Markandeya Purana · Chapter 4
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe vindhyaprāptirnāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ
caturtho 'dhyāyaḥ
mārkaṇḍeya uvāca
evaṃ te droṇatanayāḥ pakṣiṇo jñānino 'bhavan /
vasanti hyacale vindhye tānupāsva ca pṛccha ca
ityṛṣervacanaṃ śrutvā mārkaṇḍeyasya jaiminiḥ /
jagāma vindhyaśikharaṃ yatra te dharmapakṣiṇaḥ
tannagāsannabhūtaśca śuśrāṭha paṭhatāṃ dhvanim /
śrutvā ca vismayāviṣṭaścintayāmāsa jaiminiḥ
sthānasauṣṭhavasampannaṃ jitaśvāsamaviśramam /
vispaṣṭamapadoṣañca paṭhyate dvijasattamaiḥ
viyonimapi samprāptānetān munikumārakān /
citrametadahaṃ manye na jahāti sarasvatī
bandhuvargastathā mitraṃ yacceṣṭamaparaṃ gṛhe /
tyaktvā gacchati tatsarvaṃ na jahāti sarasvatī
iti sañcintayanneva viveśa girikandaram /
praviśya ca dadarśāsau śilāpaṭṭagātān dvijān
paṭhatastān samālokya mukhadoṣavivarjitān /
so 'tha śokena harṣeṇa sarvānevābhyabhāṣata
svastyastu vo dvijaśreṣṭhā jaiminiṃ māṃ nibodhata /
vyāsaśiṣyamanuprāptaṃ bhavatāṃ darśanotsukam
manyurna khalu kartavyo yat pitrātīva manyunā /
śaptāḥ khagatvamāpannāḥ sarvathā diṣṭameva tat
sphītadravye kule kecijjātāḥ kila manasvinaḥ /
dravyanāśe dvijendrāste śabareṇa susāntvitāḥ
dattvā yācanti puruṣā hatvā vadhyanti cāpare /
pātayitvā ca pātyante ta eva tapasaḥ kṣayāt
etaddṛṣṭaṃ subahuśo viparītaṃ tathā mayā /
bhāvābhāvasamucchedairajastraṃ vyākulaṃ jagat
iti sañcintya manasā na śokaṃ kartumarhatha /
jñānasya phalametāvacchokaharṣairadhṛṣyatā
tataste jaiminiṃ sarve pādyārghyābhyāmapūjayan /
anāmayañca papracchuḥ praṇipatya mahāmunim
athocuḥ khagamāḥ sarve vyāsaśiṣyaṃ taponidhim /
sukhopaviṣṭaṃ viśrāntaṃ pakṣānilahataklamam
pakṣiṇa ūcuḥ
adya naḥ saphalaṃ janma jīvitañca sujīvitam /
yat paśyāmaḥ surairvandyaṃ tava pādāmbujadvayam
pitṛkopāgnirudbhūto yo no deheṣu vartate /
so 'dya śāntiṃ gato vipra yuṣmaddarśanavāriṇā
kaccit te kuśalaṃ brahmannāśrame mṛgapakṣiṣu /
vṛkṣeṣvatha latā-gulma-tvaksāra-tṛṇajātiṣu
athavā naitaduktaṃ hi samyagasmābhirādṛtaiḥ /
bhavatā saṅgamo yeṣāṃ teṣāmakuśalaṃ kutaḥ
prasādañca kuruṣvātra brūhyāgamanakāraṇam /
devānāmiva saṃsargo bhavato 'bhyudayo mahān /
kenāsmadbhāgyaguruṇa ānīto dṛṣṭigocaram
jaiminiruvāca
śrūyatāṃ dvijaśārdūlāḥ kāraṇaṃ yena kandaram /
vindhyasyehāgato ramyaṃ revāvārikaṇokṣitam /
sandehān bhārate śāstre tān praṣṭuṃ gatavānaham
mārkaṇḍeyaṃ mahātmānaṃ pūrvaṃ bhṛgukulodvaham /
tamahaṃ pṛṣṭavān prāpya sandehān bharataṃ prati
sa ca pṛṣṭo mayā prāha santi vindhye mahācale /
droṇaputrā mahātmānaste vakṣmantyarthavistaram
tadvākyayoditaścemamāgato 'haṃ mahāgirim /
tacchṛṇudhvamaśeṣeṇa śrutvā vyākhyātumarhatha
pakṣiṇa ūcuḥ
viṣaye sati vakṣyāmo nirviśaṅkaḥ śṛṇuṣva tat /
kathaṃ tanna vadiṣyāmo yadasmadbuddhigocaram
caturṣvapi hi vedeṣu dharmaśāstreṣu caiva hi /
samasteṣu tathāṅgeṣu yaccānyadvedasaṃmitam
eteṣu gocaro 'smākaṃ buddherbrāhmaṇasattama /
pratijñāntu samāroḍhuṃ tathāpi nahi śaknumaḥ
tasmādvadasva viśrabdhaṃ sandigdhaṃ yadvi bhārate /
vakṣyāmastava dharmajña na cenmoho bhaviṣyati
jaiminiruvāca
sandigdhānīha vastūni bhārataṃ prati yāni me /
śṛṇudhvamamalāstāni śrutvā vyākhyātumarhatha
kasmānmānuṣatāṃ prāpto nirguṇo 'pi janārdanaḥ /
vāsudevo 'khilādhāraḥ sarvakāraṇakāraṇam
kasmācca pāṇḍuputrāṇāmekā sā drupadātmajā /
pañcānāṃ mahiṣī kṛṣṇā sumāhanatra saṃśayaḥ
bheṣajaṃ brahmahatyāyā baladevo mahābalaḥ /
tīrthayātrāprasaṅgena kasmāccakre halāyudhaḥ
kathaṃ ca draupadeyāste 'kṛtadārā mahārathāḥ /
pāṇḍunāthā mahātmāno vadhamāpuranāthavat
etat sarvaṃ kathyatāṃ me sandigdhaṃ bhārataṃ prati /
kṛtārthohaṃ sukhaṃ yena gaccheyaṃ nijamāśramam
pakṣiṇa ūcuḥ
namaskṛtya sureśāya viṣṇave prabhaviṣṇave /
puruṣāyāprameyāya śāśvatāyāvyayāya ca
caturvyūhātmane tasmai triguṇāyāguṇāya ca /
variṣṭhāya gariṣṭhāya vareṣyāyāmṛtāya ca
yasmādaṇutaraṃ nāsti yasmānnāsti bṛhattaram /
yena viśvamidaṃ vyāptamajena jagadādinā
āvirbhāva-tirobhāva-dṛṣṭādṛṣṭa-vilakṣaṇam /
vadanti yad sṛṣṭamidaṃ tathaivānte ca saṃhṛtam
brahmaṇe cādidevāya namaskṛtya samādhinā /
ṛksāmānyudgiran vaktrairyaḥ punāti jagattrayam
praṇipatya tatheśānamekabāṇavinirjitaiḥ /
yasyāsuragaṇairyajñā vilupyante na yajvinām
pravakṣyāmo mataṃ kṛtsnaṃ vyāsasyādbhutakarmaṇaḥ /
yena bhāratamuddiśya dharmādyāḥ prakaṭīkṛtāḥ
āpo nārā iti proktā munibhistattvadarśibhiḥ /
ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ
sa devo bhagavān sarvaṃ vyāpya nārāyaṇo vibhuḥ /
caturdhā saṃsthito brahman saguṇo nirguṇastathā
ekā mūrtiranirdeśyā śuklāṃ paśyanti tāṃ budhāḥ /
jvālāmāloparuddhāṅgī niṣṭhā sā yogināṃ parā
dūrasthā cāntikasthā ca vijñeyā sā guṇātigā /
vāsudevābhidhānāsau nirmamatvena dṛśyate
rūpavarṇādayastasyā na bhāvāḥ kalpanāmayāḥ /
astyeva sā sadā śuddhā supratiṣṭhaikarūpiṇī
dvitīyā pṛthivīṃ mūdrghnā śeṣākhyā dhārayatyadhaḥ /
tāmasī sā samākhyātā tiryaktvaṃ samupāśritā
tṛtīyā karma kurute prajāpālanatatparā /
sattvodriktā tu sā jñeyā dharmasaṃsthānakāriṇī
caturtho jalamadhyasthā śete pannagatalpagā /
rajastasyā guṇaḥ sargaṃ sā karoti sadaiva hi
yā tṛtīyā harermūrtiḥ prajāpālanatatparā /
sā tu dharmavyavasthānaṃ karoti niyataṃ bhuvi
proddhūtānasurān hanti dharmavicchittikāriṇaḥ /
pāti devān sataścānyān dharmarakṣāparāyaṇān
yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati jaimine /
abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjatyasau
bhūtvā purā varāheṇa tuṇḍenāpo nirasya ca /
ekayā daṃṣṭrayotkhātā nalinīva vasundharā
kṛtvā nṛsiṃharūpañca hiraṇyakaśipurhataḥ /
vipracittimukhāścānye dānavā vinipātitāḥ
vāmanādīṃstathaivānyān na saṃkhyātumihotsahe /
avatārāśca tasyeha māthuraḥ sāmprataṃ tvayam
iti sā sāttvikī mūrtiravatārān karoti vai /
pradyumneti ca sā khyātā rakṣākarmaṇyavasthitā
devatve 'tha manuṣyatve tiryagyonau ca saṃsthitā /
gṛhṇāti tatsvabhāvaṃ ca vāsudevecchayā sadā
ityetat te samākhyātaṃ kṛtakṛtyo 'pi yatprabhuḥ /
mānuṣatvaṃ gato viṣṇuḥ śṛṇuṣvāsyottaraṃ punaḥ
Original text: Mārkaṇḍeyapurāṇa, 1-93 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0