'bhūdbṛhadvapuḥ //

kāyenātiviśālena jagadāpūrayattadā
putretyuvāca te devī putretyūce ca jāhnavī //

gāṅgeya iti devaistu pūjito 'bhūdgajānanaḥ
vināyakādhipatyaṃ ca dadāvasya pitāmahaḥ //

punaḥ sā krīḍanaṃ cakre putrārthaṃ varavarṇinī
manojñamaṅkuraṃ rūḍham aśokasya śubhānanā //

vardhayāmāsa taṃ cāpi kṛtasaṃskāramaṅgalā
bṛhaspatimukhairviprair divaspatipurogamaiḥ //

tato devaiśca munibhiḥ proktā devī tvidaṃ vacaḥ
bhavāni bhavatī bhavyā sambhūtā lokabhūtaye //

prāyaḥ sutaphalo lokaḥ putrapautraiśca labhyate
aputrāśca prajāḥ prāyo dṛśyante daivahetavaḥ //

adhunā darśite mārge maryādāṃ kartumarhasi
phalaṃ kiṃ bhavitā devi kalpitaistaruputrakaiḥ
ityuktā harṣapūrṇāṅgī provācomā śubhāṃ giram //

evaṃ nirudake deśe yaḥ kūpaṃ kārayedbudhaḥ
bindau bindau ca toyasya vasetsaṃvatsaraṃ divi //

daśakūpasamā vāpī daśavāpīsamo hradaḥ
daśahradasamaḥ putro daśaputrasamo drumaḥ
eṣaiva mama maryādā niyatā lokabhāvinī //

ityuktāstu tato viprā bṛhaspatipurogamāḥ
jagmuḥ svamandirāṇyeva bhavānīṃ vandya sādaram //

gateṣu teṣu devo 'pi śaṃkaraḥ parvatātmajām
pāṇinālambya vāmena śanaiḥ prāveśayacchubhām //

cittaprasādajananaṃ prāsādamanugopuram
lambamauktikadāmānaṃ mālikākulavedikam //

nirdhautakaladhautaṃ ca krīḍāguhamanoramam
prakīrṇakusumāmoda mattālikulakūjitam //

kiṃnarodgītasaṃgīta gṛhāntaritabhittikam
sugandhidhūpasaṃghāta manaḥprārthyamalakṣitam //

krīḍanmayūranārībhir vṛtaṃ vai tatavādibhiḥ
haṃsasaṃghātasaṃghuṣṭaṃ sphaṭikastambhavedikam //

anāvilamasaṃbhrāntyā bahuśaḥ kiṃnarākulam
śukairyatrābhihanyante padmarāgavinirmitāḥ //

bhittayo dāḍimabhrāntyā pratibimbitamauktikāḥ
tatrākṣakrīḍayā devī vihartumupacakrame //

svacchendranīlabhūbhāge krīḍane yatra dhiṣṭhitau
vapuḥsahāyatāṃ prāptau vinodarasanirvṛtau //

evaṃ prakrīḍatostatra devīśaṃkarayostadā
prādurbhavanmahāśabdas tadgṛhodaragocaraḥ //

tacchrutvā kautukāddevī kimetaditi śaṃkaram
papraccha taṃ śubhatanur haraṃ vismayapūrvakam //

uvāca devīṃ naitatte dṛṣṭapūrvaṃ suvismite
ete gaṇeśāḥ krīḍante śaile 'sminmatpriyāḥ sadā //

tapasā brahmacaryeṇa niyamaiḥ kṣetrasevanaiḥ
yairahaṃ toṣitaḥ pūrvaṃ ta ete manujottamāḥ //

matsamīpamanuprāptā mama hṛdyāḥ śubhānane
kāmarūpā mahotsāhā mahārūpaguṇānvitāḥ //

karmabhirvismayaṃ teṣāṃ prayāmi balaśālinām
carācarasya jagataḥ sṛṣṭisaṃharaṇakṣamāḥ //

brahmaviṣṇvindragandharvaiḥ sakiṃnaramahoragaiḥ
samāvṛto 'pyahaṃ nityaṃ naibhirvirahito rame //

hṛdyā me cārusarvāṅgi ta ete krīḍitā girau
ityuktā tu tato devī tyaktvā tadvismayākulā //

gavākṣāntaramāsādya prekṣate vismitānanā
yāvantaste kṛśā dīrghā hrasvāḥ sthūlā mahodarāḥ //

vyāghrebhavadanāḥ kecit kecinmeṣājarūpiṇaḥ
anekaprāṇirūpāśca jvālāsyāḥ kṛṣṇapiṅgalāḥ //

saumyā bhīmāḥ smitamukhāḥ kṛṣṇapiṅgajaṭāsaṭāḥ
nānāvihaṅgavadanā nānāvidhamṛgānanāḥ //

kauśeyacarmavasanā nagnāścānye virūpiṇaḥ
gokarṇā gajakarṇāśca bahuvaktrekṣaṇodarāḥ //

bahupādā bahubhujā divyanānāstrapāṇayaḥ
anekakusumāpīḍā nānāvyālavibhūṣaṇāḥ //

vṛkānanāyudhadharā nānākavacabhūṣaṇāḥ
vicitravāhanārūḍhā divyarūpā viyaccarāḥ //

vīṇāvādyamukhodghuṣṭā nānāsthānakanartakāḥ
gaṇeśāṃstāṃstathā dṛṣṭvā devī provāca śaṃkaram //

gaṇeśāḥ katisaṃkhyātāḥ kiṃnāmānaḥ kimātmakāḥ
ekaikaśo mama brūhi dhiṣṭhitā ye pṛthakpṛthak //

koṭisaṃkhyā hyasaṃkhyātā nānāvikhyātapauruṣāḥ
jagadāpūritaṃ sarvair ebhirbhīmairmahābalaiḥ //

siddhakṣetreṣu rathyāsu jīrṇodyāneṣu veśmasu
dānavānāṃ śarīreṣu bāleṣūnmattakeṣu ca
ete viśanti muditā nānāhāravihāriṇaḥ //

ūṣmapāḥ phenapāścaiva dhūmapā madhupāyinaḥ
raktapāḥ sarvabhakṣāśca vāyupā hyambubhojanāḥ //

geyanṛtyopahārāśca nānāvādyaravapriyāḥ
na hyeṣāṃ vai anantatvād guṇānvaktuṃ hi śakyate //

mārgatvaguttarāsaṅga śuddhāṅgo muñjamekhalī
mānaśilena kalkena capalo rañjitānanaḥ //

pinaddhotpalasragdāmā sukānto madhurākṛtiḥ
pāṣāṇaśakalottāna kāṃsyatālapravartakaḥ //

asau gaṇeśvaro devaḥ kiṃnāmā kiṃnarānugaḥ
ya eṣa gaṇagīteṣu dattakarṇo muhurmuhuḥ //

sa eṣa vīrako devi sadā maddhṛdayapriyaḥ
nānāścaryaguṇādhāro gaṇeśvaragaṇārcitaḥ //

īdṛśasya sutasyāsti mamotkaṇṭhā purāntaka
kadāham īdṛśaṃ putraṃ drakṣyāmyānandadāyinam //

eṣa eva sutaste 'stu nayanānandahetukaḥ
tvayā mātrā kṛtārtho 'stu vīrako 'pi sumadhyame //

ityuktā preṣayāmāsa vijayāṃ harṣaṇotsukā
vīrakānayanāyāśu duhitā himabhūbhṛtaḥ //

sāvaruhya tvarāyuktā prāsādādambaraspṛśaḥ
vijayovāca gaṇapaṃ gaṇamadhye pravartitā //

ehi vīraka cāpalyāt tvayā devaḥ prakopitaḥ
kimuttaraṃ vadatyarthe nṛtyaraṅge tu śailajā //

ityuktastyaktapāṣāṇa śakalo mārjitānanaḥ
āhūtastu tayodbhūta mūlaprastāvaśaṃsakaḥ //

devyāḥ samīpamāgacchad vijayānuguptaḥ śanaiḥ
prāsādaśikharātphulla raktāmbujanibhadyutiḥ //

taṃ dṛṣṭvā prasrutānalpa svādukṣīrapayodharā
girijovāca sasnehaṃ girā madhuravarṇayā //

ehyehi yāto 'si me putratāṃ devadevena datto 'dhunā vīraka ||

ityevamaṅke nidhāyātha taṃ paryacumbatkapole kalavādinam ||

mūrdhnyupāghrāya saṃmārjya gātrāṇi bhūṣayāmāsa divyaiḥ svayaṃ bhūṣaṇaiḥ kiṅkiṇīmekhalānūpurair māṇikyakeyūrahārorumūlaguṇaiḥ ||

komalaiḥ pallavaiścitritaiścārubhir divyamantrodbhavais tasya śubhaistato bhūribhiścākaronmiśrasiddhārthakair aṅgarakṣāvidhim ||

evamādāya covāca kṛtvā srajaṃ mūrdhni gorocanāpatrabhaṅgojjvalam ||

gaccha gacchādhunā krīḍa sārdhaṃ gaṇairapramatto nage śvabhravarja śanairvyālamālākulāḥ śailasānudrumadantibhir bhinnasārāḥ pare saṅginaḥ ||

jāhnavīyaṃ jalaṃ kṣubdhatoyākulaṃ kūlaṃ mā viśethā bahuvyāghraduṣṭe vane ||

vatsāsaṃkhyeṣu durgā gaṇeśeṣvetasminvīrake putrabhāvopatuṣṭāntaḥkaraṇā tiṣṭhatu ||

svasya pitṛjanaprārthitaṃ bhavyamāyātibhāvinyasau bhavyatā ||

so 'pi nirvartya sarvān gaṇān sasmayamāha bālatvalīlārasāviṣṭadhīḥ ||

eṣa mātrā svayaṃ me kṛtabhūṣaṇo 'tra eṣa paṭaḥ pāṭalairbindubhiḥ sinduvārasya puṣpairiyaṃ mālatīmiśritā mālikā me śirasyāhitā ||

ko 'yamātodyadhārī gaṇastasya dāsyāmi hastādidaṃ krīḍanam ||

dakṣiṇātpaścimaṃ paścimāduttaramuttarātpūrvamabhyetya sakhyā yutā prekṣatī taṃ gavākṣāntarādvīrakaṃ śailaputrī bahiḥ krīḍanaṃ yajjaganmāturapyeṣa cittabhramaḥ ||

putralubdho janastatra ko mohamāyāti na svalpacetā jaḍo māṃsaviṇmūtrasaṃghātadehaḥ ||

draṣṭumabhyantare nākavāseśvarair indumauliṃ praviṣṭeṣu kakṣāntaram ||

vāhanātyāvarohā gaṇāstairyuto lokapālāstramūrto hyayaṃ khaḍgo vikhaḍgakaro nirmamaḥ kṛtāntaḥ kasya kenāhato brūta maune bhavanto 'stradaṇḍena kiṃ duḥspṛhāḥ ||

bhīmamūrtyānanenāsti kṛtyaṃ girau ya eṣo 'strajñena kiṃ vadhyate ||

mā vṛthā lokapālānugacittatā evam evaitad ityūcurasmai tadā devatāḥ ||

devadevānugaṃ vīrakaṃ lakṣaṇā prāha devī vanaṃ parvatā nirjharāṇyagnidevyānyatho bhūtapā nirjharāmbhonipāteṣu nimajjata ||

puṣpajālāvanaddheṣu dhāmasvapi prottuṅganānādrikuñjeṣvanugarjantu hemārutāsphoṭasaṃkṣepaṇāt kāmataḥ ||

kāñcanottuṅgaśṛṅgāvarohakṣitau hemareṇūtkarāsaṅgadyutiṃ khecarāṇāṃ vanādhāyini ramye bahurūpasaṃpatprakare gaṇānvāsitaṃ mandarakandare sundaramandārapuṣpapravālāmbuje siddhanārībhir āpītarūpāmṛtaṃ vistṛtair netrapātrair anunmeṣibhir vīrake śailaputrī nimeṣāntarād asmaratputragṛdhrī vinodārthinī ||

so 'pi tādṛkkṣaṇāvāptapuṇyodayo yo 'pi janmāntarasyātmajatvaṃ gataḥ krīḍatastasya tṛptiḥ kathaṃ jāyate yo 'pi bhāvijagadvedhasā tejasaḥ kalpitaḥ pratikṣaṇaṃ divyagītakṣaṇo nṛtyalolo gaṇeśaiḥ praṇataḥ ||

kṣaṇaṃ siṃhanādākule gaṇḍaśaile sṛjadratnajāle bṛhatsālatāle
kṣaṇaṃ phullanānātamālālikāle kṣaṇaṃ vṛkṣamūle vilolo marāle //

kṣaṇe svalpapaṅke jale paṅkajāḍhye kṣaṇaṃ māturaṅke śubhe niṣkalaṅke
parikrīḍate bālalīlāvihārī gaṇeśādhipo devatānandakārī
nikuñjeṣu vidyādharairgītaśīlaḥ pinākīva līlāvilāsaiḥ salīlaḥ //

prakāśya bhuvanābhogī tato dinakare gate
deśāntaraṃ tadā paścād dūramastāvanīdharam //

udayāste purobhāvī yo hi cāste 'vanīdharaḥ
mitratvamasya sudṛḍhaṃ hṛdaye paricintyatām //

nityamārādhitaḥ śrīmān pṛthumūlaḥ samunnataḥ
nākarotsevituṃ merur upahāraṃ patiṣyataḥ //

jale 'pyeṣā vyavastheti saṃśayetākhilaṃ budhaḥ
dināntānugato bhānuḥ svajanatvamapūrayat //

saṃdhyābaddhāñjalipuṭā munayo 'bhimukhā ravim
yācantyāgamanaṃ śīghraṃ nivāryātmani bhāvitām //

vyajṛmbhata tathā loke kramādvaibhāvaraṃ tamaḥ
kuṭilasyeva hṛdaye kāluṣyaṃ dūṣayanmanaḥ //

jvalatphaṇiphaṇāratna dīpoddyotitabhittike
śayanaṃ śaśisaṃghāta śubhravastrottaracchadam //

nānāratnadyutilasac chakracāpaviḍambakam
ratnakiṅkiṇikājālaṃ lambamuktākalāpakam //

kamanīyacalallola vitānācchāditāmbaram
mandire mandasaṃcāraḥ śanairgirisutāyutaḥ //

tasthau girisutābāhu latāmīlitakaṃdharaḥ
śaśimaulisitajyotsnā śucipūritagocaraḥ //

girijāpyasitāpaṅgī nīlotpaladalacchaviḥ
vibhāvaryā ca saṃpṛktā babhūvātitamomayī
tamuvāca tato devaḥ krīḍākelikalāyutam //