Maitrayani Samhita · Chapter 4.3

rājasūya-brāhmaṇam
4.3.1 anuvākaḥ

arātīyanti vā anye puruṣāya nānye, ye'rātīyanti sā nirṛti , rye nārātīyanti sānumati, stebhya ubhayebhyaḥ saha nirvapanti , ubhau saha śṛtau kurvanti, nairṛtena pūrveṇa pracaranti dakṣiṇā paretya svakṛtā iriṇe , etadvai nirṛtigṛhītaṃ pṛthivyā , nirṛtigṛhīta eva nirṛtiṃ niravadayate , ekolmukaṃ nidhāya visraṃsikāyāḥ kāṇḍābhyāṃ juhoti, juṣāṇā nirṛtir vetu , svāhā, vāsaḥ kṛṣṇaṃ bhinnāntaṃ dakṣiṇeti , etaddhi nirṛtyā rūpaṃ, ardhaṃ vai puruṣasya nirṛtigṛhītaṃ, ardhamanirṛtigṛhītaṃ , yan nirṛtigṛhītaṃ tadevāsmāttena niravadayate, punaretyānumatyā aṣṭākapālena pracaranti nirṛtimeva niravadāya , iyaṃ vā anumatirvāg vai , anumataṃ evainaṃ savamākramayati , aṣṭākapālo bhavati, gāyatrī hīyaṃ, gāyatrī vāk , dhenurdakṣiṇā , etaddhyanumatyā rūpaṃ, atha ya udañcaḥ śamyāmatiśīyante tān udaṅ paretya valmīkavapām udrujya juhuyāt , idamamuṣyāmuṣyāyaṇasya kṣetriyam avayajā iti, tat punarapidadhāti , idamahamamuṣyāmuṣyāyaṇasya kṣetriyamapidadhāmīti, kṣetriyaṃ vā etaṃ gṛhṇāti, ye cainaṃ anviyaṃ kṣetrasya patnī , asyāṃ eva kṣetriyamavayajyāthainaṃ savamākramayati, śvo bhūta ādityebhyo bhuvadvadbhyo ghṛte caruriti , ādityā vā ita uttamāḥ svargaṃ lokamāyan , tebhya eva procya svargaṃ lokaṃ eti , ādityā vā asmiṃlloka ṛddhā, ādityā amuṣmin , ubhayoreva lokayor ṛdhnoti, varo dakṣiṇā, vareṇaiva svargaṃ lokamabhyārohati, śvo bhūta āgnāvaiṣṇava ekādaśakapālā iti , agnirvai sarvā devatā, viṣṇuryajño , devatāścaiva yajñaṃ cālabdhā , agnirvai yajñasyānto'vastāt , viṣṇuḥ parastāt , ubhayata eva yajñasyāntā udagrahīt , ubhayata eva yajñasyāntā udgṛhya yathotsaṅga āvapeta , evaṃ vā etadyajñaṃ āvapate, tasya yathākāmaṃ nirvapamāṇa eti , anaḍvān vāmano dakṣiṇā, yadvahī tenāgneyo , yadvāmanastena vaiṣṇavo , rūpeṇaivainaṃ samardhayati, śvo bhūte'gnīṣomīyā ekādaśakapālā iti , agnīṣomābhyāṃ vai vīryeṇendro vṛtramahan , vṛtraṃ khalu vā eṣa hanti yo rājasūyenābhiṣiñcate, tadvārtraghnaṃ evaitaddhiraṇyaṃ dakṣiṇā, satyaṃ vai hiraṇyam , satyenaiva hanti, śvo bhūta aindrāgna ekādaśakapālā iti , agnīṣomābhyāṃ vai vīryeṇendro vṛtramahan , sa ojasā vīryeṇa vyārdhyata, sa etamaindrāgnamapaśyat , tenaujo vīryamātmannadhatta , ojasā vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yo rājasūyenābhiṣiñcate , ojo vīryamindrāgnī, ojasaivainaṃ vīryeṇa samardhayato , anaḍvān ṛṣabho dakṣiṇā, yadvahī tenāgneyo , yan muṣkarastenaindro , rūpeṇaivainaṃ samardhayati, śvo bhūta āgneyo'ṣṭākapālo māhendraṃ dadhīti , ṛdyāma evāgneya , indro vai vṛtramahan , so'nyān devānatyamanyata, sa mahendro'bhavat , sa etaṃ uddhāram udaharad vṛtraṃ hatvā, taduddhāra evāsya , eṣa bhāga eva, tasmād rājā saṃgrāmaṃ jitvodājaṃ udajayat , payasā vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yo rājasūyenābhiṣiñcate, yat payaḥ, payasaivainaṃ samardhayati , indriyeṇa vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yo rājasūyenābhiṣiñcate, yadaindram , indriyeṇaivainaṃ vīryeṇa samardhayati, devatābhirvā eṣa vyṛdhyate yo rājasūyenābhiṣiñcate, sarvadevatyaṃ vai vāso , yadvāsaḥ kṣaumaṃ dakṣiṇā devatābhirevainaṃ samardhayati //
4.3.2 anuvākaḥ

devā oṣadhīṣu pakvāsv ājimayuḥ, sa indro'vet , agnirvāvemāḥ prathama ujjeṣyatīti, so'bravīt , yataro nau pūrva ujjayettan nau saheti, tā agnirudajayat , tadindro'nūdajayat , tasmādaindrāgnam , atho āhu , rāgnendraṃ kāryam iti , agnirhi tā agra udajayat , tadujjityā eva , āgrāyaṇo dvādaśakapālo bhavati, dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ, saṃvatsarāddhi tadadhyabhavat, saptadaśa sāmidhenīḥ kāryāḥ, pañca ṛtavo dvādaśa māsā eṣa saṃvatsaraḥ, saṃvatsarāddhi tadadhi bhavati , ekā vai tarhi yavasya muṣṭirāsī, dekā vrīhe, rekā māṣasyai, kā tilasya, tadviśvedevā abruvan , vayaṃ va etat prathayiṣyāmo , bhāgo no'stviti, tadviśve devā aprathayan , tad bhūmna eva vaiśvadevo , atho prathayatyevai, tena payasi syād vaiśvadevo , vaiśvadevaṃ hi payo , atha vā iyamabravīnmayi vā etadadhyasau vṛṣṭyā pacati, naitadito'dhyujjeṣyatha, bhāgo nā astviti, tadābhyāṃ vāvaiṣa bhāgaḥ kriyate ujjityai , atho pratiṣṭhityā eva, yad dyāvāpṛthivīyaḥ, saumīrvā oṣadhayaḥ, somā oṣadhīnāmadhirāja, stasya vā eṣa bhāgo yadakṛṣṭapacyaṃ , taduddhāra evā,'syaiṣa eṣa bhāga eva, tasmād rājā saṃgrāmaṃ jitvodājaṃ udajate, grāmyā vā anyā oṣadhaya āraṇyā anyā, stā evāsyaitenobhayīraveṣṭā bhavanti, yāḥ phālakṛṣṭāstāsāṃ etenāgrāyaṇaṃ karoti yā āraṇyāstāsāṃ uttareṇa , ānīto vā eṣa devānāṃ ya āhitāgni , ryadakṛtvāgrāyaṇaṃ navasyāśnīyāddevānāṃ bhāgaṃ pratiklṛptamaśnīyādārtim ārchet, sarvebhyo vā eṣo'nyebhyo'bhiṣicyate yo rājasūya, āgrāyaṇonnādyasyāvarudyaivā, vatsaḥ prathamajo dakṣiṇā, reta iva hyeṣo'prajātaḥ, prajātyai //
4.3.3 anuvākaḥ

athaitāni cāturmāsyāni, saṃvatsaraṃ vai cāturmāsyāni parījyante, saṃvatsarādevaināni adhyāptvāvarundhero , utsannayajño vā eṣa, saṃvatsarādvā adhy utsannayajño'varudhyate, saṃvatsarādevainaṃ adhyāptvāvarundhej, paśavo vā ete cāturmāsyebhyo'dhyatiricyante, yac śunāsīryam , tān evāpnoti, varṣya udake yajeta , etaddhi paśūnāṃ nediṣṭham, athaitāni pañca havīṃṣi saṃtatyai grāmakāmo yajeta, vāyurvā imāḥ prajā nasyotā itthaṃ cetthaṃ ca nenīyate, yadvāyave, vāyurevāsmai nasyotāṃ viśaṃ ninayati , annakāmo yajeta, saṃvatsaro vā indraḥ śunāsīraḥ, saṃvatsaro'nnādyasya pradātā, taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , so'smā annādyaṃ prayacchati, varṣya udake yajeta , etaddhyannādyasya nediṣṭaṃ vṛṣṭikāmo yajeta, vāyurvā ime samīrayati, sa āpyāyayati, tato varṣati, saṃvatsaro vā indraḥ śunāsīraḥ , saṃvatsaram anuvarṣati //
4.3.4 anuvākaḥ

devāśca vā asurāścāspardhanta, sa vṛtra indramabravīt, tvaṃ devānāṃ śreṣṭho'si , ahamasurāṇāṃ, saṃśaknavāva, mā nā anyo'nyaṃ 'vadhīd iti, tau vai samāmetām anabhidrohāya, te devā vṛtramamanyanta , ayaṃ vāvedaṃ bhaviṣyatīti, ta indra aicchan , hanāmemaṃ iti , so'bravīt saṃdhā vai me saṃhitānbhidrohāyeti, tamagnirabravīt ,ahaṃ eva tvetaḥ pāsyāmīti pṛthivyā , ahamantarikṣāditi varuṇaḥ , ahaṃ diva iti rudro, tato vai devā vṛtramaghnan, vṛtraṃ khalu vā eṣa hanti yo rājasūyenābhiṣiñcate tadvārtraghnaṃ evaitat , devāśca vā asurāśca samayatanta tānagnistredhātmānaṃ kṛtvā pratyayatatā, agnirevāsmiṃlloke bhūtvā varuṇo'ntarikṣe rudro divi , sa indro'manyata , ayaṃ vāvedaṃ bhaviṣyatīti, so'bravīt , ahaṃ viśvābhyā āśābhyā iti, tato vā ajayan , staj jityā evaitat , etenaiva yājayet saṃgrāme, jayati saṃgrāmaṃ, etenaiva yājayed , bhrātṛvyavantaṃ, yo vāsya priyaḥ syāt taṃ , bhavatyātmanā, parāsya bhrātṛvyo bhavati, yadvai tadindrasturīya upasamapadyata tasmādindraturīyam , dhenuranaḍvāhī dakṣiṇā, yadvahinī tenāgneyī, yad dhenuḥ satī dāntā tena vāruṇī, yad gaustena raudrī, yat payastenaindrī, rūpairevaināṃ samardhayati , indro vai namuciṃ nālabhata, sa raśmīn kulāyaṃ kṛtvānvārohadamumādityaṃ , taṃ vā anvamantrayata , sakhāyā asāveti, so'bravīt , nāhaṃ haniṣyāmīti, so'bravīt, saṃdhāṃ te saṃdadhai yathā tvā na divā hanāni na naktaṃ na śuṣkeṇa nārdreṇeti, tasya vā upodaye sūryasya nīhāraṃ, saṃtatyāpāṃ phenena śiro'chinat , tadvā enaṃ anvavartata, mitradrugasīti, pāpmā vai namuceḥ śiraḥ, pāpmā vā enaṃ tadanvavartata, pāpmānaṃ vai sa tenāpāhata, tatpāpmānaṃ evaitenāpahate , apāṃ nyayanādapāmārgānāharanti , āpo vai rakṣoghnī , rapo rakṣāṃsi na taranti rakṣasāmapahatyai, varo dakṣiṇā, vareṇaiva varaṃ spṛṇoti , ātmā hi vara , ātmānaṃ hi tasya tadanvavartata, ye devāḥ puraḥsado agninetrā rakṣohaṇaste no'vantu, te naḥ pāntu , tebhyaḥ svāheti , etaddevatyā vā imā diśo , yathādevataṃ vā etadābhyo digyotā'dhi rakṣāṃsyapahanti , anuparikrāmaṃ juhoti, sarvābhya eva digyoāta'dhi rakṣāṃsyapahanti , idamahaṃ rakṣobhiḥ samūhāmi , agne saṃdaha rakṣaḥ, saṃdagdhaṃ rakṣā, ityāha rakṣasāṃ dhvarāyai rakṣasāmantarityai , atha yat punaḥ samūhya juhoti yābhya eva digyoyā'dhi rakṣāṃsyapāvadhīttā bhāginīḥ karoti ahiṃsāyai, rathaḥ pañcavāhī dakṣiṇā, pañca diśaḥ pañca devatāḥ samṛdyait //
4.3.5 anuvākaḥ

somenejānaṃ yājayet , saṃvatsaraṃ vā etasya chandāṃsi yātayāmāni bhavanti yaḥ somena yajate, chandāṃsi vai devikā , śchandāṃsi vāvāsmā etadayātayāmāni punaryāmāṇi karoti, rājasūyenābhiṣiṣicānaṃ yājayet, paṣṭhauhī dakṣiṇā , āśāṃ vā eṣa upābhiṣiñcate , āśā paṣṭhauhī , āśāmevāsmā akaḥ, paśukāmaṃ yājayet , chandāṃsi vai devikāḥ, paśavaśchandāṃsi, gāyatyānumati , straiṣṭub rākā, jagatī sinīvālī, kuhūranuṣṭub , dhātā vaṣaṭkāro , yā pūrvā paurṇamāsī sānumati , ryottarā sā rākā, yā pūrvāmāvāsyā sā sinīvālī, yottarā sā kuhū, ścandramā eva dhātā, yaddve avare dve pare tan mithunaṃ , yat pūryate'nyāṃ nānyāṃ tan mithunaṃ , yat paśyantyanyāṃ nānyāṃ tan mithunaṃ , yadamāvāsyāyā adhi candramāḥ prajāyate tan mithunaṃ , tasmādevāsmai mithunāt paśūn prajanayati, prajākāmaṃ yājayet , dhātāraṃ uttamaṃ kuryāt , striyo vai devikāḥ, pumān dhātā, parācīrvai prajā reto dadhate, parācīṣvevāsu reto dadhāti, tadāhu , rna vai tena parādhatte yadantarā pravīyatā, iti vyavadadhyād dhātāraṃ madhyataḥ , sarvā evainā vṛṣamodinīḥ karoti, tadāhu , rjāyata eva, paścāccara iva tu bhavati, strībhyo hyenaṃ paścāt pariṇayantīti, sa yadā jāyetātha dhātre purastān nirvapet , agraṃ vai dhātā , agramevainaṃ pariṇayati //
4.3.6 anuvākaḥ

āmayāvinaṃ yājayet , dhātāraṃ madhyataḥ kuryāt, saṃvatsaro vai dhātā, saṃvatsaro hi vā etasya mugdho , athaitasyāmayati, saṃvatsaraṃ vāvāsmā etanmadhyato'cīklṛpat , athainaṃ etasmān mithunāt prajanayati , īśvarāṇi vā etaṃ etāni chandāṃsy ṛte paśoraśāntāni nirmṛjaḥ, paśurapyālabhyaḥ śāntyā anirmārgāya , ete vai paśavo yad vrīhayaśca yavāśca, yad vrīhimayaḥ puroḍāśo bhavati tenaiva paśurālabhyate śāntyā anirmārgāya, vīrasthā vā anye paśavo'vīrasthā anye, ye purastātpuroḍāśāste vīrasthā , ye paścātpuroḍāśāste'vīrasthā , ye purastātpuroḍāśā bhuñjatasta upatiṣṭhante, prajāpatiṃ hyete pratiṣṭhāṃ abhyasṛjyanta, ye paścātpuroḍāśāḥ parā te bhavanti, yāsu sthālīṣu somāḥ syus te caravaḥ syuḥ, somo vai retodhāḥ prajananāya, sarvavedasenejānaṃ yājayet, paśubhirvā eṣa vyṛdhyate yaḥ sarvaṃ dadāti , atra vā eṣa jaghanyaṃ paśūn paśyati yatrainān vibhajati, yatraivainān vibhajati tata enān punaravarundhe e, ya eva kaśca somena yajeta taṃ yājayet , saṃvatsaraṃ vā etasya chandāṃsi yātayāmāni bhavanti yaḥ somena yajate, chandāṃsi vai devikā, śchandāṃsi vāvāsmā etadayātayāmāni punaryāmāṇi karoti //
4.3.7 anuvākaḥ

athaitat triṣaṃyuktaṃ , yat pūrvaṃ triṣaṃyuktaṃ ita evāsmai tenordhvān imāṃllokān dādhāra, yaduttaraṃ triṣaṃyuktaṃ amuta evāsmai tenārvāca imāṃllokān dādhāra, tadeṣāṃ vāvaite lokānāṃ vidhṛtyai, yat pūrvaṃ triṣaṃyuktaṃ vīrajananaṃ tat , yaduttaraṃ paśujananaṃ tat , yat pūrvaṃ triṣaṃyuktaṃ vīrān evāsmai tena janayati, yaduttaraṃ paśūṃstena, yat pūrvaṃ triṣaṃyuktaṃ reta eva tena dadhāti, yaduttaraṃ pra tena janayati, yat pūrvaṃ triṣaṃyuktaṃ tena yajñakāmo yajeta , agnirvai sarvā devatā , viṣṇuryajño , devatāścaiva yajñaṃ cālabdha , aindro vai yajño , viṣṇuryajña, stadyajñasyaivaiṣa āraṃbho , atha yad vaiṣṇavo , viṣṇurvai yajño , yajña eva pratitiṣṭhati, yaduttaraṃ triṣaṃyuktaṃ tena paśukāmo yajeta, somo vai retodhāḥ, pūṣā paśūnāṃ prajanayitā, soma evāsmai reto dadhāti, pūṣā paśūn prajanayati , indriyeṇa vai paśavaḥ prajāyante, pūṣā prajanayati , indriyeṇaivāsmai pūṣā paśūn prajanayati , atha yat pauṣṇaḥ, paśavo vai pūṣā, paśuṣveva pratitiṣṭhati , athaitad vaiśvānaravāruṇaṃ , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānara, stasya vā ete svā yad ṛtavo, teṣāṃ vā eṣo'bhiṣikto rājā , abhiṣikto vai devānāṃ varuṇaḥ , etau vai devānāṃ sūtau , etau savapatī, etau savasyeśāte, tā enaṃ suvāte, yāvanto vā etasya svā anukā vai ta etaṃ, anukā devā varuṇaṃ , yāvanta evāsya svāstānasmā anukānavivādinaḥ karoti , iyāṃścarurbhavati , etāvān vā ātmā, yāvān evāsyātmā taṃ varuṇān muktvā, saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ, saṃvatsara evainaṃ pratiṣṭhāpayati, saṃvatsarāyuṣaṃ enaṃ karoti, tasmād rājasūyābhiṣiktasya jarasā dantā avaśīyante, saṃvatsare hyenaṃ pratiṣṭhāpayati, saṃvatsarāyuṣaṃ enaṃ karoti, yo jyogāmayāvī syāt taṃ etena yājayet , varuṇena hi vā eṣa pāpmanā gṛhīto , athaitasya jyog āmayati, yadvāruṇaḥ , varuṇādevainaṃ tena muñcati , iyāṃścarurbhavati , etāvān vā ātmā, yāvān evāsyātmā taṃ varuṇān muktvā, saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ, saṃvatsara evainaṃ pratiṣṭhāpayati, saṃvatsarāyuṣaṃ enaṃ karoti //
4.3.8 anuvākaḥ

athaite ratninaḥ, kṣatrasya vā etāni aṅgāni, yasya vā etāni ojasvīni bhavanti tad rāṣṭram ojasvī bhavati tāni evāsyaujasvīni karoti, kṣatrasya vā etāni aṅgāni, yasya vā etāni tejasvīni bhavanti tad rāṣṭraṃ tejasvī bhavati, tāni evāsya brahmaṇā tejasvīni karoti, bārhaspatyaścarur brahmaṇo gṛha iti, brahma vai bṛhaspati , rbṛhaspatipurohita khalu vai rāṣṭram ṛdhnoti, brahma vā etat purastād rāṣṭrasyātyauhīt , atho brahmaṇa eva rāṣṭram anukaṃ karoti , aindra ekādaśakapālo rājño gṛha iti , indriyaṃ vā indra, indriya eva pratitiṣṭhati , ādityaścarurmahiṣyā gṛha iti , iyaṃ vā aditi , rasyā evainaṃ mātrāṃ gamayati , imāṃ evainaṃ prajābhya upajīvanīyaṃ karoti, dhenurdakṣiṇā , etaddhyadityā rūpaṃ , nairṛtaścarurnakhāvapūtānāṃ parivṛktyā gṛha iti, nirṛtigṛhītā hi vā eṣā , athaitāṃ parivṛñjanti nirṛtimeva niravadāya , iyaṃ vā anumati , rasyā evainaṃ mātrāṃ gamayati , imāṃ evainaṃ prajābhya upajīvanīyaṃ karoti, śyenī vaṇḍāpasphurā dakṣiṇā , etaddhi nirṛtyā rūpaṃ, āgneyo'ṣṭākapālaḥ senānyo gṛha iti , agnirvai sarvā devatā , devatābhirevāsya senāmukhaṃ jityai saṃśyati, hiraṇyaṃ dakṣiṇā, satyaṃ vai hiraṇyam ,
satyenaiva jayati , āśvino dvikapālaḥ saṃgrahīturgṛha iti, rathareṣaṃ evāsmāttena niravadayate, savatyau dakṣiṇeti, savatyā iva hi savyasthasārathī rathamabhi, sāvitro'ṣṭākapālaḥ kṣatturgṛhe prasūtyai , atho saviteva hyeṣa prajābhyaḥ prasuvati, vāruṇo yavamayo daśakapālaḥ sūtasya gṛhe, mārutaḥ saptakapālo vaiśyasya grāmaṇyo gṛha iti, sūtamukhā vai viṭ kṣatramupatiṣṭhate, sūtamukhāṃ vāvāsmā etadviśaṃ mukhato'nnādyāyopadadhāti, pauṣṇaścarurbhāgadughasya gṛha iti, puṣṭirvai pūṣā, puṣṭimevāsya bhāge dadhāti, vaiṣṇavastrikapālastakṣarathakārayorgṛha iti, viṣṇurvai yajño , yajña eva pratitiṣṭhati, raudro gāvīdhukaścarurakṣāvāpasya gṛhe govikartasya ceti , antata evāsmāttena rudraṃ niravadayate , atho rudra iva hyetau paśū abhimanyete, ekādaśa vā etāni havīṃṣi , ekādaśākṣarā triṣṭub , vīryaṃ triṣṭub , vīrya eva pratitiṣṭhati, nānā vā eta eteṣāmāśiṣo'varundhate, yatsaha nirvapeyuraratninaḥ syu , raindra ekādaśakapālo rājño gṛha iti , indriyaṃ vā indra , ekadhā vā etadyajamāne yajñasyāśīḥ pratitiṣṭhati ,
aindro hi yajamānaḥ //
4.3.9 anuvākaḥ

indrāyāṃhomucā ekādaśakapālaṃ nirvapet , yadeva kiṃcārvācīnaṃ janitorenaḥ karoti tata enaṃ aṃhomuṅ muñcati , indrāya sutrāmṇā ekādaśakapālaṃ , ya evopavādī yo'bhidāsati tata enaṃ sutrāmā trāyate , athaitan maitrābārhaspatyaṃ , satyaṃ vai mitro , brahma bṛhaspatiḥ, satyaṃ caiva brahma cālabhya dīkṣate, kṣatraṃ vai mitro , brahma bṛhaspatiḥ, kṣatraṃ caiva brahma cālabhya dīkṣate, yasya rāṣṭraṃ śithiramiva syāt taṃ etena yājayen maitrābārhaspatyena, kṣatraṃ vai mitro , brahma bṛhaspati, rbrahmaṇi vā etat kṣatraṃ pratiṣṭhāpayati draḍhimne'śithiratvāya , athaite devasva , ete vai devānāṃ sūtā , ete savapataya , ete savasyeśate, ta enaṃ suvate, tasmādvā etamāhuḥ, pūrvedyurvā eṣa sūyate'bhitaśca sicyatā iti , athaiṣa māruta ekaviṃśatikapāla, strirvai saptasapta maruto , viṇ maruto , viśo vā etanmadhyataḥ sūyate, tasmādvā eṣa viśaḥ priyo , viśo hi madhyataḥ sūyate, varuṇasya vā abhiṣicyamānasyendriyaṃ vīryamapākrāmat , tat tredhābhavat, bhṛgustṛtīyamabhavat , śrāyantīyaṃ tṝtīyam , sarasvatīṃ tṝtīyaṃ prāviśat , yad bhārgavo hotā bhavati śrāyantīyaṃ brahmasāmaṃ sārasvatīrāpastadevendriyaṃ vīryaṃ teja āpnoti, vācā vā etamabhiṣiñcanti yamabhiṣiñcanti, vāk sarasvatī, sārasvatīrāpo , yat sārasvatībhiḥ sūyate yāvatyeva vāk tayā sūyate //
4.3.10 anuvākaḥ

apāṃ vā etāni citrāṇi , apāṃ vā etac citrāṇi saṃbharanti , apāmenaṃ citrirabhiṣiñcanti, citramasmin dadhati, tasmādvā eṣo'bhiṣiktaścitraṃ rājeti śrūyate , apāṃ hyenaṃ citrairabhiṣiñcanti, citramasmin dadhati, yathā vā idaṃ madhukṛto madhu saṃbharanyeaivaṃ vā etadapāmoṣadhīnāṃ rasaṃ saṃbharanti , apāmenaṃ oṣadhīnāṃ rasenābhiṣiñcanti, rasaṃ asmin dadhati, tasmādvā etamāhu , rasī rājā puṇyā iti , apāṃ hyenaṃ oṣadhīnāṃ rasenābhiṣiñcanti, rasaṃ asmin dadhati, varuṇasavo vā eṣa, vāruṇīrāpo , yadadbhirabhiṣiñcati varuṇamevainaṃ aka, rviṣuvān vai sarasvatī, sārasvatīrāpo , yat sārasvatībhiḥ sūyate viṣuvān bhavati, ṣoḍaśa grahā gṛhyante, ṣoḍaśa homā hūyante, tad dvātriṃśat , dvātriṃśadakṣarānuṣṭub, vāganuṣṭub , yāvatyeva vāk tayā sūyate //
iti khilakāṇḍe tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ//