Language

ENहिગુ
Scripture Library

Markandeya Purana · Chapter 10

10.1

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe āḍi-bakayuddhavarṇanaṃ nāma navamo 'dhyāyaḥ
daśamo 'dhyāyaḥ
jaiminiruvāca
saṃśayaṃ dvijaśārdūlāḥ prabrūta mama pṛcchataḥ /
āvirbhāva-tirobhāvau bhūtānāṃ yatra saṃsthitau

10.2

kathaṃ sañjāyate jantuḥ kathaṃ vā savivardhate /
kathaṃ vodaramadhyasthastiṣṭhatyaṅganipīḍitaḥ

10.3

niṣkrāntimudarāt prāpya kathaṃ vā vṛddhimṛcchati /
utkrāntikāle ca kathañcidbhāvena viyujyate

10.4

kṛtsno mṛtastathāśnāti ubhe sukṛta-duṣkṛte /
kathaṃ te ca tathā tasya phalaṃ sampādayantyuta

10.5

kathaṃ na jīryate tatra piṇḍīkṛta ivāśaye /
strīkoṣṭhe yatra jīryante bhuktāni sugurūṇyapi /
bhakṣyāṇi yatra no janturjoryate kathamalpakaḥ

10.6

etanme brūta sakalaṃ sandehoktivivarjitam /
tadetat parama guhyaṃ yatra muhyanti jantavaḥ

10.7

pakṣiṇa ūcuḥ
praśnabhāro 'yamatulastvayāsmāsu niveśitaḥ /
durbhāvyaḥ sarvabhūtānāṃ bhāvābhāvasamāśritaḥ

10.8

taṃ śṛṇuṣva mahābhāga yathā prāha pituḥ purā /
putraḥ paramadharmātmā sumatirnāma nāmataḥ

10.9

brāhmaṇo bhārgavaḥ kaścit sutamāha mahāmatiḥ /
kṛtopanayanaṃ śāntaṃ sumatiṃ jaḍarūpiṇam

10.10

vedānadhīṣva sumate ! yathānukramamāditaḥ /
guruśuśrūṣaṇe vyagro bhaikṣānnakṛtabhojanaḥ

10.11

tato gārhasthyamāsthāya ceṣṭvā yajñānanuttamān /
iṣṭamutpādayāpatyamāśrayethā vanaṃ tataḥ

10.12

vanasthaśca tato vatsa parivrāḍ niṣparigrahaḥ /
evamāpsyasi tadbrahma yatra gatvā na śocasi

10.13

pakṣiṇa ūcuḥ
ityevamukto bahuśo jaḍatvānnāha kiñcana /
pitāpi taṃ subahuśaḥ prāha prītyā punaḥ punaḥ

10.14

iti pitrā sutasnehāt pralobhi madhurākṣaram /
sa codyamāno bahuśaḥ prahasyedamathābravīt

10.15

tātaitadbahuśo 'bhyastaṃ yat tvayādyopadiśyate /
tathaivānyāni śāstrāṇi śilpāni vividhāni ca

10.16

janmanāmayutaṃ sāgraṃ mama smṛtipathaṃ gatam /
nirvedāḥ paritoṣāśca kṣayavṛddhyudaye gatāḥ

10.17

śatrumitrakalatrāṇāṃ viyogāḥ saṅgamāstathā /
mātaro vivadhā dṛṣṭāḥ pitaro vivadhāstathā

10.18

anubhūtāni saukhyani duḥ khāni ca sahasraśaḥ /
bāndhavā bahavaḥ prāptāḥ pitaraśca pṛthagvidhāḥ

10.19

viṇmūtrapicchile strīṇāṃ tathā koṣṭhe mayoṣitam /
pīḍāśca subhṛśaṃ prāptā rogāṇāñca sahasraśaḥ

10.20

garbhaduḥ khānyanekāni bālatve yauvane tathā /
vṛddhatāyāṃ tathāptāni tāni sarvāṇi saṃsmare

10.21

brāhmaṇa-kṣatriya-viśāṃ śūdrāṇāñcāpi yoniṣu /
punaśca puśukīṭānāṃ mṛgāṇāmatha pakṣiṇām

10.22

tathaiva rājabhṛtyānāṃ rājñāñcāhavaśālinām /
samutpanno 'smi geheṣu tathaiva tava veśmani

10.23

bhṛtyatāṃ dāsatāñcaiva gato 'smi bahuśo nṛṇām /
svāmitvamīśvaratvaṃ ca daridratvaṃ tathā gataḥ

10.24

hataṃ mayā hataścānyairhataṃ me ghātitaṃ tathā /
dattaṃ mamānyairanyebhyo mayā dattamanekaśāḥ

10.25

pitṛ-mātṛ-suhṛd-bhrātṛ-kalatrādikṛtena ca /
tuṣṭo 'sakṛt tathā dainyamaśrudhautānano gataḥ

10.26

evaṃ saṃsāracakre 'smin bhramatā tāta saṅkaṭe /
jñānametanmayā prāptaṃ mokṣasamprāptikārakam

10.27

vijñāte yatra sarvo 'yamṛgyajuḥ sāmasaṃjñitaḥ /
kriyākalāpo viguṇo na samyak pratibhāti me

10.28

tasmādutpannabodhasya vedaiḥ kiṃ me prayojanam /
guruvijñānatṛptasya nirīhasya sadātmanaḥ

10.29

ṣaṭ prakārakriyā-duḥkha-sukha-harṣa-rasaiśca yat /
guṇaiśca varjitaṃ brahma tat prāpsyāmi paraṃ padam

10.30

rasa-harṣa-bhayodvega-krodhāmarṣa-jarāturām /
vijñātāṃ svamṛgagrāhisaṃghapāśaśatākulam

10.31

tasmādyāsyāmyahaṃ tāta tyaktvemāṃ duḥ khasantatim /
trayīdharmamadharmāḍhyaṃ kiṃ pāpaphalasannibham

10.32

pakṣiṇa ūcuḥ
tasya tadvacanaṃ śrutvā harṣavismayagadgadam /
pitā prāha mahābhāgaḥ svasutaṃ hṛṣṭamānasaḥ

10.33

pitovāca
kimetadvadase vatsa kutaste jñānasambhavaḥ /
kena te jaḍatā pūrvamidānīñca prabuddhatā

10.34

kinnu śāpavikāro 'yaṃ munidevakṛtastava /
yatte jñānaṃ tirobhūtamāvirbhāvamupāgatam

10.35

putra uvāca
śṛṇu tāta ! yathā vṛttaṃ mamedaṃ sukha-duḥkhadam /
yaścāhamāsamanyasmin janmanyasmatparantu yat

10.36

ahamāsaṃ purā vipro nyastātmā paramātmani /
ātmavidyāvicāreṣu parāṃ niṣṭhāmupāgataḥ

10.37

satataṃ yogayuktasya satatābhyāsasaṅgamāt /
satsaṃyogāt svasvabhāvādvicāravidhiśodhanāt

10.38

tasminnave parā prītirmamāsīd yuñjataḥ sadā /
ācāryatāñca samprāptaḥ śiṣyasandehahṛttamaḥ

10.39

tataḥ kālena mahatā aikāntikamupagataḥ /
ajñānākṛṣṭasadbhāvo vipannaśca pramādataḥ

10.40

utkrāntikālādārabhya smṛtilopo na me 'bhavat /
yāvadabdaṃ gataṃ caiva janmanāṃ smṛtimāgatam

10.41

pūrvābhyāsena tenaiva so 'haṃ tāta ! jitendriyaḥ /
yatiṣyāmi tathā kartuṃ na bhaviṣye yathā punaḥ

10.42

jñānadānaphalaṃ hyetadyajjātismaraṇaṃ mama /
na hyetat prāpyate tāta trayīdharmāśritairnaraiḥ

10.43

so 'haṃ pūrvāśramādeva niṣṭhādharmamupāśritaḥ /
ekāntitvamupāgamya yatiṣyāmyātmamokṣaṇe

10.44

tadbrūhi tvaṃ mahābhāga ! yat te saṃśayikaṃ hṛdi /
etāvatāpi te prītimutpādyānṛṇyamāpnuyām

10.45

pakṣiṇa ūcuḥ
pitā prāha tataḥ putraṃ śraddadhat tasya tadvacaḥ /
bhavatā yadvayaṃ pṛṣṭāḥ saṃsāragrahaṇāśrayam

10.46

putra uvāca
śṛṇu tāta ! yathā tattvamanubhūtaṃ mayāsakṛt /
saṃsāracakramajaraṃ sthitiryasya na vidyate

