Maitrayani Samhita · Chapter 4.11

yājyānuvākyāḥ
4.11.1 anuvākaḥ

indrāgnī rocanā divaḥ, pra carṣaṇibhyā , indrāgnī navatiṃ puraḥ, śnathad vṛtram //
juṣṭo damūnā atithirduroṇa imaṃ no yajñaṃ upayāhi vidvān /
viśvā agne abhiyujo vihatyā śatrūyatām ābharā bhojanāni //
agne śardha mahate saubhagāya tava dyumnāni uttamāni santu /
saṃ jāspatyaṃ suyamamākṛṇuṣva śatrūyatāmabhitiṣṭhā mahām̐si //
pra vāmarcany e ukthino nīthāvido jaritāraḥ /
indrāgnī iṣā āvṛṇe //
upo ha yadvidathaṃ vājino gur dhībhirviprāḥ pramatimichamānāḥ /
arvanto na kāṣṭhāṃ nakṣamāṇā indrāgnī johuvato naraste //
agnirdadāti satpatiṃ sāsāha yo yudhā nṛbhiḥ /
agniratyaṃ raghuṣyadaṃ jetāraṃ aparājitaṃ //
agnistuviśravastamaṃ tuvibrahmāṇaṃ uttamaṃ /
atūrtaṃ śrāvayatpatiṃ putraṃ dadāti dāśuṣe //
yā vāṃ santi puruspṛho niyuto dāśuṣe narā /
indrāgnī tābhirāgataṃ //
śuciṃ nu stomaṃ navajātamadyendrāgnī vṛtrahaṇā juṣethāṃ /
ubhā hi vāṃ suhavā johavīmi tā vājaṃ sadya uśate dheṣṭhā //
pūṣā gā anvetu naḥ, śukraṃ te anyat //
kṣetrasya patinā vayaṃ hiteneva jayāmasi /
gāmaśvaṃ poṣayitvnā ā sa no mṛḍātīdṛśe //
madhumatīr oṣadhīr dyāvā āpo madhuman no bhavatv antarikṣam /
kṣetrasya patirmadhumān no astvariṣyanto anvenaṃ carema //
saṃsamit //
sakhāyaḥ saṃ vaḥ samyañcamiṣaṃ stomaṃ cāgnaye /
varṣiṣṭhāya kṣitīnāṃ ūrjo naptre sahasvate //
vaiśvānaro na ūtyā, pṛṣṭo divi //
ṛtāvānaṃ vaiśvānaramṛtasya jyotiṣaspatim /
ajasraṃ gharmam īmahe //
vaiśvānara tava dhāmāni ācake yebhiḥ svarvidabhavo vicakṣaṇa /
jāta āpṛṇo bhuvanāni rodasī agne tā viśvā paribhūrasi tmanā //
iḍāmagne //
tvaṃ no agne sanaye dhanānāṃ yaśasaṃ kāruṃ kṛṇuhi stavānaḥ /
śakema karmāpasā navena devair dyāvāpṛthivī prāvataṃ naḥ //
vaiśvānarasya sumatau syāma rājā hi kaṃ bhuvanānāmabhiśrīḥ /
ito jāto viśvamidaṃ vicaṣṭe vaiśvānaro yatate sūryeṇa //
asmākamagne maghavatsu dhārayānāmi kṣatramajaraṃ suvīraṃ /
vayaṃ jayema śatinaṃ sahasriṇaṃ vaiśvānara vājamagne tavotibhiḥ //
viśvaṃ vivyāca pṛthivīva puṣṭamanyamanyat pratigṛbhṇātyāyat /
vaiśvānarasya mahato mahimnā syonaṃ annaṃ madhumanme kṛṇomi //
sa jāyamānaḥ parame vyomani vratāni agnir vratapā arakṣata /
vyantarikṣamamimīta sukraturvaiśvānaro mahinā nākamaspṛśat //
yathā ha tyat //
trīṇyāyūṃṣi tava jātavedastisra ājānīruṣasaste agne /
tābhirdevānāmavo yakṣi vidvānathā bhava yajamānāya śaṃ yoḥ //
ni agniṃ jātavedasaṃ hotravāhaṃ yaviṣṭhyam /
dadhātā devaṃ ṛtvijaṃ //
iḍāyāstvā pade vayam , dadhikrāvṇo akāriṣaṃ //
dadhikrāvāṇaṃ bubudhāno agnim upa bruva uṣasaṃ sūryaṃ gāṃ /
bradhnaṃ maṃścatorvaruṇasya babhruṃ te viśvāsmad duritā yāvayantu //
agnir hotā nyasīdadyajīyānupasthe mātuḥ surabhā uloke /
