Maitrayani Samhita · Chapter 2.5

kāmyāḥ paśavaḥ
2.5.1 anuvākaḥ

saumyaṃ babhruṃ lomaśaṃ piṅgalamālabheta paśukāmaḥ, saumīrvā oṣadhayā , oṣadhayaḥ paśavo , yatsaumyaḥ, pratyakṣamevāsmai paśumālabhate, lomaśo bhavati , etadvai puṣṭyā rūpaṃ , puṣṭimevāvarunddhe, babhruḥ piṅgalo bhavati somasya rūpaṃ samṛddhyai, yastraitānāṃ uttamo jāyeta taṃ saumāpauṣṇamālabheta paśukāmaḥ, somo vai retodhāḥ, pūṣā paśūnāṃ prajanayitā, soma evāsmai reto dadhāti, pūṣā paśūn prajanayati, stanaṃ vā eteṣām dvā abhijāyete, ūrjaṃ tṛtīyā , ūrg vai paśava , ūrjaivāsmā ūrjaṃ paśūnāptvāvarunddhe, trirvā eṣā saṃvatsarasyānyān paśūn parivijāyata , etadvai puṣṭyā rūpaṃ , puṣṭimevāvarunddhe, bhāginīrvā anyāḥ prajā, abhāgā anyā , yadaudumbaro yūpo bhavati , ubhayīrevainā bhāginīḥ karoti, māsi māsi vā eṣo'vāntaram anyebhyo vanaspatibhyaḥ pacyate , etadvai puṣṭyā rūpaṃ , puṣṭimevāvarunddhe, prājāpatyaṃ tūparam ālabheta paśukāmaḥ, prājāpatyā vai paśavaḥ, prajāpatiḥ paśūnāṃ prajanayitā, taṃ eva bhāgadheyenopāsarat, so'smai paśūn prajanayati, yonirvai prajāpati , ryonereva prajāyate, sarveṣāṃ vā eṣa paśūnāṃ rūpāṇi prati, puruṣasyeva śmaśrūṇi , aśvasyeva śiras , gardabhasyeva karṇau, śuna iva lomāni, goriva pūrvau pādau , averivāparau , ajaḥ khalu vai sarvāṇyeva paśūnāṃ rūpāṇyāptvāvarunddhe, sarvāṇyenaṃ paśūnāṃ rūpāṇy upatiṣṭhante, hiraṇyagarbhavatyāghāro , yāḥ prajāpateḥ sāmidhenīstāḥ sāmidhenī , yāḥ prajāpaterāpriyastā āpriyo , hiraṇyaṃ deyam saśukratvāya, tārpyaṃ deyam sayonitvāya , adhīvāso deyo , yajñasya tena rūpāṇyāptvāvarunddhe , etena vā upakerū rarādha, ṛdhnoti ya etena yajate, dvādaśadhā ha tvai sa prāśitraṃ parijahāra, tatra dvādaśa dvādaśa varān dadau, yad dvādaśa dīyante tasyaiṣā pratimā, śvetaṃ vāyavā ālabheta, bhūtikāmaṃ yājayet , vāyurvai devānāṃ ojiṣṭhaḥ kṣepiṣṭhaḥ, sa enaṃ bhūtyai ninayati, tadāhu , radhṛtā devateśvarā nirmṛja īśvarainaṃ ārtiṃ ninetoriti, tadati saivainaṃ bhūtyai ninayati, śvetaṃ vāyave niyutvatā ālabheta, grāmakāmaṃ yājayet , vāyurvā imāḥ prajā nasyotā itthaṃ cetthaṃ ca nenīyate, yadvāyave, vāyurevāsmai nasyotāṃ viśaṃ ninayati, niyutvatī yājyānuvākye bhavato , grāmamasmin dādhāra, śveto bhavati, brahmaṇo rūpaṃ samṛddhyai, śvetaṃ vāyave niyutvatā ālabheta , āmayāvinaṃ yājayet , prāṇo vai vāyuḥ, prāṇo hi vā etasyāpakrānto'thaitasyāmayati, yadvāyave, vāyurevāsmai prāṇaṃ ninayati, niyutvatī yājyānuvākye bhavataḥ, prāṇaṃ asmin dādhāra, śveto bhavati, brahmaṇo rūpaṃ samṛddhyai, śvetaṃ vāyave niyutvatā ālabheta, paśukāmaṃ yājayet , prāṇo vai vāyuḥ, prāṇaṃ vā etat paśavaḥ pratidhāvanti yadvarṣeṣu vātaṃ pratijighrati, yadvāyave, vāyurevāsmai paśūn ninayati, niyutvatī yājyānuvākye bhavataḥ, paśūnasmin dādhāra, śveto bhavati, brahmaṇo rūpaṃ samṛddhyai //
2.5.2 anuvākaḥ

svarbhānurvā āsuraḥ sūryaṃ tamasāvidhyat , tasya devāstamo'pāghnan , yat prathamaṃ tamo'pāghnansāviḥ kṛṣṇābhavat , yad dvitīyaṃ sā lohinī, yat tṛtīyaṃ sā balakṣī, yadadhyastādapākṛntat sāvirvaśābhavat , te'bruvan , devapaśumimaṃ kāmāyālabhāmahā iti , atha vā iyaṃ tarhy ṛkṣāsīdalomikā, te'bruvan , tasmai kāmāyālabhāmahai yathāsyāmoṣadhayaśca vanaspatayaśca jāyantā iti, tāṃ vai tasmai kāmāyālabhanta, tato'syāmoṣadhayaśca vanaspatayaścājāyanta, yaḥ prajākāmo vā paśukāmo vā syātsa etām aviṃ vaśāmālabheta, pra prajayā ca paśubhiśca jāyate , atho āhu , ryaḥ prathamastamasyapahate sūryasya raśmir yūpasya caṣāle'vātanot sāvirvaśābhavaditi, tadubhayenaiva devapaśurālabhyate, yadyasyāstajjanma yadi vetaraṃ tat kāmāya kāmāyaivāvirvaśālabhyate, āgneyamajamālabheta, vāruṇaṃ petvaṃ bhūtikāmaṃ yājayet , āgneyāni vai puruṣasyāsthāni, vāruṇaṃ māṃsaṃ, āgneyenaivāsyāgneyaṃ niṣkrīṇāti, vāruṇena vāruṇaṃ , bhavatyeva, sārasvatīṃ meṣīmālabheta yo vāco gṛhīta, vāg vai sarasvatī, vācaivāsya vācaṃ bhiṣajyati , apannadatī bhavati sarvatvāya , anadhiskannā samṛdyaitī, śvetā malhā ālabheta brahmavarcasakāma āgneyīṃ bārhaspatyāṃ saurīm , vasantāgneyīm , prāvṛṣi bārhaspatyām , śiśire saurīm , yadāgneyī, tejastayāvarundhes, yad bārhaspatyā, brahmavarcasaṃ tayā, yatsaurī, rucaṃ tayā, trivṛdvāvāsmā etat samṛddhaṃ brahmavarcasaṃ dadhāti, saṃvatsaraṃ paryālabhyante, saṃvatsareṇa vā anāptamāpyate, saṃvatsareṇaivāsmā āptvā tejo brahmavarcasaṃ dadhāti, śvetā bhavati, brahmaṇo rūpaṃ samṛdyait, vāyavyāmajāmālabheta, sārasvatīṃ meṣīmadityā ajāṃ abhiśasyamānaṃ yājayet , vāyurvā etasyāślīlaṃ gandhaṃ janatā anuviharati yamabhiśaṃsanti , eṣa hīdaṃ sarvamupagacchati, yadvāyave, vāyurevāsya taṃ gandhaṃ surabhimakaḥ, so'sya surabhirgandho janatā anuvitiṣṭhate, vācā vā etamabhiśam̐santi yamabhiśaṃsanti, vāk sarasvatī, yat sārasvatī, vācaivaiṣāṃ vācaṃ śamayati , apratiṣṭhito vā eṣa yamabhiśaṃsanti , iyaṃ vā aditi , riyaṃ pratiṣṭhā, yadādityā , asyāṃ eva pratitiṣṭhati , indriyeṇa vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yamabhiśaṃsanti , indriyaṃ vīryaṃ garbho , yad garbhiṇīrbhavanti indriyeṇaivainaṃ vīryeṇa samardhayanti //
2.5.3 anuvākaḥ

devāśca vā asurāścāspardhanta, te vai samāvadeva yajñe kurvāṇā āyan , yadeva devā akurvata tadasurā akurvata, te na vyāvṛtamagacchan , te devā etaṃ vāmanaṃ paśumapaśyan , taṃ vaiṣṇavamālabhanta, tato vai viṣṇurimāṃllokān udajayat , tato devā asurān ebhyo lokebhyaḥ prāṇudanta, tato devā abhavan , parāsurā, yaḥ sapatnavān bhrātṛvyavān vā syātsa etaṃ vāmanaṃ vaiṣṇavamālabheta , ato vai viṣṇurimāṃllokān udajayat , viṣṇorevojjitim anv imāṃllokān ujjayati, praibhyo lokebhyo bhrātṛvyaṃ nudate, viṣama ivālabheta, viṣamān iva hīmāṃllokān devā udajayan , imān eva lokān ujjayati , indro vai vṛtramahan , sa prāṅ apadyata, sa padyamānā indraṃ saptabhir bhogaiḥ paryagṛhṇāt , tasmādviṣvañcaḥ paśavo vyudāyan , mūrdhato vaidehīrudāyan , tasmāttāsāṃ puro janma pura oka, stāsāṃ jaghanata ṛṣabho vaideho'nūdait , tamacāyat , ayaṃ vāva māsmādaṃhaso muñcediti, tamaindramālabheta , āgneyaṃ tu pūrvamajamālabhata, sa vā agninaiva vṛtrasya bhogānapidahyāthaindreṇendriyaṃ vīryamātmannadhatta, yaḥ pāpmanā tamasā gṛhīto manyeta sa etamaindram ṛṣabhamālabheta , āgneyaṃ tu pūrvamajamālabheta , agninaiva pāpmano bhogānapidahyāthaindreṇendriyaṃ vīryamātman dhatte , indro vai valamapāvṛṇot , tataḥ sahasram udait , tasya sahasrasyāgrataḥ kubhra udait , tasmādetaṃ, sāhasrī lakmīsi, rityāhuryaśca veda yaśca na , atho āhur , imaṃ vā eṣa lokaṃ paśyannabhyudait , sa samaiṣat , sa eṣa samīṣitaḥ kubhra, iti tamaindramālabheta paśukāma , aindrā vai paśavā , indraḥ paśūnāṃ prajanayitā, taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , so'smai paśūn prajanayati, sa yadā sahasraṃ paśūn gachedathaitaṃ vāmanaṃ vaiṣṇavamālabheta , etasminvai tatsahasraṃ pratyatiṣṭhat , sa tiryaṅ vyaiṣat , tasmādeṣa tiryaṅṅ iva vīṣita , etena vai sa tatsahasraṃ paryagṛhṇāt , tatsahasrasya vā eṣa parigṛhītyā avikṣobhāya, devāśca vai pitaraścāsmiṃlloka āsan , tadyat kiṃca devānāṃ svamāsīttadyamo'yuvata, te devāḥ prajāpatimevopādhāvan , sa prajāpatiretau mithunau paśū apaśyad ṛṣabhaṃ ca vaśāṃ ca, tā ālabhata, vaiṣṇavavāruṇīṃ tu pūrvāṃ vaśāmālabhata, tānvai varuṇenaiva grāhayitvā viṣṇunā yajñena prāṇudatā , athaindraṃ deveṣvālabhata, tenaiṣvindriyāṇi vīryāṇyāptvādadhādyaḥ sapatnavān bhrātṛvyavān vā syātsa etau mithunau paśū ālabheta ṛṣabhaṃ ca vaśāṃ ca, vaiṣṇavavāruṇīṃ tu pūrvāṃ vaśāmālabheta, varuṇenaivainān grāhayitvā viṣṇunā yajñena praṇudate , athaindreṇendriyaṃ vīryamātman dhatte //
2.5.4 anuvākaḥ

sāvitraṃ punarutsṛṣṭamālabheta yaḥ purā puṇyaḥ san paścāt pāpatvaṃ gachet, savitā vai śriyaḥ prasavitā, taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , sa enaṃ śriyai prasuvati, pāpo vā eṣa purā san paścāt śriyamaśnute yaḥ purānaḍvāntsan paścokṣatvaṃ gacchati, yathaiṣa śriyamaśnuta evaṃ evainaṃ śriyaṃ gamayati , oṣadhībhyo vehatamālabheta prajākāmā , oṣadhīnāṃ vā eṣā priyā , etā vā etāṃ sūtoḥ paribādhante , oṣadhayaḥ khalu vā etasya prajāmapagūhanti yo'laṃ prajāyai san prajāṃ na vindate, tā eva bhāgadheyenopāsarat , tā asmai prajāṃ punardadati , āpo vā oṣadhayā , āpo ha tvevāsat khananti, tā asmai prajāṃ khananti, dyāvāpṛthivīye dhenū saṃmātarā ālabhetānnakāmo , yaddhyasau varṣati tadasyāṃ pratitiṣṭhati, dyāvāpṛthivī vā annasyeśāte, te eva bhāgadheyenopāsarat , te asmā annādyaṃ prayacchataḥ, sa vatsaṃ vāyavā ālabheta, vāyurvā anayorvatso , vāyurime pradāpayati, pratte ha vā ime duhe ya evaṃ veda , aindrīṃ sūtavaśāmālabheta, rājanyaṃ bhūtikāmaṃ yājayet , etasyā vā adhīndro'jāyata, sa jāyamāna etaṃ yoniṃ niravartayat , sā sūtavaśābhavat , atho āhur , etadeva sakṛdindriyaṃ vīryaṃ tejo janayitvā nāparaṃ sūtā āśam̐sata, sā sūtavaśābhavaditi , indriyeṇa vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yo'laṃ bhūtyai san na bhavati , aindrī bhavati , indriyam asmin dadhāti , atha yastaṃ vinded yaṃ sūtvā sūtavaśā bhavati tamaindramālabheta tejaskāma, stadevendriyaṃ vīryaṃ teja āpnoti, sārasvatīṃ dhenuṣṭarīmālabheta yaḥ kṣetre paśuṣu vā vivadeta, vāg vai sarasvatī, vācaivaiṣāṃ vācaṃ vṛṅkte, dhenurvā eṣā satī na duhe, taryamevaiṣāṃ vācaṃ karoti, dyāvāpṛthivīyāṃ dhenuṃ paryāriṇīmālabheta yo rājanyo'bhyardho viśaścaret , dyāvāpṛthivībhyāṃ hi vā eṣa nirbhakto, athaiṣo'bhyardho viśaścarati, dyāvāpṛthivī evainaṃ viśi pratiṣṭhāpayataḥ, paryāriṇī bhavati, paryārīva hyetad rāṣṭram , yadabhyardho viśaścarati dyāvāpṛthivī evainaṃ viśi pratiṣṭhāpya, sa śvo bhūte vatsaṃ vāyavā ālabheta, vāyurvā anayorvatso , vāyurimau kṣayau viśaṃ ca pradāpayati, prattau ha vā imau kṣayau viśaṃ ca duhe ya evaṃ veda //
2.5.5 anuvākaḥ

agneyamajamālabheta, saumyaṃ babhrum ṛṣabhaṃ piṅgalam bhūtikāmaṃ yājayet , ṛddhyāeva evāgneya , indriyeṇa vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yo'laṃ bhūtyai san na bhavati, yatsaumyaḥ, svayaivāsmai devatayendriyaṃ vīryamāptvāvarundhe , bhavatyeva, babhruḥ piṅgalo bhavati, somasya rūpaṃ samṛddhyai, gomṛgaṃ vāyavā ālabheta , abhiśasyamānaṃ yājayet , apūto vā eṣa yamabhiśaṃsanti, vāyurvai devānāṃ pavitraṃ , vāyunaivainaṃ pavitreṇa punāti, neva vā eṣa grāme nāraṇye yamabhiśaṃsanti, neva khalu vā eṣa grāmyaḥ paśurnaivāraṇya, stasmādasyaiṣa devatayā paśūnāṃ samṛddha aindrāgnamanusṛṣṭamālabheta yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibet , indriyeṇa vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibati, yadaindra , indriyeṇaivainaṃ vīryeṇa samardhayati, devatābhirvā eṣa vyṛdhyate yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibati, yadāgneyo , agnirvai sarvā devatā , devatābhirevainaṃ samardhayati , anusṛṣṭo bhavati , anusṛṣṭa iva hyetasya somapītho yasya pitā pitāmahaḥ somaṃ na pibati, tasmādasyaiṣa devatayā paśūnāṃ samṛddhastvāṣṭram avaliptamālabheta paśukāma, stvāṣṭrā vai paśava, stvaṣṭā paśūnāṃ prajanayitā, taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , so'smai paśūn prajanayati, saumāpauṣṇam̐ napuṃsakamālabheta, paṇḍakaṃ yājayet , yatra tū bhūmer jāyeta tat prajijñāsetā, 'tra vā etasya jāyamānasyendriyaṃ vīryamapākrāmat , tadevāsmā indriyaṃ vīryamāptvā dadhāti, somaśca vā etasya pūṣā ca jāyamānasyendriyaṃ vīryamayuvetām , iyaṃ vai pūṣau, ṣadhayaḥ somo , yatsaumāpauṣṇaḥ, svayaivāsmai devatayendriyaṃ vīryamāptvāvarundhevai, bhavatyeva, yāni anavadānīyāni tair nairṛtaiḥ pūrvaiḥ pracaranti, nirṛtigṛhītā vā eṣā strī yā puṃrūpā, nirṛtigṛhīta eṣa pumān yaḥ strīrūpo , nirṛtyā evainaṃ tena muñcati, na vai nairṛtyāhutiragnimānaśe, yadaṅgāreṣu juhoti tat svidagnau juhoti tadu na, yatra vā ada indro vṛṣaṇaśvasya menāsīttadenaṃ nirṛtiḥ pāpmāgṛhṇāt , sa yaṃ pāpmānaṃ apāhata sa napuṃsako'bhavat , yaḥ pāpmanā tamasā gṛhīto manyeta sa etamaindraṃ napuṃsakamālabheta, yenaivendraḥ pāpmānaṃ apāhata tena pāpmānaṃ apahate , athaindreṇendriyaṃ vīryamātman dhatte, prajāpatiḥ paśūnasṛjata, sa vā etaṃ evāgre napuṃsakamasṛjata, taṃ paśavo'nvasṛjyanta , atho āhu, retamevāgre sṛṣṭaṃ tvaṣṭre ca patnībhyaśca napuṃsakamālabhata, tena prajā asṛjata , iti, yaḥ prajākāmo vā paśukāmo vā syātsa etaṃ tvaṣṭre ca patnībhyaśca napuṃsakamālabheta, mithunaṃ vai tvaṣṭā ca patnīśca, tvaṣṭāraṃ vā etan mithune'pyasrāṭ prajananāya, tan mithunaṃ , tasmādeva mithunādyajamānaḥ prajayā ca paśubhiśca prajāyate //
2.5.6 anuvākaḥ

prajāpatiḥ prajā asṛjata, tā enaṃ sṛṣṭā atyamanyanta, tā atimanyamānā varuṇenāgrāhayat , tā varuṇagṛhītāḥ kṛṣṇaḥ petvo'dhyaskandat , tasyānuhāya pādamagṛhṇāt , tasya śaphaḥ prāvṛhyata, sa ekaśitipādabhavat , tamacāyat , ayaṃ vāvāsāṃ prajānāmavaruṇagṛhīto , anenemāḥ prajā varuṇān muñcāni , iti taṃ vāruṇamālabhata, tata imāḥ prajā varuṇāt prāmucyanta, tadvaruṇapramocanīya evaiṣa, yo jyogāmayāvī syāt taṃ etena yājayet , varuṇena hi vā eṣa pāpmanā gṛhīto , athaitasya jyog āmayati, yadvāruṇo , varuṇādevainaṃ tena muñcati , ekaśitipād bhavati , evaṃ iva hi tasya rūpamāsīt samṛddhyai, dvīpe yājayet , etā vai pratyakṣaṃ vāruṇīryadāpaḥ, sve vā etad yonau pratyakṣaṃ varuṇaṃ avayajati, samantamāpaḥ parivahanti, rakṣasāmananvavāyāya, vāruṇaṃ kṛṣṇam̐ petvamālabhetābhicaran , yadvāruṇo , varuṇenaivainaṃ grāhayitvā stṛṇute, kṛṣṇo bhavati, tamo vai kṛṣṇaṃ , mṛtyustamo , mṛtyunaivainaṃ grāhayati , etadvai pāpmano rūpaṃ yat kṛṣṇaṃ , kṛṣṇa iva hi pāpmā, pāpmanaivainaṃ abhiṣuvati, taṃ niyuñjyāt //
paśuṃ badhnāmi varuṇāya rājñā indrāya bhāgaṃ ṛṣabhaṃ kevalo hi /
gātrāṇi devā abhisaṃviśantu yamo gṛhṇātu nirṛtiḥ sapatnān //
iti , etābhya evainaṃ devatābhyo niryācya, mṛtyurvai yamo, mṛtyunaivainaṃ grāhayati , agnaye vaiśvānarāya kṛṣṇaṃ petvamālabheta samāntamabhidhrokṣyan , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ, saṃvatsarāya samamyate, saṃvatsaramevāptvāvaruṇaṃ kāmamabhidruhyati , āśvinaṃ kṛṣṇalalāmaṃ ālabheta , ānujāvaraṃ yājayet , aśvinau vai devānāmānujāvarau , aśvinā etasya devate ya ānujāvara, stā eva bhāgadheyenopāsarat , tā enaṃ agraṃ pariṇayataḥ, kṛṣṇo bhavati, pāpmānaṃ evāpahate, lalāmo bhavati, mukhato'smiṃstejo dadhāti , āśvinaṃ kṛṣṇalalāmaṃ ālabheta , āmayāvinaṃ yājayet , aśvinau vai devānāṃ bhiṣajau , aśvinā etasya devate ya āmayāvī, tā eva bhāgadheyenopāsarat , tā enaṃ bhiṣajyataḥ, kṛṣṇo bhavati, pāpmānaṃ evāpahate, lalāmo bhavati, mukhato'smiṃstejo dadhāti //
2.5.7 anuvākaḥ

chandāṃsi vai yajñāya nātiṣṭhanta, sa vaṣaṭkāro'bhihṛtya gāyatryāḥ śiro'chinat , tasmāc śīrṣṇaśchinnād yo raso'kṣarattā vaśā abhavan , tadvaśānāṃ vaśātvaṃ, atho āhu, rvaśam̐ vai tā akṣaran , tā vaśā abhavan , tadvaśānāṃ vaśātvaṃ, iti atho āhur , vasā vai sāsīt , tadvasā vā etā iti, tato yaḥ prathamo rasaḥ prākṣarat taṃ bṛhaspatirupāgṛhṇāt , sā rohiṇī bārhaspatyā, tato yo'tyakṣarat taṃ mitrāvaruṇau, sā dvirūpā maitrāvaruṇī, tato yo'tyakṣarat taṃ viśve devāḥ, sā bahurūpā vaiśvadevī, tato yo'tyakṣarattamagniśca marutaśca, sā pṛśnirāgnimārutī , atho āhuḥ, kṛṣṇaśabalīti , atha yā vipruṣā āsaṃstānīmāni anyāni rūpāṇi, tato yaḥ prathamo drapsaḥ parāpatat taṃ bṛhaspatirabhihāyābhyagṛhṇāt , sa ukṣābhavat , tadukṣṇaḥ ukṣatvaṃ, atho āhu, ryaddevatā anuvyaukṣata sa ukṣābhavat , tadukṣṇaḥ ukṣatvaṃ iti, taṃ brāhmaṇaspatyaṃ ālabheta, brāhmaṇaṃ bhūtikāmaṃ yājayet , brahma vai brahmaṇaspati , rbrāhmaṇaspatyo brāhmaṇo devatayā svayaivāsmai devatayendriyaṃ vīryamāptvāvarundhep, bhavatyeva, rohiṇīṃ bārhaspatyāmālabheta brahmavarcasakāmo , brahma vai bṛhaspati , rbārhaspatyo brāhmaṇo devatayā svayaivāsmai devatayāptvā tejo brahmavarcasaṃ dadhāti, rohiṇī bhavati, brahmaṇo rūpaṃ samṛddhyai, maitrāvaruṇīṃ dvirūpāmālabheta paśukāmo , ahorātre vai mitrāvaruṇau , ahorātre anu paśavaḥ prajāyante, tā eva bhāgadheyenopāsarat , tā asmai paśūn prajanayata , śchandasāṃ vā eṣa rasa , śchandasāṃ evāsmai rasena paśūn dhatto , dvirūpā bhavati samṛddhyaina, vaiśvadevīṃ bahurūpāmālabheta yasmai kāmāya kāmayeta, sarvā vā etā devatā, sarvā vā etaddevatāḥ kāmāya bhāgadheyenopāsarat , tā asmai kāmaṃ samardhayanti yatkāmo bhavati, chandasāṃ vā eṣa rasa , śchandasāṃ evāsmai rasena dadhati, bahurūpā bhavati samṛddhyai , āgnimārutīṃ pṛśnimālabheta vṛṣṭikāmo , agnirvā ito vṛṣṭim īṭṭe, maruto'mutaścyāvayanti , ete vai vṛṣṭyāḥ pradātāra, stān eva bhāgadheyenopāsarat , te'smai vṛṣṭiṃ prayacchanti, chandasāṃ vā eṣa raso , raso vṛṣṭi, śchandasāṃ evāsmai rasena rasaṃ vṛṣṭiṃ ninayanti, pṛśnirbhavati, pṛśnimātaro hi maruto , bhaumīṃ kṛṣṇaśabalīmālabhetānnakāma , iyaṃ vā annasya pradātrikā, tāmeva bhāgadheyenopāsarat , sāsmā annādyaṃ prayacchati, na carmāpyāhareyu , ranannaṃ vai carma , anannaṃ kṛṣṇa, manannenaivānannamapahatyānnādyamātman dhatte, yadvai tac śīrṣṇaśchinnātteja indriyaṃ vīryaṃ parāpatat sā babhrurvaśābhavat, tadeṣā vaśā , annaṃ evetarā, stāṃ brāhmaṇaspatyāmālabhetābhicaran , brahma vai brahmaṇaspati , rbrāhmaṇaspatyo brāhmaṇo devatayā, yāvadeva brahma tenainaṃ sarveṇābhicarati, tejasainaṃ prachinatti, stṛṇuta eva, babhrurbhavati, brahmaṇo rūpaṃ samṛddhyai, saurīṃ śvetām ālabheta brahmavarcasakāmo , asau vā ādityo brahmavarcasasya pradātā, taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , so'smai brahmavarcasaṃ prayacchati, śvetā bhavati, brahmaṇo rūpaṃ , samṛddhyai, maitrāvaruṇīṃ kṛṣṇakarṇīmālabheta vṛṣṭikāmo, ahorātre vai mitrāvaruṇā , ahorātre anuvarṣati , etadvā ahno rūpaṃ yac śuklam , yat kṛṣṇam̐ tad rātre, rdvirūpā bhavati samṛddhyai //
2.5.8 anuvākaḥ

indrāya manyumate manasvate lalāmaṃ ālabheta saṃgrāme, manyunā vai vīryaṃ kriyata, indriyeṇa jayati, vīryaṃ caivaiṣvindriyaṃ ca jityai dadhāti, lalāmo bhavati, purastāddhyayaṃ manyu , ratho brahmaṇaivainān purastān mukhato jityai saṃśyati , indrāyābhimātighna ṛṣabhamālabheta bhrātṛvyavān, abhimātirvai pāpmā bhrātṛvya , indriyeṇaivābhimātiṃ pāpmānaṃ bhrātṛvyamapahate, sa indrāya vṛtraturā ālabheta , abhimātirvai pāpmā bhrātṛvya , indriyeṇaivābhimātiṃ pāpmānaṃ bhrātṛvyamapahatya vṛtratūrevābhūt, svārājyaṃ eva gacchati, vṛtratū, riti hyetamāhuryaḥ svārājyaṃ gacchati , aindrāmārutaṃ pṛśnisakthamālabheta, rājanyaṃ grāmakāmaṃ yājayet , aindro vai rājanyo devatayā, mārutī viṭ , indriyeṇaivāsmai viśam upayunakti, pṛśnisaktho bhavati, paścādevāsmai viśam upadadhāti , anukāmasmai viśamavivādinīṃ karoti, indrāya vajriṇa ṛṣabhamālabheta, rājanyaṃ bhūtikāmaṃ yājayet , yadā vai rājanyo vajrī bhavatyatha bhūtiṃ gacchati, yadvajriṇe, vajraṃ evāsmā ādhāt, tena vijitiṃ bhūtiṃ gacchati, sa enaṃ bhūtyai śremṇa indheti, yadvajriṇā iti tadasyābhicaraṇīyam , yaṃ dviṣyāt taṃ tarhi manasā dhyāyet , vajraṃ evāsmai praharati, stṛṇuta eva, saumyaṃ babhrum ṛṣabhaṃ piṅgalamālabheta yo'laṃ rājyāya san rājyaṃ na prāpnuyāt , somo vai rājaitasya devatā, somo hi rājā, svāmeva devatāṃ rājyāyopāsarat , svainaṃ devatā rājyaṃ gamayati, babhruḥ piṅgalo bhavati, somasya rūpaṃ samṛddhyai //
2.5.9 anuvākaḥ

yaḥ prathama ekāṣṭakāyāṃ jāyeta yastamālapsyamānaḥ syātsa āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapet , agnirvai paśūnāṃ yoniḥ, svādevainānyoner niṣkrīṇātyā medhyād bhavito, ragnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ māsi māsi nirvapet , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ, saṃvatsarādevainaṃ niṣkrīṇāti, sa yadā medhaṃ gachedathendrāyābhimātighna ālabheta , abhimātirvai pāpmā bhrātṛvya , indriyeṇaivābhimātiṃ pāpmānaṃ bhrātṛvyamapahate , aśvo'vyuptavaho dakṣiṇā , eṣa vai vyāvṛttaḥ pāpmanā, pāpmanaivainaṃ vyāvartayati , atha yo'parasyāṃ ekāṣṭakāyāṃ jāyeta taṃ evaṃ evotsṛjyāthendrāya vṛtraturā ālabheta , abhimātirvai pāpmā bhrātṛvya , indriyeṇaivābhimātiṃ pāpmānaṃ bhrātṛvyamapahatya vṛtratūrevābhūt , svārājyaṃ eva gacchati, vṛtratūriti hyetamāhur yaḥ svārājyaṃ gacchati, śatamavyuptavahā dakṣiṇā , ete vai vyāvṛttāḥ pāpmanā, pāpmanaivainaṃ vyāvartayanti, śataṃ bhavanti, śatāyurvai puruṣaḥ śatavīryā , āyureva vīryamāpnoti, devāśca vā asurāścāspardhanta, te'bruvan , brahmaṇi no'smin vijayethāṃ, iti aruṇaḥ tūparaścaitreyo devānāmāsīc śyeto'yaḥśṛṅgaḥ śaineyo 'surāṇāṃ , te'surā utkrodino'cara, nnarāḍo'smākaṃ tūparo'mīṣām iti, tau vai samalabhetām , tasya devāḥ kṣurapavi śiro'kurvan , tasyāntarā śṛṅge śiro vyavadhāya viṣvañcaṃ vyarujat , yāsurī vāgavadat semāṃ prāviśat , yodajayat , sā vanaspatīn , tasmād brāhmaṇo mṛnmayena na pibet , asuryā vācātmānaṃ net saṃsṛjā, iti tadya evaṃ vidvānamṛtpātrapo bhavatyujjitaṃ eva vāca upaiti, taṃ brāhmaṇaspatyaