મત્સ્ય પુરાણ · અધ્યાય 136

મયઃ પ્રહારં કૃત્વા તુ માયાવી દાનવર્ષભઃ
વિવેશ તૂર્ણં ત્રિપુરમ્ અભ્રં નીલમિવામ્બરમ્ ॥

સ દીર્ઘમુષ્ણં નિઃશ્વસ્ય દાનવાન્વીક્ષ્ય મધ્યગાન્
દધ્યૌ લોકક્ષયે પ્રાપ્તે કાલં કાલ ઇવાપરઃ ॥

ઇન્દ્રો ઽપિ બિભ્યતે યસ્ય સ્થિતો યુદ્ધેપ્સુરગ્રતઃ
સ ચાપિ નિધનં પ્રાપ્તો વિદ્યુન્માલી મહાયશાઃ ॥

દુર્ગં વૈ ત્રિપુરસ્યાસ્ય ન સમં વિદ્યતે પુરમ્
તસ્યાપ્યેષો ઽનયઃ પ્રાપ્તો ન દુર્ગં કારણં ક્વચિત્ ॥

કાલસ્યૈવ વશે સર્વં દુર્ગં દુર્ગતરં ચ યત્
કાલે ક્રુદ્ધે કથં કાલાત્ ત્રાણં નો ઽદ્ય ભવિષ્યતિ ॥

એકેષુ ત્રિષુ યત્કિંચિદ્ બલં વૈ સર્વજન્તુષુ
કાલસ્ય તદ્વશં સર્વમ્ ઇતિ પૈતામહો વિધિઃ ॥

અસ્મિન્કઃ પ્રભવેદ્યોગો હ્ય્ અસંધાર્યે ઽમિતાત્મનિ
લઙ્ઘને કઃ સમર્થઃ સ્યાદ્ ઋતે દેવં મહેશ્વરમ્ ॥

બિભેમિ નેન્દ્રાદ્ધિ યમાદ્ વરુણાન્ન ચ વિત્તપાત્
સ્વામી ચૈષાં તુ દેવાનાં દુર્જયઃ સ મહેશ્વરઃ ॥

ઐશ્વર્યસ્ય ફલં યત્તત્ પ્રભુત્વસ્ય ચ યત્ફલમ્
તદદ્ય દર્શયિષ્યામિ યાવદ્વીરાઃ સમન્તતઃ ॥

વાપીમમૃતતોયેન પૂર્ણાં સ્રક્ષ્યે વરૌષધીઃ
જીવિષ્યન્તિ તદા દૈત્યાઃ સંજીવનવરૌષધૈઃ ॥

ઇતિ સંચિન્ત્ય બલવાન્ મયો માયાવિનાં વરઃ
માયયા સસૃજે વાપીં રમ્ભામિવ પિતામહઃ ॥

દ્વિયોજનાયતાં દીર્ઘાં પૂર્ણયોજનવિસ્તૃતામ્
આરોહસંક્રમવતીં ચિત્રરૂપાં કથામિવ ॥

ઇન્દોઃ કિરણકલ્પેન મૃષ્ટેનામૃતગન્ધિના
પૂર્ણાં પરમતોયેન ગુણપૂર્ણામિવાઙ્ગનામ્ ॥

ઉત્પલૈઃ કુમુદૈઃ પદ્મૈર્ વૃતાં કાદમ્બકૈસ્તથા
ચન્દ્રભાસ્કરવર્ણાભૈર્ ભીમૈર્ આવરણૈર્વૃતામ્ ॥

ખગૈર્ મધુરરાવૈશ્ચ ચારુચામીકરપ્રભૈઃ
કામૈષિભિર્ ઇવાકીર્ણાં જીવાનામરણીમ્ ઇવ ॥

તાં વાપીં સૃજ્ય સ મયો ગઙ્ગામિવ મહેશ્વરઃ
તસ્યાં પ્રક્ષાલયામાસ વિદ્યુન્માલિનમાદિતઃ ॥

સ વાપ્યાં મજ્જિતો દૈત્યો દેવશત્રુર્મહાબલઃ
ઉત્તસ્થાવિન્ધનૈરિદ્ધઃ સદ્યો હુત ઇવાનલઃ ॥

મયસ્ય ચાઞ્જલિં કૃત્વા તારકાખ્યો ઽભિવાદિતઃ
વિદ્યુન્માલીતિ વચનં મયમુત્થાય ચાબ્રવીત્ ॥

ક્વ નન્દી સહ રુદ્રેણ વૃતઃ પ્રમથજમ્બુકૈઃ
યુધ્યામો ઽરીન્ વિનિષ્પીડ્ય દયા દેહેષુ કા હિ નઃ ॥

અન્વાસ્યૈવ ચ રુદ્રસ્ય ભવામઃ પ્રભવિષ્ણવઃ
તૈર્વા વિનિહતા યુદ્ધે ભવિષ્યામો યમાશનાઃ ॥

વિદ્યુન્માલેર્ નિશમ્યૈતન્ મયો વચનમૂર્જિતમ્
તં પરિષ્વજ્ય સાર્દ્રાક્ષ ઇદમાહ મહાસુરઃ ॥

વિદ્યુન્માલિન્ન મે રાજ્યમ્ અભિપ્રેતં ન જીવિતમ્
ત્વયા વિના મહાબાહો કિમન્યેન મહાસુર ॥

મહામૃતમયી વાપી હ્ય્ એષા માયાભિરીશ્વર
સૃષ્ટા દાનવદૈત્યાનાં હતાનાં જીવવર્ધિની ॥

દિષ્ટ્યા ત્વાં દૈત્ય પશ્યામિ યમલોકાદ્ ઇહાગતમ્
દુર્ગતાવનયગ્રસ્તં ભોક્ષ્યામો ઽદ્ય મહાનિધિમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા ચ તાં વાપીં માયયા મયનિર્મિતામ્
હૃષ્ટાનનાક્ષા દૈત્યેન્દ્રા ઇદં વચનમબ્રુવન્ ॥

દાનવા યુધ્યતેદાનીં પ્રમથૈઃ સહ નિર્ભયાઃ
મયેન નિર્મિતા વાપી હતાન્સંજીવયિષ્યતિ ॥

તતઃ ક્ષુબ્ધામ્બુધિનિભા ભેરી સા તુ ભયંકરી
વાદ્યમાના નનાદોચ્ચૈ રૌરવી સા પુનઃ પુનઃ ॥

શ્રુત્વા ભેરીરવં ઘોરં મેઘારમ્ભિતસંનિભમ્
ન્યપતન્નસુરાસ્તૂર્ણં ત્રિપુરાદ્યુદ્ધલાલસાઃ ॥

લોહરાજતસૌવર્ણૈઃ કટકૈર્મણિરાજિતૈઃ
આમુક્તૈઃ કુણ્ડલૈર્હારૈર્ મુકુટૈરપિ ચોત્કટૈઃ ॥

ધૂમાયિતા હ્યવિરમા જ્વલન્ત ઇવ પાવકાઃ
આયુધાનિ સમાદાય કાશિનો દૃઢવિક્રમાઃ ॥

નૃત્યમાના ઇવ નટા ગર્જન્ત ઇવ તોયદાઃ
કરોચ્છ્રયા ઇવ ગજાઃ સિંહા ઇવ ચ નિર્ભયાઃ ॥

હ્રદા ઇવ ચ ગમ્ભીરાઃ સૂર્યા ઇવ પ્રતાપિતાઃ
દ્રુમા ઇવ ચ દૈત્યેન્દ્રાસ્ ત્રાસયન્તો બલં મહત્ ॥

પ્રમથા અપિ સોત્સાહા ગરુડોત્પાતપાતિનઃ
યુયુત્સવો ઽભિધાવન્તિ દાનવાન્દાનવારયઃ ॥

નન્દીશ્વરેણ પ્રમથાસ્ તારકાખ્યેન દાનવાઃ
ચક્રુઃ સંહત્ય સંગ્રામં ચોદ્યમાના બલેન ચ ॥

તે ઽસિભિશ્ચન્દ્રસંકાશૈઃ શૂલૈશ્ચાનલપિઙ્ગલૈઃ
બાણૈશ્ચ દૃઢનિર્મુક્તૈર્ અભિજઘ્નુઃ પરસ્પરમ્ ॥

શરાણાં સૃજ્યમાનાનામ્ અસીનાં ચ નિપાત્યતામ્
રૂપાણ્યાસન્મહોલ્કાનાં પતન્તીનામિવામ્બરાત્ ॥

શક્તિભિર્ભિન્નહૃદયા નિર્દયા ઇવ પાતિતાઃ
નિરયેષ્વિવ નિર્મગ્નાઃ કૂજન્તે પ્રમથાસુરાઃ ॥

હેમકુણ્ડલયુક્તાનિ કિરીટોત્કટવન્તિ ચ
શિરાંસ્યુર્વ્યાં પતન્તિ સ્મ ગિરિકૂટા ઇવાત્યયે ॥

પરશ્વધૈઃ પટ્ટિશૈશ્ચ ખડ્ગૈશ્ચ પરિઘૈસ્તથા
છિન્નાઃ કરિવરાકારા નિપેતુસ્તે ધરાતલે ॥

ગર્જન્તિ સહસા હૃષ્ટાઃ પ્રમથા ભીમગર્જનાઃ
સાધયન્ત્યપરે સિદ્ધા યુદ્ધગાન્ધર્વમદ્ભુતમ્ ॥

બલવાન્ભાસિ પ્રમથ દર્પિતો ભાસિ દાનવ
ઇતિ ચોચ્ચારયન્વાચં વારણા રણધૂર્ગતાઃ ॥

પરિઘૈરાહતાઃ કેચિદ્ દાનવૈઃ શંકરાનુગાઃ
વમન્તે રુધિરં વક્ત્રૈઃ સ્વર્ણધાતુમિવાચલાઃ ॥

પ્રમથૈરપિ નારાચૈર્ અસુરાઃ સુરશત્રવઃ
દ્રુમૈશ્ચ ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચ ગાઢમેવાહવે હતાઃ ॥

સૂદિતાનથ તાન્દૈત્યાન્ અન્યે દાનવપુંગવાઃ
ઉત્ક્ષિપ્ય ચિક્ષિપુર્ વાપ્યાં મયદાનવચોદિતાઃ ॥

તે ચાપિ ભાસ્વરૈર્દેહૈઃ સ્વર્ગલોક ઇવામરાઃ
ઉત્તસ્થુર્વાપીમાસાદ્ય સદ્રૂપાભરણામ્બરાઃ ॥

અથૈકે દાનવાઃ પ્રાપ્ય વાપીપ્રક્ષેપણાદ્ અસૂન્
આસ્ફોટ્ય સિંહનાદં ચ કૃત્વાધાવંસ્તથાસુરાઃ ॥

દાનવાઃ પ્રમથાનેતાન્ પ્રસર્પત કિમ્ આસથ
હતાનપિ હિ વો વાપી પુનરુજ્જીવયિષ્યતિ ॥

એવં શ્રુત્વા શઙ્કુકર્ણો વચો ઽગ્રગ્રહસંનિભઃ
દ્રુતમેવૈત્ય દેવેશમ્ ઇદં વચનમબ્રવીત્ ॥

સૂદિતાઃ સૂદિતા દેવ પ્રમથૈરસુરા હ્યમી
ઉત્તિષ્ઠન્તિ પુનર્ભીમાઃ સસ્યા ઇવ જલોક્ષિતાઃ ॥

અસ્મિન્કિલ પુરે વાપી પૂર્ણામૃતરસામ્ભસા
નિહતા નિહતા યત્ર ક્ષિપ્તા જીવન્તિ દાનવાઃ ॥

ઇતિ વિજ્ઞાપયદ્દેવં શઙ્કુકર્ણો મહેશ્વરમ્
અભવન્દાનવબલ ઉત્પાતા વૈ સુદારુણાઃ ॥

તારકાખ્યઃ સુભીમાક્ષો દારિતાસ્યો હરિર્યથા
અભ્યધાવત્સુસંક્રુદ્ધો મહાદેવરથં પ્રતિ ॥

ત્રિપુરે તુ મહાન્ઘોરો ભેરીશઙ્ખરવો બભૌ
દાનવા નિઃસૃતા દૃષ્ટ્વા દેવદેવરથે સુરમ્ ॥

ભૂકમ્પશ્ચાભવત્તત્ર શતાઙ્ગો ભૂગતો ઽભવત્
દૃષ્ટ્વા ક્ષોભમગાદ્રુદ્રઃ સ્વયમ્ભૂશ્ચ પિતામહઃ ॥

તાભ્યાં દેવવરિષ્ઠાભ્યામ્ અન્વિતઃ સ રથોત્તમઃ
અનાયતનમ્ આસાદ્ય સીદતે ગુણવાનિવ ॥

ધાતુક્ષયે દેહ ઇવ ગ્રીષ્મે ચાલ્પમિવોદકમ્
શૈથિલ્યં યાતિ સ રથઃ સ્નેહો વિપ્રકૃતો યથા ॥

રથાદુત્પત્યાત્મભૂર્ વૈ સીદન્તં તુ રથોત્તમમ્
ઉજ્જહાર મહાપ્રાણો રથં ત્રૈલોક્યરૂપિણમ્ ॥

તદા શરાદ્વિનિષ્પત્ય પીતવાસા જનાર્દનઃ
વૃષરૂપં મહત્કૃત્વા રથં જગ્રાહ દુર્ધરમ્ ॥

સ વિષાણાભ્યાં ત્રૈલોક્યં રથમેવ મહારથઃ
પ્રગૃહ્યોદ્વહતે સજ્જં કુલં કુલવહો યથા ॥

તારકાખ્યો ઽપિ દૈત્યેન્દ્રો ગિરીન્દ્ર ઇવ પક્ષવાન્
અભ્યદ્રવત્તદા દેવં બ્રહ્માણં હતવાંશ્ચ સઃ ॥

સ તારકાખ્યાભિહતઃ પ્રતોદં ન્યસ્ય કૂબરે
વિજજ્વાલ મુહુર્બ્રહ્મા શ્વાસં વક્ત્રાત્ સમુદ્ગિરન્ ॥

તત્ર દૈત્યૈર્મહાનાદો દાનવૈરપિ ભૈરવઃ
તારકાખ્યસ્ય પૂજાર્થં કૃતો જલધરોપમઃ ॥

રથચરણકરો ઽથ મહામૃધે વૃષભવપુર્વૃષભેન્દ્રપૂજિતઃ
દિતિતનયબલં વિમર્દ્ય સર્વં ત્રિપુરપુરં પ્રવિવેશ કેશવઃ ॥

સજલજલદરાજિતાં સમસ્તાં કુમુદવરોત્પલફુલ્લપઙ્કજાઢ્યામ્
સુરગુરુરપિબત્પયો ઽમૃતં તદ્ રવિરિવ સંચિતશાર્વરં તમો ઽન્ધમ્ ॥

વાપીં પીત્વાસુરેન્દ્રાણાં પીતવાસા જનાર્દનઃ
નર્દમાનો મહાબાહુઃ પ્રવિવેશ શરં તતઃ ॥

તતો ઽસુરા ભીમગણેશ્વરૈર્હતાઃ પ્રહારસંવર્ધિતશોણિતાપગાઃ
પરાઙ્મુખા ભીમમુખૈઃ કૃતા રણે યથા નયાભ્યુદ્યતતત્પરૈર્નરૈઃ ॥

સ તારકાખ્યસ્ તડિન્માલિરેવ ચ મયેન સાર્ધં પ્રમથૈરભિદ્રુતાઃ
પુરં પરાવૃત્ય નુ તે શરાર્દિતા યથા શરીરં પવનોદયે ગતાઃ ॥

ગણેશ્વરાભ્યુદ્યતદર્પકાશિનો મહેન્દ્રનન્દીશ્વરષણ્મુખા યુધિ
વિનેદુરુચ્ચૈર્જહસુશ્ચ દુર્મદા જયેમ ચન્દ્રાદિદિગીશ્વરૈઃ સહ ॥