yuvā kaviḥ puruniṣṭha ṛtāvā dhartā kṛṣṭīnāṃ uta madhya iddhaḥ //
sādhvīmakardevavītiṃ no adya yajñasya jihvāmavidāma guhyam /
sa āyurāgāt surabhirvasāno bhadrāmakardevahūtiṃ no adya //
yac ciddhi te //
mahaścidagnā enaso abhīka ūrvāddevānāṃ uta martyānāṃ /
mā te sakhāyaḥ sadamid riṣāma yachā tokāya tanayāya śaṃ yoḥ //
mahī dyauḥ pṛthivī ca naḥ //
ghṛtavatī bhuvanānāmabhiśriyorvī pṛthvī madhudughe supeśasā /
dyāvāpṛthivī varuṇasya dharmaṇā viṣkabhite ajare bhūriretasā //
4.11.2 anuvākaḥ

pṛthupājā, staṃ sabādhaḥ //
īḍe agniṃ vipaścitaṃ girā yajñasya sādhanaṃ /
śruṣṭīvānaṃ dhitāvānaṃ //
agne śakema te vayaṃ yamaṃ devasya vājinaḥ /
ati dveṣāṃsi tarema //
upa tvā raṇvasaṃdṛśaṃ prayasvantaḥ sahaskṛta /
agne saṃsṛjmahe giraḥ //
upa chāyāmiva ghṛṇeraganma śarma te vayam /
agne hiraṇyasaṃdṛśaḥ //
agnir vṛtrāṇi jaṅghanat , tvaṃ somāsi satpati , ragnīṣomā yuvametāni, śrīṇāṃ udāraḥ //
somasya mā tavasaṃ vakṣyagne vahniṃ cakartha vidathe yajadhyai /
devaṃ achā dīdyad yuñje adrim̐ śamāye agne tanvaṃ juṣasva //
somāpūṣaṇā jananā rayīṇāṃ jananā divo jananā pṛthivyāḥ /
jātau viśvasya bhuvanasya gopau devā akṛṇvannamṛtasya nābhim //
imau devau jāyamānau juṣantemau tamāṃsi gūhatām ajuṣṭā /
ābhyāmindraḥ pakvamāmāsvantaḥ somāpūṣabhyāṃ janadusriyāsu //
uta no brahman haviṣa uktheṣu devahūtamaḥ /
śaṃ naḥ śocā marudvṛdho'gne sahasrasātamaḥ //
nū no rāsva sahasravat tokavat puṣṭimadvasu /
dyumadagne suvīryaṃ varṣiṣṭhamanupakṣitaṃ //
tvā yujā tava tat soma sakhya indro apo manave sasrutaskaḥ /
ahannahimariṇātsapta sindhūnapāvṛṇodapihiteva khāni //
ṛdūdareṇa sakhyā saceya yo mā na riṣyeddharyaśva pītaḥ /
ayaṃ yaḥ somo nyadhāyyasme tasmā indraṃ pratiramemyāyuḥ //
tvaṃ no agne, sa tvaṃ no agne , agniṃ vaḥ pūrvyaṃ girā //
makṣū devavato rathaḥ śūro vā pṛtsu kāsucit /
devānāṃ ya inmano yajamānā iyakṣati abhīdayajvano bhuvat //
nakiṣṭaṃ karmaṇā naśan na prayoṣan na yoṣati /
devānāṃ ya inmano yajamānā iyakṣati abhīdayajvano bhuvat //
asadatra suvīryamuta tyadāśvaśvyam /
de vānāṃya inmano yajamānā iyakṣati abhīdayajvano bhuvat //
upakṣaranti sindhavo mayobhuva ījānaṃ ca yakṣyamāṇaṃ ca dhenavaḥ /
pṛṇantaṃ ca papuriṃ ca śravasyavo ghṛtasya dhārā upayanti viśvataḥ //
somārudrā yuvaṃ etāni asme viśvā tanūṣu bheṣajāni dhattaṃ /
avasyataṃ muñcataṃ yan no asti tanūṣu baddhaṃ kṛtameno asmat //
somārudrā dhārayethāṃ asuryaṃ pra vāṃ iṣṭayo'ramaśnuvantu /
damedame sapta ratnā dadhānā śaṃ no bhūtaṃ dvipade śaṃ catuṣpade //
somārudrā vivṛhataṃ viṣūcīmamīvā yā no gayamāviveśa /
āre bādhethāṃ nirṛtiṃ parācairasme bhadrā sauśravasāni santu //
tigmāyudhau tigmahetī suśevau somārudrā iha su mṛḍataṃ naḥ /
mumuktamasmān grasitānabhīke prayacchataṃ vṛṣaṇā śaṃtamāni //
agnāviṣṇū sajoṣasā , agnāviṣṇū mahi dhāma priyaṃ vāṃ //
agnāviṣṇū mahi tad vāṃ mahitvaṃ vītho ghṛtasya guhyā juṣāṇā /
dame dame suṣṭutī vāvṛdhānā nu vāṃ jihvā ghṛtamācaraṇyat //
pāvakā naḥ sarasvatī //
sarasvatyabhi no neṣi vasyo māpaspharīḥ payasā mā nā ādhak /
juṣasva naḥ sakhyā veśyā ca mā tvat kṣetrāṇyaraṇyāni ganma //
ā no divaḥ //
bṛhaspate juṣasva no havyāni viśvadevya /
rāsva ratnāni dāśuṣe //
evā pitre viśvadevāya vṛṣṇe yajñairvidhema namasā havirbhiḥ /
bṛhaspate suprajā vīravanto vayaṃ syāma patayo rayīṇāṃ //
ā no mitrāvaruṇā ghṛtairgavyūtimukṣataṃ /
madhvā rajāṃsi sukratū //
pra bāhavā sisṛtaṃ jīvase nā ā no gavyūtimukṣataṃ ghṛtena /
ā no jane śravayataṃ yuvānā śrutaṃ me mitrāvaruṇā havemā //
aurvabhṛguvac śucimapnavānavadāhuve /
agniṃ samudravāsasaṃ //
ā savaṃ savitur yathā bhagasyeva bhujiṃ huve /
agniṃ samudravāsasaṃ //
huve vātasvanaṃ kaviṃ parjanyakradyaṃ sahaḥ /
agniṃ samudravāsasaṃ //
vṛṣā soma dyumaṃ asi //
ā ye tanvanti raśmibhistiraḥ samudramarṇavaṃ /
marudbhiragnā āgahi //
ā vo yantūdavāhāso adya vṛṣṭim̐ ye viśve maruto junanti /
ayaṃ yo agnirmarutaḥ samiddha etaṃ juṣadhvaṃ kavayo yuvānaḥ //
yaṃ tvā devāpiḥ śuśucāno agna ārṣṭiṣeṇo manuṣyaḥ samīdhe /
viśvebhirdevairanumadyamānaḥ pra parjanyam īrayā vṛṣṭimantam //
agne bādhasva vi mṛdho vi durgahāpāmīvāṃ apa rakṣāṃsi sedha /
asmātsamudrād bṛhato divo no'pāṃ bhūmānaṃ upa naḥ sṛjeha //
priyā vo nāma huve turāṇāmā yat tṛpanmaruto vāvaśānaḥ //
śriyase kaṃ bhānubhiḥ saṃmimikṣire te raśmibhista ṛkvabhiḥ sukhādayaḥ /
te vāśīmanta iṣmiṇo abhīravo vidre priyasya mārutasya dhāmnaḥ //
maruto yaddha vo divaḥ //
praiṣāmajmeṣu vithureva rejate bhūmir yāmeṣu yaddha yuñjate śubhe /
te krīḍayo dhunayo bhrājadṛṣṭyaḥ svayaṃ mahitvaṃ panayanta dhūtayaḥ //
4.11.3 anuvākaḥ

kayā śubhā savayasaḥ sanīḍāḥ samānyā marutaḥ saṃmimikṣuḥ /
kayā matī kutā etāsa ete'rcanti śuṣmaṃ vṛṣaṇo vasūyā //
kasya brahmāṇi jujuṣur yuvānaḥ ko adhvare marutā āvavarta /
śyenamiva dhrajato antarikṣe kena mahā manasā rīramāma //
kutastvamindra māhinaḥ sanneko yāsi satpate kiṃ ta itthā /
saṃpṛcchase samarāṇaḥ śubhānairvocestanno harivo yatte asme //
brahmāṇi me matayaḥ śaṃ sutāsaḥ śuṣma iyarti prabhṛto me adriḥ /
āśāsate pratiharyanytaḥ ukthemā harī vahatastā no accha //
ato vayamantamebhir yujānāḥ svakṣatrebhistanvaḥ śumbhamānāḥ /
mahobhirekamupayujmahe nvindraḥ svadhāmanu hi no babhūtha //
kva syā vo marutaḥ svadhāsīdyanmāmekaṃ samadhattāhihatye /
ahaṃ hyugrastaviṣastuviṣmān viśvasya śatroranamaṃ vadhasnaiḥ //
bhūri cakartha yujyebhirasme samānebhir vṛṣabha paum̐syebhiḥ /
bhūrīṇi hi kṛṇavāmā śaviṣṭhendraḥ kṛtvā maruto yadvaśāma //
vadhīm̐ vṛtraṃ maruta indriyeṇa svena bhāmena taviṣo babhūvān /
ahametā manave viśvaścandrāḥ sugā apaścakara vajrabāhuḥ //
anuttamā te maghavan nakirṇu na tvāvaṃ asti devatā vidānaḥ /
na jāyamāno naśate na jāto yāni kariṣyā kṛṇuhi pravṛddha //
ekasya cin me vibhvastv ojo yā nu dadhṛṣvān kṛṇavai manīṣā //
ahaṃ hyugro maruto vidāno yāni cyavamindrā idīśa eṣām //
amandanmā marutaḥ stomo atra yanme naraḥ śrutyaṃ brahma cakra /
indrāya vṛṣṇe sumakhāya mahyaṃ sakhye sakhāyastanve tanūbhiḥ //
evedete prati mā rocamānā anedyaḥ śravā eṣo dadhānāḥ /
saṃcakṣyā marutaścandravarṇā achānta me chadayāthā ca nūnaṃ //
ko nv atra maruto māmahe vaḥ prayātana sakhīm̐rachā sakhāyaḥ /
manmāni citrā apivātayanta eṣāṃ bhūta navedā ma ṛtānāṃ //
ā yad duvasyād duvase na kārurasmām̐ścakre mānyasya medhā /
o ṣū varta maruto vipramachemā brahmāṇi jaritā vo arcat //
eṣa vaḥ stomo maruta iyaṃ gīrmāndāryasya mānyasya kāroḥ /
eṣā yāsīṣṭa tanve vayāṃ vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum //
4.11.4 anuvākaḥ

indraṃ vo viśvataspari havāmahe janebhyaḥ /
asmākamastu kevalaḥ //
ā te śuṣmo vṛṣabha etu paścādottarādadharādā purastāt /
ā viśvato abhi sametvarvāṅ indra dyumnaṃ svarvad dhehyasme //
maruto yaddha vo divo , yā vaḥ śarma //
ā tū na indra vṛtrahannasmākamardhamāgahi /
mahānmahībhirūtibhiḥ //
tvaṃ mahaṃ indra tubhyam̐ ha kṣā anu kṣatraṃ maṃhanā manyata dyauḥ /
tvaṃ vṛtraṃ śavasā jaghanvāntsṛjaḥ sindhūm̐rahinā jagrasānān //
maruto yaddha vo balaṃ janaṃ acucyavītana /
girīṃracucyavītana //
ṛṣṭayo vo maruto aṃsayoradhi sahā ojo bāhvorvo balaṃ hitaṃ /
nṛmṇā śīrṣasvāyudhā ratheṣu no viśvā vaḥ śrīradhi tanūṣu pipiśe //
purutrā hi sadṛṅṅ asi viśo viśvā anu prabhuḥ /
samatsu tvā havāmahe //
samatsv agnimavase vājayanto havāmahe /
vājeṣu citrarādhasaṃ //
agne nayā , ā devānāṃ , tvamagne vratapā asi, yadvo vayam //
tvamagne vratabhṛc śuciragne devaṃ ihāvaha /
upa yajñaṃ haviśca naḥ //
vratā nu bibhrad vratapā adabdho yajāno devo ajaraḥ suvīraḥ /
dadhadratnāni sumṛḍīko agne gopāya no jīvase jātavedaḥ //
śreṣṭham̐ yaviṣṭha bhāratāgne dyumantamābhara /
vaso puruspṛhaṃ rayim //
tubhyaṃ bharanti kṣitayo yaviṣṭha balimagne antitā ota dūrāt /
ā bhandiṣṭhasya sumatiṃ cikiddhi mahatte agne mahi śarma bhadram //
tvāmagne vājasātamaṃ viprā vardhanti suṣṭutaṃ /
sa no rāsva suvīryam //
ayaṃ no agni , ranīkair dveṣo ardaya, sainānīkena , idaṃ viṣṇuḥ, pra tadviṣṇuḥ //
ā vo rājānaṃ adhvarasya rudraṃ hotāraṃ satyayajaṃ rodasyoḥ /
agniṃ purā tanayitnoracittāddhiraṇyarūpamavase kṛṇudhvaṃ //
kaddhiṣyāpusu vṛdhasāno agne kadvātāya pratavase śubham̐ye /
parijmane nāsatyāya kṣe bravaḥ kadagne rudrāya nṛghne //
ukṣānnāya vaśānnāya //
vātopadhūta iṣito vaśaṃ anu triṣu yadannā veviṣadvitiṣṭhase /
ā te yatante rathyo yathā pṛthak śardhām̐syagne ajarāṇi dhakṣataḥ //
4.11.5 anuvākaḥ

kṛṇuṣva pājā iti pañca //
sa te jānāti sumatiṃ yaviṣṭha ya īvate brahmaṇe gātumairat /
viśvāni asmai sudināni rāyo dyumnāni aryo vi duro abhidyaut //
sedagne astu subhagaḥ sudānuryastvā nityena haviṣā ya ukthaiḥ /
piprīṣati sva āyuṣi duroṇe viśvedasmai sudinā sāsadiṣṭiḥ //
arcāmi te sumatiṃ ghoṣyarvāk saṃ te vāvātā jaratāmiyaṃ gīḥ /
svaśvāstvā surathā marjayemāsme kṣatrāṇi dhārayeranu dyūn //
iha tvā bhūryācaredupa tman doṣāvastar dīdivāṃsaṃ anu dyūn /
krīḍantastvā sumanasaḥ sapemābhi dyumnā tothivāṃso janānāṃ //
yastvā svaśvaḥ suhiraṇyo agna upayāti vasumatā rathena /
tasya trātā bhavasi tasya sakhā yasta ātithyamānuṣag jujoṣat //
maho rujāmi bandhutā vacobhistanmā pitur gotamādanviyāya /
tvaṃ no asya vacasaścikiddhi hotaryaviṣṭha sukrato damūnāḥ //
asvapnajastaraṇayaḥ suśevā atandrāso'vṛkā aśramiṣṭhāḥ /
te pāyavaḥ sadhryañco niṣadyāgne tava naḥ pāntvamūra //
ye pāyavo māmateyaṃ te agne paśyanto andhaṃ duritādarakṣan /
rarakṣa tānsuyakṛto viśvavedā dipsantā id ripavo nāha debhuḥ //
tvayā vayaṃ sadhanyastvotāstava praṇītyaśyāma vājān /
ubhā śaṃsā sūdaya satyatāte'nuṣṭhuyā kṛṇuhyahrayāṇa //
ayā te agne samidhā vidhema prati stomaṃ śasyamānaṃ gṛbhāya /
dahāśaso rakṣasaḥ pāhyasmān druho nido mitramaho avadyāt //
agnī rakṣāṃsi sedhati śukraśociramaryaḥ ṛ /
śuciḥ pāvaka īḍyaḥ //
tvaṃ naḥ soma viśvataḥ //
4.11.6 anuvākaḥ

yukvānaḥ hi devahūtamān //
uta no deva devaṃ achā voco viduṣṭaraḥ /
śradviśvā vāryā kṛdhi //
tvaṃ ha yadyaviṣṭhya sahasaḥ sūna āhuta /
ṛtāvā yajñiyo bhuvaḥ //
ayamagniḥ sahasriṇaḥ //
taṃ nemim ṛbhavo yathā namasva sahūtibhiḥ /
nedīyo yajñamaṅgiraḥ //
tasmai nūnaṃ abhidyave vācā virūpa nityayā /
vṛṣṇe codasva suṣṭutim //
kamu ṣvidasya senayāgnerapākacakṣasaḥ /
paṇiṃ goṣu starāmahe //
mā no devānāṃ viśaḥ prasnātīrivosrāḥ /
kṛśaṃ na hāsuraghnyāḥ //
mā naḥ samasya dūḍhyaḥ paridveṣaso aṃhatiḥ /
ūrmirna nāvamāvadhīt //
namaste agnā ojase gṛṇanti deva kṛṣṭayaḥ /
amairamitramardaya //
imaṃ yajñaṃ idaṃ vaco jujuṣāṇa upāgahi /
soma tvaṃ no vṛdhe bhava //
kuvit su no gaiṣṭaye'gne saṃveṣiṣo rayim /
urukṛduru ṇaskṛdhi //
mā no asminmahādhane parā vargbhārabhṛdyathā /
saṃvargam̐ saṃ rayiṃ jaya //
yasyājuṣan namasvinaḥ śamīmadurmakhasya vā /
taṃ hedagnirvidhāvati //
anyamasmad bhiyā iyam agne siṣaktu ducchunā /
vardhā no amavac śavaḥ //
iti khilakāṇḍe ekādaśaḥ prapāṭhakaḥ//