મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 154
પ્રાદુરાસીત્પ્રતીહારઃ શુભ્રનીલામ્બુજામ્બરઃ
સ જાનુભ્યાં મહીં ગત્વા પિહિતાસ્યઃ સ્વપાણિના ॥
ઉવાચાનાવિલં વાક્યમ્ અલ્પાક્ષરપરિસ્ફુટમ્
દૈત્યેન્દ્રમર્કવૃન્દાનાં બિભ્રતં ભાસ્વરં વપુઃ ॥
કાલનેમિઃ સુરાન્બદ્ધાંશ્ ચાદાય દ્વારિ તિષ્ઠતિ
સ વિજ્ઞાપયતિ સ્થેયં ક્વ બન્દિભિરિતિ પ્રભો ॥
તન્નિશમ્યાબ્રવીદ્દૈત્યઃ પ્રતીહારસ્ય ભાષિતમ્
યથેષ્ટં સ્થીયતામેભિર્ ગૃહં મે ભુવનત્રયમ્ ॥
કેવલં પાશબન્ધેન વિમુક્તૈરવિલમ્બિતમ્
એવં કૃતે તતો દેવા દૂયમાનેન ચેતસા ॥
જગ્મુર્જગદ્ગુરું દ્રષ્ટું શરણં કમલોદ્ભવમ્
નિવેદિતાસ્તે શક્રાદ્યાઃ શિરોભિર્ધરણિં ગતાઃ
તુષ્ટુવુઃ સ્પષ્ટવર્ણાર્થૈર્ વચોભિઃ કમલાસનમ્ ॥
ત્વમોંકારો ઽસ્યઙ્કુરાય પ્રસૂતો વિશ્વસ્યાત્માનન્તભેદસ્ય પૂર્વમ્
સમ્ભૂતસ્યાનન્તરં સત્ત્વમૂર્તે સંહારેચ્છોસ્તે નમો રુદ્રમૂર્તે ॥
વ્યક્તિં નીત્વા ત્વં વપુઃ સ્વં મહિમ્ના તસ્માદણ્ડાત્ સાભિધાનાદચિન્ત્યઃ
દ્યાવાપૃથ્વ્યોર્ ઊર્ધ્વખણ્ડાવરામ્યાં હ્ય્ અણ્ડાદસ્માત્ત્વં વિભાગં કરોષિ ॥
વ્યક્તં મેરૌ યજ્જનાયુસ્તવાભૂદ્ એવં વિદ્મસ્ત્વત્પ્રણીતશ્ચકાસ્તિ
વ્યક્તં દેવા જન્મનઃ શાશ્વતસ્ય દ્યૌસ્તે મૂર્ધા લોચને ચન્દ્રસૂર્યૌ ॥
વ્યાલાઃ કેશાઃ શ્રોત્રરન્ધ્રા દિશસ્તે પાદૌ ભૂમિર્નાભિરન્ધ્રે સમુદ્રાઃ
માયાકારઃ કારણં ત્વં પ્રસિદ્ધો વેદૈઃ શાન્તો જ્યોતિષા ત્વં વિમુક્તઃ ॥
વેદાર્થેષુ ત્વાં વિવૃણ્વન્તિ બુદ્ધ્વા હૃત્પદ્માન્તઃસંનિવિષ્ટં પુરાણમ્
ત્વામાત્માનં લબ્ધયોગા ગૃણન્તિ સાંખ્યૈર્યાસ્તાઃ સપ્ત સૂક્ષ્માઃ પ્રણીતાઃ ॥
તાસાં હેતુર્યાષ્ટમી ચાપિ ગીતા તસ્યાં તસ્યાં ગીયસે વૈ ત્વમન્તમ્
દૃષ્ટ્વા મૂર્તિં સ્થૂલસૂક્ષ્માં ચકાર દેવૈર્ભાવાઃ કારણૈઃ કૈશ્ચિદુક્તાઃ ॥
સમ્ભૂતાસ્તે ત્વત્ત એવાદિસર્ગે ભૂયસ્તાં તાં વાસનાં તે ઽભ્યુપેયુઃ
ત્વત્સંકલ્પેનાન્તમાયાપ્તિગૂઢઃ કાલો મેયો ધ્વસ્તસંખ્યાવિકલ્પઃ ॥
ભાવાભાવવ્યક્તિસંહારહેતુસ્ ત્વં સો ઽનન્તસ્તસ્ય કર્તાસિ ચાત્મન્
યે ઽન્યે સૂક્ષ્માઃ સન્તિ તેભ્યો ઽભિગીતઃ સ્થૂલા ભાવાશ્ચાવૃતારશ્ચ તેષામ્ ॥
તેભ્યઃ સ્થૂલૈસ્તૈઃ પુરાણૈઃ પ્રતીતો ભૂતં ભવ્યં ચૈવમુદ્ભૂતિભાજામ્
ભાવે ભાવે ભાવિતં ત્વા યુનક્તિ યુક્તં યુક્તં વ્યક્તિભાવાન્નિરસ્ય
ઇત્થં દેવો ભક્તિભાજાં શરણ્યસ્ ત્રાતા ગોપ્તા નો ભવાનન્તમૂર્તિઃ ॥
વિરેમુરમરાઃ સ્તુત્વા બ્રહ્માણમવિકારિણમ્
તસ્થુર્મનોભિર્ ઇષ્ટાર્થ સમ્પ્રાપ્તિપ્રાર્થનાસ્તતઃ ॥
એવં સ્તુતો વિરિઞ્ચિસ્તુ પ્રસાદં પરમં ગતઃ
અમરાન્વરદેનાહ વામહસ્તેન નિર્દિશન્ ॥
નારી યાભર્તૃકાકસ્માત્ તનુસ્તે ત્યક્તભૂષણા
ન રાજતે તથા શક્ર મ્લાનવક્ત્રશિરોરુહા ॥
હુતાશનવિમુક્તો ઽપિ ન ધૂમેન વિરાજસે
ભસ્મનેવ પ્રતિચ્છન્નો દગ્ધદાવશ્ચિરોષિતઃ ॥
યમામયમયે નૈવ શરીરે ત્વં વિરાજસે
દણ્ડસ્યાલમ્બનેનેવ હ્ય્ અકૃચ્છ્રસ્તુ પદે પદે ॥
રજનીચરનાથો ઽપિ કિં ભીત ઇવ ભાષસે
રાક્ષસેન્દ્ર ક્ષતારાતે ત્વમરાતિક્ષતો યથા ॥
તનુસ્તે વરુણોચ્છુષ્કા પરીતસ્યેવ વહ્નિના
વિમુક્તરુધિરં પાશં ફણિભિઃ પ્રવિલોકયન્ ॥
વાયો ભવાન્ વિચેતસ્કસ્ ત્વં સ્નિગ્ધૈરિવ નિર્જિતઃ
કિં ત્વં બિભેષિ ધનદ સંન્યસ્યૈવ કુબેરતામ્ ॥
રુદ્રાસ્ત્રિશૂલિનઃ સન્તો વદધ્વં બહુશૂલતામ્
ભવન્તઃ કેન તત્ક્ષિપ્તં તેજસ્તુ ભવતામપિ ॥
અકિંચિત્કરતાં યાતઃ કરસ્તે ન વિભાસતે
અલં નીલોત્પલાભેન ચક્રેણ મધુસૂદન ॥
કિં ત્વયાનુદરાલીન ભુવનપ્રવિલોકનમ્
ક્રિયતે સ્તિમિતાક્ષેણ ભવતા વિશ્વતોમુખ ॥
એવમુક્તાઃ સુરાસ્તેન બ્રહ્મણા બ્રહ્મમૂર્તિના
વાચાં પ્રધાનભૂતત્વાન્ મારુતં તમચોદયન્ ॥
અથ વિષ્ણુમુખૈર્દેવૈઃ શ્વસનઃ પ્રતિબોધિતઃ
ચતુર્મુખં તદા પ્રાહ ચરાચરગુરું વિભુમ્ ॥
ન તુ વેત્સિ ચરાચરભૂતગતં ભવભાવમતીવ મહાનુચ્છ્રિતઃ પ્રભવઃ ।
પુનરર્થિવચો ઽભિવિસ્તૃતશ્રવણોપમકૌતુકભાવકૃતઃ ॥
ત્વમનન્ત કરોષિ જગદ્ભવતાં સચરાચરગર્ભવિભિન્નગુણામ્
અમરાસુરમેતદશેષમપિ ત્વયિ તુલ્યમહો જનકો ઽસિ યતઃ ॥
પિતુરસ્તિ તથાપિ મનોવિકૃતિઃ સગુણો વિગુણો બલવાનબલઃ
ભવતો વરલાભનિવૃત્તભયઃ કુલિશાઙ્ગસુતો દિતિજો ઽતિબલઃ ॥
સચરાચરનિર્મથને કિમિતિ કિતવસ્તુ કૃતો વિહિતો ભવતા
કિલ દેવ ત્વયા સ્થિતયે જગતાં મહદદ્ભુતચિત્રવિચિગુણાઃ ॥
અપિ તુષ્ટિકૃતઃ શ્રુતકામફલા વિહિતા દ્વિજનાયક દેવગણાઃ
અપિ નાકમભૂત્કિલ યજ્ઞભુજાં ભવતો વિનિયોગવશાત્સતતમ્ ॥
અપહૃત્ય વિમાનગણં સ કૃતો દિતિજેન મહામરુભૂમિસમઃ
કૃતવાનસિ સર્વગુણાતિશયં યમશેષમહીધરરાજતયા ॥
સમમિઙ્ગિતભાવવિધિઃ સ ગિરિર્ ગગનેન સદોચ્છ્રયતાં હિ ગતઃ
અધિવાસવિહારવિધાવુચિતો દિતિજને પવિક્ષતશૃઙ્ગતટઃ ॥
પરિલુણ્ઠિતરત્નગુહાનિવહો બહુદૈત્યસભાશ્રયતાં ગમિતઃ
સુરરાજ સ તસ્ય ભયેન ગતં વ્યદધાદશરીર ઇતો ઽપિ વૃથા ॥
ઉપયોગ્યતયા વિવૃતં સુચિરં વિમલદ્યુતિપૂરિતદિગ્વદનમ્
ભવતૈવ વિનિર્મિતમાદિયુગે સુરહેતિસમૂહમ્ અનુત્થમિદમ્ ॥
દિતિજસ્ય શરીરમવાપ્ય ગતં શતધા મતિભેદમિવાલ્પમનાઃ
આસારધૂલિધ્વસ્તાઙ્ગા દ્વારસ્થાઃ સ્મઃ કદર્થિનઃ
લબ્ધપ્રવેશાઃ કૃચ્છ્રેણ વયં તસ્યામરદ્વિષઃ ॥
સભાયામમરા દેવ નિકૃષ્ટે ઽપ્યુપવેશિતાઃ
વેત્રહસ્તૈર્ અજલ્પન્તસ્ તતો ઽપહસિતાસ્તુ તૈઃ ॥
મહાર્થાઃ સિદ્ધસર્વાર્થા ભવન્તઃ સ્વલ્પભાષિણઃ
ચાટુયુક્તમથો કર્મ હ્ય્ અમરા બહુ ભાષત ॥
સમયં દૈત્યસિંહસ્ય સશક્રસ્ય નુ સંસ્થિતાઃ
વદતેતિ ચ દૈત્યસ્ય પ્રેષ્યૈર્વિહસિતા બહુ ॥
ઋતવો મૂર્તિમન્તસ્તમ્ ઉપાસન્તે હ્યહર્નિશમ્
કૃતાપરાધસંત્રાસં ન ત્યજન્તિ કદાચન ॥
તન્ત્રીત્રયલયોપેતં સિદ્ધગન્ધર્વકિંનરૈઃ
સુરાગમ્ ઉપધા નિત્યં ગીયતે તસ્ય વેશ્મસુ ॥
હન્તાકૃતોપકરણૈર્ મિત્રાણિ ગુરુલાઘવૈઃ
શરણાગતસંત્યાગી ત્યક્તસત્યપરિશ્રયઃ ॥
ઇતિ નિઃશેષમથવા નિઃશેષં વૈ ન શક્યતે
તસ્યાવિનયમાખ્યાતું સ્રષ્ટા તત્ર પરાયણમ્ ॥
ઇત્યુક્તઃ સ્વાત્મભૂર્દેવઃ સુરૈર્દૈત્યવિચેષ્ટિતમ્
સુરાનુવાચ ભગવાંસ્ તતઃ સ્મિતમુખામ્બુજઃ ॥
અવધ્યસ્તારકો દૈત્યઃ સર્વૈરપિ સુરાસુરૈઃ
યસ્ય વધ્યઃ સ નાદ્યાપિ જાતસ્ત્રિભુવને પુમાન્ ॥
મયા સ વરદાનેન છન્દયિત્વા નિવારિતઃ
તપસઃ સાંપ્રતં રાજા ત્રૈલોક્યદહનાત્મકાત્ ॥
સ ચ વવ્રે વધં દૈત્યઃ શિશુતઃ સપ્તવાસરાત્
સ સપ્તદિવસો બાલઃ શંકરાદ્યો ભવિષ્યતિ ॥
તારકસ્ય નિહન્તા સ ભાસ્કરાભો ભવિષ્યતિ
સાંપ્રતં ચાપ્યપત્નીકઃ શંકરો ભગવાન્પ્રભુઃ ॥
યચ્ચાહમુક્તવાન્યસ્યા હ્ય્ ઉત્તાનકરતા સદા
ઉત્તાનો વરદઃ પાણિર્ એષ દેવ્યાઃ સદૈવ તુ ॥
હિમાચલસ્ય દુહિતા સા તુ દેવી ભવિષ્યતિ
તસ્યાઃ સકાશાદ્યઃ શર્વસ્ ત્વ્ અરણ્યાં પાવકો યથા ॥
જનયિષ્યતિ તં પ્રાપ્ય તારકો ઽભિભવિષ્યતિ
મયાપ્યુપાયઃ સ કૃતો યથૈવં હિ ભવિષ્યતિ ॥
શેષશ્ચાપ્યસ્ય વિભવો વિનશ્યેત્તદનન્તરમ્
સ્તોકકાલં પ્રતીક્ષધ્વં નિર્વિશઙ્કેન ચેતસા ॥
ઇત્યુક્તાસ્ત્રિદશાસ્તેન સાક્ષાત્કમલજન્મના
જગ્મુસ્તં પ્રણિપત્યેશં યથાયોગં દિવૌકસઃ ॥
તતો ગતેષુ દેવેષુ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
નિશાં સસ્માર ભગવાન્ સ્વતનોઃ પૂર્વસંભવામ્ ॥
તતો ભગવતી રાત્રિર્ ઉપતસ્થે પિતામહમ્
તાં વિવિક્તે સમાલોક્ય બ્રહ્મોવાચ વિભાવરીમ્ ॥
વિભાવરિ મહત્કાયં વિબુધાનામુપસ્થિતમ્
તત્કર્તવ્યં ત્વયા દેવિ શૃણુ કાર્યસ્ય નિશ્ચયમ્ ॥
તારકો નામ દૈત્યેન્દ્રઃ સુરકેતુરનિર્જિતઃ
તસ્યાભાવાય ભગવાઞ્ જનયિષ્યતિ ચેશ્વરઃ ॥
સુતં સ ભવિતા તસ્ય તારકસ્યાન્તકારકઃ
શંકરસ્યાભવત્પત્ની સતી દક્ષસુતા તુ યા ॥
સા મૃતા કુપિતા દેવી કસ્મિંશ્ચિત્કારણાન્તરે
ભવિતા હિમશૈલસ્ય દુહિતા લોકભાવિની ॥
વિરહેણ હરસ્તસ્યા મત્વા શૂન્યં જગત્ત્રયમ્
તપસ્યન્હિમશૈલસ્ય કન્દરે સિદ્ધસેવિતે ॥
પ્રતીક્ષમાણસ્તજ્જન્મ કંચિત્કાલં નિવત્સ્યતિ
તયોઃ સુતપ્તતપસોર્ ભવિતા યો મહાબલઃ ॥
સ ભવિષ્યતિ દૈત્યસ્ય તારકસ્ય વિનાશકઃ
જાતમાત્રા તુ સા દેવી સ્વલ્પસંજ્ઞા ચ ભામિની ॥
વિરહોત્કણ્ઠિતા ગાઢં હરસંગમલાલસા
તયોઃ સુતપ્તતપસોઃ સંયોગઃ સ્યાચ્છુભાનને ॥
તતસ્તાભ્યાં તુ જનિતઃ સ્વલ્પો વાક્કલહો ભવેત્
તતો ઽપિ સંશયો ભૂયસ્ તારકં પ્રતિ દૃશ્યતે ॥
તયોઃ સંયુક્તયોસ્તસ્માત્ સુરતાસક્તિકારણે
વિઘ્નસ્ત્વયા વિધાતવ્યો યથા તાભ્યાં તથા શૃણુ ॥
ગર્ભસ્થાને ચ તન્માતુઃ સ્વેન રૂપેણ રઞ્જય
તતો વિહાય શર્વસ્તાં વિશ્રાન્તો નર્મપૂર્વકમ્ ॥
ભર્ત્સયિષ્યતિ તાં દેવીં તતઃ સા કુપિતા સતી
પ્રયાસ્યતિ તપશ્ચર્તું તત્તસ્માત્તપસે પુનઃ ॥
જનયિષ્યતિ યં શર્વા દયિતદ્યુતિમણ્ડિતમ્
સ ભવિષ્યતિ હન્તા વૈ સુરારીણામસંશયમ્ ॥
ત્વયાપિ દાનવા દેવિ હન્તવ્યા લોકદુર્જયાઃ
યાવચ્ચ ન સતી દેહ સંક્રાન્તગુણસંચયા ॥
તત્સંગમેન તાવત્ત્વં દૈત્યાન્હન્તું ન શક્ષ્યસે
એવં કૃતે તપસ્તપ્ત્વા સૃષ્ટિસંહારકારિણી ॥
સમાપ્તનિયમા દેવી યદા ચોમા ભવિષ્યતિ
તદા સ્વમેવ તદ્રૂપં શૈલજા પ્રતિપત્સ્યતે ॥
તનુસ્તવાપિ સહજા સૈકાનંશા ભવિષ્યતિ
રૂપાંશેન તુ સંયુક્તા ત્વમુમાયાં ભવિષ્યસિ ॥
એકાનંશેતિ લોકસ્ત્વાં વરદે પૂજયિષ્યતિ
ભેદૈર્બહુવિધાકારૈઃ સર્વગા કામસાધિની ॥
ઓંકારવક્ત્રા ગાયત્રી ત્વમિતિ બ્રહ્મવાદિભિઃ
આક્રાન્તિરૂર્જિતાકારા રાજભિશ્ચ મહાભુજૈઃ ॥
ત્વં ભૂરિતિ વિશાં માતા શૂદ્રૈઃ શૈવીતિ પૂજિતા
ક્ષાન્તિર્મુનીનામક્ષોભ્યા દયા નિયમિનામિતિ ॥
ત્વં મહોપાયસંદોહા નીતિર્નયવિસર્પિણામ્
પરિચ્છિત્તિસ્ત્વમર્થાનાં ત્વમીહા પ્રાણિહૃચ્છયા ॥
ત્વં મુક્તિઃ સર્વભૂતાનાં ત્વં ગતિઃ સર્વદેહિનામ્
ત્વં ચ કીર્તિમતાં કીર્તિસ્ ત્વં મૂર્તિઃ સર્વદેહિનામ્ ॥
રતિસ્ત્વં રક્તચિત્તાનાં પ્રીતિસ્ત્વં હૃષ્ટદર્શિનામ્
ત્વં કાન્તિઃ કૃતભૂષાણાં ત્વં શાન્તિર્દુઃખકર્મણામ્ ॥
ત્વં ભ્રાન્તિઃ સર્વબોધાનાં ત્વં ગતિઃ ક્રતુયાજિનામ્
જલધીનાં મહાવેલા ત્વં ચ લીલા વિલાસિનામ્ ॥
સંભૂતિસ્ત્વં પદાર્થાનાં સ્થિતિસ્ત્વં લોકપાલિની
ત્વં કાલરાત્રિર્નિઃશેષ ભુવનાવલિનાશિની ॥
પ્રિયકણ્ઠગ્રહાનન્દ દાયિની ત્વં વિભાવરી
ઇત્યનેકવિધૈર્દેવિ રૂપૈર્લોકે ત્વમર્ચિતા ॥
યે ત્વાં સ્તોષ્યન્તિ વરદે પૂજયિષ્યન્તિ વાપિ યે
તે સર્વકામાનાપ્સ્યન્તિ નિયતા નાત્ર સંશયઃ ॥
ઇત્યુક્તા તુ નિશા દેવી તથેત્યુક્ત્વા કૃતાઞ્જલિઃ
જગામ ત્વરિતા તૂર્ણં ગૃહં હિમગિરેઃ પરમ્ ॥
તત્રાસીનાં મહાહર્મ્યે રત્નભિત્તિસમાશ્રયામ્
દદર્શ મેનામાપાણ્ડુ ચ્છવિવક્ત્રસરોરુહામ્ ॥
કિંચિચ્ છ્યામમુખોદગ્ર સ્તનભારાવનામિતામ્
મહૌષધિગણાબદ્ધ મન્ત્રરાજનિષેવિતામ્ ॥
ઉદ્વહત્કનકોન્નદ્ધ જીવરક્ષામહોરગામ્
મણિદીપગણજ્યોતિર્ મહાલોકપ્રકાશિતે ॥
પ્રકીર્ણબહુસિદ્ધાર્થે મનોજપરિવારકે
શુચિન્યંશુકસંછન્ન ભૂશય્યાસ્તરણોજ્જ્વલે ॥
ધૂપામોદમનોરમ્યે સર્જગન્ધોપયોગિકે
તતઃ ક્રમેણ દિવસે ગતે દૂરં વિભાવરી ॥
વ્યજૃમ્ભત સુખોદર્કે તતો મેના મહાગૃહે
પ્રસુપ્તપ્રાયપુરુષે નિદ્રાભૂતોપચારિકે ॥
સ્ફુટાલોકે શશભૃતિ ભ્રાન્તિરાત્રિવિહંગમે
રજનીચરભૂતાનાં સંઘૈરાવૃતચત્વરે ॥
ગાઢકણ્ઠગ્રહાલગ્ન સુભગેષ્ટજને તતઃ
કિંચિદાકુલતાં પ્રાપ્તે મેનાનેત્રામ્બુજદ્વયે ॥
આવિવેશ મુખે રાત્રિઃ સુચિરસ્ફુટસંગમા
જન્મદાયા જગન્માતુઃ ક્રમેણ જઠરાન્તરે ॥
આવિવેશાન્તરં જન્મ મન્યમાના ક્ષપા તુ વૈ
અરઞ્જયચ્છવિં દેવ્યા ગુહારણ્યે વિભાવરી ॥
તતો જગત્પતિપ્રાણ હેતુર્હિમગિરિપ્રિયા
બ્રાહ્મે મુહૂર્તે સુભગે વ્યસૂયત ગુહારણિમ્ ॥
તસ્યાં તુ જાયમાનાયાં જન્તવઃ સ્થાણુજઙ્ગમાઃ
અભવન્સુખિનઃ સર્વે સર્વલોકનિવાસિનઃ ॥
નારકાણામપિ તદા સુખં સ્વર્ગસમં મહત્
અભવત્ક્રૂરસત્ત્વાનાં ચેતઃ શાન્તં ચ દેહિનામ્ ॥
જ્યોતિષામપિ તેજસ્ત્વમ્ અભવત્સુરતોન્નતા
વનાશ્રિતાશ્ચૌષધયઃ સ્વાદુવન્તિ ફલાનિ ચ ॥
ગન્ધવન્તિ ચ માલ્યાનિ વિમલં ચ નભો ઽભવત્
મારુતશ્ચ સુખસ્પર્શો દિશશ્ચ સુમનોહરા ॥
તેન ચોદ્ભૂતફલિત પરિપાકગુણોજ્જ્વલાઃ
અભવત્પૃથિવી દેવી શાલિમાલાકુલાપિ ચ ॥
તપાંસિ દીર્ઘચીર્ણાનિ મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્
તસ્મિન્ગતાનિ સાફલ્યં કાલે નિર્મલચેતસામ્ ॥
વિસ્મૃતાનિ ચ શસ્ત્રાણિ પ્રાદુર્ભાવં પ્રપેદિરે
પ્રભાવસ્તીર્થમુખ્યાનાં તદા પુણ્યતમો ઽભવત્ ॥
અન્તરિક્ષે સુરાશ્ચાસન્ વિમાનેષુ સહસ્રશઃ
સમહેન્દ્રહરિબ્રહ્મ વાયુવહ્નિપુરોગમાઃ ॥
પુષ્પવૃષ્ટિં પ્રમુમુચુસ્ તસ્મિંસ્તુ હિમભૂધરે
જગુર્ગન્ધર્વમુખ્યાશ્ચ નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ॥
મેરુપ્રભૃતયશ્ચાપિ મૂર્તિમન્તો મહાબલાઃ
તસ્મિન્મહોત્સવે પ્રાપ્તે દિવ્યપ્રભૃતપાણયઃ ॥
સરિતઃ સાગરાશ્ચૈવ સમાજગ્મુશ્ચ સર્વશઃ
હિમશૈલો ઽભવલ્લોકે તથા સર્વૈશ્ચરાચરૈઃ ॥
સેવ્યશ્ચાપ્યભિગમ્યશ્ચ સ શ્રેયાંશ્ચાચલોત્તમઃ
અનુભૂયોત્સવં દેવા જગ્મુઃ સ્વાનાલયાન્મુદા ॥
દેવગન્ધર્વનાગેન્દ્ર શૈલશીલાવનીગુણૈઃ
હિમશૈલસુતા દેવી સ્વયંપૂર્વિકયા તતઃ ॥
ક્રમેણ વૃદ્ધિમાનીતા લક્ષ્મીવાનલસૈર્બુધૈઃ
ક્રમેણ રૂપસૌભાગ્ય પ્રબોધૈર્ભુવનત્રયમ્ ॥
અજયદ્ભૂષયચ્ચાપિ નિઃસાધારૈર્નગાત્મજા
એતસ્મિન્નન્તરે શક્રો નારદં દેવસંમતમ્ ॥
દેવર્ષિમથ સસ્માર કાર્યસાધનસત્વરમ્
સ્મૃતિં શક્રસ્ય વિજ્ઞાય જાતાં તુ ભગવાંસ્તદા ॥
આજગામ મુદા યુક્તો મહેન્દ્રસ્ય નિવેશનમ્
તં સ દૃષ્ટ્વા સહસ્રાક્ષઃ સમુત્થાય મહાસનાત્ ॥
યથાર્હેણ તુ પાદ્યેન પૂજયામાસ વાસવઃ
શક્રપ્રણીતાં તાં પૂજાં પ્રતિગૃહ્ય યથાવિધિ ॥
નારદઃ કુશલં દેવમ્ અપૃચ્છત્પાકશાસનમ્
પૃષ્ટે ચ કુશલે શક્રઃ પ્રોવાચ વચનં પ્રભુઃ ॥
કુશલસ્યાઙ્કુરે તાવત્ સમ્ભૂતે ભુવનત્રયે
તત્ફલોદ્ભવસંપત્તૌ ત્વં ભવાતન્દ્રિતો મુને ॥
વેત્સિ ચૈતત્સમસ્તં ત્વં તથાપિ પરિચોદકઃ
નિર્વૃતિં પરમાં યાતિ નિવેદ્યાર્થં સુહૃજ્જને ॥
તદ્યથા શૈલજા દેવી યોગં યાયાત્પિનાકિના
શીઘ્રં તદુદ્યમઃ સર્વૈર્ અસ્મત્પક્ષૈર્વિધીયતામ્ ॥
અવગમ્યાર્થમખિલં તત આમન્ત્ર્ય નારદઃ
શક્રં જગામ ભગવાન્ હિમશૈલનિવેશનમ્ ॥
તત્ર દ્વારે સ વિપ્રેન્દ્રશ્ ચિત્રવેત્રલતાકુલે
વન્દિતો હિમશૈલેન નિર્ગતેન પુરો મુનિઃ ॥
સહ પ્રવિશ્ય ભવનં ભુવો ભૂષણતાં ગતમ્
નિવેદિતે સ્વયં હૈમે હિમશૈલે ન વિસ્તૃતે ॥
મહાસને મુનિવરો નિષસાદાતુલદ્યુતિઃ
યથાર્હં ચાર્ઘ્યપાદ્યં ચ શૈલસ્તસ્મૈ ન્યવેદયત્ ॥
મુનિસ્તુ પ્રતિજગ્રાહ તમર્ઘં વિધિવત્તદા
ગૃહીતાર્ઘં મુનિવરમ્ અપૃચ્છચ્છ્લક્ષ્ણયા ગિરા ॥
કુશલં તપસઃ શૈલઃ શનૈઃ ફુલ્લાનનામ્બુજઃ
મુનિરપ્યદ્રિરાજાનમ્ અપૃચ્છત્કુશલં તદા ॥
અહો ઽવતારિતાઃ સર્વે સંનિવેશે મહાગિરે
પૃથુત્વં મનસા તુલ્યં કન્દરાણાં તથાચલ ॥
ગુરુત્વં તે ગુણૌઘાનાં સ્થાવરાદતિરિચ્યતે
પ્રસન્નતા ચ તોયસ્ય મનસો ઽપ્યધિકા ચ તે ॥
ન લક્ષયામઃ શૈલેન્દ્ર શિષ્યતે કન્દરોદરાત્
ન ચ લક્ષ્મીસ્તથા સ્વર્ગે કુત્રાધિકતયા સ્થિતા ॥
નાનાતપોભિર્મુનિભિર્ જ્વલનાર્કસમપ્રભૈઃ
પાવનૈઃ પાવિતો નિત્યં ત્વત્કન્દરસમાશ્રિતૈઃ ॥
અવમત્ય વિમાનાનિ સ્વર્ગવાસવિરાગિણઃ
પિતુર્ગૃહ ઇવાસન્ના દેવગન્ધર્વકિંનરાઃ ॥
અહો ધન્યો ઽસિ શૈલેન્દ્ર યસ્ય તે કન્દરં હરઃ
અધ્યાસ્તે લોકનાથો ઽપિ સમાધાનપરાયણઃ ॥
ઇત્યુક્તવતિ દેવર્ષૌ નારદે સાદરં ગિરા
હિમશૈલસ્ય મહિષી મેના મુનિદિદૃક્ષયા ॥
અનુયાતા દુહિત્રા તુ સ્વલ્પાલિપરિચારિકા
લજ્જાપ્રણયનમ્રાઙ્ગી પ્રવિવેશ નિવેશનમ્ ॥
તત્ર સ્થિતો મુનિવરઃ શૈલેન સહિતો વશી
દૃષ્ટ્વા તુ તેજસો રાશિં મુનિં શૈલપ્રિયા તદા ॥
વવન્દે ગૂઢવદના પાણિપદ્મકૃતાઞ્જલિઃ
તાં વિલોક્ય મહાભાગો મહર્ષિર્ અમિતદ્યુતિઃ ॥
આશીર્ભિર્ અમૃતોદ્ગાર રૂપાભિસ્તાં વ્યવર્ધયત્
તતો વિસ્મિતચિત્તા તુ હિમવદ્ગિરિપુત્રિકા ॥
ઉદૈક્ષન્નારદં દેવી મુનિમદ્ભુતરૂપિણમ્
એહિ વત્સેતિ ચાપ્યુક્તા ઋષિણા સ્નિગ્ધયા ગિરા ॥
કણ્ઠે ગૃહીત્વા પિતરમ્ ઉત્સઙ્ગે સમુપાવિશત્
ઉવાચ માતા તાં દેવીમ્ અભિવન્દય પુત્રિકે ॥
ભગવન્તં તતો ધન્યં પતિમાપ્સ્યસિ સંમતમ્
ઇત્યુક્તા તુ તતો માત્રા વસ્ત્રાન્તપિહિતાનના ॥
કિંચિત્કમ્પિતમૂર્ધા તુ વાક્યં નોવાચ કિંચન
તતઃ પુનરુવાચેદં વાક્યં માતા સુતાં તદા ॥
વત્સે વન્દય દેવર્ષિં તતો દાસ્યામિ તે શુભમ્
રત્નક્રીડનકં રમ્યં સ્થાપિતં યચ્ચિરં મયા ॥
ઇત્યુક્તા તુ તતો વેગાદ્ ઉદ્ધૃત્ય ચરણૌ તદા
વવન્દે મૂર્ધ્નિ સંધાય કરપઙ્કજકુડ્મલમ્ ॥
કૃતે તુ વન્દને તસ્યા માતા સખીમુખેન તુ
ચોદયામાસ શનકૈસ્ તસ્યાઃ સૌભાગ્યશંસિનામ્ ॥
શરીરલક્ષણાનાં તુ વિજ્ઞાનાય તુ કૌતુકાત્
સ્ત્રીસ્વભાવાદ્યદ્દુહિતુશ્ ચિન્તાં હૃદિ સમુદ્વહન્ ॥
જ્ઞાત્વા તદિઙ્ગિતં શૈલો મહિષ્યા હૃદયેન તુ
અનુદ્ગીર્ણો ઽક્ષતિર્મેને રમ્યમેતદુપસ્થિતમ્ ॥
ચોદિતઃ શૈલમહિષી સખ્યા મુનિવરસ્તદા
સ્મિતાનનો મહાભાગો વાક્યં પ્રોવાચ નારદઃ ॥
ન જાતો ઽસ્યાઃ પતિર્ભદ્રે લક્ષણૈશ્ચ વિવર્જિતા
ઉત્તાનહસ્તા સતતં ચરણૈર્વ્યભિચારિભિઃ
સ્વછાયયા ભવિષ્યેયં કિમન્યદ્બહુ ભાષ્યતે ॥
શ્રુત્વૈતત્સંભ્રમાવિષ્ટો ધ્વસ્તધૈર્યો મહાબલઃ
નારદં પ્રત્યુવાચાથ સાશ્રુકણ્ઠો મહાગિરિઃ ॥
સંસારસ્યાતિદોષસ્ય દુર્વિજ્ઞેયા ગતિર્યતઃ
સૃષ્ટ્યાં ચાવશ્યભાવિન્યાં કેનાપ્યતિશયાત્મના ॥
કર્ત્રા પ્રણીતા મર્યાદા સ્થિતા સંસારિણામિયમ્
યો જાયતે હિ યદ્બીજો જનિતુઃ સ હ્યસાર્થકઃ ॥
જનિતા ચાપિ જાતસ્ય ન કશ્ચિદિતિ યત્સ્ફુટમ્
સ્વકર્મણૈવ જાયન્તે વિવિધા ભૂતજાતયઃ ॥
અણ્ડજો હ્યણ્ડજાજ્જાતઃ પુનર્જાયેત માનવઃ
માનુષાચ્ચ સરીસૃપ્યાં મનુષ્યત્વેન જાયતે ॥
તત્રાપિ જાતૌ શ્રેષ્ઠાયાં ધર્મસ્યોત્કર્ષણેન તુ
અપુત્રજન્મિનઃ શેષાઃ પ્રાણિનઃ સમવસ્થિતાઃ ॥
મનુજાસ્તત્ર જાયન્તે યતો ન ગૃહધર્મિણઃ
ક્રમેણાશ્રમસંપ્રાપ્તિર્ બ્રહ્મચારિવ્રતાદનુ ॥
તસ્ય કર્તુર્નિયોગેન સંસારો યેન વર્ધિતઃ
સંસારસ્ય કુતો વૃદ્ધિઃ સર્વે સ્યુર્યદતિગ્રહાઃ ॥
અતઃ કર્ત્રા તુ શાસ્ત્રેષુ સુતલાભઃ પ્રશંસિતઃ
પ્રાણિનાં મોહનાર્થાય નરકત્રાણસંશ્રયાત્ ॥
સ્ત્રિયા વિરહિતા સૃષ્ટિર્ જન્તૂનાં નોપપદ્યતે
સ્ત્રીજાતિસ્તુ પ્રકૃત્યૈવ કૃપણા દૈન્યભાષિણી
શાસ્ત્રાલોચનસામર્થ્યમ્ ઉજ્ઝિતં તાસુ વેધસા ॥
શાસ્ત્રેષૂક્તમસંદિગ્ધં બહુવારં મહાફલમ્
દશપુત્રસમા કન્યા યા ન સ્યાચ્છીલવર્જિતા ॥
વાક્યમેતત્ફલભ્રષ્ટં પુંસિ ગ્લાનિકરં પરમ્
કન્યા હિ કૃપણા શોચ્યા પિતુર્દુઃખવિવર્ધિની ॥
યાપિ સ્યાત્પૂર્ણસર્વાઢ્યા પતિપુત્રધનાદિભિઃ
કિં પુનર્દુર્ભગા હીના પતિપુત્રધનાદિભિઃ ॥
ત્વં ચોક્તવાન્સુતાયા મે શરીરે દોષસંગ્રહમ્
અહો મુહ્યામિ શુષ્યામિ ગ્લામિ સીદામિ નારદ ॥
અયુક્તમથ વક્તવ્યમ્ અપ્રાપ્યમપિ સાંપ્રતમ્
અનુગ્રહેણ મે છિન્દ્ધિ દુઃખં કન્યાશ્રયં મુને ॥
પરિચ્છિન્ને ઽપ્યસંદિગ્ધે મનઃ પરિભવાશ્રયમ્
તૃષ્ણા મુષ્ણાતિ નિષ્ણાતા ફલલોભાશ્રયાશુભા ॥
સ્ત્રીણાં હિ પરમં જન્મ કુલાનામુભયાત્મનામ્
ઇહામુત્ર સુખાયોક્તં સત્પતિપ્રાપ્તિસંજ્ઞિતમ્ ॥
દુર્લભઃ સત્પતિઃ સ્ત્રીણાં વિગુણો ઽપિ પતિઃ કિલ
ન પ્રાપ્યતે વિના પુણ્યૈઃ પતિર્નાર્યા કદાચન ॥
યતો નિઃસાધનો ધર્મઃ પરિમાણોજ્ઝિતા રતિઃ
ધનં જીવિતપર્યાપ્તં પત્યૌ નાર્યાઃ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
નિર્ધનો દુર્ભગો મૂર્ખઃ સર્વલક્ષણવર્જિતઃ
દૈવતં પરમં નાર્યાઃ પતિરુક્તઃ સદૈવ હિ ॥
ત્વયા ચોક્તં હિ દેવર્ષે ન જાતો ઽસ્યાઃ પતિઃ કિલ
એતદ્દૌર્ભાગ્યમતુલમ્ અસંખ્યં ગુરુ દુઃસહમ્ ॥
ચરાચરે ભૂતસર્ગે યદદ્યાપિ ચ નો મુને
ન સ જાત ઇતિ બ્રૂષે તેન મે વ્યાકુલં મનઃ ॥
મનુષ્યદેવજાતીનાં શુભાશુભનિવેદકમ્
લક્ષણં હસ્તપાદાદૌ વિહિતૈર્લક્ષણૈઃ કિલ ॥
સેયમ્ ઉત્તાનહસ્તેતિ ત્વયોક્તા મુનિપુંગવ
ઉત્તાનહસ્તતા પ્રોક્તા યાચતામેવ નિત્યદા ॥
શુભોદયાનાં ધન્યાનાં ન કદાચિત્પ્રયચ્છતામ્
સ્વછાયયાસ્યાશ્ચરણૌ ત્વયોક્તૌ વ્યભિચારિણૌ ॥
તત્રાપિ શ્રેયસાં હ્યાશા મુને ન પ્રતિભાતિ નઃ
શરીરલક્ષણાશ્ચાન્યે પૃથક્ફલનિવેદિનઃ ॥
સૌભાગ્યધનપુત્રાયુઃ પતિલાભાનુશંસનમ્
તૈશ્ચ સર્વૈર્વિહીનેયં ત્વમાત્થ મુનિપુંગવ ॥
ત્વં મે સર્વં વિજાનાસિ સત્યવાગસિ ચાપ્યતઃ
મુહ્યામિ મુનિશાર્દૂલ હૃદયં દીર્યતીવ મે ॥
ઇત્યુક્ત્વા વિરતઃ શૈલો મહાદુઃખવિચારણાત્
શ્રુત્વૈતદખિલં તસ્માચ્ છૈલરાજમુખામ્બુજાત્
સ્મિતપૂર્વમુવાચેદં નારદો દેવચોદિતઃ ॥
હર્ષસ્થાને ઽપિ મહતિ ત્વયા દુઃખં નિરૂપ્યતે
અપરિચ્છિન્નવાક્યાર્થે મોહં યાસિ મહાગિરે ॥
ઇમાં શૃણુ ગિરં મત્તો રહસ્યપરિનિષ્ઠિતામ્
સમાહિતો મહાશૈલ મયોક્તસ્ય વિચારણે ॥
ન જાતો ઽસ્યાઃ પતિર્દેવ્યા યન્મયોક્તં હિમાચલ
ન સ જાતો મહાદેવો ભૂતભવ્યભવોદ્ભવઃ
શરણ્યઃ શાશ્વતઃ શાસ્તા શંકરઃ પરમેશ્વરઃ ॥
બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રમુનયો જન્મમૃત્યુજરાર્દિતાઃ
તસ્યૈતે પરમેશસ્ય સર્વે ક્રીડનકા ગિરે ॥
આસ્તે બ્રહ્મા તદિચ્છાતઃ સમ્ભૂતો ભુવનપ્રભુઃ
વિષ્ણુર્યુગે યુગે જાતો નાનાજાતિર્મહાતનુઃ ॥
મન્યસે માયયા જાતં વિષ્ણું ચાપિ યુગે યુગે
આત્મનો ન વિનાશો ઽસ્તિ સ્થાવરાન્તે ઽપિ ભૂધર ॥
સંસારે જાયમાનસ્ય ભ્રિયમાણસ્ય દેહિનઃ
નશ્યતે દેહ એવાત્ર નાત્મનો નાશ ઉચ્યતે ॥
બ્રહ્માદિસ્થાવરાન્તો ઽયં સંસારો યઃ પ્રકીર્તિતઃ
સ જન્મમૃત્યુદુઃખાર્તો હ્ય્ અવશઃ પરિવર્તતે ॥
મહાદેવો ઽચલઃ સ્થાણુર્ ન જાતો જનકો ઽજરઃ
ભવિષ્યતિ પતિઃ સો ઽસ્યા જગન્નાથો નિરામયઃ ॥
યદુક્તં ચ મયા દેવી લક્ષણૈર્વર્જિતા તવ
શૃણુ તસ્યાપિ વાક્યસ્ય સમ્યક્ત્વેન વિચારણમ્ ॥
લક્ષણં દૈવિકો હ્યઙ્કઃ શરીરાવયવાશ્રયઃ
સર્વાયુર્ધનસૌભાગ્ય પરિમાણપ્રકાશકઃ ॥
અનન્તસ્યાપ્રમેયસ્ય સૌભાગ્યસ્યાસ્ય ભૂધર
નૈવાઙ્કો લક્ષણાકારઃ શરીરે સંવિધીયતે ॥
અતો ઽસ્યા લક્ષણં ગાત્રે શૈલ નાસ્તિ મહામતે
યથાહમુક્તવાનસ્યા હ્ય્ ઉત્તાનકરતાં સદા ॥
ઉત્તાનો વરદઃ પાણિર્ એષ દેવ્યાઃ સદૈવ તુ
સુરાસુરમુનિવ્રાત વરદેયં ભવિષ્યતિ ॥
યથા પ્રોક્તં તદા પાદૌ સ્વચ્છાયાવ્યભિચારિણૌ
અસ્યાઃ શૃણુ મમાત્રાપિ વાગ્યુક્તિં શૈલસત્તમ ॥
ચરણૌ પદ્મસંકાશાવ્ અસ્યાઃ સ્વચ્છનખોજ્જ્વલૌ
સુરાસુરાણાં નમતાં કિરીટમણિકાન્તિભિઃ ॥
વિચિત્રવર્ણૈર્ભાસન્તૌ સ્વચ્છાયાપ્રતિબિમ્બિતૌ
ભાર્યા જગદ્ગુરોર્હ્યેષા વૃષાઙ્કસ્ય મહીધર ॥
જનની લોકધર્મસ્ય સમ્ભૂતા ભૂતભાવની
શિવેયં પાવનાયૈવ ત્વત્ક્ષેત્રે પાવકદ્યુતિઃ ॥
તદ્યથા શીઘ્રમેવૈષાં યોગં યાયાત્પિનાકિના
તથા વિધેયં વિધિવત્ ત્વયા શૈલેન્દ્રસત્તમ
અત્યન્તં હિ મહત્કાર્યં દેવાનાં હિમભૂધર ॥
એવં શ્રુત્વા તુ શૈલેન્દ્રો નારદાત્સર્વમેવ હિ
આત્માનં સ પુનર્જાતં મેને મેનાપતિસ્તદા ॥
નમસ્કૃત્ય વૃષાઙ્કાય તદા દેવાય ધીમતે
ઉવાચ સો ઽપિ સંહૃષ્ટો નારદં તુ હિમાચલઃ ॥
દુસ્તરાન્નરકાદ્ઘોરાદ્ ઉદ્ધૃતો ઽસ્મિ ત્વયા મુને
પાતાલાદહમુદ્ધૃત્ય સપ્તલોકાધિપઃ કૃતઃ ॥
હિમાચલો ઽસ્મિ વિખ્યાતસ્ ત્વયા મુનિવરાધુના
હિમાચલે ઽચલગુણાં પ્રાપિતો ઽસ્મિ સમુન્નતિમ્ ॥
આનન્દદિવસાહારિ હૃદયં મે ઽધુના મુને
નાધ્યવસ્યતિ કૃત્યાનાં પ્રવિભાગવિચારણમ્
યદિ વાચામધીશઃ સ્યાં ત્વદ્ગુણાનાં વિચારણે ॥
ભવદ્વિધાનાં નિયતમ્ અમોઘં દર્શનં મુને
તવાસ્માન્પ્રતિ ચાપલ્યં વ્યક્તં મમ મહામુને ॥
ભવદ્ભિરેવ કૃત્યો ઽહં નિવાસાયાત્મરૂપિણામ્
મુનીનાં દેવતાનાં ચ સ્વયંકર્તાપિ કલ્મષમ્ ॥
તથાપિ વસ્તુન્યેકસ્મિન્ન્ આજ્ઞા મે સમ્પ્રદીયતામ્
ઇત્યુક્તવતિ શૈલેન્દ્રે સ તદા હર્ષનિર્ભરે ॥
તથા ચ નારદો વાક્યં કૃતં સર્વમિતિ પ્રભો
સુરકાર્યે ય એવાર્થસ્ તવાપિ સુમહત્તરઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વા નારદઃ શીઘ્રં જગામ ત્રિદિવં પ્રતિ
સ ગત્વા શક્રભવનમ્ અમરેશં દદર્શ હ ॥
તતો ઽભિરૂપે સ મુનિર્ ઉપવિષ્ટો મહાસને
પૃષ્ટઃ શક્રેણ પ્રોવાચ હિમજાસંશ્રયાં કથામ્ ॥
સમૂહ્ય યત્તુ કર્તવ્યં તન્મયા કૃતમેવ હિ
કિં તુ પઞ્ચશરસ્યૈવ સમયો ઽયમુપસ્થિતઃ ॥
ઇત્યુક્તો દેવરાજસ્તુ મુનિના કાર્યદર્શિના
ચૂતાઙ્કુરાસ્ત્રં સસ્માર ભગવાન્પાકશાસનઃ ॥
સંસ્મૃતસ્તુ તદા ક્ષિપ્રં સહસ્રાક્ષેણ ધીમતા
ઉપતસ્થે રતિયુતઃ સવિલાસો ઝષધ્વજઃ
પ્રાદુર્ભૂતં તુ તં દૃષ્ટ્વા શક્રઃ પ્રોવાચ સાદરમ્ ॥
ઉપદેશેન બહુના કિં ત્વાં પ્રતિ વદે પ્રિયમ્
મનોભવો ઽસિ તેન ત્વં વેત્સિ ભૂતમનોગતમ્ ॥
તદ્યથાર્થકમેવ ત્વં કુરુ નાકસદાં પ્રિયમ્
શંકરં યોજય ક્ષિપ્રં ગિરિપુત્ર્યા મનોભવ
સંયુતો મધુના ચૈવ ઋતુરાજેન દુર્જય ॥
ઇત્યુક્તો મદનસ્તેન શક્રેણ સ્વાર્થસિદ્ધયે
પ્રોવાચ પઞ્ચબાણો ઽથ વાક્યં ભીતઃ શતક્રતુમ્ ॥
અનયા દેવસામગ્ર્યા મુનિદાનવભીમયા
દુઃસાધ્યઃ શંકરો દેવઃ કિં ન વેત્સિ જગત્પ્રભો ॥
તસ્ય દેવસ્ય વેત્થ ત્વં કારણં તુ યદવ્યયમ્
પ્રાયઃ પ્રસાદઃ કોપો ઽપિ સર્વો હિ મહતાં મહાન્ ॥
સર્વોપભોગસારા હિ સુન્દર્યઃ સ્વર્ગસંભવાઃ
અધ્યાશ્રિતં ચ યત્સૌખ્યં ભવતા નષ્ટચેષ્ટિતમ્ ॥
પ્રમાદાદથ વિભ્રશ્યેદ્ ઈશં પ્રતિ વિચિન્ત્યતામ્
પ્રાગેવ ચેહ દૃશ્યન્તે ભૂતાનાં કાર્યસંભવાઃ ॥
વિશેષં કાઙ્ક્ષતાં શક્ર સામાન્યાદ્ભ્રંશનં ફલમ્
શ્રુત્વૈતદ્વચનં શક્રસ્ તમુવાચામરૈર્યુતઃ ॥
વયં પ્રમાણાસ્તે હ્યત્ર રતિકાન્ત ન સંશયઃ
સંદેશેન વિના શક્તિર્ અપકારસ્ય નેષ્યતે
કસ્યચિચ્ ચ ક્વચિદ્દૃષ્ટં સામર્થ્યં ન તુ સર્વતઃ ॥
ઇત્યુક્તઃ પ્રયયૌ કામઃ સખાયં મધુમાશ્રિતઃ
રતિયુક્તો જગામાશુ પ્રસ્થં તુ હિમભૂભૃતઃ ॥
સ તુ તત્રાકરોચ્ચિન્તાં કાર્યસ્યોપાયપૂર્વિકામ્
મહાર્થા યે હિ નિષ્કમ્પા મનસ્તેષાં સુદુર્જયમ્ ॥
તદાદાવેવ સંક્ષોભ્ય નિયતં સુજયો ભવેત્
સંસિદ્ધિં પ્રાપ્નુયુશ્ચૈવ પૂર્વં સંશોધ્ય માનસમ્ ॥
કથં ચ વિવિધૈર્ભાવૈર્ દ્વેષાનુગમનં વિના
ક્રોધઃ ક્રૂરતરાસઙ્ગાદ્ ભીષણેર્ષ્યાં મહાસખીમ્ ॥
ચાપલ્યમૂર્ધ્નિ વિધ્વસ્ત ધૈર્યાધારાં મહાબલામ્
તામસ્ય વિનિયોક્ષ્યામિ મનસો વિકૃતિં પરામ્ ॥
પિધાય ધૈર્યદ્વારાણિ સંતોષમપકૃષ્ય ચ
અવગન્તું હિ માં તત્ર ન કશ્ચિદતિપણ્ડિતઃ ॥
વિકલ્પમાત્રાવસ્થાને વૈરૂપ્યં મનસો ભવેત્
પશ્ચાન્મૂલક્રિયારમ્ભ ગમ્ભીરાવર્તદુસ્તરઃ ॥
હરિષ્યામિ હરસ્યાહં તપસ્તસ્ય સ્થિરાત્મનઃ
ઇન્દ્રિયગ્રામમાવૃત્ય રમ્યસાધનસંવિધિઃ ॥
ચિન્તયિત્વેતિ મદનો ભૂતભર્તુસ્તદાશ્રમમ્
જગામ જગતીસારં સરલદ્રુમવેદિકમ્ ॥
શાન્તસત્ત્વસમાકીર્ણમ્ અચલપ્રાણિસંકુલમ્
નાનાપુષ્પલતાજાલં ગગનસ્થગણેશ્વરમ્ ॥
નિર્વ્યગ્રવૃષભાધ્યુષ્ટ નીલશાદ્વલસાનુકમ્
તત્રાપશ્યત્ત્રિનેત્રસ્ય રમ્યં કંચિદ્દ્વિતીયકમ્ ॥
વીરકં લોકવીરેશમ્ ઈશાનસદૃશદ્યુતિમ્
યક્ષકુઙ્કુમકિઞ્જલ્ક પુઞ્જપિઙ્ગજટાસટમ્ ॥
વેત્રપાણિનમ્ અવ્યગ્રમ્ ઉગ્રભોગીન્દ્રભૂષણમ્
તતો નિમીલિતોન્નિદ્ર પદ્મપત્રાભલોચનમ્ ॥
પ્રેક્ષમાણમૃજુસ્થાનં નાસિકાગ્રં સુલોચનૈઃ
શ્રવસ્તરસસિંહેન્દ્ર ચર્મલમ્બોત્તરીયકમ્ ॥
શ્રવણાહિફલન્મુક્ત નિઃશ્વાસાનલપિઙ્ગલમ્
પ્રેઙ્ખત્કપાલપર્યન્ત તુમ્બિલમ્બિજટાચયમ્ ॥
કૃતવાસુકિપર્યઙ્ક નાભિમૂલનિવેશિતમ્
બ્રહ્માઞ્જલિસ્થપુચ્છાગ્ર નિબદ્ધોરગભૂષણમ્ ॥
દદર્શ શંકરં કામઃ ક્રમપ્રાપ્તાન્તિકં શનૈઃ
તતો ભ્રમરઝઙ્કાર માલમ્બિદ્રુમસાનુકમ્ ॥
પ્રવિષ્ટઃ કર્ણરન્ધ્રેણ ભવસ્ય મદનો મનઃ
શંકરસ્તમથાકર્ણ્ય મધુરં મદનાશ્રયમ્ ॥
સસ્માર દક્ષદુહિતારં દયિતાં રક્તમાનસઃ
તતઃ સા તસ્ય શનકૈસ્ તિરોભૂયાતિનિર્મલા ॥
સમાધિભાવના તસ્થૌ લક્ષ્યપ્રત્યક્ષરૂપિણી
તતસ્તન્મયતાં યાતઃ પ્રત્યૂહાપિહિતાશયઃ ॥
વશિત્વેન બુબોધેશો વિકૃતિં મદનાત્મિકામ્
ઈષત્કોપસમાવિષ્ટો ધૈર્યમાલમ્બ્ય ધૂર્જટિઃ ॥
નિરાસે મદનસ્થિત્યા યોગમાયાસમાવ્રતઃ
સ તયા માયયાવિષ્ટો જજ્વાલ મદનસ્તતઃ ॥
ઇચ્છાશરીરો દુર્જેયો રોષદોષમહાશ્રયઃ
હૃદયાન્નિર્ગતઃ સો ઽથ વાસનાવ્યસનાત્મકઃ ॥
બહિઃસ્થલં સમાલમ્બ્ય હ્ય્ ઉપતસ્થૌ ઝષધ્વજઃ
અનુયાતો ઽથ હૃદ્યેન મિત્રેણ મધુના સહ ॥
સહકારતરૌ દૃષ્ટ્વા મૃદુમારુતનિર્ધુતમ્
સ્તબકં મદનો રમ્યં હરવક્ષસિ સત્વરમ્ ॥
મુમોચ મોહનં નામ માર્ગણં મકરધ્વજઃ
શિવસ્ય હૃદયે શુદ્ધે નાશશાલી મહાશરઃ ॥
પપાત પરુષપ્રાંશુઃ પુષ્પબાણો વિમોહનઃ
તતઃ કરણસંદેહો વિદ્ધસ્તુ હૃદયે ભવઃ ॥
બભૂવ ભૂધરૌપમ્ય ધૈર્યો ઽપિ મદનોન્મુખઃ
તતઃ પ્રભુત્વાદ્ભાવાનાં નાવેશં સમપદ્યત ॥
બાહ્યં બહુ સમાસાદ્ય પ્રત્યૂહપ્રસવાત્મકમ્
તતઃ કોપાનલોદ્ભૂત ઘોરહુઙ્કારભીષણે ॥
બભૂવ વદને નેત્રં તૃતીયમનલાકુલમ્
રુદ્રસ્ય રૌદ્રવપુષો જગત્સંહારભૈરવમ્ ॥
તદન્તિકસ્થે મદને વ્યસ્ફારયત ધૂર્જટિઃ
તન્નેત્રવિસ્ફુલિઙ્ગેન ક્રોશતાં નાકવાસિનામ્ ॥
ગમિતો ભસ્મસાત્તૂર્ણં કન્દર્પઃ કામિદર્પકઃ
સ તુ તં ભસ્મસાત્કૃત્વા હરનેત્રોદ્ભવો ઽનલઃ ॥
વ્યજૃમ્ભત જગદ્દગ્ધું જ્વાલાહુઙ્કારઘસ્મરઃ
તતો ભવો જગદ્ધેતોર્ વ્યભવજ્જાતવેદસમ્ ॥
સહકારે મધૌ ચન્દ્રે સુમનઃસુ પરેષ્વપિ
ભૃઙ્ગેષુ કોકિલાસ્યેષુ વિભાગેન સ્મરાનલમ્ ॥
સ બાહ્યાન્તરવિદ્ધેન હરેણ સ્મરમાર્ગણઃ
રાગસ્નેહસમિદ્ધાન્તર્ ધાવંસ્તીવ્રહુતાશનઃ ॥
વિભક્તલોકસંક્ષોભ કરો દુર્વારજૃમ્ભિતઃ
સમ્પ્રાપ્ય સ્નેહસંપૃક્તં કામિનાં હૃદયં કિલ ॥
જ્વલત્યહર્નિશં ભીમો દુશ્ચિકિત્સ્યમુખાત્મકઃ
વિલોક્ય હરહુઙ્કાર જ્વાલાભસ્મકૃતં સ્મરમ્ ॥
વિલલાપ રતિઃ ક્રૂરં બન્ધુના મધુના સહ
તતો વિલપ્ય બહુશો મધુના પરિસાન્ત્વિતા ॥
જગામ શરણં દેવમ્ ઇન્દુમૌલિં ત્રિલોચનમ્
ભૃઙ્ગાનુયાતાં સંગૃહ્ય પુષ્પિતાં સહકારજામ્ ॥
લતાં પવિત્રકસ્થાને પાણૌ પરભૃતાં સખીમ્
નિર્બધ્ય તુ જટાજૂટં કુટિલૈર્ અલકૈ રતિઃ ॥
ઉદ્ધ્વલ્ય ગાત્રં શુભ્રેણ હૃદ્યેન સ્મરભસ્મના
જાનુભ્યામવનીં ગત્વા પ્રોવાચેન્દુવિભૂષણમ્ ॥
નમઃ શિવાયાસ્તુ નિરામયાય નમઃ શિવાયાસ્તુ મનોમયાય
નમઃ શિવાયાસ્તુ સુરાર્ચિતાય તુભ્યં સદા ભક્તકૃપાપરાય ॥
નમો ભવાયાસ્તુ ભવોદ્ભવાય નમો ઽસ્તુ તે ધ્વસ્તમનોભવાય
નમો ઽસ્તુ તે ગૂઢમહાવ્રતાય નમો ઽસ્તુ માયાગહનાશ્રયાય ॥
નમો ઽસ્તુ શર્વાય નમઃ શિવાય નમો ઽસ્તુ સિદ્ધાય પુરાતનાય
નમો ઽસ્તુ કાલાય નમઃ કલાય નમો ઽસ્તુ તે જ્ઞાનવરપ્રદાય ॥
નમો ઽસ્તુ તે કાલકલાતિગાય નમો નિસર્ગામલભૂષણાય
નમો ઽસ્ત્વમેયાન્ધકમર્દકાય નમઃ શરણ્યાય નમો ઽગુણાય ॥
નમો ઽસ્તુ તે ભીમગણાનુગાય નમો ઽસ્તુ નાનાભુવનાદિકર્ત્રે
નમો ઽસ્તુ નાનાજગતાં વિધાત્રે નમો ઽસ્તુ તે ચિત્રફલપ્રયોક્ત્રે ॥
સર્વાવસાને હ્યવિનાશનેત્રે નમો ઽસ્તુ ચિત્રાધ્વરભાગભોક્ત્રે
નમો ઽસ્તુ ભક્તાભિમતપ્રદાત્રે નમઃ સદા તે ભવસઙ્ગહર્ત્રે ॥
અનન્તરૂપાય સદૈવ તુભ્યમ્ અસહ્યકોપાય નમો ઽસ્તુ તુભ્યમ્
શશાઙ્કચિહ્નાય સદૈવ તુભ્યમ્ અમેયમાનાય નમઃ સ્તુતાય ॥
વૃષેન્દ્રયાનાય પુરાન્તકાય નમઃ પ્રસિદ્ધાય મહૌષધાય
નમો ઽસ્તુ ભક્ત્યાભિમતપ્રદાય નમો ઽસ્તુ સર્વાર્તિહરાય તુભ્યમ્ ॥
ચરાચરાચારવિચારવર્યમ્ આચાર્યમ્ ઉત્પ્રેક્ષિતભૂતસર્ગમ્
ત્વામિન્દુમૌલિં શરણં પ્રપન્ના પ્રિયાપ્રમેયં મહતાં મહેશમ્ ॥
પ્રયચ્છ મે કામયશઃસમૃદ્ધિં પુનઃ પ્રભો જીવતુ કામદેવઃ
પ્રિયં વિના ત્વાં પ્રિયજીવિતેષુ ત્વત્તો ઽપરઃ કો ભુવનેષ્વિહાસ્તિ ॥
પ્રભુઃ પ્રિયાયાઃ પ્રસવઃ પ્રિયાણાં પ્રણીતપર્યાયપરાપરાર્થઃ
ત્વમેવમેકો ભુવનસ્ય નાથો દયાલુરુન્મૂલિતભક્તભીતિઃ ॥
ઇત્થં સ્તુતઃ શંકર ઈડ્ય ઈશો વૃષાકપિર્મન્મથકાન્તયા તુ
તુતોષ દોષાકરખણ્ડધારી ઉવાચ ચૈનાં મધુરં નિરીક્ષ્ય ॥
ભવિતેતિ ચ કામો ઽયં કાલાત્કાન્તો ઽચિરાદપિ
અનઙ્ગ ઇતિ લોકેષુ સ વિખ્યાતિં ગમિષ્યતિ ॥
ઇત્યુક્તા શિરસાવન્દ્ય ગિરિશં કામવલ્લભા
જગામોપવનં રમ્યં રતિસ્તુ હિમભૂભૃતઃ ॥
રુરોદ ચાપિ બહુશો દીના રમ્યે સ્થલે તુ સા
મરણવ્યવસાયાત્તુ નિવૃત્તા સા હરાજ્ઞયા ॥
અથ નારદવાક્યેન ચોદિતો હિમભૂધરઃ
કૃતાભરણસંસ્કારાં કૃતકૌતુકમઙ્ગલામ્ ॥
સ્વર્ગપુષ્પકૃતાપીડાં શુભ્રચીનાંશુકામ્બરામ્
શરાભ્યાં સંયુતાં શૈલો ગૃહીત્વા સ્વસુતાં તતઃ ॥
જગામ શુભયોગેન તદા સમ્પૂર્ણમાનસઃ
સકાનનાન્યુપાક્રમ્ય વનાન્યુપવનાનિ ચ ॥
દદર્શ રુદતીં નારીમ્ અપ્રતર્ક્યમહૌજસમ્
રૂપેણાસદૃશીં લોકે રમ્યેષુ વનસાનુષુ ॥
કૌતુકેન પરામૃશ્ય તાં દૃષ્ટ્વા રુદતીં ગિરિઃ
ઉપસર્પ્ય તતસ્તસ્યા નિકટે સો ઽભ્યપૃચ્છત ॥
કાસિ કસ્યાસિ કલ્યાણિ કિમર્થં ચાપિ રોદિષિ
નૈતદલ્પમહં મન્યે કારણં લોકસુન્દરિ ॥
સા તસ્ય વચનં શ્રુત્વા ઉવાચ મધુના સહ
રુદતી શોકજનનં શ્વસતી દૈન્યવર્ધનમ્ ॥
કામસ્ય દયિતાં ભાર્યાં રતિં માં વિદ્ધિ સુવ્રત
ગિરાવસ્મિન્મહાભાગ ગિરિશસ્તપસિ સ્થિતઃ ॥
તેન પ્રત્યૂહરુષ્ટેન વિસ્ફાર્યાલોક્ય લોચનમ્
દગ્ધો ઽસૌ ઝષકેતુસ્તુ મમ કાન્તો ઽતિવલ્લભઃ ॥
અહં તુ શરણં યાતા તં દેવં ભયવિહ્વલા
સ્તુતવત્યથ સંસ્તુત્યા તતો માં ગિરિશો ઽબ્રવીત્ ॥
તુષ્ટો ઽહં કામદયિતે કામો ઽયં તે ભવિષ્યતિ
ત્વત્સ્તુતિં ચાપ્યધીયાનો નરો ભક્ત્યા મદાશ્રયઃ
લપ્સ્યતે કાઙ્ક્ષિતં કામં નિવર્ત્ય મરણાદિતઃ ॥
પ્રતીક્ષન્તી ચ તદ્વાક્યમ્ આશાવેશાદિભિર્હ્યહમ્
શરીરં પરિરક્ષિષ્યે કંચિત્કાલં મહાદ્યુતે ॥
ઇત્યુક્તસ્તુ તદા રત્યા શૈલઃ સંભ્રમભીષિતઃ
પાણાવાદાય હિ સુતાં ગન્તુમૈચ્છત્સ્વકં પુરમ્ ॥
ભાવિનો ઽવશ્યભાવિત્વાદ્ ભવિત્રી ભૂતભાવિની
લજ્જમાના સખિમુખૈર્ ઉવાચ પિતરં ગિરિમ્ ॥
દુર્ભાગ્યેણ શરીરેણ કિં મમાનેન કારણમ્
કથં ચ તાદૃશં પ્રાપ્તં સુખં મે સ પતિર્ભવેત્ ॥
તપોભિઃ પ્રાપ્યતે ઽભીષ્ટં નાસાધ્યં હિ તપસ્યતઃ
દુર્ભગત્વં વૃથા લોકો વહતે સતિ સાધને ॥
જીવિતાદ્દુર્ભગાચ્છ્રેયો મરણં હ્યતપસ્યતઃ
ભવિષ્યામિ ન સંદેહો નિયમૈઃ શોષયે તનુમ્ ॥
તપસિ ભ્રષ્ટસંદેહ ઉદ્યમો ઽર્થજિગીષયા
સાહં તપઃ કરિષ્યામિ યદહં પ્રાપ્ય દુર્લભા ॥
ઇત્યુક્તઃ શૈલરાજસ્તુ દુહિત્રા સ્નેહવિક્લવઃ
ઉવાચ વાચા શૈલેન્દ્રઃ સ્નેહગદ્ગદવર્ણયા ॥
ઉમેતિ ચપલે પુત્રિ ન ક્ષમં તાવકં વપુઃ
સોઢું ક્લેશસ્વરૂપસ્ય તપસઃ સૌમ્યદર્શને ॥
ભાવીન્યભિવિચાર્યાણિ પદાર્થાનિ સદૈવ તુ
ભાવિનો ઽર્થા ભવન્ત્યેવ હઠેનાનિચ્છતો ઽપિ વા ॥
તસ્માન્ન તપસા તે ઽસ્તિ બાલે કિંચિત્પ્રયોજનમ્
ભવનાયૈવ ગચ્છામશ્ ચિન્તયિષ્યામિ તત્ર વૈ ॥
ઇત્યુક્તા તુ યદા નૈવ ગુહાયાભ્યેતિ શૈલજા
તતઃ સ ચિન્તયાવિષ્ટો દુહિતાં પ્રશશંસ ચ ॥
તતો ઽન્તરિક્ષે દિવ્યા વાગ્ અભૂદ્ભુવનભૂતલે
ઉમેતિ ચપલે પુત્રિ ત્વયોક્તા તનયા તતઃ ॥
ઉમેતિ નામ તેનાસ્યા ભુવનેષુ ભવિષ્યતિ
સિદ્ધિં ચ મૂર્તિમત્યેષા સાધયિષ્યતિ ચિન્તિતામ્ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા તુ વચનમ્ આકાશાત્કાશપાણ્ડુરઃ
અનુજ્ઞાય સુતાં શૈલો જગામાશુ સ્વમન્દિરમ્ ॥
શૈલજાપિ યયૌ શૈલમ્ અગમ્યમપિ દૈવતૈઃ
સખીભ્યામનુયાતા તુ નિયતા નગરાજજા ॥
શૃઙ્ગં હિમવતઃ પુણ્યં નાનાધાતુવિભૂષિતમ્
દિવ્યપુષ્પલતાકીર્ણં સિદ્ધગન્ધર્વસેવિતમ્ ॥
નાનામૃગગણાકીર્ણં ભ્રમરોદ્ઘુષ્ટપાદપમ્
દિવ્યપ્રસ્રવણોપેતં દીર્ઘિકાભિરલંકૃતમ્ ॥
નાનાપક્ષિગણાકીર્ણં ચક્રવાકોપશોભિતમ્
જલજસ્થલજૈઃ પુષ્પૈઃ પ્રોત્ફુલ્લૈરુપશોભિતમ્ ॥
ચિત્રકન્દરસંસ્થાનં ગુહાગૃહમનોહરમ્
વિહઙ્ગસંઘસંજુષ્ટં કલ્પપાદપસંકટમ્ ॥
તત્રાપશ્યન્મહાશાખં શાખિનં હરિતચ્છદમ્
સર્વર્તુકુસુમોપેતં મનોરથશતોજ્જ્વલમ્ ॥
નાનાપુષ્પસમાકીર્ણં નાનાવિધફલાન્વિતમ્
નતં સૂર્યસ્ય રુચિભિર્ ભિન્નસંહૃતપલ્લવમ્ ॥
તત્રામ્બરાણિ સંત્યજ્ય ભૂષણાનિ ચ શૈલજા
સંવીતા વલ્કલૈર્દિવ્યૈર્ દર્ભનિર્મિતમેખલા ॥
ત્રિઃસ્નાતા પાટલાહારા બભૂવ શરદાં શતમ્
શતમેકેન શીર્ણેન પર્ણેનાવર્તયત્તદા ॥
નિરાહારા શતં સાભૂત્ સમાનાં તપસાં નિધિઃ
તત ઉદ્વેજિતાઃ સર્વે પ્રાણિનસ્તત્તપો ઽગ્નિના ॥
તતઃ સસ્માર ભગવાન્ મુનીન્સપ્ત શતક્રતુઃ
તે સમાગમ્ય મુનયઃ સર્વે સમુદિતાસ્તતઃ ॥
પૂજિતાશ્ચ મહેન્દ્રેણ પપ્રચ્છુસ્તં પ્રયોજનમ્
કિમર્થં તુ સુરશ્રેષ્ઠ સંસ્મૃતાસ્તુ વયં ત્વયા ॥
શક્રઃ પ્રોવાચ શૃણ્વન્તુ ભગવન્તઃ પ્રયોજનમ્
હિમાચલે તપો ઘોરં તપ્યતે ભૂધરાત્મજા
તસ્યા હ્યભિમતં કામં ભવન્તઃ કર્તુમર્હથ ॥
તતઃ સમાપતન્દેવ્યા જગદર્થં ત્વરાન્વિતાઃ
તથેત્યુક્ત્વા તુ શૈલેન્દ્રં સિદ્ધસંઘાતસેવિતમ્ ॥
ઊચુરાગત્ય મુનયસ્ તામથો મધુરાક્ષરમ્
પુત્રિ કિં તે વ્યવસિતઃ કામઃ કમલલોચને ॥
તાનુવાચ તતો દેવી સલજ્જા ગૌરવાન્મુનીન્
તપસ્યતો મહાભાગાઃ પ્રાપ્ય મૌને ભવાદૃશાન્ ॥
વન્દનાય નિયુક્તા ધીઃ પાવયત્યવિકલ્પિતમ્
પ્રશ્નોન્મુખત્વાદ્ભવતાં યુક્તમાસનમાદિતઃ ॥
ઉપવિષ્ટાઃ શ્રમોન્મુક્તાસ્ તતઃ પ્રક્ષ્યથ મામતઃ
ઇત્યુક્ત્વા સા તતશ્ચક્રે કૃતાસનપરિગ્રહાન્ ॥
સા તુ તાન્વિધિવત્પૂજ્યાન્ પૂજયિત્વા વિધાનતઃ
ઉવાચાદિત્યસંકાશાન્ મુનીન્સપ્ત સતી શનૈઃ ॥
ત્યક્ત્વા વ્રતાત્મકં મૌનં મૌનં જગ્રાહ હ્રીમયમ્
ભાવં તસ્યાસ્તુ મૌનાન્તં તસ્યાઃ સપ્તર્ષયો યથા ॥
ગૌરવાધીનતાં પ્રાપ્તાઃ પપ્રચ્છુસ્તાં પુનસ્તથા
સાપિ ગૌરવગર્ભેણ મનસા ચારુહાસિની ॥
મુનીઞ્શાન્તકથાલાપાન્ પ્રેક્ષ્ય પ્રોવાચ વાગ્યમમ્
ભગવન્તો વિજાનન્તિ પ્રાણિનાં માનસં હિતમ્ ॥
મનોગતીભિરત્યર્થં કદર્થન્તે હિ દેહિનઃ
કેચિત્ તુ નિપુણાસ્તત્ર ઘટન્તે વિબુધોદ્યમૈઃ ॥
ઉપાયૈર્દુર્લભાન્ભાવાન્ પ્રાપ્નુવન્તિ હ્યતન્દ્રિતાઃ
અપરે તુ પરિચ્છિન્ના નાનાકારાભ્યુપક્રમાઃ ॥
દેહાન્તરાર્થમારમ્ભમ્ આશ્રયન્તિ હિતપ્રદમ્
મમ ત્વાકાશસમ્ભૂત પુષ્પદામા વિભૂષિતમ્ ॥
વન્ધ્યા સુતં પ્રાપ્તુકામા મનઃ પ્રસરતે મુહુઃ
અહં કિલ ભવં દેવં પતિં પ્રાપ્તું સમુદ્યતા ॥
પ્રકૃત્યૈવ દુરાધર્ષં તપસ્યન્તં તુ સંપ્રતિ
સુરાસુરૈરનિર્ણીતં પરમાર્થક્રિયાશ્રયમ્ ॥
સાંપ્રતં ચાપિ નિર્દગ્ધ મદનં વીતરાગિણમ્
કથમારાધયેદીશં માદૃશી તાદૃશં શિવમ્ ॥
ઇત્યુક્તા મુનયસ્તે તુ સ્થિરતાં મનસસ્તતઃ
જ્ઞાતુમસ્યા વચઃ પ્રોચુઃ પ્રક્રમાત્પ્રકૃતાર્થકમ્ ॥
દ્વિવિધં તુ સુખં તાવત્ પુત્રિ લોકેષુ ભાવ્યતે
શરીરસ્યાસ્ય સંભોગૈશ્ ચેતસશ્ચાપિ નિર્વૃતિઃ ॥
પ્રકૃત્યા સ તુ દિગ્વાસા ભીમઃ પિતૃવણેશયઃ
કપાલી ભિક્ષુકો નગ્નો વિરૂપાક્ષઃ સ્થિરક્રિયઃ ॥
પ્રમત્તોન્મત્તકાકારો બીભત્સકૃતસંગ્રહઃ
યતિના તેન કસ્તે ઽર્થો મૂર્તાનર્થેન કાઙ્ક્ષિતઃ ॥
યદિ હ્યસ્ય શરીરસ્ય ભોગમિચ્છસિ સાંપ્રતમ્
તત્કથં તે મહાદેવાદ્ ભયભાજો જુગુપ્સિતાત્ ॥
સ્રવદ્રક્તવસાભ્યક્ત કપાલકૃતભૂષણાત્
શ્વસદુગ્રભુજંગેન્દ્ર કૃતભૂષણભીષણાત્ ॥
શ્મશાનવાસિનો રૌદ્ર પ્રમથાનુગતાત્ સતિ
સુરેન્દ્રમુકુટવ્રાત નિઘૃષ્ટચરણો ઽરિહા ॥
હરિરસ્તિ જગદ્ધાતા શ્રીકાન્તો ઽનન્તમૂર્તિમાન્
નાથો યજ્ઞભુજામસ્તિ તથેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ ॥
દેવતાનાં નિધિશ્ચાસ્તિ જ્વલનઃ સર્વકામકૃત્
વાયુરસ્તિ જગદ્ધાતા યઃ પ્રાણઃ સર્વદેહિનામ્ ॥
તથા વૈશ્રવણો રાજા સર્વાર્થમતિમાન્વિભુઃ
એભ્ય એકતમં કસ્માન્ ન ત્વં સમ્પ્રાપ્તુમિચ્છસિ ॥
ઉતાન્યદેહસંપ્રાપ્ત્યા સુખં તે મનસેપ્સિતમ્
એવમેતત્તવાપ્યત્ર પ્રભવો નાકસંપદામ્
અસ્મિન્નેવ પરાઃ સર્વાઃ કલ્યાણપ્રાપ્તયસ્તવ ॥
પિતુરેવાસ્તિ તત્સર્વં સુરેભ્યો યન્ન વિદ્યતે
અતસ્તત્પ્રાપ્તયે ક્લેશઃ સ વાપ્યત્રાફલસ્તવ ॥
પ્રાયેણ પ્રાર્થિતો ભદ્રે સુસ્વલ્પો હ્યતિદુર્લભઃ
અસ્ય તે વિધિયોગસ્ય ધાતા કર્તાત્ર ચૈવ હિ ॥
ઇત્યુક્તા સા તુ કુપિતા મુનિવર્યેષુ શૈલજા
ઉવાચ કોપરક્તાક્ષી સ્ફુરદ્ભિર્દશનચ્છદૈઃ ॥
અસદ્ગ્રહસ્ય કા પ્રીતિર્ વ્યસનસ્ય ક્વ યન્ત્રણા
વિપરીતાર્થબોદ્ધારઃ સત્પથે કેન યોજિતાઃ ॥
એવં માં વેત્થ દુષ્પ્રજ્ઞાં હ્ય્ અસ્થાનાસદ્ગ્રહપ્રિયામ્
ન માં પ્રતિવિચારો ઽસ્તિ યત્રેહાસદ્ગ્રહાવિતૌ ॥
પ્રજાપતિસમાઃ સર્વે ભવન્તઃ સર્વદર્શિનઃ
નૂનં ન વેત્થ તં દેવં શાશ્વતં જગતઃ પ્રભુમ્ ॥
અજમીશાનમવ્યક્તમ્ અમેયમહિમોદયમ્ ॥
આસ્તાં તદ્ધર્મસદ્ભાવ સંબોધસ્તાવદદ્ભુતઃ
વિદુર્યં ન હરિબ્રહ્મ પ્રમુખા હિ સુરેશ્વરાઃ ॥
યત્તસ્ય વિભવાત્સ્વોત્થં ભુવનેષુ વિજૃમ્ભિતમ્
પ્રકટં સર્વભૂતાનાં તદપ્યત્ર ન વેત્થ કિમ્ ॥
કસ્યૈતદ્ગગનં ભૂરિતઃ કસ્યાગ્નિઃ કસ્ય મારુતઃ
કસ્ય ભૂઃ કસ્ય વરુણઃ કશ્ચન્દ્રાર્કવિલોચનઃ ॥
કસ્યાર્ચયન્તિ લોકેષુ લિઙ્ગં ભક્ત્યા સુરાસુરાઃ
યં બ્રુવન્તીશ્વરં દેવા વિધીન્દ્રાદ્યા મહર્ષયઃ ॥
પ્રભાવં પ્રભવં ચૈષ તેષામપિ ન વેત્થ કિમ્
અદિતિઃ કસ્ય માતેયં કસ્માજ્જાતો જનાર્દનઃ ॥
અદિતેઃ કશ્યપાજ્જાતા દેવા નારાયણાદયઃ
મરીચેઃ કશ્યપઃ પુત્રો હ્ય્ અદિતિર્દક્ષપુત્રિકા ॥
મરીચિશ્ચાપિ દક્ષશ્ચ પુત્રૌ તૌ બ્રહ્મણઃ કિલ
બ્રહ્મા હિરણ્મયાત્ત્વણ્ડાદ્ દિવ્યસિદ્ધિવિભૂતિકમ્ ॥
કસ્ય પ્રાદુરભૂદ્ધ્યાનાત્ પ્રક્ષુબ્ધાઃ પ્રાકૃતાંશકાઃ
પ્રકૃતૌ તુ તૃતીયાયાં મધુદ્વિડ્જનનક્રિયા ॥
જાતા સસર્જ ષડ્વર્ગાન્ બુદ્ધિપૂર્વાન્ સ્વકર્મજાન્
અજાતકો ઽભવદ્વેધા બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ ॥
યઃ સ્વયોગેન સંક્ષોભ્ય પ્રકૃતિં કૃતવાનિદમ્
બ્રહ્મણઃ સિદ્ધસર્વાર્થમ્ ઐશ્વર્યં લોકકર્તૃતામ્ ॥
વિદુર્વિષ્ણ્વાદયો યચ્ચ સ્વમહિમ્ના સદૈવ હિ
કૃત્વાન્યં દેહમ્ અન્યા દૃક્ તાદૃક્ કૃત્વા પુનર્હરિઃ ॥
કુરુતે જગતઃ કૃત્યમ્ ઉત્તમાધમમધ્યમમ્
એવમેવ હિ સંસારો યો જન્મમરણાત્મકઃ ॥
કર્મણશ્ચ ફલં હ્યેતન્ નાનારૂપસમુદ્ભવમ્
અથ નારાયણો દેવઃ સ્વકાં છાયાં સમાશ્રયત્ ॥
તત્પ્રેરિતઃ પ્રકુરુતે જન્મ નાનાપ્રકારકમ્
સાપિ કર્મણ એવોક્તા પ્રેરણા વિવશાત્મનામ્ ॥
યથોન્માદાદિજુષ્ટસ્ય મતિરેવ હિ સા ભવેત્
ઇષ્ટાન્યેવ યથાર્થાનિ વિપરીતાનિ મન્યતે ॥
લોકસ્ય વ્યવહારેષુ સૃષ્ટેષુ સહતે સદા
ધર્માધર્મફલાવાપ્તૌ વિષ્ણુરેવ નિબોધિતઃ ॥
અથાનાદિત્વમસ્યાસ્તિ સામાન્યાત્તુ તદાત્મના
ન હ્યસ્ય જીવિતં દીર્ઘં દૃષ્ટં દેહે તુ કુત્રચિત્ ॥
ભવદ્ભિર્યસ્ય નો દૃષ્ટમ્ અન્તરગ્રમથાપિ વા
દેહિનાં ધર્મ એવૈષ ક્વચિજ્જાયેત્કચિન્મ્રિયેત્ ॥
ક્વચિદ્ગર્ભગતો નશ્યેત્ ક્વચિજ્ જીવેજ્જરામયઃ
ક્વચિત્સમાઃ શતં જીવેત્ ક્વચિદ્બાલ્યે વિપદ્યતે ॥
શતાયુઃ પુરુષો યસ્તુ સો ઽનન્તઃ સ્વલ્પજન્મનઃ
જીવિતો ન મ્રિયત્યગ્રે તસ્માત્સો ઽમર ઉચ્યતે ॥
અદૃષ્ટજન્મનિધના હ્ય્ એવં વિષ્ણ્વાદયો મતાઃ
એતત્સંશુદ્ધમૈશ્વર્યં સંસારે કો લભેદિહ ॥
તત્ર ક્ષયાદિયોગાત્તુ નાનાશ્ચર્યસ્વરૂપિણિ
તસ્માદ્દિવશ્ચરાન્સર્વાન્ મલિનાન્સ્વલ્પભૂતિકાન્ ॥
નાહં ભદ્રાઃ કિલેચ્છામિ ઋતે શર્વાત્પિનાકિનઃ
સ્થિતં ચ તારતમ્યેન પ્રાણિનાં પરમં ત્વિદમ્ ॥
ધીબલૈશ્વર્યકાર્યાદિ પ્રમાણં મહતાં મહત્
યસ્માન્ન કિંચિદપરં સર્વં યસ્માત્પ્રવર્તતે ॥
યસ્યૈશ્વર્યમનાદ્યન્તં તમહં શરણં ગતા
એષ મે વ્યવસાયશ્ચ દીર્ઘો ઽતિવિપરીતકઃ ॥
યાત વા તિષ્ઠતૈવાથ મુનયો મદ્વિધાયકાઃ
એવં નિશમ્ય વચનં દેવ્યા મુનિવરાસ્તદા ॥
આનન્દાશ્રુપરીતાક્ષાઃ સસ્વજુસ્તાં તપસ્વિનીમ્
ઊચુશ્ચ પરમપ્રીતાઃ શૈલજાં મધુરં વચઃ ॥
અત્યદ્ભુતાસ્યહો પુત્રિ જ્ઞાનમૂર્તિરિવામલા
પ્રસાદયતિ નો ભાવં ભવભાવપ્રતિશ્રયાત્ ॥
નનુ વિદ્મો વયં તસ્ય દેવસ્યૈશ્વર્યમદ્ભુતમ્
ત્વન્નિશ્ચયસ્ય દૃઢતાં વેત્તું વયમિહાગતાઃ ॥
અચિરાદેવ તન્વઙ્ગિ કામસ્તે ઽયં ભવિષ્યતિ
ક્વાદિત્યસ્ય પ્રભા યાતિ રત્નેભ્યઃ ક્વ દ્યુતિઃ પૃથક્ ॥
કો ઽર્થો વર્ણાલિકાવ્યક્તઃ કથં ત્વં ગિરિશં વિના
યામો નૈકાભ્યુપાયને તમભ્યર્થયિતું વયમ્ ॥
અસ્માકમપિ વૈ સો ઽર્થઃ સુતરાં હૃદિ વર્તતે
અતસ્ત્વમેવ સા બુદ્ધિર્ યતો નીતિસ્ત્વમેવ હિ ॥
અતો નિઃસંશયં કાયં શંકરો ઽપિ વિધાસ્યતિ
ઇત્યુક્ત્વા પૂજિતા યાતા મુનયો ગિરિકન્યયા ॥
પ્રયયુર્ગિરિશં દ્રષ્ટું પ્રસ્થં હિમવતો મહત્
ગઙ્ગામ્બુપ્લાવિતાત્માનં પિઙ્ગબદ્ધજટાસટમ્ ॥
ભૃઙ્ગાનુયાતપાણિસ્થ મન્દારકુસુમસ્રજમ્
ગિરેઃ સમ્પ્રાપ્ય તે પ્રસ્થં દદૃશુઃ શંકરાશ્રમમ્ ॥
પ્રશાન્તાશેષસત્ત્વૌઘં નવસ્તિમિતકાનનમ્
નિઃશબ્દાક્ષોભસલિલ પ્રપાતં સર્વતોદિશમ્ ॥
તત્રાપશ્યંસ્તતો દ્વારિ વીરકં વેત્રપાણિનમ્
સપ્ત તે મુનયઃ પૂજ્યા વિનીતાઃ કાર્યગૌરવાત્ ॥
ઊચુર્મધુરભાષિણ્યા વાચા તે વાગ્મિનાં વરાઃ
દ્રષ્ટું વયમિહાયાતાઃ શરણ્યં ગણનાયકમ્ ॥
ત્રિલોચનં વિજાનીહિ સુરકાર્યપ્રચોદિતાઃ
ત્વમેવ નો ગતિસ્તત્ત્વં યથા કાલાનતિક્રમઃ ॥
સા પ્રાર્થનૈષા પ્રાયેણ પ્રતીહારમયઃ પ્રભુઃ
ઇત્યુક્તો મુનિભિઃ સો ઽથ ગૌરવાત્તાનુવાચ સઃ ॥
સવનસ્યાપરાં સંધ્યાં સ્નાતું મન્દાકિનીજલે
ક્ષણેન ભવિતા વિપ્રાસ્ તત્ર દ્રક્ષ્યથ શૂલિનમ્ ॥
ઇત્યુક્તા મુનયસ્તસ્થુસ્ તે તત્કાલપ્રતીક્ષિણઃ
ગમ્ભીરામ્બુધરં પ્રાવૃટ્ તૃષિતાશ્ચાતકા યથા ॥
તતઃ ક્ષણેન નિષ્પન્ન સમાધાનક્રિયાવિધિઃ
વીરાસનં બિભેદેશો મૃગચર્મનિવાસિતમ્ ॥
તતો વિનીતો જાનુભ્યામ્ અવલમ્બ્ય મહીસ્થિતિમ્
ઉવાચ વીરકો દેવં પ્રણામૈકસમાશ્રયઃ ॥
સમ્પ્રાપ્તા મુનયઃ સપ્ત ત્વાં દ્રષ્ટું દીપ્તતેજસઃ
વિભો સમાદિશ દ્રષ્ટુમ્ અવગન્તુમ્ ઇહાર્હસિ
તે ઽબ્રુવન્દેવકાર્યેણ તવ દર્શનલાલસાઃ ॥
ઇત્યુક્તો ધૂર્જટિસ્તેન વીરકેણ મહાત્મના
ભૂભઙ્ગસંજ્ઞયા તેષાં પ્રવેશાજ્ઞાં દદૌ તદા ॥
મૂર્ધ્નઃ કમ્પેન તાન્સર્વાન્ વીરકો ઽપિ મહામુનીન્
આજુહાવાવિદૂરસ્થાન્ દર્શનાય પિનાકિનઃ ॥
ત્વરાબદ્ધાર્ધચૂડાસ્તે લમ્બમાનાજિનામ્બરાઃ
વિવિશુર્વેદિકાં સિદ્ધાં ગિરિશસ્ય વિભૂતિભિઃ ॥
બદ્ધપાણિપુટાક્ષિપ્ત નાકપુષ્પોત્કરાસ્તતઃ
પિનાકિપાદયુગલં વન્દ્યં નાકનિવાસિનામ્ ॥
તતઃ સ્નિગ્ધેક્ષિતાઃ શાન્તા મુનયઃ શૂલપાણિના
મન્મથારિં તતો હૃષ્ટાઃ સમં તુષ્ટુવુરાદૃતાઃ ॥
અહો કૃતાર્થા વયમેવ સાંપ્રતં સુરેશ્વરો ઽપ્યત્ર વરો ભવિષ્યતિ
ભવત્પ્રસાદામલવારિસેકતઃ ફલેન કાચિત્ તપસા નિયુજ્યતે ॥
જયત્યસૌ ધન્યતરો હિમાચલસ્ તદાશ્રયં યસ્ય સુતા તપસ્યતિ
સ દૈત્યરાજો ઽપિ મહાફલોદયો વિમૂલિતાશેષસુરો હિ તારકઃ ॥
ત્વદીયમંશં પ્રવિલોક્ય કલ્મષાત્ સ્વકં શરીરં પરિમોક્ષ્યતે હિ યઃ
સ ધન્યધીર્લોકપિતા ચતુર્મુખો હરિશ્ચ યત્સંભ્રમવહ્નિદીપિતઃ ॥
ત્વદઙ્ઘ્રિયુગ્મં હૃદયેન બિભ્રતો મહાભિતાપપ્રશમૈકહેતુકમ્
ત્વમેવ ચૈકો વિવિધાકૃતક્રિયઃ કિલેતિ વાચા વિધુરૈર્ વિભાષ્યતે ॥
અથાદ્ય એકસ્ત્વમવાદિ નાન્યથા જગત્તથા નિર્ઘૃણતાં તવ સ્પૃશેત્
ન વેત્સિ વા દુઃખમિદં પ્રજાત્મકં વિહન્યતે તે ખલુ સર્વતઃ ક્રિયા ॥
ઉપેક્ષસે ચેજ્ જગતામુપદ્રવં દયામયત્વં તવ કેન કથ્યતે
સ્વયોગમાયામહિમાગુહાશ્રયં ન વિદ્યતે નિર્મલભૂતિગૌરવમ્ ॥
વયં ચ તે ધન્યતરાઃ શરીરિણાં યદીદૃશં ત્વાં પ્રવિલોકયામહે
અદર્શનં તેન મનોરથો યથા પ્રયાતિ સાફલ્યતયા મનોગતમ્ ॥
જગદ્વિધાનૈકવિધૌ જગન્મુખે કરિષ્યસે ઽતો બલભિચ્ચરા વયમ્
વિનેમુરિત્થં મુનયો વિસૃજ્ય તાં ગિરં ગિરીશશ્રુતિભૂમિસંનિધૌ ॥
ઉત્કૃષ્ટકેદાર ઇવાવનીતલે સુબીજમુષ્ટિં સુફલાય કર્ષકાઃ ॥
તેષાં શ્રુત્વા તુ તાં રમ્યાં પ્રક્રમોપક્રમક્રિયામ્
વાચં વાચસ્પતિસ્તુષ્ટઃ પ્રોવાચ સ્મિતસુન્દરીમ્ ॥
જાને લોકવિધાનસ્ય કન્યા સત્કાર્યમુત્તમમ્
જાતા પ્રાલેયશૈલસ્ય સંકેતકનિરૂપણાઃ ॥
સત્યમુત્કણ્ઠિતાઃ સર્વે દેવકાર્યાર્થમુદ્યતાઃ
તેષાં ત્વરન્તિ ચેતાંસિ કિંતુ કાર્યં વિવક્ષિતમ્ ॥
લોકયાત્રાનુગન્તવ્યા વિશેષેણ વિચક્ષણૈઃ
સેવન્તે તે યતો ધર્મં તત્પ્રામાણ્યાત્પરે સ્થિતાઃ ॥
ઇત્યુક્તા મુનયો જગ્મુસ્ ત્વરિતાસ્તુ હિમાચલમ્
તત્ર તે પૂજિતાસ્તેન હિમશૈલેન સાદરમ્
ઊચુર્મુનિવરાઃ પ્રીતાઃ સ્વલ્પવર્ણં ત્વરાન્વિતાઃ ॥
દેવો દુહિતરં સાક્ષાત્ પિનાકી તવ માર્ગતે
તચ્છીઘ્રં પાવયાત્માનમ્ આહુત્યેવાનલાર્પણાત્ ॥
કાર્યમેતચ્ચ દેવાનાં સુચિરં પરિવર્તતે
જગદુદ્ધરણાયૈષ ક્રિયતાં વૈ સમુદ્યમઃ ॥
ઇત્યુક્તસ્તૈસ્તદા શૈલો હર્ષાવિષ્ટો ઽવદન્મુનીન્
અસમર્થો ઽભવદ્વક્તુમ્ ઉત્તરં પ્રાર્થયઞ્છિવમ્ ॥
તતો મેના મુનીન્વીક્ષ્ય પ્રોવાચ સ્નેહવિક્લવા
દુહિતુસ્તાન્મુનીંશ્ચૈવ ચરણાશ્રયમ્ અર્થવિત્ ॥
યદર્થં દુહિતુર્જન્મ નેચ્છન્ત્યપિ મહાફલમ્
તદેવોપસ્થિતં સર્વં પ્રક્રમેણૈવ સાંપ્રતમ્ ॥
કુલજન્મવયોરૂપ વિભૂત્યૃદ્ધિયુતો ઽપિ યઃ
વરસ્તસ્યાપિ ચાહૂય સુતા દેયા હ્યયાચતઃ ॥
તત્સમસ્તતપોઘોરં કથં પુત્રી પ્રયાસ્યતિ
પુત્રીવાક્યાદ્યદત્રાસ્તિ વિધેયં તદ્વિધીયતામ્ ॥
ઇત્યુક્તા મુનયસ્તે તુ પ્રિયયા હિમભૂભૃતઃ
ઊચુઃ પુનરુદારાર્થં નારીચિત્તપ્રસાદકમ્ ॥
ઐશ્વર્યમવગચ્છસ્વ શંકરસ્ય સુરાસુરૈઃ
આરાધ્યમાનપાદાબ્જ યુગલત્વાત્સુનિર્વૃતૈઃ ॥
યસ્યોપયોગિ યદ્રૂપં સા ચ તત્પ્રાપ્તયે ચિરમ્
ઘોરં તપસ્યતે બાલા તેન રૂપેણ નિર્વૃતિઃ ॥
યસ્તદ્વ્રતાનિ દિવ્યાનિ નયિષ્યતિ સમાપનમ્
તત્ર સાવહિતા તાવત્ તસ્માત્ સૈવ ભવિષ્યતિ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ગિરિણા સાર્ધં તે યયુર્યત્ર શૈલજા
જિતાર્કજ્વલનજ્વાલા તપસ્તેજોમયી હ્યુમા ॥
પ્રોચુસ્તાં મુનયઃ સ્નિગ્ધં સંમાન્ય પથમાગતમ્
રમ્યં પ્રિયં મનોહારિ મા રૂપં તપસા દહ ॥
પ્રાતસ્તે શંકરઃ પાણિમ્ એષ પુત્રિ ગ્રહીષ્યતિ
વયમર્થિતવન્તસ્તે પિતરં પૂર્વમાગતાઃ ॥
પિત્રા સહ ગૃહં ગચ્છ વયં યામઃ સ્વમન્દિરમ્ ॥
ઇત્યુક્તા તપસઃ સત્યં ફલમસ્તીતિ ચિન્ત્ય સા
ત્વરમાણા યયૌ વેશ્મ પિતુર્દિવ્યાર્થશોભિતમ્ ॥
સા તત્ર રજનીં મેને વર્ષાયુતસમાં સતી
હરદર્શનસંજાત મહોત્કણ્ઠા હિમાદ્રિજા ॥
તતો મુહૂર્તે બ્રાહ્મે તુ તસ્યાશ્ચક્રુઃ સુરસ્ત્રિયઃ
નાનામઙ્ગલસંદોહાન્ યથાવત્ક્રમપૂર્વકમ્ ॥
દિવ્યમણ્ડનમઙ્ગાનાં મન્દિરે બહુમઙ્ગલે
ઉપાસત ગિરિં મૂર્તા ઋતવઃ સાર્વકામિકાઃ ॥
વાયવો વારિદાશ્ચાસન્ સંમાર્જનવિધૌ ગિરેઃ
હર્મ્યેષુ શ્રીઃ સ્વયં દેવી કૃતનાનાપ્રસાધના ॥
કાન્તિઃ સર્વેષુ ભાવેષુ ઋદ્ધિશ્ચાભવદાકુલા
ચિન્તામણિપ્રભૃતયો રત્નાઃ શૈલં સમન્તતઃ ॥
ઉપતસ્થુર્નગાશ્ચાપિ કલ્પકામમહાદ્રુમાઃ
ઓષધ્યો મૂર્તિમત્યશ્ચ દિવ્યૌષધિસમન્વિતાઃ ॥
રસાશ્ચ ધાતવશ્ચૈવ સર્વે શૈલસ્ય કિંકરાઃ
કિંકરાસ્તસ્ય શૈલસ્ય વ્યગ્રાશ્ચાજ્ઞાનુવર્તિનઃ ॥
નદ્યઃ સમુદ્રા નિખિલાઃ સ્થાવરં જઙ્ગમં ચ યત્
તત્સર્વં હિમશૈલસ્ય મહિમાનમવર્ધયત્ ॥
અભવન્મુનયો નાગા યક્ષગન્ધર્વકિંનરાઃ
શંકરસ્યાપિ વિબુધા ગન્ધમાદનપર્વતે ॥
સર્વે મણ્ડનસંભારાસ્ તસ્થુર્નિર્મલમૂર્તયઃ
શર્વસ્યાપિ જટાજૂટે ચન્દ્રખણ્ડં પિતામહઃ ॥
બબન્ધ પ્રણયોદાર વિસ્ફારિતવિલોચનઃ
કપાલમાલાં વિપુલાં ચામુણ્ડા મૂર્ધ્ન્યબન્ધયત્ ॥
ઉવાચ ચાપિ વચનં પુત્રં જનય શંકર
યો દૈત્યેન્દ્રકુલં હત્વા માં રક્તૈસ્તર્પયિષ્યતિ ॥
સૌરિર્ જ્વલચ્છિરોરત્ન મુકુટં ચાનલોલ્બણમ્
ભુજગાભરણં ગૃહ્ય સજ્જં શંભોઃ પુરો ઽભવત્ ॥
શક્રો ગજાજિનં તસ્ય વસાભ્યક્તાગ્રપલ્લવમ્
દધ્રે સરભસં સ્વિદ્યદ્ વિસ્તીર્ણમુખપઙ્કજમ્ ॥
વાયુશ્ચ વિપુલં તીક્ષ્ણ શૃઙ્ગં હિમગિરિપ્રભમ્
વૃષં વિભૂષયામાસ હરયાનં મહૌજસમ્ ॥
વિતેનુર્નયનાન્તઃસ્થાઃ શમ્ભોઃ સૂર્યાનલેન્દવઃ
સ્વાં દ્યુતિં લોકનાથસ્ય જગતઃ કર્મસાક્ષિણઃ ॥
ચિતાભસ્મ સમાધાય કપાલે રજતપ્રભમ્
મનુજાસ્થિમયીં માલામ્ આબબન્ધ ચ પાણિના ॥
પ્રેતાધિપઃ પુરો દ્વારે સગદઃ સમવર્તત
નાનાકારમહારત્ન ભૂષણં ધનદાહૃતમ્ ॥
વિહાયોદગ્રસર્પેન્દ્ર કટકેન સ્વપાણિના
કર્ણોત્તંસં ચકારેશો વાસુકિં તક્ષકં સ્વયમ્ ॥
જલાધીશાહૃતાં સ્થાસ્નુ પ્રસૂનાવેષ્ટિતાં પૃથક્
તતસ્તુ તે ગણાધીશા વિનયાત્તત્ર વીરકમ્ ॥
પ્રોચુર્વ્યગ્રાકૃતે ત્વં ગાં સમાવેદય શૂલિને
નિષ્પન્નાભરણં દેવં પ્રસાધ્યેશં પ્રસાધનૈઃ ॥
સપ્ત વારિધયસ્તસ્થુઃ કર્તું દર્પણવિભ્રમમ્
તતો વિલોકિતાત્માનં મહામ્બુધિજલોદરે ॥
ધરામાલિઙ્ગ્ય જાનુભ્યાં સ્થાણું પ્રોવાચ કેશવઃ
શોભસે દેવ રૂપેણ જગદાનન્દદાયિના ॥
માતરઃ પ્રેરયન્ કામ વધૂં વૈધવ્યચિહ્નિતામ્
કાલો ઽયમિતિ ચાલક્ષ્ય પ્રકારેઙ્ગિતસંજ્ઞયા ॥
તતસ્તાશ્ચોદિતા દેવમ્ ઊચુઃ પ્રહસિતાનનાઃ
રતિઃ પુરસ્તવ પ્રાપ્તા નાભાતિ મદનોજ્ઝિતા ॥
તતસ્તાં સંનિર્વાયાહ વામહસ્તાગ્રસંજ્ઞયા
પ્રયાણં ગિરિજાવક્ત્ર દર્શનોત્સુકમાનસઃ ॥
તતો હરો હિમગિરિકન્દરાકૃતિં સિતં કશામૃદુહતિભિઃ પ્રચોદયત્
મહાવૃષં ગણતુમુલાહિતેક્ષણં સ ભૂધરાનશનિરિવ પ્રકમ્પયન્ ॥
તતો હરિર્દ્રુતપદપદ્ધતિઃ પુરઃ પુરઃસરાન્દ્રુમનિકરેષુ સંશ્રિતાન્
ધરારજઃશબલિતભૂષણો ઽબ્રવીત્ પ્રયાત મા કુરુત પથો ઽસ્ય સંકટમ્ ॥
પ્રભોઃ પુનઃ પ્રથમનિયોગમૂર્જયન્ સુતો ઽબ્રવીદ્ ભ્રુકુટિમુખો ઽપિ વીરકઃ
વિયચ્ચરા વિયતિ કિમસ્તિ કાન્તકં પ્રયાત નો ધરણિધરાવિદૂરતઃ ॥
મહાર્ણવાઃ કુરુત શિલોપમં પયઃ સુરદ્વિષાગમનમહાતિકર્દમમ્
ગણેશ્વરાશ્ ચપલતયા ન ગમ્યતાં સુરેશ્વરૈઃ સ્થિરમતિભિર્ નિરીક્ષ્યતે ॥
ન ભૃઙ્ગિણા સ્વતનુમવેક્ષ્ય નીયતે પિનાકિનઃ પૃથુમુખમણ્ડમ્ અગ્રતઃ
વૃથા યમઃ પ્રકટિતદન્તકોટરં ત્વમાયુધં વહસિ વિહાય સંભ્રમમ્ ॥
પદં ન યદ્રથતુરગૈઃ પુરદ્વિષઃ પ્રમુચ્યતે બહુતરમાતૃસંકુલમ્
અમી સુરાઃ પૃથગનુયાયિભિર્વૃતાઃ પદાતયો દ્વિગુણપથાન્ હરપ્રિયાઃ ॥
સ્વવાહનૈઃ પવનવિધૂતચામરૈશ્ ચલધ્વજૈર્વ્રજત વિહારશાલિભિઃ
સુરાઃ સ્વકં કિમિતિ સરાગમૂર્જિતં વિચાર્યતે નિયતલયત્રયાનુગમ્ ॥
ન કિંનરૈર્ અભિભવિતું હિ શક્યતે વિભૂષણચયસમુદ્ભવો ધ્વનિઃ
અજાતિજાઃ કિમિતિ ન ષડ્જમધ્યમ્ અપૃથુસ્વરં બહુતરમત્ર વક્ષ્યતે ॥
નતાનતાનતનતતાનતાં ગતાઃ પૃથક્તયા સમયકૃતા વિભિન્નતામ્
વિશઙ્કિતા ભવદતિભેદશીલિનઃ પ્રયાન્ત્યમી દ્રુતપદમેવ ગૌડકાઃ ॥
વિસંહતાઃ કિમિતિ ન ષાડ્ગવાદયઃ સ્વગીતકૈર્ લલિતપદપ્રયોગજૈઃ
પ્રભોઃ પુરો ભવતિ હિ યસ્ય ચાક્ષતં સમુદ્ગતાર્થકમિતિ તત્પ્રતીયતે ॥
અમી પૃથગ્વિરચિતરમ્યરાસકં વિલાસિનો બહુગમકસ્વભાવકમ્
પ્રયુઞ્જતે ગિરિશયશોવિસારિણં પ્રકીર્ણકં બહુતરનાગજાતયઃ ॥
અમી કથં કકુભિ કથાઃ પ્રતિક્ષણં ધ્વનન્તિ તે વિવિધવધૂવિમિશ્રિતાઃ
ન જાતયો ધ્વનિમુરજાસમીરિતા ન મૂર્છિતાઃ કિમિતિ ચ મૂર્છનાત્મકાઃ ॥
શ્રુતિપ્રિયક્રમગતિભેદસાધનં તતાદિકં કિમિતિ ન તુમ્બરેરિતમ્ ।
ન હન્યતે બહુવિધવાદ્યડમ્બરં પ્રકીર્ણવીણામુરજાદિ નામ યત્ ॥
ઇતીરતે ગિરિમવધાનશાલિનઃ સુરાસુરાઃ સપદિ તુ વીરકાજ્ઞયા
નિયામિતાઃ પ્રયયુરતીવ હર્ષિતાશ્ ચરાચરં જગદખિલં હ્યપૂરયન્ ॥
ઇતિ સ્તનત્કકુભિ રસન્મહાર્ણવે સ્તનદ્ઘને વિદલિતશૈલકંદરે
જગત્યભૂત્તુમુલ ઇવાકુલીકૃતઃ પિનાકિના ત્વરિતગતેન ભૂધરઃ ॥
પરિજ્વલત્કનકસહસ્રતોરણં ક્વચિન્મિલન્મરકતવેશ્મવેદિકમ્
ક્વચિત્ ક્વચિદ્ વિમલવિદૂરવેદિકં ક્વચિદ્ ગલજ્જલધરરમ્યનિર્ઝરમ્ ॥
ચલદ્ધ્વજપ્રવરસહસ્રમણ્ડિતં સુરદ્રુમસ્તબકવિકીર્ણચત્વરમ્
સિતાસિતારુણરુચિધાતુવર્ણિકં શ્રિયોજ્જ્વલં પ્રવિતતમાર્ગગોપુરમ્ ॥
વિજૃમ્ભિતાપ્રતિમધ્વનિવારિદં સુગન્ધિભિઃ પુરપવનૈર્મનોહરમ્ ।
હરો મહાગિરિનગરં સમાસદત્ક્ષણાદિવ પ્રવરસુરાસુરસ્તુતઃ ॥
તં પ્રવિશન્તમગાત્પ્રવિલોક્ય વ્યાકુલતાં નગરં ગિરિભર્તુઃ
વ્યગ્રપુરન્ધ્રિજનં જયયુક્તં ધાવિતમાર્ગજનાકુલરથ્યમ્ ॥
હર્મ્યગવાક્ષગતામરનારી લોચનનીલસરોરુહમાલમ્
સુપ્રકટા સમદૃશ્યત કાચિત્ સ્વાભરણાંશુવિતાનવિગૂઢા ॥
કાપ્યખિલીકૃતમણ્ડનભૂષા ત્યક્તસખીપ્રણયા હરમ્ ઐક્ષત્
કાચિદુવાચ કલં ગતમાના કાતરતાં સખિ મા કુરુ મૂઢે ॥
દગ્ધમનોભવ એવ પિનાકી કામયતે સ્વયમેવ વિહર્તુમ્
કાચિદપિ સ્વયમેવ પતન્તી પ્રાહ પરાં વિરહસ્ખલિતાઙ્ગીમ્ ॥
મા ચપલે મદનવ્યતિષઙ્ગં શંકરજં સ્ખલનેન વદ ત્વમ્
કાપિ કૃતવ્યવધાનમદૃષ્ટ્વા યુક્તિવશાદ્ગિરિશો હ્યયમૂચે ॥
એષ સ યત્ર સહસ્રમખાદ્યા નાકસદામધિપાઃ સ્વયમુક્તૈઃ
નામભિર્ ઇન્દુજટં નિજસેવા પ્રાપ્તફલાય નતાસ્તુ ઘટન્તે ॥
એષ ન ચૈષ સ એષ યદગ્રે ચર્મપરીતતનુઃ શશિમૌલી
ધાવતિ વજ્રધરો ઽમરરાજો માર્ગમમું વિવૃતીકરણાય ॥
એષ સ પદ્મભવો ઽયમુપેત્ય પ્રાંશુજટામૃગચર્મનિગૂઢઃ
સપ્રણયં કરઘટ્ટિતવક્ત્રઃ કિંચિદુવાચ મિતં શ્રુતિમૂલે ॥
એવમભૂત્સુરનારિકુલાનાં ચિત્તવિસંષ્ઠુલતા ગુરુરાગાત્
શંકરસંશ્રયણાદ્ ગિરિજાયાજ્ અન્મફલં પરમં ત્વિતિ ચોચુઃ ॥
તતો હિમગિરેર્વેશ્મ વિશ્વકર્મનિવેદિતમ્
મહાનીલમયસ્તમ્ભં જ્વલત્કાઞ્ચનકુટ્ટિમમ્ ॥
મુક્તાજાલપરિષ્કારં જ્વલિતૌષધિદીપિતમ્
ક્રીડોદ્યાનસહસ્રાઢ્યં કાઞ્ચનામ્બુજદીર્ઘિકમ્ ॥
મહેન્દ્રપ્રમુખાઃ સર્વે સુરા દૃષ્ટ્વા તદદ્ભુતમ્
નેત્રાણિ સફલાન્યદ્ય મનોભિરિતિ તે દધુઃ ॥
વિમર્દક્ષીણકેયૂરા હરિણા દ્વારિ રોધિતાઃ
કથંચિત્પ્રમુખાસ્તત્ર વિવિશુર્નાકવાસિનઃ ॥
પ્રણતેનાચલેન્દ્રેણ પૂજિતો ઽથ ચતુર્મુખઃ
ચકાર વિધિના સર્વં વિધિમન્ત્રપુરઃસરમ્ ॥
શર્વસ્ય પાણિગ્રહણમ્ અગ્નિસાક્ષિકમક્ષતમ્
દાતા મહીભૃતાં નાથો હોતા દેવશ્ચતુર્મુખઃ ॥
વરઃ પશુપતિઃ સાક્ષાત્ કન્યા વિશ્વારણિસ્તથા
ચરાચરાણિ ભૂતાનિ સુરાસુરવરાણિ ચ ॥
તત્રાપ્યેતે નિયમતો હ્ય્ અભવન્વ્યગ્રમૂર્તયઃ
મુમોચાભિનવાન્સર્વાન્ સસ્યશાલીન્રસૌષધીઃ ॥
વ્યગ્રા તુ પૃથિવી દેવી સર્વભાવમનોરમા
ગૃહીત્વા વરુણઃ સર્વ રત્નાન્યાભરણાનિ ચ ॥
પુણ્યાનિ ચ પવિત્રાણિ નાનારત્નમયાનિ તુ
તસ્થૌ સાભરણો દેવો હર્ષદઃ સર્વદેહિનામ્ ॥
ધનદશ્ચાપિ દિવ્યાનિ હૈમાન્યાભરણાનિ ચ
જાતરૂપવિચિત્રાણિ પ્રયતઃ સમુપસ્થિતઃ ॥
વાયુર્વવૌ સુસુરભિઃ સુખસંસ્પર્શનો વિભુઃ
છત્રમિન્દુકરોદ્ભાસિ સુસિતં ચ શતક્રતુઃ ॥
જગ્રાહ મુદિતઃ સ્રગ્વી બાહુભિર્બહુભૂષણૈઃ
જગુર્ગન્ધર્વમુખ્યાશ્ચ નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ॥
વાદયન્તો ઽતિમધુરં જગુર્ ગન્ધર્વકિંનરાઃ
મૂર્તાશ્ચ ઋતવસ્તત્ર જગુશ્ચ નનૃતુશ્ચ વૈ ॥
ચપલાશ્ચ ગણાસ્તસ્થુર્ લોલયન્તો હિમાચલમ્
ઉત્તિષ્ઠન્ક્રમશશ્ચાત્ર વિશ્વભુગ્ભગનેત્રહા ॥
ચકારૌદ્વાહિકં કૃત્યં પત્ન્યા સહ યથોચિતમ્
દત્તાર્ઘો ગિરિરાજેન સુરવૃન્દૈર્ વિનોદિતઃ ॥
અવસત્તાં ક્ષપાં તત્ર પત્ન્યા સહ પુરાન્તકઃ
તતો ગન્ધર્વગીતેન નૃત્યેનાપ્સરસામપિ ॥
સ્તુતિભિર્ દેવદૈત્યાનાં વિબુદ્ધો વિબુધાધિપઃ
આમન્ત્ર્ય હિમશૈલેન્દ્રં પ્રભાતે ચોમયા સહ
જગામ મન્દરગિરિં વાયુવેગેન શૃઙ્ગિણા ॥
તતો ગતે ભગવતિ નીલલોહિતે સહોમયા રતિમલભન્ન ભૂધરઃ
સબાન્ધવો ભવતિ ચ કસ્ય નો મનો વિહ્વલં ચ જગતિ હિ કન્યકાપિતુઃ ॥
જ્વલન્મણિસ્ફટિકહાટકોત્કટં સ્ફુટદ્યુતિ સ્ફટિકગોપુરં પુરમ્
હરો ગિરૌ ચિરમનુકલ્પિતં તદા વિસર્જિતામરનિવહો ઽવિશત્સ્વકમ્ ॥
તદોમાસહિતો દેવો વિજહાર ભગાક્ષિહા
પુરોદ્યાનેષુ રમ્યેષુ વિવિક્તેષુ વનેષુ ચ ॥
સુરક્તહૃદયો દેવ્યા મકરાઙ્કપુરઃસરઃ
તતો બહુતિથે કાલે સુતકામા ગિરેઃ સુતા ॥
સખીભિઃ સહિતા ક્રીડાં ચક્રે કૃત્રિમપુત્રકૈઃ
કદાચિદ્ગન્ધતૈલેન ગાત્રમભ્યજ્ય શૈલજા ॥
ચૂર્ણૈરુદ્વર્તયામાસ મલિનાન્તરિતાં તનુમ્
તદુદ્વર્તનકં ગૃહ્ય નરં ચક્રે ગજાનનમ્ ॥
પુત્રકં ક્રીડતી દેવી તં ચાપ્યર્પયદમ્ભસિ
જાહ્નવ્યાસ્તુ શિવાસખ્યાસ્ તતઃ સો ઽભૂદ્બૃહદ્વપુઃ ॥
કાયેનાતિવિશાલેન જગદાપૂરયત્તદા
પુત્રેત્યુવાચ તે દેવી પુત્રેત્યૂચે ચ જાહ્નવી ॥
ગાઙ્ગેય ઇતિ દેવૈસ્તુ પૂજિતો ઽભૂદ્ગજાનનઃ
વિનાયકાધિપત્યં ચ દદાવસ્ય પિતામહઃ ॥
પુનઃ સા ક્રીડનં ચક્રે પુત્રાર્થં વરવર્ણિની
મનોજ્ઞમઙ્કુરં રૂઢમ્ અશોકસ્ય શુભાનના ॥
વર્ધયામાસ તં ચાપિ કૃતસંસ્કારમઙ્ગલા
બૃહસ્પતિમુખૈર્વિપ્રૈર્ દિવસ્પતિપુરોગમૈઃ ॥
તતો દેવૈશ્ચ મુનિભિઃ પ્રોક્તા દેવી ત્વિદં વચઃ
ભવાનિ ભવતી ભવ્યા સમ્ભૂતા લોકભૂતયે ॥
પ્રાયઃ સુતફલો લોકઃ પુત્રપૌત્રૈશ્ચ લભ્યતે
અપુત્રાશ્ચ પ્રજાઃ પ્રાયો દૃશ્યન્તે દૈવહેતવઃ ॥
અધુના દર્શિતે માર્ગે મર્યાદાં કર્તુમર્હસિ
ફલં કિં ભવિતા દેવિ કલ્પિતૈસ્તરુપુત્રકૈઃ
ઇત્યુક્તા હર્ષપૂર્ણાઙ્ગી પ્રોવાચોમા શુભાં ગિરમ્ ॥
એવં નિરુદકે દેશે યઃ કૂપં કારયેદ્બુધઃ
બિન્દૌ બિન્દૌ ચ તોયસ્ય વસેત્સંવત્સરં દિવિ ॥
દશકૂપસમા વાપી દશવાપીસમો હ્રદઃ
દશહ્રદસમઃ પુત્રો દશપુત્રસમો દ્રુમઃ
એષૈવ મમ મર્યાદા નિયતા લોકભાવિની ॥
ઇત્યુક્તાસ્તુ તતો વિપ્રા બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ
જગ્મુઃ સ્વમન્દિરાણ્યેવ ભવાનીં વન્દ્ય સાદરમ્ ॥
ગતેષુ તેષુ દેવો ઽપિ શંકરઃ પર્વતાત્મજામ્
પાણિનાલમ્બ્ય વામેન શનૈઃ પ્રાવેશયચ્છુભામ્ ॥
ચિત્તપ્રસાદજનનં પ્રાસાદમનુગોપુરમ્
લમ્બમૌક્તિકદામાનં માલિકાકુલવેદિકમ્ ॥
નિર્ધૌતકલધૌતં ચ ક્રીડાગુહમનોરમમ્
પ્રકીર્ણકુસુમામોદ મત્તાલિકુલકૂજિતમ્ ॥
કિંનરોદ્ગીતસંગીત ગૃહાન્તરિતભિત્તિકમ્
સુગન્ધિધૂપસંઘાત મનઃપ્રાર્થ્યમલક્ષિતમ્ ॥
ક્રીડન્મયૂરનારીભિર્ વૃતં વૈ તતવાદિભિઃ
હંસસંઘાતસંઘુષ્ટં સ્ફટિકસ્તમ્ભવેદિકમ્ ॥
અનાવિલમસંભ્રાન્ત્યા બહુશઃ કિંનરાકુલમ્
શુકૈર્યત્રાભિહન્યન્તે પદ્મરાગવિનિર્મિતાઃ ॥
ભિત્તયો દાડિમભ્રાન્ત્યા પ્રતિબિમ્બિતમૌક્તિકાઃ
તત્રાક્ષક્રીડયા દેવી વિહર્તુમુપચક્રમે ॥
સ્વચ્છેન્દ્રનીલભૂભાગે ક્રીડને યત્ર ધિષ્ઠિતૌ
વપુઃસહાયતાં પ્રાપ્તૌ વિનોદરસનિર્વૃતૌ ॥
એવં પ્રક્રીડતોસ્તત્ર દેવીશંકરયોસ્તદા
પ્રાદુર્ભવન્મહાશબ્દસ્ તદ્ગૃહોદરગોચરઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા કૌતુકાદ્દેવી કિમેતદિતિ શંકરમ્
પપ્રચ્છ તં શુભતનુર્ હરં વિસ્મયપૂર્વકમ્ ॥
ઉવાચ દેવીં નૈતત્તે દૃષ્ટપૂર્વં સુવિસ્મિતે
એતે ગણેશાઃ ક્રીડન્તે શૈલે ઽસ્મિન્મત્પ્રિયાઃ સદા ॥
તપસા બ્રહ્મચર્યેણ નિયમૈઃ ક્ષેત્રસેવનૈઃ
યૈરહં તોષિતઃ પૂર્વં ત એતે મનુજોત્તમાઃ ॥
મત્સમીપમનુપ્રાપ્તા મમ હૃદ્યાઃ શુભાનને
કામરૂપા મહોત્સાહા મહારૂપગુણાન્વિતાઃ ॥
કર્મભિર્વિસ્મયં તેષાં પ્રયામિ બલશાલિનામ્
ચરાચરસ્ય જગતઃ સૃષ્ટિસંહરણક્ષમાઃ ॥
બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રગન્ધર્વૈઃ સકિંનરમહોરગૈઃ
સમાવૃતો ઽપ્યહં નિત્યં નૈભિર્વિરહિતો રમે ॥
હૃદ્યા મે ચારુસર્વાઙ્ગિ ત એતે ક્રીડિતા ગિરૌ
ઇત્યુક્તા તુ તતો દેવી ત્યક્ત્વા તદ્વિસ્મયાકુલા ॥
ગવાક્ષાન્તરમાસાદ્ય પ્રેક્ષતે વિસ્મિતાનના
યાવન્તસ્તે કૃશા દીર્ઘા હ્રસ્વાઃ સ્થૂલા મહોદરાઃ ॥
વ્યાઘ્રેભવદનાઃ કેચિત્ કેચિન્મેષાજરૂપિણઃ
અનેકપ્રાણિરૂપાશ્ચ જ્વાલાસ્યાઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલાઃ ॥
સૌમ્યા ભીમાઃ સ્મિતમુખાઃ કૃષ્ણપિઙ્ગજટાસટાઃ
નાનાવિહઙ્ગવદના નાનાવિધમૃગાનનાઃ ॥
કૌશેયચર્મવસના નગ્નાશ્ચાન્યે વિરૂપિણઃ
ગોકર્ણા ગજકર્ણાશ્ચ બહુવક્ત્રેક્ષણોદરાઃ ॥
બહુપાદા બહુભુજા દિવ્યનાનાસ્ત્રપાણયઃ
અનેકકુસુમાપીડા નાનાવ્યાલવિભૂષણાઃ ॥
વૃકાનનાયુધધરા નાનાકવચભૂષણાઃ
વિચિત્રવાહનારૂઢા દિવ્યરૂપા વિયચ્ચરાઃ ॥
વીણાવાદ્યમુખોદ્ઘુષ્ટા નાનાસ્થાનકનર્તકાઃ
ગણેશાંસ્તાંસ્તથા દૃષ્ટ્વા દેવી પ્રોવાચ શંકરમ્ ॥
ગણેશાઃ કતિસંખ્યાતાઃ કિંનામાનઃ કિમાત્મકાઃ
એકૈકશો મમ બ્રૂહિ ધિષ્ઠિતા યે પૃથક્પૃથક્ ॥
કોટિસંખ્યા હ્યસંખ્યાતા નાનાવિખ્યાતપૌરુષાઃ
જગદાપૂરિતં સર્વૈર્ એભિર્ભીમૈર્મહાબલૈઃ ॥
સિદ્ધક્ષેત્રેષુ રથ્યાસુ જીર્ણોદ્યાનેષુ વેશ્મસુ
દાનવાનાં શરીરેષુ બાલેષૂન્મત્તકેષુ ચ
એતે વિશન્તિ મુદિતા નાનાહારવિહારિણઃ ॥
ઊષ્મપાઃ ફેનપાશ્ચૈવ ધૂમપા મધુપાયિનઃ
રક્તપાઃ સર્વભક્ષાશ્ચ વાયુપા હ્યમ્બુભોજનાઃ ॥
ગેયનૃત્યોપહારાશ્ચ નાનાવાદ્યરવપ્રિયાઃ
ન હ્યેષાં વૈ અનન્તત્વાદ્ ગુણાન્વક્તું હિ શક્યતે ॥
માર્ગત્વગુત્તરાસઙ્ગ શુદ્ધાઙ્ગો મુઞ્જમેખલી
માનશિલેન કલ્કેન ચપલો રઞ્જિતાનનઃ ॥
પિનદ્ધોત્પલસ્રગ્દામા સુકાન્તો મધુરાકૃતિઃ
પાષાણશકલોત્તાન કાંસ્યતાલપ્રવર્તકઃ ॥
અસૌ ગણેશ્વરો દેવઃ કિંનામા કિંનરાનુગઃ
ય એષ ગણગીતેષુ દત્તકર્ણો મુહુર્મુહુઃ ॥
સ એષ વીરકો દેવિ સદા મદ્ધૃદયપ્રિયઃ
નાનાશ્ચર્યગુણાધારો ગણેશ્વરગણાર્ચિતઃ ॥
ઈદૃશસ્ય સુતસ્યાસ્તિ મમોત્કણ્ઠા પુરાન્તક
કદાહમ્ ઈદૃશં પુત્રં દ્રક્ષ્યામ્યાનન્દદાયિનમ્ ॥
એષ એવ સુતસ્તે ઽસ્તુ નયનાનન્દહેતુકઃ
ત્વયા માત્રા કૃતાર્થો ઽસ્તુ વીરકો ઽપિ સુમધ્યમે ॥
ઇત્યુક્તા પ્રેષયામાસ વિજયાં હર્ષણોત્સુકા
વીરકાનયનાયાશુ દુહિતા હિમભૂભૃતઃ ॥
સાવરુહ્ય ત્વરાયુક્તા પ્રાસાદાદમ્બરસ્પૃશઃ
વિજયોવાચ ગણપં ગણમધ્યે પ્રવર્તિતા ॥
એહિ વીરક ચાપલ્યાત્ ત્વયા દેવઃ પ્રકોપિતઃ
કિમુત્તરં વદત્યર્થે નૃત્યરઙ્ગે તુ શૈલજા ॥
ઇત્યુક્તસ્ત્યક્તપાષાણ શકલો માર્જિતાનનઃ
આહૂતસ્તુ તયોદ્ભૂત મૂલપ્રસ્તાવશંસકઃ ॥
દેવ્યાઃ સમીપમાગચ્છદ્ વિજયાનુગુપ્તઃ શનૈઃ
પ્રાસાદશિખરાત્ફુલ્લ રક્તામ્બુજનિભદ્યુતિઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા પ્રસ્રુતાનલ્પ સ્વાદુક્ષીરપયોધરા
ગિરિજોવાચ સસ્નેહં ગિરા મધુરવર્ણયા ॥
એહ્યેહિ યાતો ઽસિ મે પુત્રતાં દેવદેવેન દત્તો ઽધુના વીરક ॥
ઇત્યેવમઙ્કે નિધાયાથ તં પર્યચુમ્બત્કપોલે કલવાદિનમ્ ॥
મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય સંમાર્જ્ય ગાત્રાણિ ભૂષયામાસ દિવ્યૈઃ સ્વયં ભૂષણૈઃ કિઙ્કિણીમેખલાનૂપુરૈર્ માણિક્યકેયૂરહારોરુમૂલગુણૈઃ ॥
કોમલૈઃ પલ્લવૈશ્ચિત્રિતૈશ્ચારુભિર્ દિવ્યમન્ત્રોદ્ભવૈસ્ તસ્ય શુભૈસ્તતો ભૂરિભિશ્ચાકરોન્મિશ્રસિદ્ધાર્થકૈર્ અઙ્ગરક્ષાવિધિમ્ ॥
એવમાદાય ચોવાચ કૃત્વા સ્રજં મૂર્ધ્નિ ગોરોચનાપત્રભઙ્ગોજ્જ્વલમ્ ॥
ગચ્છ ગચ્છાધુના ક્રીડ સાર્ધં ગણૈરપ્રમત્તો નગે શ્વભ્રવર્જ શનૈર્વ્યાલમાલાકુલાઃ શૈલસાનુદ્રુમદન્તિભિર્ ભિન્નસારાઃ પરે સઙ્ગિનઃ ॥
જાહ્નવીયં જલં ક્ષુબ્ધતોયાકુલં કૂલં મા વિશેથા બહુવ્યાઘ્રદુષ્ટે વને ॥
વત્સાસંખ્યેષુ દુર્ગા ગણેશેષ્વેતસ્મિન્વીરકે પુત્રભાવોપતુષ્ટાન્તઃકરણા તિષ્ઠતુ ॥
સ્વસ્ય પિતૃજનપ્રાર્થિતં ભવ્યમાયાતિભાવિન્યસૌ ભવ્યતા ॥
સો ઽપિ નિર્વર્ત્ય સર્વાન્ ગણાન્ સસ્મયમાહ બાલત્વલીલારસાવિષ્ટધીઃ ॥
એષ માત્રા સ્વયં મે કૃતભૂષણો ઽત્ર એષ પટઃ પાટલૈર્બિન્દુભિઃ સિન્દુવારસ્ય પુષ્પૈરિયં માલતીમિશ્રિતા માલિકા મે શિરસ્યાહિતા ॥
કો ઽયમાતોદ્યધારી ગણસ્તસ્ય દાસ્યામિ હસ્તાદિદં ક્રીડનમ્ ॥
દક્ષિણાત્પશ્ચિમં પશ્ચિમાદુત્તરમુત્તરાત્પૂર્વમભ્યેત્ય સખ્યા યુતા પ્રેક્ષતી તં ગવાક્ષાન્તરાદ્વીરકં શૈલપુત્રી બહિઃ ક્રીડનં યજ્જગન્માતુરપ્યેષ ચિત્તભ્રમઃ ॥
પુત્રલુબ્ધો જનસ્તત્ર કો મોહમાયાતિ ન સ્વલ્પચેતા જડો માંસવિણ્મૂત્રસંઘાતદેહઃ ॥
દ્રષ્ટુમભ્યન્તરે નાકવાસેશ્વરૈર્ ઇન્દુમૌલિં પ્રવિષ્ટેષુ કક્ષાન્તરમ્ ॥
વાહનાત્યાવરોહા ગણાસ્તૈર્યુતો લોકપાલાસ્ત્રમૂર્તો હ્યયં ખડ્ગો વિખડ્ગકરો નિર્મમઃ કૃતાન્તઃ કસ્ય કેનાહતો બ્રૂત મૌને ભવન્તો ઽસ્ત્રદણ્ડેન કિં દુઃસ્પૃહાઃ ॥
ભીમમૂર્ત્યાનનેનાસ્તિ કૃત્યં ગિરૌ ય એષો ઽસ્ત્રજ્ઞેન કિં વધ્યતે ॥
મા વૃથા લોકપાલાનુગચિત્તતા એવમ્ એવૈતદ્ ઇત્યૂચુરસ્મૈ તદા દેવતાઃ ॥
દેવદેવાનુગં વીરકં લક્ષણા પ્રાહ દેવી વનં પર્વતા નિર્ઝરાણ્યગ્નિદેવ્યાન્યથો ભૂતપા નિર્ઝરામ્ભોનિપાતેષુ નિમજ્જત ॥
પુષ્પજાલાવનદ્ધેષુ ધામસ્વપિ પ્રોત્તુઙ્ગનાનાદ્રિકુઞ્જેષ્વનુગર્જન્તુ હેમારુતાસ્ફોટસંક્ષેપણાત્ કામતઃ ॥
કાઞ્ચનોત્તુઙ્ગશૃઙ્ગાવરોહક્ષિતૌ હેમરેણૂત્કરાસઙ્ગદ્યુતિં ખેચરાણાં વનાધાયિનિ રમ્યે બહુરૂપસંપત્પ્રકરે ગણાન્વાસિતં મન્દરકન્દરે સુન્દરમન્દારપુષ્પપ્રવાલામ્બુજે સિદ્ધનારીભિર્ આપીતરૂપામૃતં વિસ્તૃતૈર્ નેત્રપાત્રૈર્ અનુન્મેષિભિર્ વીરકે શૈલપુત્રી નિમેષાન્તરાદ્ અસ્મરત્પુત્રગૃધ્રી વિનોદાર્થિની ॥
સો ઽપિ તાદૃક્ક્ષણાવાપ્તપુણ્યોદયો યો ઽપિ જન્માન્તરસ્યાત્મજત્વં ગતઃ ક્રીડતસ્તસ્ય તૃપ્તિઃ કથં જાયતે યો ઽપિ ભાવિજગદ્વેધસા તેજસઃ કલ્પિતઃ પ્રતિક્ષણં દિવ્યગીતક્ષણો નૃત્યલોલો ગણેશૈઃ પ્રણતઃ ॥
ક્ષણં સિંહનાદાકુલે ગણ્ડશૈલે સૃજદ્રત્નજાલે બૃહત્સાલતાલે
ક્ષણં ફુલ્લનાનાતમાલાલિકાલે ક્ષણં વૃક્ષમૂલે વિલોલો મરાલે ॥
ક્ષણે સ્વલ્પપઙ્કે જલે પઙ્કજાઢ્યે ક્ષણં માતુરઙ્કે શુભે નિષ્કલઙ્કે
પરિક્રીડતે બાલલીલાવિહારી ગણેશાધિપો દેવતાનન્દકારી
નિકુઞ્જેષુ વિદ્યાધરૈર્ગીતશીલઃ પિનાકીવ લીલાવિલાસૈઃ સલીલઃ ॥
પ્રકાશ્ય ભુવનાભોગી તતો દિનકરે ગતે
દેશાન્તરં તદા પશ્ચાદ્ દૂરમસ્તાવનીધરમ્ ॥
ઉદયાસ્તે પુરોભાવી યો હિ ચાસ્તે ઽવનીધરઃ
મિત્રત્વમસ્ય સુદૃઢં હૃદયે પરિચિન્ત્યતામ્ ॥
નિત્યમારાધિતઃ શ્રીમાન્ પૃથુમૂલઃ સમુન્નતઃ
નાકરોત્સેવિતું મેરુર્ ઉપહારં પતિષ્યતઃ ॥
જલે ઽપ્યેષા વ્યવસ્થેતિ સંશયેતાખિલં બુધઃ
દિનાન્તાનુગતો ભાનુઃ સ્વજનત્વમપૂરયત્ ॥
સંધ્યાબદ્ધાઞ્જલિપુટા મુનયો ઽભિમુખા રવિમ્
યાચન્ત્યાગમનં શીઘ્રં નિવાર્યાત્મનિ ભાવિતામ્ ॥
વ્યજૃમ્ભત તથા લોકે ક્રમાદ્વૈભાવરં તમઃ
કુટિલસ્યેવ હૃદયે કાલુષ્યં દૂષયન્મનઃ ॥
જ્વલત્ફણિફણારત્ન દીપોદ્દ્યોતિતભિત્તિકે
શયનં શશિસંઘાત શુભ્રવસ્ત્રોત્તરચ્છદમ્ ॥
નાનારત્નદ્યુતિલસચ્ છક્રચાપવિડમ્બકમ્
રત્નકિઙ્કિણિકાજાલં લમ્બમુક્તાકલાપકમ્ ॥
કમનીયચલલ્લોલ વિતાનાચ્છાદિતામ્બરમ્
મન્દિરે મન્દસંચારઃ શનૈર્ગિરિસુતાયુતઃ ॥
તસ્થૌ ગિરિસુતાબાહુ લતામીલિતકંધરઃ
શશિમૌલિસિતજ્યોત્સ્ના શુચિપૂરિતગોચરઃ ॥
ગિરિજાપ્યસિતાપઙ્ગી નીલોત્પલદલચ્છવિઃ
વિભાવર્યા ચ સંપૃક્તા બભૂવાતિતમોમયી
તમુવાચ તતો દેવઃ ક્રીડાકેલિકલાયુતમ્ ॥
મૂળ પાઠ: Matsyapurāṇa, 1-176 · Edition: Calcutta: Caukhamba Vidyabhavan, 1954. · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0