Language

ENहिગુ
Scripture Library

Markandeya Purana · Chapter 50

50.1

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sṛṣṭiprakaraṇe ekonapañcāśadadhyāyaḥ
pañyāśo 'dhyāyaḥ- 50
mārkaṇḍeya uvāca
tato 'bhidyāyatastasya jajñire mānasīḥ prajāḥ /
taccharīrasamutpannaiḥ kāryaistaiḥ kāraṇaiḥ saha

50.2

kṣetrajñāḥ samavartanta gātrebyastasya dhīmataḥ /
te sarve samavartanta ye mayā pragudāhṛtāḥ

50.3

devādyāḥ sthāvarāntāśca traiguṇyaviṣayāḥ smṛtāḥ /
evaṃbhūtāni sṛṣṭāni sthāvarāṇi carāṇi ca

50.4

yadāsya tāḥ prajāḥ sarvā na vyavardhanta dhīmataḥ /
athānyānmānasān putrānu sadṛśānātmano 'sṛjat

50.5

bhṛguṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratumaṅgirasantathā /
marīciṃ dakṣamatriñca vasiṣṭañcaiva mānasam

50.6

nava brahmāṇa ityete purāṇe niścayaṅgatāḥ /
tato 'sṛjat punarbrahmā rudraṃ krodhātmasambhavam

50.7

saṅkalpañcaiva dharmañca pūrveṣāmapi pūrvajam /
sanandanādayo ye ca pūrvaṃ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā

50.8

na te lokeṣu sajjanto nirapekṣāḥ samāhitāḥ /
sarve te 'nāgatajñānā vītarāgā vimatsarāḥ

50.9

teṣvevaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau mahātmanaḥ /
brahmaṇo 'būnmahākrodhastatrotpannor'kasannibhaḥ

50.10

ardhanārīnaravapuḥ puruṣo 'tiśarīravān /
vibhajātmānamityuktvā sa tadāntardadhe tataḥ

50.11

sa cokto vai pṛthak strītvaṃ puruṣatvaṃ tathākarot /
bibheda puruṣatvañca daśadhā caikadhā tu saḥ

50.12

saumyāsaumyaistathā śāntaiḥ puṃstvaṃ strītvañca sa prabhuḥ /
bibheda bahudhā devaḥ puruṣairasitaiḥ sitaiḥ

50.13

tato brahmātmasambhūtaṃ pūrvaṃ svāyambhuvaṃ prabhuḥ /
ātmanaḥ sadṛśaṃ kṛtvā prajāpālo manuṃ dvija

50.14

śatarūpāñca tāṃ nārīṃ taponirdhūtakalmaṣām /
svāyambhuvo manurdevaḥ patnītve jagṛhe vibhuḥ

50.15

tasmācca puruṣāt putrau śatarūpā vyajāyata /
priyavratottānapādau prakhyātāvātmakarmabhiḥ

50.16

kanye dve ca tathā ṛddhiṃ prasūtiñca tataḥ pitā /
dadau pursūtiṃ dakṣāya tathā ṛddhiṃ ruceḥ purā

50.17

prajāpatiḥ sa jagrāha tayoryajñaḥ sadakṣiṇaḥ /
putro jajñe mahābhāga ! dampatīmithunaṃ tataḥ

50.18

yajñasya dakṣiṇāyāntu putrā dvādaśa jajñire /
yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyambhuvo 'ntare

50.19

tasya putrāstu yajñasya dakṣiṇāyāṃ sabhāsvarāḥ /
prasūtyāñca tathā dakṣaścatastro viṃśatistathā

50.20

sasarja kanyāstāsāñca samyaṅnāmāni me śṛṇu /
śraddhā lakṣmīrdhṛtistuṣṭiḥ puṣṭirmedhā kriyā tathā

50.21

buddhirlajjā vapuḥ śāntiḥ siddhiḥ kīrtistrayodaśī /
patnyarthe pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ

50.22

tābhyaḥ śiṣṭā yavīyasya ekādaśa sulocanāḥ /
khyātiḥ satyatha sambhūtiḥ smṛtiḥ prītistathā kṣamā

50.23

santatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā /
bhṛgurbhavo marīciśca tathā caivāṅgirā muniḥ

50.24

pulastyaḥ pulahaścaiva kratuśca ṛṣayastathā /
vasiṣṭho 'tristathā vahniḥ pitaraśca yathākramam

50.25

khyātyādyā jagṛhuḥ kanyā munayo munisattamāḥ /
śraddhā kāmaṃ śrīśca darpaṃ niyamaṃ dhṛtirātmajam

50.26

santoṣañca tathā tuṣṭirlobhaṃ puṣṭirajāyata /
medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ nayaṃ vinayameva ca

50.27

bodhaṃ buddhistathā lajjā vinayaṃ vapurātmajam /
vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntirasūyata

50.28

sukhaṃ siddhiryaśaḥ kīrtirityete dharmayonayaḥ /
kāmādatimudaṃ harṣaṃ dharmapautramasūyata

50.29

hiṃsā bhāryā tvadharmasya tasyāṃ jajñe tathānṛtam /
kanyā ca nirṛtistasyāṃ sutau dvau narakaṃ bhayam

50.30

māyā ca vedanā caiva mithunaṃ dvayametayoḥ /
tayorjajñe 'tha vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam

50.31

vedanātmasutañcāpi duḥkhaṃ jajñe 'tha rauravāt /
mṛtyorvyādhi-jarā-śoka-tṛṣṇā-krodhāśca jajñire

50.33

duḥ khodbhavāḥ smṛtā hyete sarve vādharmalakṣaṇāḥ /
naiṣāṃ bhāryāsti putro vā sarve te hyūrdhvaretasaḥ // MarkP_50. 32 //
nirṛtiśca tathā cānyā mṛtyorbhāryābhavanmune /
alakṣmīrnāma tasyāñca mṛtyoḥ putrāścaturdaśa

50.34

alakṣmīputrakā hyete mṛtyorādeśakāriṇaḥ /
vināśakāleṣu narān bhajantyete śṛṇuṣva tān

50.35

indriyeṣu daśasvete tathā manasi ca sthitāḥ /
sve sve naraṃ striyaṃ vāpi viṣaye yojayanti hi

50.36

athendriyāṇi cākramya rāgakrodhādibhirnarān /
yojayanti yathā hāniṃ yāntyadharmādibhirdvija

50.37

ahaṅkāragataścānyastathānyo buddhisaṃsthitaḥ /
vināśāya narāḥ strīṇāṃ yatante mahosaṃśritāḥ

50.38

tathaivānyo gṛhe puṃsāṃ duḥ saho nāma viśrutaḥ /
kṣutkṣāmo 'dhomukho nagraścīrī kākasamasvanaḥ

50.39

sa sarvān khādituṃ sṛṣṭo brahmaṇā tamaso nidhiḥ /
daṃṣṭrākarālamatyarthaṃ vivṛtāsyaṃ subhairavam

50.40

tamattukāmamāhedaṃ brahmā lokapitāmahaḥ /
sarvabrahmamayaḥ śuddhaḥ kāraṇaṃ jagato 'vyayaḥ

50.41

brahmovāca
nāttavyante jagadidaṃ jahi kopaṃ śamaṃ vraja /
tyajaināntāmasī vṛttimapāsya rajasaḥ kalām

50.42

duḥ saha uvāca
kṣutkṣāmo 'smi jagannātha ! pipāsuścāpi durbalaḥ /
kathaṃ tṛptimiyānnātha ! bhaveyaṃ balavān katham /
kaścāśrayo mamākyāhi varteyaṃ yatra nirvṛtaḥ

50.43

brahmovāca
tavāśrayo gṛhaṃ puṃsāṃ janaścādhārmiko balam /
puṣṭiṃ nityakriyāhānyā bhavān vatsa ! gamiṣyati

50.44

vṛthāsphoṭāśca te vastramāhārañca dadāmi te /
kṣataṃ kīṭāvapannañca tathā śvabiravekṣitam

50.45

bhagnabhāṇāgatantadvanmukhavātopaśāmitam /
ucchiṣṭāpakvamāsvinnamavalīḍhamasaṃskṛtam

50.46

bhagnāsanasthitairbhuktamāsannāgatameva ca /
vidiṅmukhaṃ sandhyayośca nṛtyavādyasvanākulam

50.47

udakyopahataṃ bhuktamudakyā dṛṣṭameva ca /
yaccopaghātavat kiñcid bhakṣyaṃ peyamathāpi vā

50.48

etāni tava puṣṭyarthamanyaccāpi dadāmi te /
aśraddhayā hutaṃ dattamasnātairyadavajñayā

50.49

yannāmbupūrvakaṃ kṣiptamanarthokṛtameva ca /
tyaktumāviṣkṛtaṃ yat tu dattaṃ caivātivismayāt

50.50

duṣṭaṃ kruddhārtadattañca yakṣa tadbhāgi tat phalam /
yacca paunarbhavaḥ kiñcit karotyāmuṣmikaṃ kramam

50.51

yacca paunarbhavā yoṣit tadyakṣa ! tava tṛptaye /
kanyāśulkopadhānāya samupāste dhanakriyāḥ

50.52

tathaiva yakṣa ! puṣṭyarthamasacchāstrakriyāśca yāḥ /
yaccārthanirvṛtaṃ kiñcidadhītaṃ yanna satyataḥ

50.53

tata sarvaṃ tava kālāṃśca dadāmi tava siddhaye /
gurviṇyabhigame sandhyānityakāryavyatikrame

50.54

asacchāstrakriyālāpadūṣiteṣu ca duḥ saha /
tavābhibhavasāmarthyaṃ bhaviṣyati sadā nṛṣu

50.55

paṅktibhede vṛthāpāke pākabhede tathā kriyā /
nityañca gehakalahe bhavitā vasatistava

50.56

apoṣyamāṇe ca tathā bhṛtye govāhanādike /
asandhyābhyukṣitāgāre kāle tvatto bhayaṃ nṛṇām

50.57

nakṣatragrahapīḍāsu trividhotpātadarśane /
aśāntikaparān yakṣa ! narānabhibhaviṣyasi

50.58

vṛthopavāsino martyā dyūtastrīṣu sadā ratāḥ /
tvadbhāṣaṇopakartāro vaiḍālavratikāśca ye

50.59

abrahmacāriṇādhītamijyā cāviduṣā kṛtā /
tapovane grāmyabhujāṃ tathaivānirvajitātmanām

50.60

brāhmaṇa-kṣatriya-viśāṃ śūdrāṇāñca svakarmataḥ /
paricyutānāṃ yā ceṣṭā paralokārthamīpsatām

50.61

tasyāśca yat phalaṃ sarvaṃ tat te yakṣa ! bhaviṣyati /
anyacca te prayacchāmi puṣṭyarthaṃ sannibodha tat

50.62

bhavato vaiśvadevānte nāmoccāraṇapūrvakam /
etat taveti dāsyanti bhavato balimūrjitam

50.63

yaḥ saṃskṛtāśī vidhivacchucirantastathā bahiḥ /
alolupo jitastrīkastadgehamapavarjaya

50.64

pūjyante havyakavyābhyāṃ devatāḥ pitarastathā /
yāmayo 'tithayaścāpi tadgehaṃ yakṣa ! varjaya

50.65

yatra maitrī gṛhe bālavṛddhayoṣinnareṣu ca /
tathā svajanavargeṣu gṛhaṃ taccāpi varjaya

50.66

yoṣito 'biratā yatra na vahirgamanotsukāḥ /
lajjānvitāḥ sadā gehaṃ yakṣa ! tat parivarjaya

50.67

vayaḥ sambandhayogyāni śayanānyaśanāni ca /
yatra gehe tvayā yakṣa ! tadvarjyaṃ vacanānmama

50.68

yatra kāruṇikā nityaṃ sādhukarmaṇyavasthitāḥ /
sāmānyopaskarairyuktāstyajethā yakṣa ! tadgṛham

50.69

yatrāsanasthāstiṣṭhatsu guru-vṛddha-dvijātiṣu /
na tiṣṭhanti gṛhaṃ tacca varjyaṃ yakṣa ! tvayā sadā

50.70

tarugulmādibhirdhāraṃ na viddhaṃ yasya veśmanaḥ /
marmabhedo 'thavā puṃsastacchreyo bhavanaṃ na te

50.72

devatāpitṛbhṛttyānāmatithīnāñca vartanam /
ysāyavaśiṣṭenānnena puṃsastasya gṛhaṃ tyaja // MarkP_50. 71 //
satyavākyān kṣamāśīlānahiṃstrānnānutāpinaḥ /
puruṣānīdṛśān yakṣa ! tyajethāścānasūyakān

50.73

bhartṛśuśrūṣaṇe yuktāmasatstrīsaṅgavarjitām /
kuṭumbabhartṛśeṣānnapuṣṭāñca tyaja yoṣitam

50.74

yajanādhyayanābhyāsadānāsaktamatiṃ sadā /
yājanādhyāpanādānakṛtavṛttiṃ dvijaṃ tyaja

50.75

dānādhyayanayajñeṣu sadodyuktañca duḥ saha /
kṣatriyaṃ tyaja sacchulkaśastrājīvāttavetanam

50.76

tribhiḥ pūrvaguṇairyuktaṃ pāśupālya-vaṇijyayoḥ /
kṛṣeścāvāptavṛttiñca tyaja vaiśyamakalmaṣam

50.77

dānejhyā-dvijaśuśrūṣā-tatparaṃ yakṣa ! santyaja /
śūdrañca brāhmaṇādīnāṃśuśrūṣāvṛttipoṣakam

50.78

śrutismṛtyavirodhena kṛtavṛttirgṛhe gṛhī /
yatra tatra ca tatpatni tasyaivānugatātmikā

50.79

yatra putro guroḥ pūjāṃ devānāñca tathā pituḥ /
patnī ca bhartuḥ kurute tatrālakṣmībhayaṃ kutaḥ

50.80

sadānuliptaṃ sandhyāsu gṛhamambusamukṣitam /
kṛtapuṣpabaliṃ yakṣa ! na tvaṃ śaknoṣi vīkṣitum

50.81

bhāskarādṛṣṭaśayyāni nityāgnisalilāni ca /
sūryāvalokadīpāni lakṣmyā gehāni bhājanam

50.82

yatrokṣā candanaṃ vīṇā ādarśo madhusarpiṣī /
viṣājyatāmrapātrāṇi tadgṛhaṃ na tavāśrayaḥ

50.83

yatra kaṣṭakino vṛkṣā yatra niṣpāvavallarī /
bhāryā punarbhūrvalmīkastadyakṣa ! tava mandiram

50.84

yasmin gṛhe narāḥ pañca strītrayaṃ tāvatīśca gāḥ /
andhakārendhanāgniśca tadgṛhaṃ vasatistava

50.85

ekacchāgaṃ dvivāleyaṃ trigavaṃ pañcamāhiṣam /
ṣaḍaśvaṃ saptamātaṅgaṃ gṛhaṃ yakṣāśu śoṣaya

50.86

kuddāladātrapiṭakaṃ tadvat sthālyādibhājanam /
yatra tatraiva kṣiptāni tava dadyuḥ pratiśrayam

50.87

musalolūkhale strīṇāmāsyā tadvadudumbare /
avaskare mantraṇañca yakṣaitadupakṛt tava

50.88

laṅghyante yatra dhānyāni pakvāpakvāni veśmani /
tadvacchāstrāṇi tatra tvaṃ yatheṣṭaṃ cara duḥ saha

50.89

sthālīpidhāne yatrāgnirdatto darvophalena vā /
gṛhe tatra duriṣṭānāmaśeṣāṇāṃ samāśrayaḥ

50.90

mānuṣāsthi gṛhe yatra divārātraṃ mṛtasthitiḥ /
tatra yakṣa ! tavāvāsastathānyeṣāñca rakṣasām

50.91

adattvā bhuñjate ye vai bandhoḥ piṇḍaṃ tathodakam /
sapiṇḍān sodakāṃścaiva tatkāle tān narān bhaja

50.92

yatra padmapahāpadmau surabhirmokāśinī /
vṛṣabhairāvatau yatra kalpyante tadgṛhaṃ tyaja

50.93

aśastrā devatā yatra saśastrāścāhavaṃ vinā /
kalpyante manujairarcyāstat parityaja mandiram

50.94

paurajānapadairyatra prākprasiddhamahotsavāḥ /
kriyante pūrvavad gehe na tvaṃ tatra gṛhe cara

50.95

śūrpavātaghaṭāmbhobhiḥ strānaṃ vastrāmbuvipruṣaiḥ /
nakhāgrasalilaiścaiva tān yāhi hatalakṣaṇān

50.96

deśācārān samayān jñātidharmaṃ
japaṃ hopaṃ maṅgalaṃ devateṣṭim /
samyakśaucaṃ vidhivallokavādān
puṃsastvayā kurvato māstu saṅgaḥ

50.97

mārkaṇḍeya uvāca
ityuktvā duḥ sahaṃ brahmā tatraivāntaradhīyata /
cakāra śāsanaṃ so 'pi tathā paṅkajajanmanaḥ

Original text: Mārkaṇḍeyapurāṇa, 1-93 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc