Maitrayani Samhita · Chapter 4.8

adhvarādīnāṃ trayāṇāṃ vidhiḥ
4.8.1 anuvākaḥ

manorvai pātrāṇyāsan , teṣāṃ samāhanyamānānāṃ yāvanto'surā upāśṛṇvaṃstāvantastadaharnābhavan , atha vā etau tarynasurāṇāṃ brāhmaṇā āstāṃ tṛṣṭāvarutrī, tā abruvan , cikitsataṃ nā iti, tā abrūtām , mano yajvā vai śraddhādevo'sī, māni nau pātrāṇi dehīti, tāni vā ābhyāṃ adadāt, tāni agninā samakṣāpayatām , tān jvālān ṛṣabhaḥ samaleṭ, taṃ sā meniranvapadyata, tasya ruvato yāvanto'surā upāśṛṇvaṃstāvantastadaharnābhavan , tā abrūtām , mano yajvā vai śraddhādevo'sya, nena tva ṛṣabheṇa yājayāveti, tena vā enaṃ ayājayatām , tasya śroṇimanavattāṃ suparṇa udamathnāt , sā manāyyā (manādyā) upasthamāpadyata, tāṃ sā meniranvapadyata, tasyā vadantyā yāvanto'surā upāśṛṇvaṃstāvantastadaharnābhavan , tā abrūtām , mano yajvā vai śraddhādevo'sya, nayā tvā patnyā yājayāveti, tāṃ prokṣya paryagniṃ kṛtvedhmābarhir acchaitām , sa indro'vet , ime vai te asuramāye manuṃ patnyā vyardhayatā iti, taṃ indro brāhmaṇo bruvāṇa upait , so'bravīt , mano yajvā vai śraddhādevo'si, yājayāni tvā, katamastvamasi brāhmaṇaḥ //
kiṃ brāhmaṇasya pitaraṃ kimu pṛcchasi mātaraṃ /
śrutaṃ cedasmin vedyaṃ sa pitā sa pitāmahaḥ //
keneti , ābhyāṃ brāhmaṇābhyāṃ, iti īśe'haṃ brāhmaṇayo, riti īśiṣe hītyabravīt , atithipatirvāvātithīnāṃ īṣṭā iti, sa dvitīyāṃ vedim uddhantumubhapāpadyata, tā idhmābarhir bibhratā aitām , tā abrūtām , kimidaṃ karoṣīti , imaṃ manuṃ yājayiṣyāmīti, keneti, yuvābhyāṃ iti, tā avittāṃ, indro vāveti, tau nyasyedhmābarhiḥ phalāyetām , tau yadadhāvatāṃ parastādevendraḥ pratyait // tau vṛśaścaivāṣaścābhavatām , tad vṛśasya caivāṣasya ca janma, sa manurindramabravīt, saṃ me yajñaṃ sthāpaya, mā me yajño vikṛṣṭo bhūd iti, so'bravīt , yatkāma etām ālabdhāḥ sa te kāmaḥ samṛdhyatām , athotsṛjeti, tāṃ vā udasṛjat, tad ṛdyādhā eva, pātnīvatastvāṣṭraḥ syāt , tvāṣṭrā hi paśavo , avācīnaṃ nābhyāḥ kāryo , avācīnaṃ hi nābhyāḥ striyā vīryavat , vyavavlināti vā ekādaśinī yajñaṃ , yatpātnīvataḥ, pratyuttabyairi //
4.8.2 anuvākaḥ

amuṣminvai loke yajamāno bubhūṣati , amuṣya khalu vā ādityasyāsau loko , yatsaurībhyāṃ juhoti , amuṣmin vā etalloke yajamāno bhavati, dvābhyāṃ juhoti, dvipādyajamānaḥ, pratiṣṭhityai, hiraṇyamavadhāya juhoti, hiraṇyajyotiṣaṃ evainaṃ svargaṃ lokaṃ gamayati, baddhena juhoti, dakṣiṇānāṃ vā eṣo'nvāraṃbho , dyāṃ gaccha svargacchetyuddharati, svargasya lokasya samaṣṭyai, rūpaṃ vo rūpeṇābhyemīti, rūpaṃ hiraṇyaṃ, rūpaṃ paśava, stutho vo viśvavedā vibhajatv iti , eṣa vai tutho viśvavedā yadagni , reṣa vai taṃ veda yo