Matsya Purana · Chapter 101

athātaḥ sampravakṣyāmi vrataṣaṣṭhīmanuttamām
rudreṇābhihitāṃ divyāṃ mahāpātakanāśanam //

naktamabdaṃ caritvā tu gavā sārdhaṃ kuṭumbine
haimaṃ cakraṃ triśūlaṃ ca dadyādviprāya vāsasī //

śivarūpastato 'smābhiḥ śivaloke sa modate
etaddevavrataṃ nāma mahāpātakanāśanam //

yastvekabhaktena samāṃ śivaṃ haimavṛṣānvitam
dhenuṃ tilamayīṃ dadyāt sa padaṃ yāti śāṃkaram
etadrudravrataṃ nāma pāpaśokavināśanam //

yastu nīlotpalaṃ haimaṃ śarkarāpātrasaṃyutam
ekāntaritanaktāśī samānte vṛṣasaṃyutam
sa vaiṣṇavaṃ padaṃ yāti līlāvratamidaṃ smṛtam //

āṣāḍhādicaturmāsam abhyaṅgaṃ varjayennaraḥ
bhojanopaskaraṃ dadyāt sa yāti bhavanaṃ hareḥ
jane prītikaraṃ nṝṇāṃ prītivratamihocyate //

varjayitvā madhau yastu dadhikṣīraghṛtaikṣavam
dadyādvastrāṇi sūkṣmāṇi rasapātraiśca saṃyutam //

sampūjya vipramithunaṃ gaurī me prīyatāmiti
etadgaurīvrataṃ nāma bhavānīlokadāyakam //

puṣyādau yastrayodaśyāṃ kṛtvā naktaṃ madhau punaḥ
aśokaṃ kāñcanaṃ dadyād ikṣuyuktaṃ daśāṅgulam //

viprāya vastrasaṃyuktaṃ pradyumnaḥ prīyatāmiti
kalpaṃ viṣṇupade sthitvā viśokaḥ syātpunarnaraḥ
etat kāmavrataṃ nāma sadā śokavināśanam //

āṣāḍhādivrataṃ yastu varjayennakhakartanam
vārtākaṃ ca caturmāsaṃ madhusarpirghaṭānvitam //

kārttikyāṃ tatpunarhaimaṃ brāhmaṇāya nivedayet
sa rudralokamāpnoti śivavratamidaṃ smṛtam //

varjayedyastu puṣpāṇi hemantaśiśirāvṛtū
puṣpatrayaṃ ca phālgunyāṃ kṛtvā śaktyā ca kāñcanam //

dadyāddvikālavelāyāṃ prīyetāṃ śivakeśavau
dattvā paraṃ padaṃ yāti saumyavratamidaṃ smṛtam //

phālgunyāditṛtīyāyāṃ lavaṇaṃ yastu varjayet
samāpte śayanaṃ dadyād gṛhaṃ copaskarānvitam //

sampūjya vipramithunaṃ bhavānī prīyatāmiti
gaurīloke vasetkalpaṃ saubhāgyavratamucyate //

saṃdhyāmaunaṃ tataḥ kṛtvā samānte ghṛtakumbhakam
vastrayugmaṃ tilānghaṇṭāṃ brāhmaṇāya nivedayet //

sārasvataṃ padaṃ yāti punarāvṛttidurlabham
etatsārasvataṃ nāma rūpavidyāpradāyakam //

lakṣmīmabhyarcya pañcamyām upavāsī bhavennaraḥ
samānte hemakamalaṃ dadyāddhenusamanvitam //

sa vaiṣṇavaṃ padaṃ yāti lakṣmīvāñjanmajanmani
etat sampadvrataṃ nāma sadā pāpavināśanam //

kṛtvopalepanaṃ śambhor agrataḥ keśavasya ca
yāvadabdaṃ punardadyād dhenuṃ jalaghaṭānvitām //

janmāyutaṃ sa rājā syāt tataḥ śivapuraṃ vrajet
etad āyurvrataṃ nāma sarvakāmapradāyakam //

aśvatthaṃ bhāskaraṃ gaṅgāṃ praṇamyaikatra vāgyataḥ
ekabhaktaṃ naraḥ kuryād abdamekaṃ vimatsaraḥ //

vratānte vipramithunaṃ pūjyaṃ dhenutrayānvitam
vṛkṣaṃ hiraṇmayaṃ dadyāt so'śvamedhaphalaṃ labhet
etat kīrtivrataṃ nāma bhūtikīrtiphalapradam //

ghṛtena snapanaṃ kuryāc chambhor vā keśavasya ca
akṣatābhiḥ supuṣpābhiḥ kṛtvā gomayamaṇḍalam //

tiladhenusamopetaṃ samānte hemapaṅkajam
śuddhamaṣṭāṅgulaṃ dadyāc chivaloke mahīyate
sāmagāya tataścaitat sāmavratamihocyate //

navamyāmekabhaktaṃ tu kṛtvā kanyāśca śaktitaḥ
bhojayitvāsanaṃ dadyād dhaimakañcukavāsasī //

haimaṃ siṃhaṃ ca viprāya dattvā śivapadaṃ vrajet
janmārbudaṃ surūpaḥ syāc chatrubhiścāparājitaḥ
etadvīravrataṃ nāma nārīṇāṃ ca sukhapradam //

yāvatsamā bhavedyastu pañcadaśyāṃ payovrataḥ
samānte śrāddhakṛddadyāt pañca gāstu payasvinīḥ //

vāsāṃsi ca piśaṅgāni jalakumbhayutāni ca
sa yāti vaiṣṇavaṃ lokaṃ pitṝṇāṃ tārayecchatam
kalpānte rājarājaḥ syāt pitṛvratam idaṃ smṛtam //

caitrādicaturo māsāñ jalaṃ dadyādayācitam
vratānte maṇikaṃ dadyād annavastrasamanvitam //

tilapātraṃ hiraṇyaṃ ca brahmaloke mahīyate
kalpānte bhūpatirnūnam ānandavratamucyate //

pañcāmṛtena snapanaṃ kṛtvā saṃvatsaraṃ vibhoḥ
vatsarānte punardadyād dhenuṃ pañcāmṛtena hi //

viprāya dadyācchaṅkhaṃ ca sa padaṃ yāti śāṃkaram
rājā bhavati kalpānte dhṛtivratamidaṃ smṛtam //

varjayitvā pumānmāṃsam abdānte goprado bhavet
tadvaddhemamṛgaṃ dadyāt so'śvamedhaphalaṃ labhet
ahiṃsāvratamityuktaṃ kalpānte bhūpatirbhavet //

māghamāsyuṣasi snānaṃ kṛtvā dāmpatyamarcayet
bhojayitvā yathāśaktyā mālyavastravibhūṣaṇaḥ
sūryaloke vasetkalpaṃ sūryavratamidaṃ smṛtam //

āṣāḍhādicaturmāsaṃ prātaḥsnāyī bhavennaraḥ
vipreṣu bhojanaṃ dadyāt kārttikyāṃ goprado bhavet
sa vaiṣṇavaṃ padaṃ yāti viṣṇuvratamidaṃ śubham //

ayanādayanaṃ yāvad varjayetpuṣpasarpiṣī
tadante puṣpadāmāni ghṛtadhenvā sahaiva tu //

dattvā śivapadaṃ gacched viprāya ghṛtapāyasam
etacchīlavrataṃ nāma śīlārogyaphalapradam //

saṃdhyādīpaprado yastu samāṃ tailaṃ vivarjayet
samānte dīpikāṃ dadyāc cakraśūle ca kāñcane //

vastrayugmaṃ ca viprāya tejasvī sa bhavediha
rudralokamavāpnoti dīptivratamidaṃ smṛtam //

kārttikyāditṛtīyāyāṃ prāśya gomūtrayāvakam
naktaṃ caredabdamekam abdānte goprado bhavet //

gaurīloke vasetkalpaṃ tato rājā bhavediha
etadrudravrataṃ nāma sadā kalyāṇakārakam //

varjayeccaitramāse ca yaśca gandhānulepanam
śuktiṃ gandhabhṛtāṃ dattvā viprāya sitavāsasī
vāruṇaṃ padamāpnoti dṛḍhavratamidaṃ smṛtam //

vaiśākhe puṣpalavaṇaṃ varjayitvātha gopradaḥ
bhūtvā viṣṇupade kalpaṃ sthitvā rājā bhavediha
etatkāntivrataṃ nāma kāntikīrtiphalapradam //

brahmāṇḍaṃ kāñcanaṃ kṛtvā tilarāśisamanvitam
tryahaṃ tilaprado bhūtvā vahniṃ saṃtarpya sadvijam //

sampūjya vipradāmpatyaṃ mālyavastravibhūṣaṇaiḥ
śaktitastripalādūrdhvaṃ viśvātmā prīyatāmiti //

puṇye 'hni dadyātsa paraṃ brahma yātyapunarbhavam
etadbrahmavrataṃ nāma nirvāṇapadadāyakam //

yaścobhayamukhīṃ dadyāt prabhūtakanakānvitām
dinaṃ payovratastiṣṭhet sa yāti paramaṃ padam
etaddhenuvrataṃ nāma punarāvṛttidurlabham //

tryahaṃ payovrate sthitvā kāñcanaṃ kalpapādapam
palādūrdhvaṃ yathāśaktyā taṇḍulais tūpasaṃyutam
dattvā brahmapadaṃ yāti kalpavratamidaṃ smṛtam //

māsopavāsī yo dadyād dhenuṃ viprāya śobhanām
sa vaiṣṇavaṃ padaṃ yati bhīmavratamidaṃ smṛtam //

dadyād viṃśatpalādūrdhvaṃ mahīṃ kṛtvā tu kāñcanīm
dinaṃ payovratastiṣṭhed rudraloke mahīyate
dharāvratamidaṃ proktaṃ saptakalpaśatānugam //

māghe māse 'thavā caitre guḍadhenuprado bhavet
guḍavratastṛtīyāyāṃ gaurīloke mahīyate
mahāvratamidaṃ nāma paramānandakārakam //

pakṣopavāsī yo dadyād viprāya kapilādvayam
brahmalokamavāpnoti devāsurasupūjitam
kalpānte rājarājaḥ syāt prabhāvratamidaṃ smṛtam //

vatsaraṃ tvekabhaktāśī sabhakṣyajalakumbhadaḥ
śivaloke vasetkalpaṃ prāptivratamidaṃ smṛtam //

naktāśī cāṣṭamīṣu syād vatsarānte ca dhenudaḥ
pauraṃdaraṃ puraṃ yāti sugativratamucyate //

viprāyendhanado yastu varṣādicaturastvṛtūn
ghṛtadhenuprado 'nte ca sa paraṃ brahma gacchati
vaiśvānaravrataṃ nāma sarvapāpavināśanam //

ekādaśyāṃ ca naktāśī yaścakraṃ vinivedayet
samānte vaiṣṇavaṃ haimaṃ sa viṣṇoḥ padamāpnuyāt
etat kṛṣṇavrataṃ nāma kalpānte rājyabhāgbhavet //

pāyasāśī samānte tu dadyādviprāya goyugam
lakṣmīlokamavāpnoti hy etad devīvrataṃ smṛtam //

saptamyāṃ naktabhugdadyāt samānte gāṃ payasvinīm
sūryalokamavāpnoti bhānuvratamidaṃ smṛtam //

caturthyāṃ naktabhugdadyād abdānte hemavāraṇam
vrataṃ vaināyakaṃ nāma śivalokaphalapradam //

mahāphalāni yastyaktvā caturmāsaṃ dvijātaye
haimāni kārttike dadyād goyugena samanvitam
etat phalavrataṃ nāma viṣṇulokaphalapradam //

yaścopavāsī saptamyāṃ samānte haimapaṅkajam
gāśca vai śaktito dadyād dhemānnaghaṭasaṃyutāḥ
etat sauravrataṃ nāma sūryalokaphalapradam //

dvādaśa dvādaśīryastu samāpyopoṣaṇena ca
govastrakāñcanairviprān pūjayecchaktito naraḥ
paramaṃ padaṃ prāpnoti viṣṇuvratamidaṃ smṛtam //

kārttikyāṃ ca vṛṣotsargaṃ kṛtvā naktaṃ samācaret
śaivaṃ padamavāpnoti vārṣavratamidaṃ smṛtam //

kṛcchrānte gopradaḥ kuryād bhojanaṃ śaktitaḥ padam
viprāṇāṃ śāṃkaraṃ yāti prājāpatyamidaṃ vratam //

caturdaśyāṃ tu naktāśī samānte godhanapradaḥ
śaivaṃ padamavāpnoti traiyambakamidaṃ vratam //

saptarātroṣito dadyād ghṛtakumbhaṃ dvijātaye
ghṛtavratamidaṃ prāhur brahmalokaphalapradam //

ākāśaśāyī varṣāsu dhenumante payasvinīm
śakraloke vasennityam indravratamidaṃ smṛtam //

anagnipakkam aśnāti tṛtīyāyāṃ tu yo naraḥ
gāṃ dattvā śivamabhyeti punarāvṛttidurlabham
iha cānandakṛtpuṃsāṃ śreyovratamidaṃ smṛtam //

haimaṃ paladvayādūrdhvaṃ rathamaśvayugānvitam
dadatkṛtopavāsaḥ syād divi kalpaśataṃ vaset
kalpānte rājarājaḥ syād aśvavratamidaṃ smṛtam //

tadvaddhemarathaṃ dadyāt karibhyāṃ saṃyutaṃ naraḥ
satyaloke vasetkalpaṃ sahasramatha bhūpatiḥ
bhavedupoṣito bhūtvā karivratamidaṃ smṛtam //

upavāsaṃ parityajya samānte goprado bhavet
yakṣādhipatyamāpnoti sukhavratamidaṃ smṛtam //

niśi kṛtvā jale vāsaṃ prabhāte goprado bhavet
vāruṇaṃ lokamāpnoti varuṇavratamucyate //

cāndrāyaṇaṃ ca yaḥ kuryād dhaimaṃ candraṃ nivedayet
candravratamidaṃ proktaṃ candralokaphalapradam //

jyeṣṭhe pañcatapāḥ sāyaṃ hemadhenuprado divam
yātyaṣṭamīcaturdaśyo rudravratamidaṃ smṛtam //

sakṛdvitānakaṃ kuryāt tṛtīyāyāṃ śivālaye
samānte dhenudo yāti bhavānīvratamucyate //

māghe niśyārdravāsāḥ syāt saptamyāṃ goprado bhavet
divi kalpamuṣitveha rājā syātpavanaṃ vratam //

trirātropoṣito dadyāt phālgunyāṃ bhavanaṃ śubham
ādityalokamāpnoti dhāmavratamidaṃ smṛtam //

trisaṃdhyaṃ pūjya dāmpatyam upavāsī vibhūṣaṇaiḥ
annaṃ gāśca samāpnoti mokṣamindravratādiha //

dattvā sitadvitīyāyām indorlavaṇabhājanam
samānte goprado yāti viprāya śivamandiram
kalpānte rājarājaḥ syāt somavratamidaṃ smṛtam //

pratipadyekabhaktāśī samānte kapilāpradaḥ
vaiśvānarapadaṃ yāti śivavratamidaṃ smṛtam //

daśamyām ekabhaktāśī samānte daśadhenudaḥ
diśaśca kāñcanairdadyād brahmāṇḍādhipatirbhavet
etad viśvavrataṃ nāma mahāpātakanāśanam //

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi vrataṣaṣṭim anuttamām
manvantaraśataṃ so 'pi gandharvādhipatirbhavet //

ṣaṣṭivrataṃ nārada puṇyametat tavoditaṃ viśvajanīnamanyat
śrotuṃ tavecchā tadudīrayāmi priyeṣu kiṃ vākathanīyam asti //