Markandeya Purana · Chapter 14
iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitā-putrasaṃvādo nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ
caturdaśo 'dhyāyaḥ
putra uvāca
iti pṛṣṭastadā tena śṛṇvatāṃ no mahātmanā /
uvāca puruṣo yāmyo ghoro 'pi prasṛtaṃ vacaḥ
yamakiṅkara uvāca
mahārāja ! yathāttha tvaṃ tathaitannātra saṃśayaḥ /
kintu svalpaṃ kṛtaṃ pāpaṃ bhavatā smārayāmi tat
vaidarbho tava yā patnī pīvarī nāma nāmataḥ /
ṛtumatyā ṛturvandhyastvayā tasyāḥ kṛtaḥ purā
śuśobhanāyāṃ kaikeyyāmāsaktena tato bhavān /
ṛtuvyatikramāt prāpto narakaṃ ghoramīdṛśam
homakāle yathā vahnirājyapātamavekṣate /
ṛtau prajāpatistadvad bījapātamavekṣate
yastamullaṅghya dharmātmā kāmeṣvāsaktimān bhavet /
sa tu pitryādṛṇāt pāpamavāpya narakaṃ patet
etāvadeva te pāpaṃ nānyat kiñcana vidyate /
tadehi gaccha puṇyānāmupabhogāya pārthiva
rājovāca
yāsyāmi devānucara yatra tvaṃ māṃ nayiṣyasi /
kiñcit pṛcchāmi tanme tvaṃ yathāvadvaktumarhasi
vajratuṇḍāstvamī kākāḥ puṃsāṃ nayanahāriṇaḥ /
punaḥ punaśca netrāṇi tadvadeṣāṃ bhavanti hi
kiṃ karma kṛtavantaśca kathayaitajjugupsitam /
harantyeṣāṃ tathā jihvāṃ jāyamānāṃ punarnavām
parapatreṇa pāṭyante kasmādete 'tiduḥ khitāḥ /
karambhavālukāsvete pacyante tailagocarāḥ
ayomukhaiḥ khagaiścaite kṛṣyante kiṃvidhā vada /
viśrliṣṭadehabandhārti-mahārāvavirāviṇaḥ
ayaścañcunipātena sarvāṅgakṣataduḥ khitāḥ /
kimete 'niṣṭakartārastudyante 'harniśaṃ narāḥ
etāścānyāśca dṛśyante yātanāḥ pāpakarmiṇām /
yena karmavipākeṇa tanmamāśeṣato vada
yamakiṅkara uvāca
yanmāṃ pṛcchasi bhūpāla ! pāpakarmaphalodayam /
tat te 'haṃ sampravakṣyāmi saṃkṣepeṇa yathātatham
puṇyāpuṇye hi puruṣaḥ paryāyeṇa samaśnate /
bhuñjataśca kṣayaṃ yāti pāpaṃ puṇyamathāpi vā
na tu bhogādṛte puṇyaṃ kiñcidvā karma mānavam /
pāpakaṃ vā punātyāśu kṣayo bhogāt prajāyate
parityajati bhogācca puṇyāpuṇye nibodha me /
durbhikṣādeva durbhikṣaṃ kleśāt kleśaṃ bhayādbhayam
mṛtebhyaḥ pramṛtā yānti daridrāḥ pāpakarmiṇaḥ /
gatiṃ nānāvidhāṃ yānti jantavaḥ karmabandhanāt
utsavādutsavaṃ yānti svargāt svargaṃ sukhāt sukham /
śraddhadhānāśca śāntāśca dhanadāḥ śubhakāriṇaḥ
vyālakuñjaradurgāṇi sarpacaurabhayāni tu /
hatāḥ pāpena gacchanti pāpinaḥ kimataḥ param
anekaśatasāhastra-janmasaṃcayasañcitam /
puṇyāpuṇyaṃ nṛṇāṃ tadvat sukhaduḥ khāṅkurodbhavam
yathā bījaṃ hi bhūpāla ! payāṃsi samavekṣate /
puṇyāpuṇye tathā kāladeśānyakarmakārakam
svalpaṃ pāpaṃ kṛtaṃ puṃsā deśakālopapāditam /
pādanyāsakṛtaṃ duḥ khaṃ kaṇṭakotthaṃ prayacchati
tat prabhūtataraṃ sthūlaṃ śūlakīlakasambhavam /
duḥ khaṃ yacchati tadvacca śirorogādi duḥ saham
apathyāśanaśītoṣṇa-śramatāpādikārakam /
tathānyo 'nyamapekṣante pāpāni phalasaṅgame
evaṃ mahānti pāpāni dīrgharogādivikriyām /
tadvacchastrāgnikṛcchrārti-bandhanādiphalāya vai
svalpaṃ puṇyaṃ śubhaṃ gandhaṃ helayā samprayacchiti /
sparśa vāpyathavā śabdaṃ rasaṃ rūpamathāpi vā
cirād gurutaraṃ tadvanmahāntamapi kālajam /
evañca sukhaduḥ khāni puṇyāpuṇyodbhavāni vai
bhuñjāno 'nekasaṃsāra-sambhavānīha tiṣṭhati /
jāti deśāvaruddhāni jñānājñānaphalāni ca
tiṣṇanti tatra yuktāni liṅgamātreṇa cātmani /
vapuṣā manasā vācā na kadācit kvacinnaraḥ
akurvan pāpakaṃ karma puṇyaṃ vāpyavatiṣṭhate /
yad yat prāpnoti puruṣo duḥ khaṃ sukhamathāpi vā
prabhūtamathavā svalpaṃ vikriyākāri cetasaḥ /
tāvatā tasya puṇyaṃ vā pāpaṃ vāpyatha cetarat
upabhogāt kṣayaṃ yāti bhujyamānamivāśanam /
evamete mahāpāpaṃ yātanābhiraharniśam
kṣapayanti narā ghoraṃ narakāntarvivartinaḥ /
tathaiva rājan ! puṇyāni svargaloke 'maraiḥ saha
gandharvasiddhāpsarasāṃ gītādyairupabhuñjate /
devatve mānuṣatve ca tiryaktve ca śubhāśubham
puṇyapāpodbhavaṃ bhuṅkte sukhaduḥ khopalakṣaṇam /
yad tvaṃ pṛcchasi māṃ rājan ! yātanāḥ pāpakarmiṇām /
kena keneti pāpena tat te vakṣyāmyaśeṣataḥ
duṣṭena cakṣuṣā dṛṣṭāḥ paradārā narādhamaiḥ /
mānasena ca duṣṭena paradravyañca saspṛhaiḥ
vajratuṇḍāḥ khagāsteṣāṃ harantyete vilocane /
punaḥ punaśca sambhūtirakṣṇoreṣāṃ bhavatyatha
yāvato 'kṣinimeṣāṃstu pāpamebhirnṛbhiḥ kṛtam /
tāvadvarṣasahasrāṇi netrātti prāpnuvantyuta
asacchāstropadeśāstu yairdattā yaiśca mantritāḥ /
samyagdṛṣṭervināśāya ripūṇāmapi mānavaiḥ
yaiḥ śāstramanyathā proktaṃ yairasadvāgudāhṛtā /
vedadevadvijātīnāṃ gurornindā ca yaiḥ kṛtā
haranti teṣāṃ jihvāśca jāyamānāḥ punaḥ punaḥ /
tāvato vatsarānete vajratuṇḍāḥ sadāruṇāḥ
mitrabhedaṃ tathā pitrā putrasya svajanasya ca /
yājyopādhyāyayormātrā sutasya sahacāriṇaḥ
bhāryāpatyośca ye kecid bhedaṃ cakrurnarādhamāḥ /
ta hame paśya pāṭyante karapatreṇa pārthiva
paropatāpakā ye ca ye cāhlādaniṣedhakāḥ /
tālavṛntānilasthāna-candanośīrahāriṇaḥ
prāṇāntikaṃ dadustāpamaduṣṭānāñca ye 'dhamāḥ /
karambhavālukāsaṃsthāsta ime pāpabhāginaḥ
bhuṅkte śrāddhantu yo 'nyasya naro 'nyena nimantritaḥ /
daive vāpyathavā pitrye sa dvidhā kṛṣyate khagaiḥ
marmāṇi yastu sādhūnāmasadvāgbhirnikṛntati /
tamime tudamānāstu khagāstiṣṭhantyavāritā
yaḥ karoti ca paiśunyamanyavāganyathāmatiḥ /
pāṭyate hi dvidhā jihvā tasyetthaṃ niśitaiḥ kṣuraiḥ
mātā-pitrorgurūṇāñca ye 'vajñāṃ cakruruddhatāḥ /
ta ime pūyaviṇmūtra-garte majjantyadhomukhāḥ
devatātithibhūteṣu bhṛtyeṣvabhyāgateṣu ca /
abhuktavatsu ye 'śnanti tadvat pitragnipakṣiṣu
duṣṭāste pūyaniryāsa-bhujaḥ sūcīmukhāstu te /
jāyante girivarṣmāṇaḥ paśyaite yādṛśā narāḥ
ekapaṅktyā tu ye vipramathavetaravarṇajam /
viṣamaṃ bojayantīha viḍbhujasta ime yathā
ekasārthaprayātaṃ ye niḥ svamarthārthinaṃ naram /
apāsya svānnamaśnanti ta ime śleṣmabhojinaḥ
gobāhmaṇāgnayaḥ spṛṣṭā yairucchiṣṭairnareśvara /
teṣāmete 'gnikumbheṣu lelihyantyāhitāḥ karāḥ
sūryendutārakā dṛṣṭā yairucchiṣṭaistu kāmataḥ /
teṣāṃ yāmyairnarairnetre nyasto vahniḥ samedhyate
gāvo 'gnirjananī viprojyeṣṭhabhrātā pitā svasā /
jāmayo guravo vṛddhā yaiḥ spṛṣṭāstu padā nṛbhiḥ
baddhāṅghrayaste nigaḍailauhairagnipratāpitaiḥ /
aṅgārarāśimadhyasthāstiṣṭhantyājānudāhinaḥ
pāyasaṃ kṛśaraṃ chāgo devānnāni ca yāni vai /
bhuktāni yairasaṃskṛtya teṣāṃ netrāṇi pāpinām
nipātitānāṃ bhūpṛṣṭhe udvṛttākṣi nirīkṣatām /
sandaṃśaiḥ paśya kṛṣyante narairyāmyairmukhāt tataḥ
guru-deva-dvijātīnāṃ vedānāñca narādhamaiḥ /
nindā niśāmitā yaiśca pāpānāmabhinandatām
teṣāmayomayān kīlānagnivarṣān punaḥ punaḥ /
karṇeṣu prerayantyete yāmyā vilapatāmapi
yaiḥ prapā-devaviprauko-devālayasabhāḥ śubhāḥ /
bhaṅktvā vidhvaṃsamānītāḥ krodhalobhānuvartibhiḥ
teṣāmetaiḥ śitaiḥ śastrairmuhurvilapatāṃ tvacaḥ /
pṛthak kurvanti vai yāmyāḥ śarīrādatidāruṇāḥ
gobrāhmaṇārkamārgeṣu ye 'vamehanti mānavāḥ /
teṣāmetāni kṛṣyante gudenāntrāṇi vāyasaiḥ
dattvā kanyāṃ ca ekasmai dvitīyāya prayacchati /
sa tvevaṃ naikadhācchinnaḥ kṣāranadyāṃ pravāhyate
svapoṣaṇaparo yastu parityajati mānavaḥ /
putra-bhṛtya-kalatrādi-bandhuvargamakiñcinam
durbhikṣe sambhrame vāpi so 'pyevaṃ yamakiṅkaraiḥ /
utkṛtya dattāni mukhe svamāṃsānyaśnute kṣudhā
śaraṇāgatān yastyajati lobhād vṛttyupajīvinaḥ /
so 'pyevaṃ yantrapīḍābhiḥ pīḍyate yamakiṅkaraiḥ
sukṛtaṃ ye prayacchanti yāvajjanma kṛtaṃ narāḥ /
te piṣyante śilāpeṣairyathaite pāpakarmiṇaḥ
nyāsāpahāriṇo baddhāḥ sarvagātreṣu bandhanaiḥ /
kṛmivṛścikakākolairbhujyante 'harniśaṃ narāḥ
kṣutkṣāmāstṛṭpatajjihvā-tālavo vedanāturāḥ /
divāmaithuninaḥ pāpāḥ paradārabhujaśca ye
tathaiva kaṇṭakairderghairāyasaiḥ paśya śālmalim /
āropitā vibhinnāṅgāḥ prabhūtāsṛkstravāvilāḥ
mūṣāyāmapi paśyaitān nāśyamānān yamānugaiḥ /
puruṣaiḥ puruṣāvyāghra ! paradārāvamarṣiṇaḥ
upādyāyamadhaḥ kṛtvā stabdho yo 'dhyayanaṃ naraḥ /
gṛhṇāti śilpamathavā so 'pyevaṃ śirasā śilām
bibhrat kleśamavāpnoti janamārge 'tipīḍitaḥ /
kṣutkṣāmo 'harniśaṃ bhārapīḍāvyathitamastakaḥ
mūtra-śleṣma-pūrīṣāṇi yairutsṛṣṭāni vāriṇi /
ta ime śleṣmaviṇmūtra-durgandhaṃ narakaṃ gatāḥ
parasparañca māṃsāni bhakṣyanti kṣudhānvitāḥ /
bhuktaṃ nātithyavidhinā pūrvamebhaiḥ parasparam
apaviddhāstu yairvedā vahanayaścāhitāgnibhiḥ /
ta ime śālaśṛṅgāgrāt pātyante 'dhaḥ punaḥ punaḥ
punarbhūpatayo jīrṇā yāvajjīvanti ye narāḥ /
ime kṛmitvamāpannā bhakṣyante 'tra pipīlikaiḥ
patitapratigrahādānādyajanānnityasevanāt /
pāṣāṇamadhyakīṭatvaṃ naraḥ satatamaśnute
paśyato bhṛtyavargasya mitrāṇāmatithestathā /
eko miṣṭānnabhug bhuṅkte jvaladaṅgārasañcayam
vṛkairbhayaṅkaraiḥ pṛṣṭhaṃ nityamasyopabhujyate /
pṛṣṭhamāṃsaṃ nṛpaitena yato lokasya bhakṣitam
andho 'tha badhiro mūko bhrāmyate 'yaṃ kṣudhāturaḥ /
akṛtajño 'dhamaḥ puṃsāmupakāreṣu vartatām
ayaṃ kṛtaghro mitrāṇāmapakārī sudurmatiḥ /
tatpakumbhe nipatati tato yāsyati peṣaṇam
karambhavālukāṃ tasmāt tato yantrānapīḍanam /
asipatravanaṃ tasmāt karapatreṇa pāṭanam
kālasūtre tathā chedamanekāścaiva yātanāḥ /
prāpya niṣkṛtimetasmānna vedmi kathameṣyati
śrāddhasaṅgatino viprāḥ samutpatya parasparam /
duṣṭā hi niḥ sṛtaṃ phenaṃ sarvāṅgebhyaḥ pibanti vai
suvarṇasteyī vipraghraḥ surāpī gurutalpagaḥ /
adhaścordhvañca dīptāgnau dahyamānāḥ samantataḥ
tiṣṭhantyabdasahasrāṇi subahūni tataḥ punaḥ /
jāyante mānavāḥ kuṣṭha-kṣayarogādicihnatāḥ
mṛtāḥ punaśca narakaṃ punarjātāśca tādṛśam /
vyādhimṛcchanti kalpāntaparimāṇaṃ narādhipa
goghro nyūrataraṃ yāti narake 'tha trijanmani /
tathopapātakānāñca sarveṣāmiti niścayaḥ
narakapracyutā yāni yairyairvihitapātakaiḥ /
prayānti yonijātāni tanme nigadataḥ śṛṇu
Original text: Mārkaṇḍeyapurāṇa, 1-93 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0