Markandeya Purana · Chapter 12

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇeṭhapitrāputrasaṃvādo' nāma ekādaśo 'dhyāyaḥ
dvādaśo 'dhyāyaḥ
pitovāca
sādhu vatsa ! tvayākhyātaṃ saṃsāragahanaṃ param /
jñānapradānasambhūtaṃ samāśritya mahāphalam

tatra te narakāḥ sarve yathā vai rauravastathā /
varṇitāstān samācakṣva vistareṇa mahāmate

putra uvāca
rauravaste samākhyātaḥ prathamaṃ narako mayā /
mahārauravasaṃjñaṃ tu śṛṇuṣva narakaṃ pitaḥ

yojanānāṃ sahasrāṇi sapta pañca samantataḥ /
tatra tāmramayī bhūmiradhastasya hutāśanaḥ

tattāpataptā sarvāśā prodyadindusamaprabhā /
vibhātyatimahāraudrā darśanasparśanādiṣu

tasyāṃ baddhaḥ karābhyāñca padbhyāñcaiva yamānugaiḥ /
mucyate pāpakṛnmadhye luṭhamānaḥ sa gacchati

kākairvakairvṛkolūkairvṛścikairmaśakaistathā /
bhakṣyamāṇastathā gṛdhrairdrutaṃ mārge vikṛṣyate

dahyamānaḥ pitarmātarbhrātastāteti cākulaḥ /
vadatyasakṛdudvigno na śāntimadhigacchati

evaṃ tasmānnaraimarmokṣo hyatikrāntairavāpyate /
varṣāyutāyutaiḥ pāpaṃ yaiḥ kṛtaṃ duṣṭabuddhibhiḥ

tathānyastu tamo nāma so 'tiśītaḥ svabhāvataḥ /
mahārauravavad dīrghastathā sa tamasā vṛtaḥ

śītārtāstatra dhāvanto narāstamasi dāruṇe /
parasparaṃ samāsādya parirabhyāśrayanti ca

dantāsteṣāñca bhajyante śītārtiparikampitāḥ /
kṣuttṛṣṇāprabalāstatra tathaivānye 'pyupadravāḥ

himakhaṇḍavaho vāyurbhinattyasthīni dāruṇaḥ /
majjāsṛggalitaṃ tasmādaśnuvanti kṣudhānvitāḥ

lelihyamānā bhrāmyante parasparasamāgame /
evaṃ tatrāpi sumahān kleśastamasi mānavaiḥ

prāpyate brāhmaṇaśreṣṭha yāvadduṣkṛtasaṃkṣayaḥ /
nikṛntana iti khyātastato 'nyo narakottamaḥ

tasmin kulālacakrāṇi bhrāmyantyavirataṃ pitaḥ /
teṣvāropya nikṛtyante kālasūtreṇa mānavāḥ

yamānugāṅgulisthena āpādatalamastakam /
na caiṣāṃ jīvitabhraṃśo jāyate dvijasattama

chinnāni teṣāṃ śataśaḥ khaṇḍānyaikyaṃ vrajanti ca /
evaṃ varṣasahasrāṇi chidyante pāpakarmiṇaḥ

tāvad yāvadaśeṣaṃ vai tatpāpaṃ hi kṣayaṃ gatam /
apratiṣṭhañca narakaṃ śṛṇuṣva gadato mama

atrasthairnārakairduḥ khamasahyamanubhūyate /
tānyeva yatra cakrāṇi ghaṭīyantrāṇi cānyataḥ

duḥ khasya hetubhūtāni pāpakarmakṛtāṃ nṛṇām /
cakreṣvāropitāḥ kecid bhrāmyante tatra mānavāḥ

yāvadvarṣasahasrāṇi na teṣāṃ sthitirantarā /
ghaṭīyantreṣu caivānyo baddhastoye yathā ghaṭī

bhrāmyante mānavā raktamudigarantaḥ punaḥ punaḥ /
astrairmukhaviniṣkrāntaiḥ netrairaśruvilambibhiḥ

duḥ khāni te prāpnuvanti yānyasahyāni jantubhiḥ /
asipatravanaṃ nāma narakaṃ śṛṇu cāparam

yojanānāṃ sahasraṃ yo jvaladagnyāstṛtāvaniḥ /
taptāḥ sūryakaraiścaṇḍairyatrātīva sudāruṇaiḥ

prapatanti sadā tatra prāṇino narakaukasaḥ /
tanmadhye ca vanaṃ ramyaṃ snigdhapatraṃ vibhāvyate

patrāṇi tatra khaṅgānāṃ phalāni dvijasattamam /
śvānaśca tatra sabalāḥ svanantyayutaśobhitāḥ

mahāvaktrā mahādaṃṣṭrā vyāghrā iva bhayānakāḥ /
tatastadvanamālokya śiśiracchāyamagrataḥ

prayānti prāṇinastatra tīvratṛṭparipīḍitāḥ /
hā mātarhā tāta ! iti krāndanto 'tīva duḥ khitā

dahyamānāṅghrayugalā dharaṇīsthena vahninā /
teṣāṃ gatānāṃ tatrāsipatrapātī samīraṇaḥ

pravāti tena pātyante teṣāṃ khaḍgānyathopari /
tataḥ patanti te bhūmau jvalatpavakasañcaye

lelihyamāne cānyatra vyāptāśeṣamahītale /
sārameyāstataḥ śīghraṃ śātayanti śarīrataḥ

teṣāmaṅgāni rudatāmanekānyatibhīṣaṇāḥ /
asipatravanaṃ tāta ! mayaitat kīrtitaṃ tava

ataḥ paraṃ bhīmataraṃ taptakumbhaṃ nibodha me /
samantatastaptakumbhā vahnijvālāsamāvṛtāḥ

jvaladagnicayodvṛttatailāyaścūrṇapūritāḥ /
teṣu duṣkṛtakarmāṇo yāmyaiḥ kṣiptā hyadhomukhāḥ

kvāthyante visphuṭadgātra-galanmajjajalāvilāḥ /
sphuratkapālanetrāsthicchidyamānā vibhīṣaṇaiḥ

gṛdhrairutpāṭya mucyante punasteṣveva vegitaiḥ /
punaḥ simasimāyante tailenaikyaṃ vrajanti ca

dravībhūtaiḥ śirogātra-snāyu-māṃsa-tvagasthibhiḥ /
tato yāmyairnarairāśu darvyā ghaṭṭanaghaṭṭitāḥ

kṛtāvarte mahātaile mathyante pāpakarmiṇaḥ /
eṣa te vistareṇoktastaptakumbho mayā pitaḥ