Markandeya Purana · Chapter 46
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe brahmotpatirnāma pañcacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
śrīmanmaharṣivedavyāsapraṇītaṃ
śrīmārkaṇḍeyapurāṇam /
(dvitīyo bhāgaḥ )
ṣaṭcatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
krauṣṭukiruvāca
bhagavaṃstvaṇḍasambhūtiryathāvat kathitā mama /
brahmāṇḍe brahmaṇo janma tathā coktaṃ mahātmanaḥ
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tvatto bhṛgukulodbhava /
yadāna sṛṣṭirbhūtānāmasti kinnu na cāsti vā /
kāle vai pralayasyānte sarvasminnupasaṃhṛte
mārkaṇḍeya uvāca
yadā tu prakṛtau yāti layaṃ viśvamidaṃ jagat /
tadocyate prākṛto 'yaṃ vidvadbhiḥ pratisañcaraḥ
svātmanyavasthitevyakte vikāre pratisaṃhṛte /
prakṛtiḥ puruṣaścaiva sādharmyeṇāvatiṣṭhataḥ
tadā tamaśca sattvañca samatvena vyavasthitau /
anudriktāvanūnau ca tatprotau ca parasparam
tileṣu vā yathā tailaṃ ghṛtaṃ payasi vā sthitam /
tathā tamasi sattve ca rajo 'pyanusṛtaṃ sthitam
utpattirbrahmaṇo yāvadāyuṣo dviparārdhikam /
tāvaddinaṃ pareśasya tatsamā saṃyame niśā
aharmukhe prabuddhastu jagadādiranādimān /
sarvaheturacintyātmā paraḥ ko 'pyaparakriyaḥ
prakṛtiṃ puruṣañcaiva prāviśyāśu jagatpatiḥ /
kṣobhayāmāsa yogena pareṇa parameśvaraḥ
yathā mado navastrīṇāṃ yathā vā mādhavānilaḥ /
anupraviṣṭaḥ kṣobhāya tathāsau yogamūrtimān
pradhāne kṣobhyamāne tu sa devo brahmasaṃjñitaḥ /
samutpanno 'ṇḍakoṣastho yathā te kathitaṃ mayā
sa eva kṣobhakaḥ pūrvaṃ sa kṣobhyaḥ prakṛteḥ patiḥ /
sa saṅkocavikāśābhyāṃ pradhānatve 'pi ca sthitaḥ
atpannaḥ sa jagadyoniraguṇo 'pi rajoguṇam /
bhuñjan pravartate sarge brahmatvaṃ samupāśritaḥ
brahmatve sa prajāḥ sṛṣṭvā tataḥ sattvātirekavān /
viṣṇutvametya dharmeṇa kurute paripālanam
tatastamoguṇodrikto rudratve cākhilaṃ jagat /
upasaṃhṛtya vai śete trailokyaṃ triguṇo 'guṇaḥ
yathā prāgvyāpakaḥ kṣetrī pālako lāvakastathā /
yathā sa saṃjñāmāyāti brahmaviṣṇvīśakāriṇīm
brahmatve sṛjate lokān rudratve saṃharatyapi /
viṣṇutve cāpyudāsīnastistro 'vasthāḥ svayambhuvaḥ
rajo brahmā tamo rudro viṣṇuḥ sattvaṃ jagatpatiḥ /
eta eva trayo devā eta eva trayo guṇāḥ
anyonyamithunā hyete anyonyāśrayiṇastathā /
kṣaṇaṃ viyogo nahyeṣāṃ na tyajanti parasparam
evaṃ brahmā jagatpūrvo devadevaścaturmukhaḥ /
rajoguṇaṃ samāśritya straṣṭṭatve sa vyavasthitaḥ
hiraṇyagarbho devādiranādirupacārataḥ /
bhūpadmakarṇikāsaṃstho brahmāgre samajāyata
tasya varṣaśataṃ tvekaṃ paramāyurmahātmanaḥ /
brahmyeṇaiva hi mānena tasya saṃkhyāṃ nibodha me
nimeṣairdaśabhiḥ kāṣṭhā tathā pañcabhirucyate /
kalāstriṃśacca vai kāṣṭhā muhūrtaṃ triṃśattāḥ kalāḥ
ahorātraṃ muhūrtānāṃ nṛṇāṃ triṃśattu vai smṛtam /
ahorātraiśca triṃśadbhiḥ pakṣau dvau māsa ucyate
taiḥ ṣaḍbhirayanaṃ varṣaṃ dve 'yane dakṣiṇottare /
taddevānāmahorātraṃ dinaṃ tatrottarāyaṇam
divyairvarṣasahasraistu kṛtatretādisaṃjñitam /
caturyugaṃ dvādaśabhistadvibhāgaṃ śṛṇuṣva me
catvāri tu sahasrāṇi varṣāṇāṃ kṛtamucyate /
śatāni sandhyā catvāri sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ
tretā trīṇi sahasrāṇi divyābdānāṃ śatatrayam /
tatsandhyā tatsamā caiva sandhyāṃśaśca tathāvidhaḥ
dvāparaṃ dve sahasre tu varṣāṇāṃ dve śate tathā /
tasya sandhyā samākhyātā dve śatābde tadaṃśakaḥ
kaliḥ sahasraṃ divyānāmabdānāṃ dvijasattama /
sandhyā sandhyāṃśakaścaiva śatakau samudāhṛtau
eṣā dvādhaśasāhastrī yugākhyā kavibhiḥ kṛtā /
etat sahasraguṇitamo brāhmyamudāhṛtam
brahmaṇo divase brahman manavaḥ syuścaturdaśa /
bhavanti bhāgaśasteṣāṃ sahasraṃ tadvibhajyate
devāḥ saptarṣayaḥ sendrā manustatsūnavo nṛpāḥ /
manunā saha sṛjyante saṃhriyante ca pūrvavat
caturyugānāṃ saṃkhyātā sādhikā hye kasaptatiḥ /
manvantaraṃ tasya saṃkhyāṃ mānuṣābdairnibodha me
triṃśatkoṭyastu saṃpūrṇāḥ saṃkhyātāḥ saṃkhyayā dvija /
satpaṣaṣṭistathānyāni niyutāni ca saṃkhyayā
viṃśatiśca sahasrāṇi kālo 'yaṃ sādhikaṃ vinā /
etanmanvantaraṃ proktaṃ divyairvarṣairnibodha me
aṣṭau varṣasahasrāṇi divyayā saṃkhyayā yutam /
dvipañcāśattathānyāni sahasrāṇyadhikāni tu
caturdaśaguṇo hyeṣa kālo brahmyamahaḥ smṛtam /
tasyānte pralayaḥ prokto brahman naimittiko budhaiḥ
bhūrloko 'tha bhuvarlokaḥ svarlokaśca vināśinaḥ /
tathā vināśamāyānti maharlokaśca tiṣṭhati
tadvāsino 'pi tāpena janalokaṃ prayānti vai /
ekārṇave ca trailokye brahmā svapiti vai niśi
tatpramāṇaiva sā rātristadante sṛjyate punaḥ /
evantu brahmaṇo varṣamekaṃ varṣaśatantu tat
śataṃ hi tasya varṣāṇāṃ paramityabhidhīyate /
pañcāśadbhistathā varṣaiḥ parārdhamiti kīrtyate
evamasya parārdhantu vyatītaṃ dvijasattama /
yasyānte 'bhūnmahākalpaḥ pādma ityabhiviśrutaḥ
dvitīyasya parārdhasya vartamānasya vai dvija /
vārāha iti kalpo 'yaṃ prathamaḥ parikalpitaḥ
Original text: Mārkaṇḍeyapurāṇa, 1-93 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0