dakṣiṇīyo, yo'dakṣiṇīya , etatte agne rādha eti somacyutaṃ iti , agnīdhe vā etad dīyate, tat somaścyāvayati, tan mitrasya pathā nayeti , eṣa vai mitrasya panthā yadyajña , āgneyyāgnīdhre juhoti , āgneyaṃ hyāgnīdhraṃ , vāruṇyā dvitīyayā, yadyano vā ratho vā dīyate vāruṇaṃ hi tat , ṛtasya pathā preteti , eṣa vā ṛtasya panthā yadyajño , candradakṣiṇā iti, candraṃ hi dīyate, brāhmaṇamadya ṛdhyāsaṃ pitṛmantaṃ paitṛmatyaṃ iti , eṣa vai brāhmaṇaḥ pitṛmān paitṛmatyo ya ārṣeyaḥ śuśruvān , sudhātudakṣiṇaṃ iti, sudhātv evāsya yajñaṃ dadhāti, vi svaḥ paśya, vyantarikṣamiti , ada eva prāpya vadati, yatasva sadasyairiti , arātīyanti vā eta etasmai dadate , īśvarā brāhmaṇāḥ somapāścakṣuṣāpahanto, stān eva śamayati , asmadrātā madhumatīrdevatrā gacchata, pradātāraṃ āviśateti, tathā hainaṃ amutrāgacchanti, bahumaryā yajñakuṇapī, ti ha smāha yajñavacā rājastambāyanaḥ, pra vā ito manuṣyā dakṣiṇāścyāvayanti, nāmutra gacchantīti, yadāha , anavahāyāsmān devayānena pathā sukṛtāṃ loke sīdata tan naḥ saṃskṛtaṃ iti, tathā hainamiha cāmutra cāgacchanti //
4.8.3 anuvākaḥ

ghnanti vā etat somaṃ yadabhiṣuṇvanti, yajñaṃ vā etad ghnanti, yad dakṣiṇā dīyante yajñaṃ vā etad dakṣayanti, tad dakṣiṇānāṃ dakṣiṇātvaṃ, yattad dakṣayanti, svargo vai loko mādhyaṃdinaṃ savanaṃ , yanmādhyaṃdine savane dakṣiṇā dīyante, svargasya lokasyākrāntyai, bahu deyam , setuṃ vā etat kurute, svargasya lokasya samaṣṭyai, hiraṇyaṃ haste bhavatya, tha nayati, satyaṃ vai hiraṇyam , satyenaivainā nayati , agreṇa gārhapatyaṃ , jaghanena sada, stā udīcīrutsṛjantyantarā cātvālaṃ cāgnīdhraṃ ca , etena vā aṅgirasaḥ svargaṃ lokamāyan , taṃ evaināḥ panthāṃ apinayati, dvābhyāṃ gārhapatye juhoti , imāṃ tenākramate , āgneyyāgnīdhre , antarikṣaṃ tena , atha yad dakṣiṇā dīyante svargaṃ tena lokaṃ, agnīdhe 'gre dadāti, yajñamukhaṃ vā agnīt , yajñamukhameva nāpārāṭ , atho agnirvai sarvā devatā , devatā evāsya tayābhīṣṭāḥ prītā bhavanti, brahmaṇe dadāti, prājāpatyo vai brahmā, prajāpatimeva tayā prīṇāti , ṛtvigbhyo dadāti, hotrā eva tayā prīṇāti, yāṃ sadasyebhyo dadāti somapīthaṃ tayā niṣkrīṇīte, yāmārṣeyāya śuśruvuṣe dadāti chandāṃsi tayā prīṇāti, na hi tasmādarhanti somapīthaṃ niṣrītiyam , yāmārṣeyāya śuśruvuṣe dadāti devaloke tayā ṛdhnoti, yāmanārṣeyāya śuśruvuṣe manuṣyaloke tayā, yāmaprasṛptāya dadāti vanaspatayastayā prathante, yāṃ yācamānāya dadāti bhrātṛvyaṃ tayā jinvati, yāṃ bhīṣā kṣatraṃ tayā brahmātti, yāṃ pratinudate sā vyāghrī dakṣiṇā, yat tāṃ punaḥ pratigṛhṇīyād vyāghyepnaṃ bhūtā pravlinīyāt , anyayā saha pratigṛhyā, tathā hainaṃ na pravlināti, yadajaṃ dadāti , āgneyo vā ajo , agnereva tena priyaṃ dhāmopaiti, yadaviṃ dadāti , āvyan (avyan) tenāpajayati, yad gāṃ dadāti, vaiśvadevī gau , rviśveṣāṃ devānāṃ tayā priyaṃ dhāmopaiti, yadvāso dadāti, sarvadevatyaṃ vai vāso , devatā evāsya tenābhīṣṭāḥ prītā bhavanti, yat kṛtānnaṃ dadāti māṃsaṃ tena niṣkrīṇīte, yadano vā rathaṃ vā śarīraṃ tena, yaddhiraṇyaṃ dadāti āyustena varṣīyaḥ kurute, yadaśvaṃ dadāti, prājāpatyo vā aśvaḥ, prajāpatereva tena priyaṃ dhāmopaiti , atho amuṣyādityasya lokaṃ jayati , antataḥ pratihartre deyam , raudro vai pratihartā, yanmadhyataḥ pratihartre dadyānmadhyato rudramanvavanayet , tasmādantataḥ pratihartre deyam , svarbhānurvā āsuraḥ sūryaṃ tamasāvidhyat , tamatriranvapaśyat , yadātreyāya hiraṇyaṃ dadāti tama evāpahate , atho jyotirupariṣṭād dadhāti, svargasya lokasyānukśātyai //
4.8.4 anuvākaḥ

viśvarūpo vā etat tvāṣros yajñasya vyṛddhamamanyata, yad ṛksāme vyuhyete sa etāni apaśyat , yajñasya niṣkṛtyai, yadevātra yajñasya vyṛddhaṃ tasyaitāni niṣkṛtyai hūyante, ṣaḍ ṛgmyāṇi bhavanti, ṣaḍ vā ṛtava , ṛtuṣveva pratitiṣṭhati, trīṇi yajūṃṣi, trīṇi vai savanāni, savanāni evāpnoti, navaitāni samiṣṭayajūṃṣi juhoti, navabhir bahiṣpavamāne stuvate, tan nava, nava prāṇāḥ, prāṇān evātman dhatte , ūrdhvastiṣṭhan juhoti , ūrdhvo hi tiṣṭhan vīryavattaro , yaṃ dviṣyāttasya tūṣṇīṃ tiṣṭhan juhuyāt , prāṇānasyāntareti, saṃtataṃ juhoti, prāṇānāṃ saṃtatyai , avichindan juhoti, prāṇānāmavichedāya, yadvichindyāt prāṇān vichindyāt , yaṃ dviṣyāttasya vichindyāt , prāṇānasya vichinatti, samānena vigrāhaṃ juhoti, samānā hīme prāṇā , yajñasya vā etā āṇī, etau vai viśvāmitro yajñasyāṇī apaśyat, tadyajñasyaivaitā āṇī kriyete, yato yajña ādīyate tat punar nidheyā, iti ha smāha bharadvājo , yato vā etadyajña ādīyate tat punar nidhīyate //
4.8.5 anuvākaḥ

pañcasavano vai yajña, strīṇi savanāni , avabhṛtho'nūbandhyā savanānāṃ pañcamī, pāṅkto yajño , yāvān eva yajñastamālabdha, yadvai yajñasyātiricyate tadvaruṇo gṛhṇāti , atiriktaṃ vā etadyajñasya yad ṛjīṣo , adhiṣavaṇamadhiṣavaṇe, tasmāttenāvabhṛthamabhyavayanti , apo'bhyavayanti , āpo hi varuṇaḥ, sthāvarā abhyavayanti, tā hi sākṣādvaruṇaḥ , yadvahantīrabhyaveyuḥ paśūn nirvaheyu , ratha yat sthāvarā abhyavayanti, paśūnāmanirvāhāya , āpo vai varuṇaḥ , vāto varuṇaḥ , yadudañco'vabhṛthamabhyaveyurabhīpataḥ prajā varuṇo gṛhṇīyāt , atha yad dakṣiṇāvabhṛthamabhyavayanti yajamānasya nirvaruṇatvāya , uruṃ hi rājā varuṇaścakāre, ti cātvālāt prayanto vadanti , eṣa vā apariparaḥ panthā arakṣasyo yenāsā āditya eti , amuṣya vā etadādityasya patha iti, śataṃ te rājan bhiṣajaḥ sahasram ityapaḥ parādṛśya vadanti , apo vā etad bhūṣanti, pūtābhirābhiḥ pūtāścaranti , ekakapālā bhavanti, na vai puruṣaḥ kapālairāpya , ekadhaivainaṃ āpnoti, atho ekā vā iyam, asyāṃ eva pratitiṣṭhati, tṝṇaṃ prāsya juhoti , agnimatyeva juhotyāyatanavati , andho'dhvaryuḥ syādyadanāyatane juhuyāt , apabarhiṣaḥ prayājān yajati, prajā vai barhiḥ, prajā eva mṛtyorutsṛjati , ājyabhāgau yajati, yajñatāyai, varuṇaṃ yajati, nirvaruṇatāyai , agnīvaruṇau yajati , ubhayata evainaṃ varuṇān muñcati, nānuyājān yajati, na saṃsthāpayanti , atiriktaṃ iva hi tanmanyante, samudre te hṛdayamapsvanta, riti saha srucopamārayati, yadevātra krūraṃ kriyate tac śamayati , avabhṛtha nicuṅkuṇeti , avabhṛtha evāsyaiṣa, tato ya ṛjīṣa utplavate taṃ bhakṣayanti, somapīthamiva hi tanmanyante, varuṇo vā ṛjīṣo , yad bhakṣayedvaruṇamātmani añjīta, tadāhu , rbhakṣayitavyaṃ eva, paśavo vā ṛjīṣaḥ, paśūn evātmani aṅktā iti, vicṛtto varuṇasya pāśā iti, varuṇapāśameva viṣyati, pratyasto varuṇasya pāśā iti, varuṇapāśameva pratyasyati, namo varuṇasya pāśāyeti, varuṇapāśāyaiva namo'kar , aṅgiraso vā uttiṣṭhato rakṣāṃsyanūdatiṣṭhan , tān vā etena bṛhaspatiranvavait , tenaibhyo rakṣāṃsyapāhan , yadetenānvavaiti, rakṣasāmapahatyai, yad ūrdhvastobham tena bārhaspatyaṃ, atha yat tristobham , trayo vā ime lokā , ebhyo vā etallokebhyo yajñādrakṣāṃsyapahanti, yadatichandasā, sarvāṇi vai chandāṃsyatichandāḥ, sarvairvā etac chandobhiryajñādrakṣāṃsyapahanti, yadāgneyyā , agnirvai sarvā devatāḥ, sarvābhirvā etaddevatābhiryajñādrakṣāṃsyapahanti , apo'bhyavayanti , āpo vai rakṣoghnī , rapo rakṣāṃsi na taranti, rakṣasāmapahatyai , anapekṣamāṇā āyanti, varuṇasyānanvavāyāya, parogoṣṭhaṃ mārjayante, parogoṣṭhameva varuṇaṃ niravadayante , edho'syedhiṣīmahīti, nirvaruṇā eva bhūtvaidhitumupayanti, samidasi , samedhiṣīmahīti, samidyār eva //
4.8.6 anuvākaḥ

yaḥ kāmayeta, sarvo me yajñaḥ syātsarasā iti, sa etāstisro vaśā ālabheta, yajñasya sarvatvāya , atho sarasatvāya, vaiśvadevīṃ madhyata ālabheta, reto vā etanmadhyato dadhāti, madhyato hi reto'niruktayā pracaranti , aniruktamiva hi reto , yātayāmaṃ vā etasya devatāśca brahma ca, yad vaiśvadevī ca bārhaspatyā ca vaśe bhavato , devatānāṃ ca brahmaṇaścāyātayāmatvāya, dugdhāni vā etasya chandāṃsi yātayāmāni bhavanti, chandasyeva rasaṃ dadhāti, bārhaspatyāmantata ālabheta, brahma vai bṛhaspati , rbrahmaṇi vā etadantato yajñasya yajamānaḥ pratitiṣṭhati, yadvai yajñaḥ saṃtiṣṭhate mitro'sya sviṣṭam̐ yuvate, varuṇo duriṣṭaṃ , yan maitrāvaruṇyanūbandhyā bhavati mitreṇa vā etan mitrādyajñasya sviṣṭaṃ muñcati, varuṇena varuṇād duriṣṭaṃ, ubhayata enaṃ muktvā yajamānāya prayacchati, yathā vai lāṅgalenorvarāṃ prabhindanyeṇvaṃ ukthāmadāni yajñaṃ prabhindanti, yathā matyamanvavāsyatyevaṃ eṣā yajñasya, yad duṣṭutaṃ yad duḥśastaṃ yadvilomaṃ tadetayā kalpayati, videvo vā ījānaḥ, sadevo'nījānā , ā hyanījāne devatāḥ śaṃsante, yathā vā anaḍvān vimukto 'pakrāmatyevaṃ ījānāddevatā apakrāmanti, yadāgneya udavasānīyo bhavati , agnirvai sarvā devatā , devatā eva punarālabhate , aṣṭākapālo bhavati, gāyatro hyagnir gāyatrachandāḥ, pañcakapālaḥ kāryaḥ, pāṅkto yajño , yāvān eva yajñastamālabdha, yatra vā ado'gnau puruṣaṃ pramītamādadhati tadenaṃ abhi satyaṃ , sarvā enaṃ anyā devatā jahati , agnir enaṃ devatānāṃ na jahāti //
4.8.7 anuvākaḥ

pra vā ṛcā ha prayacchati, yajuṣā gamayati graheṇa, stotrāya vā ṛk , śastrāya yajuḥ, saṃbaddhe vai stotraṃ ca śastraṃ ca, saṃbaddhe ṛk ca yajuśca , uccair ṛcā kriyata , uccaiḥ sāmno, pāṃśu yajuṣā, te devā amanyanta , idaṃ yajñasya śithiramiti, tat purorucaṃ upādadhu, raśithiratvāya, devatā vai sarvā āśam̐sante grahe gṛhyamāṇe, mahyaṃ gṛhṇāti mahyaṃ gṛhṇātīti, yat puroruk , devatānāṃ vyāvṛttyai // jīvā nāma stha, tā imaṃ jīvayata, jīvikā nāma stha, tā imaṃ jīvayata, saṃjīvā nāma stha, tā imaṃ saṃjīvayata // iti yavān ekaviṃśatiṃ darbhapiñjūlāni cāvadhāya paribrūyāt , athābhimantrayeta // prāṇāpānau ta upāṃśvantaryāmau pātām , vyānaṃ ta upāṃśusavanaḥ pātu, vācaṃ ta aindravāyavaḥ pātu, dakṣakratu te maitrāvaruṇaḥ pātu, śrotraṃ ta āśvinaḥ pātu, cakṣuṣī te śukrāmanthinau pātām, ātmānaṃ ta āgrāyaṇaḥ pātu , aṅgāni ta ukthyaḥ pātu , āyuste dhruvaḥ pātu, stanau ta ṛtupātre pātām , mūrdhānaṃ te droṇakalaśaḥ pātu, kukṣī te kalaśau pātām , puṣṭapate cakṣuṣe cakṣuḥ smane smānaṃ vāce vācaṃ prāṇāya prāṇaṃ punardehyasmai svāhā // iti juhuyāt , etaddha sma vā āha vāsiṣṭhaḥ sātyahavyaḥ, pātreṣu vā ahaṃ tad brāhmaṇaṃ veda, yathā puruṣaḥ sakṛdāhṛtimāhṛyate sakṛt tveva kuryān na tataḥ puro , yat punaḥ kuryāt pramīyeta, yadyabhicaredetadeva yajuruditvāthābhimantrayeta // punaritarathā //
4.8.8 anuvākaḥ

punaranyāni pātrāṇi prayujyante, nānyāni, yāni punaḥ prayujyante tāni asmai lokāya, yāni na punaḥ prayujyante tāni amuṣmai kṣayāya , athaitadukthy pātraṃ punaḥ prayujyate , āraṇyān vā etat paśūn prati , āraṇyān evaitena paśūn dādhāra, yadetat punaḥ prayujyate tasmādetān paśyataḥ parītya ghnanti , athaitad ṛtupātraṃ punaḥ prayujyate , aśvaṃ vā etat prati , aśvamevaitena dādhāra, yadetat punaḥ prayujyate tasmādetasyāśvasyevādhastāc śapho, athaitadādityapātraṃ punaḥ prayujyate, gāṃ vā etat prati, gāṃ evaitena dādhāra, yad bhūyiṣṭhābhir ṛgbhirbhūyiṣṭhaḥ somo gṛhyate tasmād gaurhanyamānādyamānā paśūnāṃ bhūyiṣṭhā , athaitac śukrapātraṃ punaḥ prayujyate, puruṣaṃ vā etat prati, puruṣaṃ evaitena dādhāra , asau vā ādityaḥ śukro , raśmaya ṛtavo , antaraṃ ṛtupātram , śukrapātraṃ punaḥ prayujyate , antare hyamuṣmādādityādraśmayo , athaitadupāṃśupātraṃ punaḥ prayujyate , aviṃ vā etat prati , avimevaitena dādhāra , athaitadantaryāmapātraṃ punaḥ prayujyate , ajāṃ vā etat prati , ajāṃ evaitena dādhāra, prajāpatirvā āgrāyaṇo , yadeṣa punaḥ prayujyate tasmāt prajāpatiḥ prajā veda, prajāpatervā etatpātraṃ yad droṇakalaśo , yadeṣa punaḥ prayujyate tasmādayaṃ kṣayo'sti, sapta vai pātrāṇi punaḥ prayogaṃ arhanti, tāni hi bandhumanti sapta chandāṃsi, chandāṃsi vāg , yāvatyeva vāk tāmāpnoti, sapta chandāṃsi, sapta hotrāḥ, sapta grāmyāḥ paśavo, tān evāvarundhe , trīṇi vai pātrāṇi pratyakṣabandhūni, parokṣabandhv evānyatsarvaṃ , gāyatyaivāndravāyava, striṣṭup śukro , jagatyāgrāyaṇaḥ , achinnaṃ srāvayitavyaḥ, kāmo hāsya samardhuko bhavati , atho ajīmūtavarṣī parjanyo bhavati, na camasamabhyupākuryāt , yaccamasamabhyupākuryād garbhamṛtaḥ prajāḥ syu , ryenaivāgre sarpanti tena punaḥ sarpeyu , ryadanyena sarpeyurgarbhā veṣṭukāḥ syu , ryūpena vā āhutayaḥ svargaṃ lokaṃ yanti , adhvaryuṇā dakṣiṇā , ūrdhvo yūpo mīyata, ūrdhvastiṣṭhan pratigṛṇāti, svargasya lokasya samaṣṭyai //
4.8.9 anuvākaḥ

yo jyeṣṭhabandhuḥ syātsa aindravāyavāgrān grahān gṛhṇīta , agraṃ hyaindravāyavo , ya āmayāvī sa maitrāvaruṇāgrān, prāṇāpāṇau hi mitrāvaruṇau, yaḥ paścāt somapīthaḥ sa āśvināgrān , paśceva hyetau somapīthamāśnuvātām , yo brahmavarcasakāmaḥ sa śukrāgrān , tejo vai śukro brahmavarcasaṃ , yo'bhicaretsa manthyagrān , ārtaṃ vā etatpātraṃ yanmanthipātram , ya ānujāvaraḥ sa āgrāyaṇāgrān , agraṃ hyāgrāyaṇaḥ , eti vā eṣa yajñamukhādya aindravāyavāgrebhyo grahebhyo'nyāgrān grahān gṛhṇīte, dhārayeyustaṃ yaṃ kāmāya gṛhṇīyāt , athaindravāyavaṃ sādayet , yathāpūrvaṃ vā etat kriyate, na yajñamukhādeti, yadyāgrāyaṇaḥ skandedupa vā dasyeditarebhyo grahebhyo nirgṛhṇīyāt , yathā pitā putrān kṣita upadhāvatyevaṃ tat , yadītare grahāḥ skandeyurupa vā dasyeyurāgrāyaṇān nirgṛhṇīyāt , yathā putrāḥ pitaraṃ kṣita upadhāvanyeruvaṃ tat droṇakalaśān nirgṛhyante , eṣa vā eteṣāṃ yoniḥ, svādeva yoner nirgṛhyante , askannatvāya, somaḥ skantsyati, taṃ ito grahīṣyāmīti, tasya vā eṣa pariśaye yadā vā etamavanayati , athaiṣa ubhayataḥśukro, 'tho sarvataḥśukraḥ, paśubhirvā eṣa vyṛdhyate yasya somaḥ skandati, vyasya yajñaśchidyate, paśavo vai pṛṣadājyaṃ , yatpṛṣadājyaṃ juhoti, paśubhirevainaṃ samyañcaṃ dadhāti, mano jyotirjuṣatāmājyasya vichinnaṃ yajñaṃ samimaṃ dadhātv iti, yajñameva saṃdadhāti // vardhatāṃ bhūtir dadhnā ghṛtena muñcatu yajñaṃ yajñapatim aṃhasaḥ // svāhā // iti juhuyāt , iyaṃ vā etadyajñasya gṛhṇāti yadārchati , iyaṃ bhūti , asyā evainadadhi muñcati, drapsaścaskanda pṛthivīmanu dyāṃ ityabhimṛśati, hotrāsv evainat pratiṣṭhāpayati, trayastriṃśadapo'nvatiṣiñcati , āpo hi yajño , yajñaṃ vā etasya vimathnate yasya paśuṃ vimathnate, vyasya yajñaśchidyate, yadavadānaṃ na vindettadājyasyāvadyet , sarvā vā anyā devatā yātayāmnīḥ, prajāpatirevāyātayāmā, prājāpatyamājyaṃ , prājāpatyā devāḥ, prajāpatihutaṃ evāsya bhavati, yadi kāmayeta, ye paśuṃ vyamathiṣata ta ārtim ārcheyuriti, kuvidaṅga yavamanto yavaṃ ciditi, namauktimatya ṛcāgnīdhre juhuyāt , namauktīrevaiṣāṃ vṛṅkte, tājag ārtim ārcchanti , athaiṣāṣṭāpadī, yad garbhasyāvadyedavadānāni atirecayet , yannāvadyet prokṣitasya haviṣo nāvadyet , rasena juhoti , ava prokṣitasya haviṣo dyati, nāvadānāni atirecayati //
4.8.10 anuvākaḥ

yathā vai śālaivaṃ saṃvatsara, stasya yathā pakṣasī evaṃ pakṣasī, yathā madhyamo vaṃśa evaṃ divākīrtyam , yathā vā idaṃ śālāyāḥ pakṣasī madhyamaṃ vaṃśamabhisamāgacchantyevaṃ vā etat saṃvatsarasya pakṣasī, divākīrtyamabhisaṃtanoti, yathā madhyamo vaṃśa evaṃ divākīrtyam , yadeṣa śithiraḥ syādavaśīryeta, yadetasminnahani ete grahā gṛhyante , ahno draḍhimne'śithiratvāya, śukrāgrā etadahar grahā bhavanti, traiṣṭubho vai śukra, straiṣṭubhametadahaḥ pratyuttabdhyai sayattvāya, sauryo graho gṛhyate, sauryaḥ paśurālabhyate , asā āditya etadaha, staṃ sākṣād ṛdhnoti, ṣaḍ grahā gṛhyante, paśuḥ saptama ālabhyate, sapta vai śīrṣan prāṇā , asā ādityaḥ śiraḥ, śīrṣan vā etat prāṇān dadhāti , indro vai vṛtramahan , sa imaṃ lokamabhyajayat , amuṃ tu lokaṃ nābhyajayat , taṃ viśvakarmā bhūtvābhyajayat , yad vaiśvakarmaṇo graho gṛhyate , amuṣya lokasyābhijityai, yanti vā ete'smāllokād ye vaiśvakarmaṇaṃ grahaṃ gṛhṇate, parāñco hi yanti īśvarāḥ prametoḥ, śvo bhūta ādityaṃ gṛhṇīran , iyaṃ vā aditiriyaṃ pratiṣṭhā, yadādityo, asyāmeva pratitiṣṭhanti, tayoranyamanyamā parārdhāt pakṣaso gṛhṇīran , viśvamanyena karma kurvāṇā yanti , iyaṃ vā aditi, rasyāmanyena pratitiṣṭhanti, tā ubhau sahārke gṛhṇīrannantaṃ gatvā , antameva gatvobhayor lokayoḥ pratitiṣṭhanti , ādityenāsmiṃlloke, vaiśvakarmaṇenāmuṣmin //
iti khilakāṇḍe aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