Maitrayani Samhita · Chapter 3.3

agniciti-brāhmaṇam (stomabhāgaḥ)
stomabhāgāḥ
3.3.1 anuvākaḥ

athaitāḥ stomabhāgā , etāṃ vai bṛhaspatir asurebhyo'dhi yajñasya pratiṣṭhāṃ āharat , yadetā upadhīyante yajñasya pratiṣṭhityai, yajño vai devānāmapadyata, taṃ devāḥ stomabhāgābhiḥ pratyudastabhnuvan , yadetā upadhīyante yajñasyottabyaiṣ, prajāpatirvā etat pṛthivyā agnestejaḥ samabharat , tadagnerevaitattejaḥ saṃbhriyate , athaitā nākasado , nākaṃ ha vā asmā agniṃ cikyānāya bhavati, na vai tatra kiṃ cana jagmuṣe kaṃ , tasmān nākasado , nākasatsu pañcacūḍā adhyupadadhāti svargasya lokasya samaṣṭyai , eṣa ha tveva yajamānaḥ patnībhiragnināmuṣmiṃlloke samyaṅ yasyaitā upadhīyante , atho madhye jyotireva cīyate , etā vā amuṣmiṃlloke yajamānasya patnī, stasmādagnicitā strī nopetyā , īrṣyā hi sā, paścāt prācīmuttamāmupadadhāti, paścād dhyetaṃ prācī patni anvāste , athaitāḥ klṛptayaḥ , prajāpatiḥ prajā asṛjata, tā enaṃ sṛṣṭā atyamanyanta, sa prajāpatiretā iṣṭakā apaśyat, tā upādhatta, tato vā akalpata, yadetā upadhīyante prajānāṃ klṛptyai , athaitā vṛṣṭisanayo , vṛṣṭirvai devebhyo'nnādyamapākrāmat , tata idaṃ sarvamaśuṣyat , te devāḥ prajāpatimevopādhāvan , sa prajāpatiretā iṣṭakā apaśyat, tā upādhatta, tebhyo vṛṣṭimannādyamavārunddha, yadetā upadhīyante vṛṣṭyā annādyasyāvarudyai, , āvapanaṃ vā uttamā citi , ranyāanyā iṣṭakā upadadhāti , anyānanyān evāsmai paśūn prajanayati, prāṇo vai svayamātṛṇṇāyu, rvāyavyā, samīcī upadadhāti , āyuścaiva prāṇaṃ ca sayujā akar, atho samīcīnābhyāṃ hyāyuṣā ca prāṇena ca bhuñjate, prāṇo vai svayamātṛṇṇā, tām uttamāmupadadhāti , uttamaṃ hyāyu , ryadanyām uttarāmupadadhyāt prāṇamasyāpidadhyāt , pramāyukaḥ syāt , tasmāttām uttamāmupadadhāti , uttamaṃ hyāyuḥ //
3.3.2 anuvākaḥ

athaiṣā chandaściti , śchandāṃsi vai devānāṃ vāmaṃ paśavo , chandāṃsyevaitayā vāmaṃ paśūn yajamāno'varundhe,ā , etāṃ vai yajñasenaścaitra upadadhe, sa ānargha, gāyatrībhiḥ purastāt sādayati, tejo vai gāyatrī brahmavarcasaṃ , teja eva brahmavarcasaṃ avarundhegā, tisra upadadhāti, trivṛddhyagni , rmūrdhanvatībhiḥ sādayati, mūrdhanyo'sānīti, triṣṭubbhirdakṣiṇato , ojo vai vīryaṃ triṣṭup , oja eva vīryamavarundhebhi, jagatībhiḥ paścāt , jāgatāḥ paśavaḥ, paśūn evāvarundhesā , anuṣṭubbhiruttarato , anuṣṭub vai sarvāṇi chandāṃsi, sarvāṇyevāsya chandāṃsy upahitāni bhavanti , atha paṅktī , ratha bṛhatī , rathoṣṇiho , atha kakubho , atha virāja , evamasya yathāpūrvaṃ chandāṃsy upahitāni bhavanti, dvipadā uttamāḥ sādayati, dvipādyajamānaḥ pratiṣṭhityai, chandāṃsi vai devānāṃ vāmaṃ paśavo , yajamānāyatanaṃ vā āhavanīyo , bhrātṛvyāyatanaṃ dhiṣyāsi , yat paścopadadhyād bhrātṛvyāyatane vāmaṃ paśūn dadhyāt , atha yat pura upadadhāti yajamānāyatane vā etadvāmaṃ paśūn dadhāti , aṣṭopadadhāti , aṣṭākṣarā gāyatrī, gāyatro'gni , ryāvān evāgnistaṃ cinute , aṣṭau gāyatrībhiḥ purastād bahiḥpavamānasyopadadhyādyadyenaṃ bhrātṛvyo'tīva syāt , ekādaśa triṣṭubbhiḥ purastānmādhyaṃdinasya pavamānasya, dvādaśa jagatībhiḥ purastādārbhavasya pavamānasya ,etā eva paścāt pavāmanānāṃ upadadhyādyadyenaṃ bhrātṛvyo'tīva syāt, prāṇo vai pavāmāno , agnestejaḥ pavamāna, stejasā vā etadyajamāno bhrātṛvyaṃ prabhūtaṃ praṇudate , tejasā pratinudate, tejasā vinudate, tad bhrātṛvyasya vā eṣa vinodo , jānudaghnaṃ prathamaṃ cinvānaścinvīta gāyatrīcitaṃ , nābhidaghnaṃ dvitīyaṃ cinvānaścinvīta triṣṭupcitaṃ , cubukadaghnaṃ tṛtīyaṃ cinvānaścinvīta jagaccitaṃ ,yaj jyāyāṃsaṃ citvā kanīyāṃsaṃ cinvīta kanīyāṃsaṃ yajñakratumupeyāt, kanīyasīṃ prajāṃ , kanīyasaḥ paśūn, kanīyo'nnādyaṃ , pāpīyānt syāt , atha yat kanīyāṃsaṃ citvā jyāyāṃsaṃ cinute jyāyāṃsaṃ eva yajñakratumupaiti, bhūyasīṃ prajāṃ , bhūyasaḥ paśūn bhūyo'nnādyaṃ , vasīyān bhavati , eṣā vā agneruttaravatī nāma citi, ruttaraṃuttaraṃ śvaḥśvaḥ śreyān bhavati ya evaṃ veda //
3.3.3 anuvākaḥ

pañcacitikaḥ kāryaḥ, pāṅkto yajñaḥ, pāṅktāḥ paśava, stasmāt pañcacitikaḥ, pañca citayaḥ, pañca purīṣāṇi, tadvirājaṃ saṃpadyate, tadyadvirājaṃ saṃpadyate tadagneḥ stotraṃ kāryam , yat pañcacitikaḥ syādiyādvirājo, yad daśacitika iyādyajñācca paśubhyaśca, yat pañcacitikastena yajñācca paśubhyaśca naiti , atha yat pañca citayaḥ pañca purīṣāṇi tena virājo naiti, tadubhābhyāṃ vāvāsmā etadvarṇābhyāṃ paśūnavarundhe, yadeṣāṃ pāṅktaṃ yacca vairājaṃ , dvyakṣaraṃ loma, dvyakṣarā tvak , dvyakṣaraṃ māṃsaṃ , dvyakṣaraṃ asthi, dvyakṣaro majjā, tad daśa, daśākṣarā virāṭ , vairājāḥ paśavaḥ, paśūn evāvarundheraṃ, pañcacitikaḥ kāryo , ime vai lokāstisraścitayo , yajamāno dve, yajamānaṃ vā etadeṣu lokeṣu pratiṣṭhāpayāmakaḥ, kā prathamā citiḥ, kiṃ purīṣaṃ ityāhu , riyaṃ vāva prathamā citir , oṣadhayaḥ purīṣaṃ , kā dvitīyā citiḥ, kiṃ purīṣaṃ ityāhu , rantarikṣaṃ vāva dvitīyā citirvayāṃsi purīṣaṃ , kā tṛtīyā citiḥ kiṃ purīṣaṃ ityāhu , rasau vāva tṛtīyā citirnakṣatrāṇi purīṣaṃ , kā caturthī citiḥ, kiṃ purīṣaṃ ityāhu , ryajño vāva caturthī citir dakṣiṇā purīṣaṃ , kā pañcamī citiḥ, kiṃ purīṣaṃ ityāhu , ryajamāno vāva pañcamī citiḥ, prajā purīṣaṃ, etāvadvā asti, yāvadevāsti tat spṛṇoti, tadavarundhe i , athaitā ṛtavyāḥ, saṃvatsaro vā agnirvaiśvānara , eṣā vā agneḥ priyā tanūryad vaiśvānara, stasya vā ahorātrāṇy eveṣṭakā upadhīyante, dvedve upadadhāti pratiṣṭhityai , avakām upāsya sādayati śāntyā anirdāhāya, catasro madhyamāyāṃ cityāmupadadhāti , apratiṣṭhitaṃ iva hyantarikṣam , pratiṣṭhityai, dvādaśopadadhāti, dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ, saṃvatsaro vā agnirvaiśvānara , eṣā vā agneḥ priyā tanūryad vaiśvānaraḥ, priyāyāṃ vā etat tanvāmagniścīyate, satanūrarko nidhīyate , agnerantaḥśleṣo'sīti , etasya ha tvevāgniḥ saṃśliṣṭo yasyaitā upadhīyante, saṃśliṣṭo vā etasyāgniryasyaitā upadhīyante, kalpetāṃ dyāvāpṛthivī iti, kalpate ha vā asmā agniṃ cikyānāya, pra samānānāṃ jyaiṣṭhyamāpnoti ya evaṃ veda, saṃ vā etadagnimindhe ḥ yac cinoti, taṃ dīpayatyeva ṛtavyābhiḥ //
3.3.4 anuvākaḥ

tamo vai svargaṃ lokamantarā tiṣṭhati , etā vai jyotiṣmatīriṣṭakā yaddhiraṇyaśakalaiḥ prokṣati, vivāsayati vā etadyajamānāya, jyotir asmin dadhāti, sahasraṃ bhavanti, sāhasro vai prajāpatiḥ, prajāpatimevāpnoti, yāvadvai sahasraṃ tāvadito'sau lokaḥ, svargasya lokasya samaṣṭyai , imā me agnā iṣṭakā dhenavaḥ sanvtā iti, dhenavo vai nāmaitā iṣṭakā , etābhirvai prajāpatir yadyadakāmayata tatadaduha, yadyadevaitābhiryajamānaḥ kāmayate tattad duhe , ṛtuṣṭhāḥ stha ṛtāvṛdhā iti , ṛtuṣṭhā evainā akṛta ṛtāvṛdho , ghṛtaścyuto madhuścyutā iti, ghṛtaścyuta evainā akṛta madhuścyutā , ūrjasvatīḥ payasvatīriti , ūrjasvatīrevainā akṛta payasvatīḥ, svadhāyinīḥ kulāyinīriti, kulāyinīr hyetā virājo nāma , kāmadughā iti, yatra vā ado devebhyaḥ kāmadughāḥ kāmaṃ aduhra tadetā api duduhre, tat puṣṭimevaitābhiravarundhedu , amutrāmuṣmiṃlloka iti , amuṣmai hi lokāyāgniścīyate, rudraṃ vai devā yajñādantarāyan , tānāyatayābhiparyāvartata, tasmādvā abibhayu, ste devāḥ prajāpatimevopādhāvan , sa prajāpatiretaṃ śatarudriyamapaśyat, tenainaṃ aśamayat, tadya evaṃ veda vedāha vā enaṃ prajāpati , rnainaṃ eṣa devo hinasti, yatra rudraḥ prajāḥ śamāyeta tadudaṅ paretye, tadeva vadaṃścakramyeta, svāyāṃ vā etaddiśi svena bhāgadheyena rudraṃ śamayati, jānudaghne prathamaṃ juhoti , asyā evainaṃ tena śamayati, nābhidaghne dvitīyam, antarikṣāt tena, chubukadaghne tṛtīyam , divastena, trirjuhoti, trayo vā ime lokā , ebhyo vā etal lokebhyo rudraṃ śamayati, triramutaḥ punaḥ pratyavahāraṃ juhoti, yān eveto rudrān yajati tānamuto'vayajati, tririto juhoti, triramuta, stat ṣaṭ, ṣaḍ vā ṛtava, ṛtubhyo vā etad rudramavayajati, samāvac śo vibhājaṃ juhoti , samāvadbhājo hi rudrāṇāṃ bhāgā , dvāsāhāni juhoti, dvāsāhairvai sa tamaśamayat , dvāsāhairevainaṃ śamayati , arkaparṇena juhoti , arkeṇa vā etadarkamavayajati, yatpātreṇa juhuyād rudraṃ prajāsv anvavanayet, tasmādāraṇyena juhoti, paśurvā agniḥ, sa vai taryedva jāyate yarhi cīyate, sa bhāgadheyamicchati, yathā vatso jātaḥ stanamichati so'dhvaryuṃ ca yajamānaṃ ca prekṣate, yac śatarudriyaṃ juhoti svenaivainaṃ bhāgadheyena śamayati, yāsā uttarārdhe jaghanārdhe śroṇistasyāṃ hotavyaṃ , svāyāṃ vā etaddiśi svena bhāgadheyena pratihṛtya rudraṃ śamayati , aṅgiraso vai svaryanto'jāyāṃ gharmaṃ prāsiñcan , sā śocantī parṇaṃ parāmṛśat , so'rko'bhavat , yadarkaparṇena juhoti , arkeṇa vā etadarkamavayajati, yaṃ dviṣyāttasya paśūnāṃ saṃcare nyasyet , yaḥ prathama ākramati sa ārtim ārchati //
3.3.5 anuvākaḥ

aśmann ūrjaṃ parvate śiśriyāṇāṃ ityapaḥ pariṣiñcan paryeti, prajāpatervā eṣa rasaḥ, prajāpatereva rasena pariṣiñcati , aśmaṃste kṣuditi , aśmānaṃ eva kṣudhārpayati, mayi tā ūrg iti , ātmann evorjaṃ dhatte, yaṃ dviṣmastaṃ te śug ṛcchatv iti, yameva dveṣṭi taṃ agneḥ śucārpayati, triḥ pariṣiñcan paryeti, trayo vā ime lokā , ebhyo vā etal lokebhyo'gneḥ śucaṃ śamayati, triḥ pariṣiñcan paryeti, trirapariṣiñcan , tat ṣaṭ, ṣaḍ vā ṛtava , ṛtubhyo vā etadagneḥ śucaṃ śamayati, yadyabhicaredetadeva yajurvadann apariṣiñcan punaḥ parīyāt , yaivāgneḥ śuk tayainaṃ arpayati yadyabhicaret // idamahamamuṣyāmuṣyāyaṇaṃ amuṣmāt putramamuṣyāṃ diśi prakṣiṇāmi // iti kumbhaṃ jaghanyāyāṃ śroṇyāṃ prakṣiṇīyāt , yat prakṣiṇāti tasyaivārtim anv ārtim ārcchati , atha yannāma gṛhṇāti , āyatanaṃ evāsya chinatti , āgneyapāvamānyāṃ gāyatraṃ gāyate, prāṇo vai pavamānaḥ, śiro gāyatrī, yadāgneyapāvamānyāṃ gāyatraṃ gāyate śīrṣan vā etat prāṇān dadhāti , iyaṃ vai rathantaram, antarikṣaṃ vāmadevyaṃ, asau bṛhat, tridhāturvā etadarko nidhīyate , ātmā vai vāmadevyaṃ , pratiṣṭhā yajñāyajñiyam , bṛhadrathantare pakṣau, yad bṛhadrathantare abhito gāyate , ātmann eva pakṣau dhatte, yajñaṃ vai devānāṃ rakṣāṃsyajighāṃsan , tāni bṛhadrathantarābhyāṃ evāpāghnata, yad bṛhadrathantare abhito gāyate rakṣasāmapahatyai, prajāpater hṛdayamapipakṣe gāyate, tasmādidamapipakṣa ātmano hṛdayamanṛcaṃ gāyate, tasmādanasthakaṃ hṛdayam, aryaiḥra sāmabhirarkaṃ pariṣṭuvanti, satanūrarko nidhīyate //
3.3.6 anuvākaḥ

varuṇamenirvā eṣa etarhyābhīddhastiṣṭhati, sa enaṃ tarhyadhīyāt, tasya prāṇena vīyāt , maṇḍūkenādhyeti, tasyaiva prāṇena vyeti, na grāmyān paśūn hinasti nāraṇyān , avakayā vikarṣati , apāṃ vā eṣā yoniryadavakā , apāṃ vā etad yonināgneḥ śucaṃ śamayati , apāṃ vā etad rūpaṃ yadavakā , apāṃ vā etad rūpeṇāgneḥ śucaṃ śamayati, vetasenādhyeti , apāṃ vā etat puṣpaṃ yad vetaso , apāṃ vā etat puṣpeṇāgneḥ śucaṃ śamayati, saptabhirvikarṣati, sapta vai chandāṃsi, chandobhirvā etadagneḥ śucaṃ śamayati , atho brahma vai chandāṃsi, brahmaṇā vā etadagneḥ śucaṃ śamayati , agnirvai sṛṣṭo bhāgadheyamaicchat, sa prajāpatimevopādhāvat, tasmā annaṃ prāyacchat kaṃtvāya, tadasmai kamabhavat , annaṃ vai kaṃ, annena vā etadagnim upacarati kaṃtvāya, kaṃ hāsmā agniṃ cikyānāya bhavati, parāñcamadhyeti, parāṅ hi paśuḥ śāntaratho, parāṅ hi paśuḥ paśau reto dadhāti , anyāṃste asmattapantu hetayaḥ, pāvako asmabhyaṃ śivo bhaveti , annaṃ vai pāvakaṃ, annena vā etadagneḥ śucaṃ antardhatte, hiraṇyaśakalair vyāghārayati, amṛtaṃ vai hiraṇyam , tejo'gni , ramṛtena vā etattejo vyāghārayati, pañcabhir vyāghārayati, pāṅkto yajño , yāvān eva yajñastamālabdha, dvayā vai devā yajamānasya gṛhamāgacchanti, yad dadhnā madhusaṃśliṣṭena vyavokṣati tān eva prīṇāti, sarvamanu vyavokṣati, sarvān evainān prīṇāti, tisṛbhir vyavokṣati, trivṛddhyagni, striṣṭubbhir vyavokṣati , indriyasyāvarudyaiṇā , annavatībhir vyavokṣati , annādyasyāvarudyair, darbhagurumuṣṭinā vyavokṣati, saṃ hi prājāpatyaḥ, prāṇairvā eṣa vyṛdhyate yo'gnimadhyeti, yadāha, prāṇadā apānadā iti, prāṇān evātman dhatte, prajayā ca vā eṣa paśubhiśca vyṛdhyate yo'gnimadhyeti, prajā vai varcaḥ, paśavo varivo , yadāha, varcodhā varivodhā iti, prajāṃ caiva paśūṃścātman dhitvāvarohati //
3.3.7 anuvākaḥ

indro vai vṛtramahan , sa prāṅ apadyata, sa padyamānā indraṃ ṣoḍaśabhir bhogaiḥ paryagṛhṇāt, sa vā agninaiva vṛtrasya bhogānapidahya vaiśvakarmaṇābhyāṃ pāpmanastamaso niramucyata , agnistigmena śociṣeti yajjuhoti , agninā vā etatpāpmano bhogānapidahya vaiśvakarmaṇābhyāṃ pāpmanastamaso nirmucyate, nānā juhoti sūktayornānāvīryatvāya, ṣoḍaśagṛhītena juhoti, ṣoḍaśabhir hi sa taṃ bhogaiḥ paryagṛhṇāt , etena vai sa vṛtrasya bhogebhyo niramucyata, tatpāpmana evaitena bhogebhyo nirmucyate , athaitadapratirathaṃ, etena vai devā asurān pratyajayan , tadapratirathasyāpratirathatvaṃ , tadapratyevaitena yajamāno bhrātṛvyaṃ jayati , etenaiva yājayet , saṃgrāme jayati saṃgrāmaṃ, etenaiva yājayed bhrātṛvyavantaṃ yo vāsya priyaḥ syāt taṃ , bhavatyātmanā, parāsya bhrātṛvyo bhavati , etena vai bharadvājaḥ pratardanaṃ daivodāsiṃ samanahyat, sa rāṣṭram abhavat , yaṃ kāmayeta rāṣṭriyamayaṃ rāṣṭraṃ syāditi, taṃ etena saṃnahyet , rāṣṭraṃ ha bhavati , etena vai devā virājamabhyajayan, daśānvāha, daśākṣarā virāṭ , virājaṃ evaitenābhijayati, dakṣiṇato vai devānāṃ yajñaṃ rakṣāṃsyajighāṃsan , tāni vā apratirathenaivāpāghnata, yad brahmāpratirathaṃ dakṣiṇato vadann eti rakṣasāmapahatyai //
3.3.8 anuvākaḥ

udenaṃ uttaraṃ naye, ti samidhā ādadhāti, prahriyamāṇāyaivāsmai bhāgaṃ aka, stisra ādadhāti, trivṛddhyagni , rudu tvā viśve devā iti, viśve hīdaṃ devāḥ smo yanmanuṣyā , agne bharantu cittibhiriti, yasmā eva cittāyāgnirādhīyate tenainaṃ cittena samardhayati, pañca diśo daivīryajñamavantu devīriti , imā evainaṃ pañca diśo'nu tejasvinaṃ karoti , ukthapatrā īḍyo gṛbhīta iti , utthapatro hyeṣa parigṛhya yajñamāyann iti, parigṛhya hyetaṃ yanti, harikeśaḥ sūryaraśmiḥ purastāditi , asau vā ādityo harikeśaḥ sūryaraśmiḥ purastāt, savitā jyotirudayaṃ ajasra, mityāha prasūtyā eva, tasya pūṣā prasave yāti vidvān iti, paśavo vai pūṣā, paśūn evāvarundhep, tato vākā āśiṣo no juṣantāmiti , āśiṣāṃ vā eṣa doha , āśiṣa eva duhe , indraṃ viśvā avīvṛdhann iti vṛdhadvatyā yanti, vṛddhiṃ evopayanti , anuṣṭubhā yanti, vāg vā anuṣṭup , vaiśvadevī vāk , vaiśvadevo'gni, stasmādanuṣṭubhā yanti, ṣaḍbhirāgnīdhrādyanti, ṣaḍ vā ṛtava , ṛtubhireva yanti, vimāna eṣa divo madhya āstā, ityaśmānaṃ sādayati, vimāno hyasā ādityaḥ svargasya lokasya, sumnahūryajña ā ca vakṣad, yakṣadagnirdevo devaṃ ā ca vakṣaditi , āśīrevaiṣā devahūryajña ā ca vakṣad, yakṣadagnirdevo devaṃ ā ca vakṣaditi , āśiṣa evaiṣa parigraho , vājasya mā prasavenodgrābheṇodajigrabhaditi , asau vā āditya udgrābha , eṣa nigrābha, udyan vā etadyajamānaṃ udgṛhṇāti, nimrocannasya bhrātṛvyaṃ nigṛhṇāti , udgrābhaśca nigrābhaśceti, brahma vā udgrābho , brahma nigrābho , brahmaṇā vā etadyajamānaṃ udgṛhṇāti, brahmaṇāsya bhrātṛvyaṃ nigṛhṇāti , athā sapatnānindrāgnī me viṣūcīnān vyasyatāmiti , ojo vai vīryamindrāgnī, ojasā vā etadvīryeṇa yajamāno bhrātṛvyaṃ viṣvañcaṃ vinudate, caturbhirāhavanīyādyanti, catvāri vai chandāṃsi, chandobhireva yanti , atho brahma vai chandāṃsi, brahmaṇaiva yanti //
3.3.9 anuvākaḥ

kramadhvaṃ agninā nākaṃ ityā, ha svargasya lokasya samaṣṭyai, divaḥ pṛṣṭhaṃ svargatveti, pṛṣṭhena hi yanti , ūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpadā iti, dvipātsu caiva catuṣpātsu ca paśuṣūrjaṃ dadhāti , iyakṣamāṇā bhṛgubhiḥ saheti, bhṛgavo hyagre yajñenārdhnuvannṛddhyai, pṛthivyā ahaṃ udantarikṣamāruhaṃ, antarikṣāddivamāruhaṃ iti , eṣāṃ vā eṣa lokānāṃ samārohaḥ, pañcabhirākramate, pāṅkto yajño , yajñena vā etadyajñamabhyārohati apratinodāya, kṛṣṇāyāḥ śvetavatsāyāḥ payasā juhoti , aharvai vatso , rātrirmātā , ahne vā etad rātrīṃ pradāpayati, pratte ha vā ahorātre duhe ya evaṃ veda, sarve vai paśavo nānārūpāḥ santaḥ paya eva pratyekarūpā , yadeva pratyekarūpāstadenān pratyavarundher, naktoṣāsā , agne sahasrākṣa, suparṇo'si garutmān, pṛṣṭhe pṛthivyāḥ sīdeti , eṣu vā etaṃ lokeṣu jyotiṣmantamagniṃ nidhatte , atho prāṇānāṃ vidhṛtyai, dvābhyāṃ sādayati, dvipādyajamānaḥ pratiṣṭhityai , ājuhvānaḥ supratīkaḥ purastādityāha, svargasya lokasya samaṣṭyai, tāṃ saviturvareṇyasya citrām iti , etaṃ vai kaṇvaḥ śrāvayaso'gner dohaṃ vidāṃcakāra , agnervā eṣa doho , agniṃ vā etenāgnicid duhe, sarvān ha vā asmā agnir dohāntsarvān kāmān duhe ya evaṃ veda, vidhema te parame janmannagnā, ityāha, ṛdyādo eva, preddho agne dīdihi puro nā iti , eṣā vai karṇakavatī sūrmyajasraṃ jyoti , rajasraṃ vāvāsmā etajjyotir apyadhāt , etāṃ vai vāsiṣṭhaḥ sātyahavyaḥ sattriṇā āsīnān papraccha, vida karṇakavatīṃ sūrmīm iti, vidmeti hocur yā vaneṣu tāṃ vidmeti, paśavo vā etasyāḥ karṇāḥ, paśumān bhavati , etāṃ vai vajraṃ śataghnīṃ vighnīṃ devā asurebhya upaprāvartaya, steṣāṃ śatatarhamadṛṃhaṃ , stadetāmeva vajraṃ śataghnīṃ vighnīṃ yajamāno bhrātṛvyāyopaprāvartayati, śatatarhaṃ ha dṛṃhati , agne tamadyeti paṅktyā juhoti, yajamāno vai paṅkti , ryajamānaṃ vā etadvirāji pratiṣṭhāpayāmaka, ratho paṅktyai vāhutyā yajñaṃ ālabhate, sapta te agne samidhaḥ sapta jihvā iti , etāvatīrvā agnestanvaḥ ṣoḍhā sapta sapta, yo vā asyaitā agniṃ cikyāno vitarṣayati vi ha tṛṣyati, tā evāsya tarpayati, citiṃ juhomi manaseti , eṣā vā agneradābhyāhutirvaiśvakarmaṇī, nainaṃ bhrātṛvyo dabhnoti , agniṃ cikyānaṃ pra samānānā jyaiṣṭhyamāpnoti ya evaṃ veda , agnirvā amanyata, na vā ahaṃ idamabhāgadheya, stejo yaṃsyāmīti, tadetena bhāgadheyenāyacchat , etadvā agniragnihotram, agniṃ vā etenāgnicidyacchati, sarvān ha vā asmā agnir dohāntsarvān kāmān duhe ya evaṃ veda, saṃ vā etadagniminddhe yac cinoti, taṃ dīpayatyevāgniragnihotreṇa //
3.3.10 anuvākaḥ

athaiṣo'gnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaḥ, saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ, saṃvatsarameva prīṇāti , atho prāhṛtāyaivāsmai bhāgaṃ akar, āhutīnāṃ vai pratiṣṭhityā yajamānaḥ pratitiṣṭhati , āhutīnāmapratiṣṭhityā na pratitiṣṭhati, yadetaṃ juhoti , āhutīnāṃ pratiṣṭhityai, tāḥ pratitiṣṭhantīryajño'nupratitiṣṭhati, yajñaṃ yajamāno , atho kāmo vai vaiśvānaro , yatkāmo bhavati saṃ hāsmai sa kāmo namati, yat prāṅ paryāvarteta daivīrviśo muhyeyu , ryad dakṣiṇā yamadevatyā syāt , yat pratyaṅ sauryo , yadudaṅ raudra , ṛju hotavyaḥ pratiṣṭhityai, sarvahutaṃ karoti pratiṣṭhityai, kṣatraṃ vai vaiśvānaro , viṇ mārutā , yadetaṃ hutvā mārutān juhoti viśam̐ vā etat kṣatrāya niyunakti , atho viśameva kṣatrāyānukāṃ karoti , agnimukhānvai prajāpatiḥ paśūnasṛjata, paśavo mārutā , yadetaṃ hutvā mārutān juhoti , agnimukhān evāsmai prajāpatiḥ paśūn prajanayati, saptakapālā bhavanti, sapta sapta mārutā gaṇā, stasmātsaptakapālā , gaṇena gaṇena juhoti, gaṇaśa eva marutaḥ prīṇāti, yo'raṇye'nuvākyo gaṇastanmadhyato juhuyāt, kṣatraṃ vā eṣa, marutāṃ viḍ itare, viśo vā etat kṣatraṃ madhyameṣṭhaṃ karoti, yadi kāmayeta, viśā kṣatraṃ hanyām iti, yo'raṇye'nuvākyo gaṇastam itarairgaṇair mohayet , viśā vā etat kṣatraṃ hanti, yadi kāmayeta, kṣatreṇa viśam̐ hanyām iti, yo'raṇye'nuvākyo gaṇastenetarān gaṇān mohayet , kṣatreṇa vā etadviśam̐ hanti, tasya triṣṭubhau yājyānuvākye syātām, ojo vai vīryaṃ triṣṭup , ojo vā etadvīryaṃ viśa ādāya kṣatrāyāpidadhāti, yadi kāmayeta, kṣatreṇāsya kṣatraṃ hanyāṃ, pra svādāyatanāc cyaveteti, yo'raṇye'nuvākyo gaṇastenāgniṣṭhaṃ rathavāhanaṃ vyaṅgayet, kṣatraṃ vā eṣa marutāmagniṣṭhaṃ rathavāhanaṃ , kṣatriyasya kṣatraṃ bibharti, kṣatreṇaivāsya kṣatraṃ hanti, pra svādāyatanāc cyavate , indraṃ daivīrviśo maruto'nuvartmānā iti , etadvai devānāmanuvartma, daivīṃ ca vāvāsmā etadviśaṃ mānuṣīṃ cānuvartmānau karoti, saṃ vā etadagnimindher yac cinoti, taṃ dīpayatyeva mārutaiḥ //
ity uparikāṇḍe stomabhāgo nāma tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ //