Language

ENहिગુ
Scripture Library

Māṇḍūkyopaniṣatkārikā · Chapter 3

3.1

upāsanāśrito dharmo jāte brahmaṇi vartate /
prāgutpatter ajaṃ sarvaṃ tenāsau kṛpaṇaḥ smṛtaḥ

3.2

ato vakṣyāmy akārpaṇyam ajāti samatāṃ gatam /
yathā na jāyate kiñcij jāyamānaṃ samantataḥ

3.3

ātmā hy ākāśavajjīvair ghaṭākāśair ivoditaḥ /
ghaṭādivac ca saṃghātair jātāv etan nidarśanam

3.4

ghaṭādiṣu pralīneṣu ghaṭākāśādayo yathā /
ākāśe saṃpralīyante tadvaj jīvā ihātmani

3.5

yathaikasmin ghāṭākāśe rajodhūmādibhir yute /
na sarve saṃprayujyante tadvaj jīvāḥ sukhādibhiḥ

3.6

rūpakāryasamākhyāś ca bhidyante tatra tatra vai /
ākāśasya na bhedo 'sti tadvaj jīveṣu nirṇayaḥ

3.7

nākāśasya ghaṭākāśo vikārāvayavau yathā /
naivātmanaḥ sadā jīvo vikārāvayavau tathā

3.8

yathā bhavati bālānāṃ gaganaṃ malinaṃ malaiḥ /
tathā bhavaty abuddhānām ātmāpi malino malaiḥ

3.9

maraṇe saṃbhave caiva gatyāgamanayor api /
sthitau sarvaśarīreṣu ākāśenāvilakṣaṇaḥ

3.10

saṃghātāḥ svapnavat sarve ātmamāyāvisarjitāḥ /
ādhikye sarvasāmye vā nopapattir hi vidyate

3.11

rasādayo hi ye kośā vyākhyātās taittirīyake /
teṣām ātmā paro jīvaḥ khaṃ yathā saṃprakāśitaḥ

3.12

dvayor dvayor madhujñāne paraṃ brahma prakāśitam /
pṛthivyāmudare caiva yathākāśaḥ prakāśitaḥ

3.13

jīvātmanor ananyatvam abhedena praśasyate /
nānātvaṃ nindyate yac ca tad evaṃ hi samañjasam

3.14

jīvātmanoḥ pṛthaktvaṃ yat prāgutpatteḥ prakīrtitam /
bhaviṣyadvṛtyā gauṇaṃ tan mukhyatvaṃ hi na yujyate

3.15

mṛllohavisphuliṅgādyaiḥ sṛṣṭir yā coditānyathā /
upāyaḥ so 'vatārāya nāsti bhedaḥ kathañcana

3.16

āśramāstrividhā hīnamadhyamotkṛṣṭadṛṣṭayaḥ /
upāsanopadiṣṭeyaṃ tadartham anukampayā

3.17

svasiddhāntavyavasthāsu dvaitino niścitā dṛḍham /
parasparaṃ virudhyante tairayaṃ na virudhyate

3.18

advaitaṃ paramārtho hi dvaitaṃ tadbheda ucyate /
teṣām ubhayathā dvaitaṃ tenāyaṃ na viruddhyate

3.19

māyayā bhidyate hy etan nānyathājaṃ kathañcana /
tattvato bhidyamāne hi martyatām amṛtaṃ vrajet

3.20

ajātasyaiva bhāvasya jātim icchanti vādinaḥ /
ajāto hy amṛto bhāvo martyatāṃ katham eṣyati

3.21

na bhavaty amṛtaṃ martyaṃ na martyam amṛtaṃ tathā /
prakṛter anyathābhāvo na kathañcid bhaviṣyati

3.22

svabhāvenāmṛto yasya bhāvo gacchati martyatām /
kṛtakenāmṛtas tasya kathaṃ sthāsyati niścalaḥ

3.23

bhūtato 'bhūtato vāpi sṛjyamāne samā śrutiḥ /
niścitaṃ yuktiyuktaṃ ca yat tad bhavati netarat

3.24

neha nāneti cāmnāyād indro māyābhir ity api /
ajāyamāno bahudhā māyayā jāyate tu saḥ

3.25

saṃbhūter apavādāc ca saṃbhavaḥ pratiṣidhyate /
ko nv enaṃ janayed iti kāraṇaṃ pratiṣidhyate

3.26

sa eṣa neti netīti vyākhyātaṃ nihnute yataḥ /
sarvam agrāhyabhāvena hetunājaṃ prakāśate

3.27

sato hi māyayā janma yujyate na tu tattvataḥ /
tattvato jāyate yasya jātaṃ tasya hi jāyate

3.28

asato māyayā janma tattvato naiva yujyate /
vandhyāputro na tattvena māyayā vāpi jāyate

3.29

yathā svapne dvayābhāsaṃ spandate māyayā manaḥ /
tathā jāgraddvayābhāsaṃ spandate māyayā manaḥ

3.30

advayaṃ ca dvayābhāsaṃ manaḥ svapne na saṃśayaḥ /
advayaṃ ca dvayābhāsaṃ tathā jāgran na saṃśayaḥ

3.31

manodṛśyam idaṃ dvaitaṃ yat kiñcit sacarācaram /
manaso hy amanībhāve dvaitaṃ naivopalabhyate

3.32

ātmasatyānubodhena na saṃkalpayate yadā /
amanastāṃ tadā yāti grāhyābhāve tadagraham

3.33

akalpamajaṃ jñānaṃ jñeyābhinnaṃ pracakṣate /
brahma jñeyam ajaṃ nityam ajenājaṃ vibudhyate

3.34

nigṛhītasya manaso nirvikalpasya dhīmataḥ /
pracāraḥ sa tu vijñeyaḥ suṣupte 'nyo na tatsamaḥ

3.35

līyate hi suṣupte tan nigṛhītaṃ na līyate /
tad eva nirbhayaṃ brahma jñānalokaṃ samantataḥ

3.36

ajam anindram asvapnam anāmakam arūpakam /
sakṛdvibhātaṃ sarvajñaṃ nopacāraḥ kathañcana

3.37

sarvābhilāpavigataḥ sarvacintāsamutthitaḥ /
supraśāntaḥ sakṛjjyotiḥ samādhir acalo 'bhayaḥ

3.38

graho na tatra notsargaś cintā yatra na vidyate /
ātmasaṃsthaṃ tadā jñānam ajāti samatāṃ gatam

3.39

asparśayogo vai nāma durdarśaḥ sarvayogibhiḥ /
yogino bibhyati hy asmād abhaye bhayadarśinaḥ

3.40

manaso nigrahāyattam abhayaṃ sarvayoginām /
duḥkhakṣayaḥ prabodhaś cāpy akṣayā śāntir eva ca

3.41

utseka udadher yadvat kuśāgreṇaikabindunā /
manaso nigrahas tadvad bhaved aparikhedataḥ

3.42

upāyena nigṛhṇīyād vikṣiptaṃ kāmabhogayoḥ /
suprasannaṃ laye caiva yathā kāmo layas tathā

3.43

duḥkhaṃ sarvam anusmṛtya kāmabhogān nivartayet /
ajaṃ sarvamanusmṛtya jātaṃ naiva tu paśyati

3.44

laye saṃbodhayec cittaṃ vikṣiptaṃ śamayet punaḥ /
sakaṣāyaṃ vijānīyāt samaprāptaṃ na cālayet

3.45

nāsvādayet sukhaṃ tatra niḥsaṅgaḥ prajñayā bhavet /
niścalaṃ niścarac cittam ekīkuryāt prayatnataḥ

3.46

yadā na līyate cittaṃ na ca vikṣipyate punaḥ /
aniṅganam anābhāsaṃ niṣpannaṃ brahma tat tadā

3.47

svasthaṃ śāntaṃ sanirvāṇam akathyaṃ sukham uttamam /
ajam ajena jñeyena sarvajñaṃ paricakṣate

3.48

na kaścij jāyate jīvaḥ saṃbhavo 'sya na vidyate /
etat tad uttamaṃ satyaṃ yatra kiñcin na jāyate

Original text: Māṇḍūkyopaniṣatkārikā (also known as Gauḍapādakārikā, Māṇḍūkyakārikā or Āgamaśāstra) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc