Maitrayani Samhita · Chapter 4.10

yājyānuvākyāḥ
4.10.1 anuvākaḥ

agnir vṛtrāṇi jaṅghanad draviṇasyurvipanyayā /
samiddhaḥ śukra āhutaḥ //
tvaṃ somāsi satpatistvaṃ rājota vṛtrahā /
tvaṃ bhadro asi kratuḥ //
agnirmūrdhā, bhuvo yajñasya //
piprīhi devaṃ uśato yaviṣṭha vidvaṃ ṛtūm̐r ṛtupate yajeha /
ye daivyā ṛtvijastebhiragne tvaṃ hotṝṇāmasyāyajiṣṭhaḥ //
agne yadadya viśo adhvarasya hotaḥ pāvakaśoce veṣṭvaṃ hi yajvā /
ṛtā yajāsi mahinā vi yad bhūrhavyā vaha yaviṣṭha yā te adya //
pṛthupājā amaryonā ghṛtanirṇik svāhutaḥ /
agniryajñasya havyavāṭ //
taṃ sabādho yatasruca itthā dhiyā yajñavantaḥ /
ācakruragnimūtaye //
agne rakṣā ṇo aṃhasaḥ prati ṣma deva rīṣataḥ /
tapiṣṭhairajaro daha //
tvaṃ naḥ soma viśvato rakṣā rājannaghāyataḥ /
na riṣyet tvāvataḥ sakhā //
vaiśvānaro na ūtyā, pṛṣṭo divi //
viśvāni no durgahā jātavedaḥ sindhuṃ na nāvā duritāni parṣi /
agne atrivan namasā gṛṇāno'smākaṃ bodhyavitā tanūnāṃ //
agne tvaṃ pārayā navyo asmānsvaigstibhirati durgāṇi viśvā /
pūśca pṛthvī bahulā na urvī bhavā tokāya tanayāya śaṃ yoḥ //
agnāviṣṇū sajoṣasemā vardhantu vāṃ giraḥ /
dyumnairvājebhirāgataṃ //
agnāviṣṇū mahi dhāma priyaṃ vāṃ pātho ghṛtasya guhyāni nāma /
damedame sapta ratnā dadhānā prati vāṃ jihvā ghṛtamuccaraṇyat //
pāvakā naḥ sarasvatī vājebhirvājinīvatī /
yajñaṃ vaṣṭu dhiyāvasuḥ //
ā no divo bṛhataḥ parvatādā sarasvatī yajatā gantu yajñaṃ /
havaṃ devī jujuṣāṇā ghṛtācī śagmāṃ no vācaṃ uśatī śṛṇotu //
ye te sarasva ūrmayo madhumanto ghṛtaścutaḥ /
teṣāṃ te sumnamīmahe //
yasya vrataṃ paśavo yanti sarve yasya vrataṃ upatiṣṭhantā āpaḥ /
yasya vrate puṣṭipatir niviṣṭastaṃ sarasvantamavase huvema //
agniḥ pratnena manmanā śumbhānastanvaṃ svām /
kavirvipreṇa vāvṛdhe //
soma gīrbhiṣṭvā vayaṃ vardhayāmo vacovidaḥ /
sumṛḍīko nā āviśa //
tvamagne vīravadyaśo devaśca savitā bhagaḥ /
ditiśca dāti vāryam //
tvaṃ bhago nā ā hi ratnamiṣe parijmeva kṣayasi dasmavarcāḥ /
agne mitro na bṛhata ṛtasyāsi kṣattā vāmasya deva bhūreḥ //
preddho agne //
imo agne vītatamāni havyājasro vakṣi devatātimaccha /
prati na īm̐ surabhīṇi vyantu //
agnā āyūṃṣi pavase , agnir ṛṣiḥ //
taṃ hi śasvantā īḍate srucā devaṃ ghṛtaścutā /
agniṃ havyāya voḍhave //
agnimagniṃ havīmabhiḥ sadā havanta viśpatim /
havyavāhaṃ purupriyam //
agne pāvaka rociṣā, sa naḥ pāvaka dīdivo , agniḥ śucivratatamā , udagne śucayastava //
sa havyavāḍ amartya uśig dūtaścanohitaḥ /
agnirdhiyā samṛṇvati //
agniṃ stomena bodhaya samidhāno amartyam /
havyā deveṣu no dadhat //
kimitte viṣṇo paricakṣyaṃ bhūt pra yadvavakṣe śipiviṣṭo asmi /
mā varpo asmadapagūha etadyadanyarūpaḥ samitha babhūtha //
pra tatte adya śipiviṣṭa nāmāryaḥ śam̐sāmi vayunāni vidvān /
taṃ tvā gṛṇāmi tavasaṃ atavyān kṣayantamasya rajasaḥ parāke //
sutrāmāṇaṃ pṛthivīṃ dyāmanehasaṃ suśarmāṇaṃ aditiṃ supraṇītim /
daivīṃ nāvaṃ svaritrāmanāgasaṃ asravantīmāruhemā svastaye //
mahīm ū ṣu mātaraṃ suvratānāṃ ṛtasya patnīmavase huvema /
tuvikṣatrāmajarantīmurūcīṃ suśarmāṇaṃ aditiṃ supraṇītim //
agnīṣomā savedasā sahūtī vanataṃ giraḥ /
saṃ devatrā babhūvathuḥ //
yuvaṃ etāni divi rocanāni agniśca soma sakratū adhattaṃ /
yuvaṃ sindhūm̐rabhiśasteravadyādagnīṣomā amuñcataṃ gṛbhītān //
4.10.2 anuvākaḥ

agnā āyāhi vītaye gṛṇāno havyadātaye /
ni hotā satsi barhiṣi //
agniṃ dūtaṃ vṛṇīmahe hotāraṃ viśvavedasaṃ /
asya yajñasya sukratum //
agnināgniḥ samidhyate kavirgṛhapatir yuvā /
havyavāḍ juhvāsyaḥ //
agnir vṛtrāṇi jaṅghanat , agniṃ stomena bodhaya , agnā āyūṃṣi pavase , agne tamadyā, ābhiṣṭe adya //
ebhirno arkairbhavā no arvāṅ svarṇa jyotiḥ /
agne viśvebhiḥ sumanā anīkaiḥ //
adhā hyagne //
agneḥ stomaṃ manāmahe sidhramadya divispṛśaḥ /
devasya draviṇasyavaḥ //
agnā yo maryo u duvo dhiyaṃ jujoṣa dhītibhiḥ /
bhasannu ṣa pra pūrvya iṣaṃ vurītāvase //
tvamagne saprathā asi juṣṭo hotā vareṇyaḥ /
tvayā yajñaṃ vitanvate //
vṛṣā soma dyumaṃ asi vṛṣā deva vṛṣavrataḥ /
vṛṣā dharmāṇi dadhiṣe //
agnirjāto arocata ghnan dasyūn jyotiṣā tamaḥ /
avindad gā apaḥ svaḥ //
agre bṛhan //
imaṃ me varuṇa śrudhī havamadyā ca mṛḍaya /
tvāmavasyurācake //
tat tvā yāmi , agnināgniḥ //
tvaṃ hyagne agninā vipro vipreṇa santsatā /
sakhā sakhyā samidhyase //
pra sa mitra marto astu prayasvān yasta āditya śikṣati vratena /
na hanyate na jīyate tvoto nainamam̐ho aśnotyantito na dūrāt //
anamīvāsā (anamīmāsā) īḍayā madanto mitajñavo varimannā pṛthivyāḥ /
ādityasya vrataṃ upakṣiyanto vayaṃ mitrasya sumatau syāma //
tat sūryasya devatvaṃ tanmahitvaṃ madhyā kartorvitataṃ saṃjabhāra /
yadedayukta haritaḥ sadhasthādād rātrī vāsastanute simasmai //
bhadrā aśvā haritaḥ sūryasya citrā etagvā anumādyāsaḥ /
namasyanto diva ā pṛṣṭhamasthuḥ pari dyāvāpṛthivī yanti sadyaḥ //
tvamagne vratapā asi //
yadvo vayaṃ pramināma vratāni viduṣāṃ devā aviduṣṭarāsaḥ /
agniṣ ṭadviśvamāpṛṇāti vidvān yebhirdevaṃ ṛtubhiḥ kalpayāti //
agne naya //
ā devānāmapi panthāmaganma yac śaknavāma tadanu pravoḍhum /
agnirvidvāntsa yajātsedu hotā so adhvarāntsa ṛtūn kalpayāti //
agniḥ śucivratatamā , udagne śucayastava , akrandadagni, rnaktoṣāsā//
āyāhi tapasā janiṣvāgne pāvako arciṣā /
upemāṃ suṣṭutiṃ mama //
ā no yāhi tapasā janiṣvāgne pāvaka dīdyat /
havyā deveṣu no dadhat //
4.10.3 anuvākaḥ

abhi tvā deva savitarīśānaṃ vāryāṇāṃ /
sadāvan bhāgaṃ īmahe //
mahī dyauḥ pṛthivī ca na, stvāmagne puṣkarādadhi, tamu tvā dadhyaṅṅ ṛṣi, stamu tvā pāthyo vṛṣā //
uta bruvantu jantavā udagnirvṛtrahājani /
dhanaṃjayo raṇe raṇe //
ā yaṃ haste na khādinaṃ śiśuṃ jātaṃ na bibhrati /
viśāmagniṃ svadhvaram //
pra devaṃ devavītaye bharatā vasuvittamaṃ /
ā sve yonau niṣīdatu //
ā jātaṃ jātavedasi priyaṃ śiśītātithim /
syona ā gṛhapatim //
agnināgni, stvaṃ hyagne agninā //
taṃ marjayanta sukratuṃ puroyāvānaṃ ājiṣu /
sveṣu kṣayeṣu vājinaṃ //
yajñena yajñamayajanta devāstāni dharmāṇi prathamāni āsan /
te ha nākaṃ mahimānaḥ sacanta yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ //
samidho agnā ājyasya vyantu, tanūnapādagnā ājyasya vetu , iḍo agnā ājyasya vyantu, barhiragnā ājyasya vetu, duro agnā ājyasya vyantu ,
uṣāsānaktāgnā ājyasya vītām ,daivyā hotārāgnā ājyasya vītām , tisro devīragnā ājyasya vyantu svāhā , agniṃ svāhā, somaṃ svāhā , agniṃ svāhā ,
agniṃ hotrāt svāhā, devā ājyapā juṣāṇā agnā ājyasya vyantu //
agne yaṃ yajñamadhvaraṃ viśvataḥ paribhūrasi /
sa iddeveṣu gacchati //
tvaṃ naḥ soma viśvato , agnirmūrdhā, bhuvo yajñasya //
soma yāste mayobhuva ūtayaḥ santi dāśuṣe /
tābhir no'vitā bhava //
yā te dhāmāni divi yā pṛthivyāṃ yā parvateṣv oṣadhīṣvapsu /
tebhir no viśvaiḥ sumanā aheḍan rājansopāma prati havyā gṛbhāya //
tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi /
dhiyo yo naḥ pracodayāt //
acittī yaccakṛmā daivye jane dīnairdakṣaiḥ prabhūtī puruṣatvatā /
deveṣu ca savitarmānuṣeṣu ca tvaṃ no atra suvatādanāgasaḥ //
pāvakā naḥ sarasva, tyā no divaḥ //
pūṣā gā anvetu naḥ pūṣā rakṣatvarvataḥ /
pūṣā vājaṃ sanotu naḥ //
śukraṃ te anyadyajataṃ te anyadviṣurūpe ahanī dyaurivāsi /
viśvā hi māyā avasi svadhāvo bhadrā te pūṣanniha rātirastu //
iheha vaḥ svatavasaḥ kavayaḥ sūryatvacaḥ /
yajñaṃ marutā āvṛṇe //
pra citramarkaṃ gṛṇate turāya mārutāya svatavase bharadhvaṃ /
ye sahām̐si sahasā sahante rejate agne pṛthivī makhebhyaḥ //
viśve devā ṛtāvṛdha ṛtubhirhavanaśrutaḥ /
juṣantāṃ yujyaṃ payaḥ //
viśve devāso asridhā ehimāyāso adruhaḥ /
medhaṃ juṣanta vahnayaḥ //
dyāvā naḥ pṛthivī imaṃ sidhram adya divispṛśam /
yajñaṃ deveṣu yacchatām //
pra pūrvaje pitarā navyasībhir gīrbhiḥ kṛṇudhvaṃ sadane ṛtasya /
ā no dyāvāpṛthivī daivyena janena yātaṃ mahi vāṃ varūthaṃ //
sa havyavā, ḍagniṃ stomena //
devaṃ barhirvasuvane vasudheyasya vetu, devīr dvāro vasuvane vasudheyasya vyantu, devī uṣāsānaktā vasuvane vasudheyasya vītām , devī joṣṭre vasuvane vasudheyasya vītām ,
devī ūrjāhutī vasuvane vasudheyasya vītām , devā daivyā hotārā vasuvane vasudheyasya vītām , devīstisrastisro devīrvasuvane vasudheyasya vyantu, devo narāśaṃso vasuvane vasudheyasya vetu, devo agniḥ sviṣṭakṛt sudraviṇā mandraḥ kaviḥ satyamanmāyajī hotā hoturhoturāyajīyān agne yān devānayāḍ yaṃ apiprerye te hotre amatsata tāṃ sasanuṣīm̐ hotrāṃ devaṃgamāṃ divi deveṣu yajñamerayemaṃ , sviṣṭakṛc cāgne hotābhūr
vasuvane vasudheyasya namovāke vīhi // vāje vāje śaṃ no bhavantu //
4.10.4 anuvākaḥ

pra devaṃ devyā dhiyā bharatā jātavedasaṃ /
havyā no vakṣadānuṣak //
ayamu ṣya pra devayur hotā yajñāya nīyate /
ratho na yorabhīvṛto ghṛṇīvāñ cetati tmanā //
ayamagniruruṣyatyamṛtādiva janmanaḥ /
sahasaścitsahīyān devo jīvātave kṛtaḥ //
iḍāyāstvā pade vayam //
agne viśvebhiḥ svanīka devair ūrṇāvantaṃ prathamaḥ sīda yonim /
kulāyinaṃ ghṛtavantaṃ savitre yajñaṃ naya yajamānāya sādhu //
sīda hota, rni hotā //
tvaṃ dūtastvamu naḥ paraspāstvaṃ vasyā ā vṛṣabha praṇetā /
agne tokasya nastane tanūnāmaprayucchan dīdyad bodhi gopāḥ //
agninā rayimaśnavat poṣameva divedive /
yaśasaṃ vīravattamaṃ //
gayasphāno amīvahā vasuvit puṣṭivardhanaḥ /
sumitraḥ soma no bhava //
indrāgnī rocanā divaḥ pari vājeṣu bhūṣathaḥ /
tad vāṃ ceti pra vīryam //
pra carṣaṇibhyaḥ pṛtanāhaveṣu pra pṛthivyā riricāthe divaśca /
pra sindhubhyaḥ pra giribhyo mahitvā prendrāgnī viśvā bhuvanātyanyā //
maruto yaddha vo divaḥ sumnāyanto havāmahe /
ā tū nā upagantana //
yā vaḥ śarma śaśamānāya santi tridhātūni dāśuṣe yacchatādhi /
asmabhyaṃ tāni maruto viyanta rayiṃ no dhatta vṛṣaṇaḥ suvīraṃ //
imaṃ me varuṇa, tattvā yāmi, kayā naḥ, ko adya, piprīhi devān , agne yadadya , apsvagne sadhiṣṭava //
apsu me somo abravīdantarviśvāni bheṣajā /
āpaśca viśvaśaṃbhuvaḥ //
uduttamaṃ varuṇa pāśamasmat //
ava te heḍo varuṇa namobhirava yajñebhir īmahe havirbhiḥ /
kṣayann asmabhyamasura pracetā rājann enāṃsi śiśrathaḥ kṛtāni //
tvaṃ no agne varuṇasya vidvān devasya heḍo'vayāsisīṣṭhāḥ /
yajiṣṭho vahnitamaḥ śośucāno viśvā dveṣāṃsi pramumugdhyasmat //
sa tvaṃ no agne'avamo bhavotī nediṣṭho asyā uṣaso vyuṣṭau /
ava yakṣva no varuṇaṃ rarāṇo vīhi mṛḍīkaṃ suhavo na edhi //
4.10.5 anuvākaḥ

agnir vṛtrāṇi jaṅghanat , tvaṃ somāsi satpatiḥ //
anīkair dveṣo ardayāgne viśvābhirūtibhiḥ /
rayiṃ no dhehi yajñiyam //
sainānīkena suvidatro asme yaṣṭā devaṃ āyajiṣṭhaḥ svasti /
adabdho gopā uta naḥ paraspā agne dyumaduta revaddidīhi //
piprīhi devā, nā devānāṃ //
sāṃtapanā idaṃ havirmarutastajjujuṣṭana /
yuṣmākotī riśādasaḥ //
yo no maruto abhi durhṛṇāyustiraścittāni vasavo jighāṃsati /
druhaḥ pāśān prati sa mucīṣṭa tapiṣṭhena hanmanā hantanā taṃ //
agniḥ pratnena manmanā, soma gīrbhiṣṭvā vayam //
gṛhamedhāsā āgata maruto māpabhūtana /
imā havyā jujuṣṭana //
pra budhnyā va īrate mahām̐si pra nāmāni prayajyavastiradhvaṃ /
sahasriyaṃ damyaṃ bhāgametaṃ gṛhamedhīyaṃ maruto juṣadhvaṃ //
preddho agna , imo agne //
agnimīḍe purohitaṃ yajñasya devaṃ ṛtvijaṃ /
hotāraṃ ratnadhātamaṃ //
vṛṣā soma dyumaṃ asi //
krīḍam̐ vaḥ śardho mārutamanarvāṇaṃ ratheśubham /
kaṇvā abhi pragāyata //
atyāso na ye marutaḥ svañco yakṣadṛśo na śubhayanta maryāḥ /
te harye ḥṣṭhāḥ śiśavo na śubhrā vatsāso na prakrīḍinaḥ payodhāḥ //
taṃ hi śaśvanto , agnimagnim //
indrāgnī navatiṃ puro dāsapatnīradhūnutaṃ /
sākamekena karmaṇā //
śnathadvṛtramuta sanoti vājamindrā yo agnī sahurī saparyāt /
irajyantā vasavyasya bhūreḥ sahastamā sahasā vājayantā //
taṃ indraṃ vājayāmasi //
yuje rathaṃ gāeṣaṇaṃ haribhyāṃ upa brahmāṇi jujuṣāṇamasthuḥ /
vibādhiṣṭa sya rodasī mahitvendro vṛtrāṇyapratī jaghanvān //
viśvakarman, vācaspatim //
4.10.6 anuvākaḥ

uśantastvā havāmahe //
ā no agne sucetunā rayim̐ viśvāyupoṣasaṃ /
mārḍīkaṃ dhehi jīvase //
tvaṃ soma mahe bhagaṃ tvaṃ yūna ṛtāyate /
dakṣaṃ dadhāsi jīvase //
tvaṃ soma pracikito manīṣā tvaṃ rajiṣṭhamanu neṣi panthāṃ /
tava praṇītī pitaro na indo deveṣu ratnaṃ abhajanta dhīrāḥ //
tvayā hi naḥ pitaraḥ soma pūrve karmāṇi cakruḥ pavamāna dhīrāḥ /
vanvannavātaḥ paridhīm̐raporṇu vīrebhiraśvairmaghavā bhavā naḥ //
tvaṃ soma pitṛbhiḥ saṃvidāno'nu dyāvāpṛthivī ātatantha /
tasmai ta indo haviṣā vidhema vayaṃ syāma patayo rayīṇāṃ //
barhiṣadaḥ pitara ūtyarvāg imā vo havyā cakṛmā juṣadhvaṃ /
ta āgatāvasā śaṃtamenāthā naḥ śaṃ yorarapo dadhātana //
upahūtāḥ pitaraḥ somyāso barhiṣyeṣu nidhiṣu priyeṣu /
ta āgamantu ta iha śruvantvadhibruvantu te'vantvasmān //
āhaṃ pitṝnt suvidatraṃ avitsi napātaṃ ca vikramaṇaṃ ca viṣṇoḥ /
barhiṣadaḥ svadhayā ye sutasya bhajanta pitvasta ihāgamiṣṭhāḥ //
idaṃ pitṛbhyo namo astvadya ye pūrvāso ya uparāsa īyuḥ /
ye pārthive rajasyā niṣattā ye vā nūnaṃ suvṛjanāsu vikṣu //
udīratām avarā utparāsā unmadhyamāḥ pitaraḥ somyāsaḥ /
asum̐ ya īyuravṛkā ṛtajñāste no'vantu pitaro haveṣu //
agniṣvāttā ṛtāvṛdhaḥ pitaro mṛḍatā su naḥ /
dīrghāyutvāya jīvase //
agniṣvāttān ṛtumato havāmahe narāśam̐se somapīthaṃ ya āśuḥ /
te no viprāsaḥ suhavā mṛḍantu śaṃ no bhavantu dvipade śaṃ catuṣpade //
agniṣvāttāḥ pitarā eha gacchata sadaḥ sadaḥ sadata supraṇītayaḥ /
attā havīṃṣi prayatāni barhiṣyathā rayim̐ sarvavīraṃ dadhātana //
sa pratnathā sahasā jāyamānaḥ sadyaḥ kāvyāni baḍadhatta viśvā /
āpaśca mitraṃ dhiṣaṇā ca sādhan devā agniṃ dhārayan draviṇodām //
sa pūrvayā nividā kavyatāyorimāḥ prajā ajanayanmanūnāṃ /
vivasvatā cakṣasā dyāmapaśca devā agniṃ dhārayan draviṇodām //
ye tātṛṣurdevatrā jehamānā hotrāvidaḥ stomataṣṭāso arkaiḥ /
āgne yāhi suvidatrebhirarvāk satyaiḥ kavyaiḥ pitṛbhir gharmasadbhiḥ //
pra vāyumachā bṛhatī manīṣā bṛhadrayim̐ viśvavāraṃ rathaprām /
dyutadyāmā niyutaḥ patyamānaḥ kaviḥ kavimiyakṣasi prayajyo //
pra yābhir yāsi dāśvām̐samachā niyudbhirvāya iṣṭaye duroṇe /
ni no rayim̐ subhojasaṃ yuvasva ni vīraṃ gavyamaśvyaṃ ca rādhaḥ //
indraṃ vayaṃ śunāsīramasmin yajñe havāmahe /
sa naḥ parṣadati dviṣaḥ //
so'horātraiḥ so'rdhamāsaiḥ sa māsaiḥ sa ṛtubhiḥ pari yajñaṃ babhūva /
saṃvatsarasya mahimānametaṃ śunāsīramindramadyāhuvema //
sapta tvā harito rathe vahanti deva sūrya /
śociḥkeśaṃ purupriya //
taraṇirviśvadarśato jyotiṣkṛdasi sūrya /
viśvamābhāsi rocanaṃ //
iti khilakāṇḍe daśamaḥ prapāṭhakaḥ