10.47

so 'haṃ vadāmi te sarvaṃ tavaivānujñayā pitaḥ /
utkrāntikālādārabhya yathā nānyo vadiṣyati

10.48

ūṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ /
bhinatti marmasthānāni dīpyamāno nirindhanaḥ

10.49

udāno nāma pavanastataścordhvaṃ pravartate /
bhuktānāmambubhakṣyāṇāmadhogatinirodhakṛt

10.50

tato yenāmbudānāni kṛtānyannarasāstathā /
dattāḥ sa tasya āhlādamāpadi pratipadyate

10.51

annāni yena dattāni śraddhāpūtena cetasā /
so 'pi tṛptimavāpnoti vināpyannena vai tadā

10.52

yenānṛtāni noktāni prītibhedaḥ kṛto na ca /
āstikaḥ śraddadhānaśca sa sukhaṃ mṛtyumṛcchati

10.53

devabrāhmaṇapūjāyāṃ ye ratā nānasūyavaḥ /
śuklā vadānyā hrīmantaste narāḥ sukhamṛtyavaḥ

10.54

yo na kāmānna saṃrambhānna dveṣāddharmamutsṛjet /
yathoktakārī somyaśca sa sukhaṃ mṛtyumṛcchati

10.55

avāridāyino dāhaṃ kṣudhāñcānannadāyinaḥ /
prāpnuvanti narāḥ kāle tasmin mṛtyāvupasthite

10.56

śītaṃ jayantīndhanadāstāpaṃ candanadāyinaḥ /
prāṇaghnīṃ vedanāṃ kaṣṭāṃ ye cānudvegakāriṇaḥ

10.57

mohājñānapradātāraḥ prāpnuvanti mahadbhayam /
vedanābhirudagrābhiḥ prapīḍyante 'dhamā narāḥ

10.58

kūṭasākṣī mṛṣāvādī yaścāsadanuśāsti vai /
te mohamṛtyavaḥ sarve tathā vedavinindakāḥ

10.59

vibhīṣaṇāḥ pūtigandhāḥ kūṭamudgarapāṇayaḥ /
āgacchanti durātmāno yamasya puruṣāstadā

10.60

prāpteṣu dṛkpathaṃ teṣu jāyate tasya vepathuḥ /
krāndatyavirataṃ so 'tha bhrātṛ-mātṛsutānatha

10.61

sāsya vāgasphuṭā tāta ekavarṇā vibhāvyate /
dṛṣṭiśca bhrāmyate trāsācchvāsācchuṣyatyathānanam

10.62

ūrdhvaśvāsānvitaḥ so 'tha dṛṣṭibhaṅgasamanvitaḥ /
tataḥ sa vedanāviṣṭastaccharīraṃ vimuñcati

10.63

vāyvagrasārī tadrūpaṃ dehamanyat prapadyate /
tatkarmajaṃ yātanārthaṃ na mātṛ-pitṛsambhavam /
tatpramāṇavayo 'vasthā-saṃsthānaiḥ prāgbhavaṃ yathā

10.64

tato dūto yamasyāśu pāśairbadhnāti dāruṇaiḥ /
daṇḍaprahārasambhrāntaṃ karṣate dakṣiṇāṃ diśam

10.65

kuśa-kaṇṭaka-valamīka-śaṅku-pāṣāṇakarkaśe /
tathā pradīptajvalane kvacicchṛbhraśatotkaṭe

10.66

pradīptādityatapte ca dahyamāne tadaṃśubhiḥ /
kṛṣyate yamadūtaiścāśivasannādabhīṣaṇaiḥ

10.67

vikṛṣyamāṇastairghorairbhakṣyamāṇaḥ śivāśataiḥ /
prayāti dāruṇe mārge pāpakarmā yamakṣayam

10.68

chatropānatpradātāro ye ca vastrapradā narāḥ /
ye yānti manujā mārgaṃ taṃ sukhena tathānnadāḥ

10.69

evaṃ kleśānanubhavannavaśaḥ pāpapīḍitaḥ /
nīyate dvādaśāhena dharmarājapuraṃ naraḥ

10.70

kalevare dahyamāne mahāntaṃ dāhamṛcchati /
tāḍyamāne tathaivārti chidyamāne ca dāruṇām

10.71

klidyamāne cirataraṃ janturduḥkhamavāpnute /
svena karmavipākena dehāntaragato 'pi san

10.72

tatra yadvāndhavāstoyaṃ prayacchanti tilaiḥ saha /
yacca piṇḍaṃ prayacchanti nīyamānastadaśnute

10.73

tailābhyaṅgo bāndhavānāmaṅgasaṃvāhanañca yat /
tena cāpyāyyate janturyaccāśnanti sabāndhavāḥ

10.74

bhūmau svapadbhirnātyantaṃ kleśamāpnoti bāndhavaiḥ /
dānaṃ dadadbhiśca tathā janturāpyāyyate mṛtaḥ

10.75

nīyamānaḥ svakaṃ gehaṃ dvādaśāhaṃ sa paśyati /
upabhuṅkte tathā dattaṃ toyapiṇḍādikaṃ bhuvi

10.76

dvādaśāhāt paraṃ ghoramāyasaṃ bhīṣaṇākṛtim /
yāmyaṃ paśyatyatho jantuḥ kṛṣyamāṇaḥ puraṃ tataḥ

10.77

gatamātro 'tiraktākṣaṃ bhinnāñjanacayaprabham /
mṛtyukālāntakādīnāṃ madhye paśyati vai yamam

10.78

daṃṣṭrākarālavadanaṃ bhrakuṭīdāruṇākṛtim /
virūpairbhoṣaṇairvaktrairvṛtaṃ vyādhiśataiḥ prabhum

10.79

daṇḍāsaktaṃ mahābāhuṃ pāśahastaṃ subhairavam /
tannirdiṣṭāṃ tato yāti gatiṃ jantuḥ śubhāśubhām

10.80

raurave kūṭasākṣī tu yāti yaścānṛto naraḥ /
tasya svarūpaṃ gadato rauravasya niśāmaya

10.81

yojanānāṃ sahasre dve rauravo hi pramāṇataḥ /
jānumātrapramāṇaśca tataḥ śvabhraḥ sudustaraḥ

10.82

tatrāṅgāracayopetaṃ kṛtañca dharaṇīsamam /
jājvalyamānastīvreṇa tāpitāṅgārabhūminā

10.83

tanmadhye pāpakarmāṇaṃ vimuñcanti yamānugāḥ /
sa dahyamānastīvreṇa vahninā tatra dhāvati

10.84

pade pade ca pādo 'sya śīryate jīryate punaḥ /
ahorātreṇoddharaṇaṃ pādanyāsaṃ ca gacchati

10.85

evaṃ sahasramuttīrṇo yojanānāṃ vimucyate /
tato 'nyaṃ pāpaśuddhyarthaṃ tādṛṅnirayamṛcchati

10.86

tataḥ sarveṣu nistīrṇaḥ pāpī tiryakatvamaśnute /
kṛmi-kīṭa-pataṅgeṣu śvāpade maśakādiṣu

10.87

gatvā gajadrumādyeṣu goṣvaśveṣu tathaiva ca /
anyāsu caiva pāpāsu duḥ khadāsu ca yoniṣu

10.88

mānuṣaṃ prāpya kubjo vā kutsito vāmano 'pi vā /
caṇḍālapukkasādyāsu naro yoniṣu jāyate

10.89

avaśiṣṭena pāpena puṇyena ca samanvitaḥ /
tataścārohaṇīṃ jātiṃ śūdra-vaiśya-nṛpādikām

10.90

vipradevendratāṃ cāpi kadācidavarohaṇīm /
evantu pāpakarmāṇe narakeṣu patantyadhaḥ

10.91

yathā puṇyakṛto yānti tanme nigatadaḥ śṛṇu /
te yamena vinirdiṣṭāṃ yānti puṇyāṃ gatiṃ narāḥ

10.92

pragītagandharvagaṇāḥ pravṛttāpsarasāṅgaṇāḥ /
hāranūpuramādurya-śobhitānyuttamāni ca

10.93

prayāntyāśu vimānāni nānādivyastragujjvalāḥ /
tasmācca pracyutā rājñāmanyeṣāṃ ca mahātmanām

10.94

jāyante ca kule tatra sadvṛttaparipālakāḥ /
bhogān samprāpnuvantyugrāṃstato yāntyūrdhvamanyathā

10.95

avarohaṇīṃ ca samprāpya pūrvavadyānti mānavāḥ /
etat te sarvamākhyātaṃ yathā janturvipadyate /
ataḥ śṛṇuṣva viprarṣe yathā garbhaṃ prapadyate

Original text: Mārkaṇḍeyapurāṇa, 1-93 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc