Markandeya Purana · Chapter 56

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe bhuvanakośe pañcapañcāśo 'dhyāyaḥ
ṣaṭpañcāśo 'dhyāyaḥ- 56
mārkaṇḍeya uvāca
dharādharāṃ jagadyoneḥ padaṃ nārāyaṇasya ca /
tataḥ pravṛttā yā devī gaṅgā tripathagāminī

sā praviśya sudhāyoniṃ somamādhāramambhasām /
tataḥ sambadhyamānārkaraśmisaṅgatipāvanī

papāta merupṛṣṭhe ca sā caturdhā tato yayau /
merukūṭataṭāntebhyo nipatantī vavartitā

vikīryamāṇasalilā nirālambā papāta sā /
mandarādyeṣu pādeṣu pravibhaktodakā samam

caturṣvapi papātāmbuvibhinnāṅghriśiloccayā /
pūrvā sīte 'ti vikhyātā yayau caitrarathaṃ vanam

tat plāvayitvā ca yayau varuṇodaṃ sarovanam /
śītāntañca giriṃ tasmāttataścānyān girīn kramāt

gatvā bhuvaṃ samāsādya bhadrāśvājjaladhiṃ gatā /
tathaivālakanandākhyā dakṣiṇe gandhamādane

merupādavanaṃ gatvā nandanaṃ devanandanam /
mānasañca mahāvegāt plāpayitvā sarovaram

āsādya śailarājānaṃ ramyaṃ hi śikharantathā /
tasmācca parvatān sarvān dakṣiṇopakramoditān

tān plāvayitvā saṃprāptā himavantaṃ mahāgirim /
dadhāra tatra tāṃ śambhurna mumoca vṛṣadhvajaḥ

bhaghīrathenopavāsaiḥ stutyā cārādhito vibhuḥ /
tatra muktā ca śarveṇa saptadhā dakṣiṇodadhim

praviveśa tridhā prācyāṃ plāvayantī mahānadī /
bhagīratharathasyānu strotasaikena dakṣiṇām

tathaiva paścime pāde vipule sā mahānadī /
sucakṣuriti vikhyātā vaibhrājaṃ sācalaṃ yayau / 56.13/
śītodañca sarastasmāt plāvayantī mahānadī /
sucakṣuḥ parvataṃ prāptā tataśca triśikhaṃ gatā

tasmāt krameṇa cādrīṇāṃ śikhareṣu nipatya sā /
ketumālaṃ samāsādya praviṣṭā lavaṇodadhim

supārśvantu tathaivādriṃ merupādaṃ hi sā gatā /
(bhadrasometi) tatra someti vikhyātā sā yayau saviturvanam

tatpāvayantī saṃprāptā mahābhadraṃ sarovaram /
tataśca śaṅkhakūṭaṃ sā prayātā vai mahānadī

tasmācca vṛṣabhādīn sā kramāt prāpya śiloccayān /
mahārṇavamanuprāptā plāvayitvottarān kurūn

evameṣā mayā gaṅgāṃ kathitā te dvijarṣabha /
jambudvīpaniveśaśca varṣāṇi ca yathātatham

vasanti teṣu sarveṣu prajāḥ kiṃpuruṣādiṣu /
sukhaprāyā nirātaṅkā nyūnatotkarṣavarjitāḥ

navasvapi ca varṣeṣu sapta sapta kulācalāḥ /
ekaikasmiṃstathā deśe nadyaścādriviniḥ sṛtāḥ

yāni kiṃpuruṣādyāni varṣāṇyaṣṭau dvijottama /
teṣūdbhijjāni toyāni meghavāryatra bhārate

vārkṣo svābhāvikī deśyā toyotthā mānasī tathā /
karmajā ca nṛṇāṃ siddharvarṣeṣveteṣu cāṣṭasu

kāmapradebhyo vṛkṣebhyo vārkṣo siddhiḥ svabhāvajā /
svābhāvikī samākhyātā tṛptirdeśyā ca daiśikī

apāṃ śaukṣmyācca toyotthā dhyānopetā ca mānasī /
upāsanādikāryāttu dharmajā sāpyudāhṛtā

na caiteṣu yugāvasthā nādhyo vyādhayo na ca /
puṇyāpuṇyasamārambho naiva teṣu dvijottama