Matsya Purana · Chapter 146

kathaṃ matsyena kathitas tārakasya vadho mahān
kasminkāle vinirvṛttā katheyaṃ sūtanandana //

tvanmukhakṣīrasindhūtthā katheyamamṛtātmikā
karṇābhyāṃ pibatāṃ tṛptir asmākaṃ na prajāyate
idaṃ mune samākhyāhi mahābuddhe manogatam //

pṛṣṭastu manunā devo matsyarūpī janārdanaḥ
kathaṃ śaravaṇe jāto devaḥ ṣaḍvadano vibho //

etattu vacanaṃ śrutvā pārthivasyāmitaujasaḥ
uvāca bhagavānprīto brahmasūnurmahāmatim //

vajrāṅgo nāma daityo 'bhūt tasya putrastu tārakaḥ
surānudvāsayāmāsa purebhyaḥ sa mahābalaḥ //

tataste brahmaṇo 'bhyāśaṃ jagmurbhayanipīḍitāḥ
bhītāṃśca tridaśāndṛṣṭvā brahmā teṣāmuvāca ha //

saṃtyajadhvaṃ bhayaṃ devāḥ śaṃkarasyātmajaḥ śiśuḥ
tuhinācaladauhitras taṃ haniṣyati dānavam //

tataḥ kāle tu kasmiṃścid dṛṣṭvā vai śailajāṃ śivaḥ
svareto vahnivadane vyasṛjatkāraṇāntare //

tatprāptaṃ vahnivadane reto devānatarpayat
vidārya jaṭharāṇyeṣām ajīrṇaṃ nirgataṃ mune //

patitaṃ tatsaridvarāṃ tatastu śarakānane
tasmāttu sa samudbhūto guho dinakaraprabhaḥ //

sa saptadivaso bālo nijaghne tārakāsuram
evaṃ śrutvā tato vākyaṃ tam ūcur ṛṣisattamāḥ //

atyāścaryavatī ramyā katheyaṃ pāpanāśinī
vistareṇa hi no brūhi yāthātathyena śṛṇvatām //

vajrāṅgo nāma daityendraḥ kasya vaṃśodbhavaḥ purā
yasyābhūttārakaḥ putraḥ surapramathano balī //

nirmitaḥ ko vadhe cābhūt tasya daityeśvarasya tu
guhajanma tu kārtsnyena asmākaṃ brūhi mānada //

mānaso brahmaṇaḥ putro dakṣo nāma prajāpatiḥ
ṣaṣṭiṃ so 'janayatkanyā vairiṇyāmeva naḥ śrutam //

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa
saptaviṃśatiṃ somāya catasro 'riṣṭanemaye //

dve vai bāhukaputrāya dve vai cāṅgirase tathā
dve kṛśāśvāya viduṣe prajāpatisutaḥ prabhuḥ //

aditirditirdanurviśvā hy ariṣṭā surasā tathā
surabhirvinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā //

kadrūrmuniśca lokasya mātaro goṣu mātaraḥ
tāsāṃ sakāśāllokānāṃ jaṅgamasthāvarātmanām //

janma nānāprakārāṇāṃ tābhyo 'nye dehinaḥ smṛtāḥ
devendropendrapūṣādyāḥ sarve te ditijā matāḥ //

diteḥ sakāśāllokāstu hiraṇyakaśipādayaḥ
dānavāśca danoḥ putrā gāvaśca surabhīsutāḥ //

pakṣiṇo vinatāputrā garuḍapramukhāḥ smṛtāḥ
nāgāḥ kadrūsutā jñeyāḥ śeṣāścānye 'pi jantavaḥ //

trailokyanāthaṃ śakraṃ tu sarvāmaragaṇaprabhum
hiraṇyakaśipuścakre jitvā rājyaṃ mahābalaḥ //

tataḥ kenāpi kālena hiraṇyakaśipādayaḥ
nihatā viṣṇunā saṃkhye śeṣāścendreṇa dānavāḥ //

tato nihataputrābhūd ditir varamayācata
bhartāraṃ kaśyapaṃ devaṃ putramanyaṃ mahābalam //

samare śakrahantāraṃ sa tasyā adadātprabhuḥ //

niyame varta he devi sahasraṃ śucimānasā
varṣāṇāṃ lapsyase putram ityuktā sā tathākarot //

vartantyā niyame tasyāḥ sahasrākṣaḥ samāhitaḥ
upāsāmācarattasyāḥ sā cainamanvamanyata //

daśavatsaraśeṣasya sahasrasya tadā ditiḥ
uvāca śakraṃ suprītā varadā tapasi sthitā //

putrottīrṇavratāṃ prāyo viddhi māṃ pākaśāsana
bhaviṣyati ca te bhrātā tena sārdhamimāṃ śriyam //

bhuṅkṣva vatsa yathākāmaṃ trailokyaṃ hatakaṇṭakam
ityuktvā nidrayāviṣṭā caraṇākrāntamūrdhajā //

svayaṃ suṣvāpāniyatā bhāvino 'rthasya gauravāt
tattu randhraṃ samāsādya jaṭharaṃ pākaśāsanaḥ //

cakāra saptadhā garbhaṃ kuliśena tu devarāṭ
ekaikaṃ tu punaḥ khaṇḍaṃ cakāra maghavā tataḥ //

saptadhā saptadhā kopāt prābudhyata tato ditiḥ
vibudhyovāca mā śakra ghātayethāḥ prajāṃ mama //

tacchrutvā nirgataḥ śakraḥ sthitvā prāñjaliragrataḥ
uvāca vākyaṃ saṃtrasto māturvai vadaneritam //

divāsvapnaparā mātaḥ pādākrāntaśiroruhā
saptasaptabhirevātas tava garbhaḥ kṛto mayā //

ekonapañcāśatkṛtā bhāgā vajreṇa te sutāḥ
dāsyāmi teṣāṃ sthānāni divi daivatapūjite //

ityuktā sā tadā devī saivamastvityabhāṣata
punaśca devī bhartāram uvācāsitalocanā //

putraṃ prajāpate dehi śakrajetāramūrjitam
yo nāstraśastrairvadhyatvaṃ gacchettridivavāsinām //

ityuktaḥ sa tathovāca tāṃ patnīmatiduḥkhitām
daśa varṣasahasrāṇi tapaḥ kṛtvā tu lapsyase //

vajrāsāramayair aṅgair achedyairāyasair dṛḍhaiḥ
vajrāṅgo nāma putraste bhavitā putravatsale //

sā tu labdhavarā devī jagāma tapase vanam
daśa varṣasahasrāṇi sā tapo ghoramācarat //

tapaso 'nte bhagavatī janayāmāsa durjayam
putramapratikarmāṇam ajeyaṃ vajraduśchidam //

sa jātamātra evābhūt sarvaśastrāstrapāragaḥ
uvāca mātaraṃ bhaktyā mātaḥ kiṃ karavāṇyaham //

tamuvāca tato hṛṣṭā ditirdaityādhipaṃ ca sā
bahavo me hatāḥ putrāḥ sahasrākṣeṇa putraka //

teṣāṃ tvaṃ pratikartuṃ vai gaccha śakravadhāya ca
bāḍhamityeva tāmuktvā jagāma tridivaṃ balī //

baddhvā tataḥ sahasrākṣaṃ pāśenāmoghavarcasā
māturantikamāgacchad vyāghraḥ kṣudramṛgaṃ yathā //

etasminnantare brahmā kaśyapaśca mahātapāḥ
āgatau tatra yatrāstāṃ mātāputrāvabhītakau //

dṛṣṭvā tu tāvuvācedaṃ brahmā kaśyapa eva ca
muñcainaṃ putra devendraṃ kimanena prayojanam //

apamāno vadhaḥ proktaḥ putra saṃbhāvitasya ca
asmadvākyena yo mukto viddhi taṃ mṛtameva ca //

parasya gauravānmuktaḥ śatrūṇāṃ bhāramāvahet
jīvanneva mṛto vatsa divase divase sa tu //

mahatāṃ vaśamāyāte vairaṃ naivāsti vairiṇi
etacchrutvā tu vajrāṅgaḥ praṇato vākyamabravīt //

na me kṛtyamanenāsti māturājñā kṛtā mayā
tvaṃ surāsuranātho 'si mama ca prapitāmahaḥ //

kariṣye tvadvaco deva eṣa muktaḥ śatakratuḥ
tapase me ratirdeva nirvighnaṃ caiva me bhavet //

tvatprasādena bhagavann ityuktvā virarāma saḥ
tasmiṃstūṣṇīṃ sthite daitye provācedaṃ pitāmahaḥ //

tapastvaṃ krūramāpanno hy asmacchāsanasaṃsthitaḥ
anayā cittaśuddhyā te paryāptaṃ janmanaḥ phalam //

ityuktvā padmajaḥ kanyāṃ sasarjāyatalocanām
tāmasmai pradadau devaḥ patnyarthaṃ padmasambhavaḥ //

varāṅgīti ca nāmāsyāḥ kṛtvā yātaḥ pitāmahaḥ
vajrāṅgo 'pi tayā sārdhaṃ jagāma tapase vanam //

ūrdhvabāhuḥ sa daityendro 'caradabdasahasrakam
kālaṃ kamalapattrākṣaḥ śuddhabuddhir mahātapāḥ //

tāvaccāvāṅmukhaḥ kālaṃ tāvatpañcāgnimadhyagaḥ
nirāhāro ghoratapās taporāśirajāyata //

tataḥ so 'ntarjale cakre kālaṃ varṣasahasrakam
jalāntaraṃ praviṣṭasya tasya patnī mahāvratā //

tasyaiva tīre sarasas tatprītyā maunamāsthitā
nirāhārā tapo ghoraṃ praviveśa mahādyutiḥ //

tasyāṃ tapasi vartantyām indraścakre vibhīṣikām
bhūtvā tu markaṭastatra tadāśramapadaṃ mahān //

cakre vilolaṃ niḥśeṣaṃ tumbīghaṭakaraṇḍakam
tatastu megharūṣeṇa kampaṃ tasyākaronmahān //

tato bhujaṃgarūpeṇa baddhvā ca caraṇadvayam
apākarṣattato dūraṃ bhramaṃstasyā mahīmimām //

tapobalāḍhyā sā tasya na vadhyatvaṃ jagāma ha
tato gomāyurūpeṇa tasyādūṣayadāśramam //

tatastu megharūpeṇa tasyāḥ kledayadāśramam
bhīṣikābhir anekābhis tāṃ kliśyanpākaśāsanaḥ //

virarāma yadā naivaṃ vajrāṅgamahiṣī tadā
śailasya duṣṭatāṃ matvā śāpaṃ dātuṃ vyavasthitā //

sa śāpābhimukhāṃ dṛṣṭvā śailaḥ puruṣavigrahaḥ
uvāca tāṃ varārohāṃ varāṅgīṃ bhīrucetanaḥ //

nāhaṃ varāṅgane duṣṭaḥ sevyo 'haṃ sarvadehinām
vibhramaṃ tu karotyeṣa ruṣitaḥ pākaśāsanaḥ //

etasminnantare jātaḥ kālo varṣasahasrikaḥ
tasmingate tu bhagavān kāle kamalasaṃbhavaḥ
tuṣṭaḥ provāca vajrāṅgaṃ tamāgamya jalāśrayam //

dadāmi sarvakāmāṃste uttiṣṭha ditinandana
evamuktastadotthāya daityendrastapasāṃ nidhiḥ
uvāca prāñjalirvākyaṃ sarvalokapitāmaham //

āsuro māstu me bhāvaḥ santu lokā mamākṣayāḥ
tapasyeva ratir me'stu śarīrasyāstu vartanam //

evamastviti taṃ devo jagāma svakamālayam
vajrāṅgo 'pi samāpte tu tapasi sthirasaṃyamaḥ //

āhāramicchanbhāryāṃ svāṃ na dadarśāśrame svake
kṣudhāviṣṭaḥ sa śailasya gahanaṃ praviveśa ha //

ādātuṃ phalamūlāni sa ca tasminvyalokayat
rudatīṃ tāṃ priyāṃ dīnāṃ tanupracchāditānanām
tāṃ vilokya sa daityendraḥ provāca parisāntvayan //

kena te 'pakṛtaṃ bhīru yamalokaṃ yiyāsunā
kaṃ vā kāmaṃ prayacchāmi śīghraṃ me brūhi bhāmini //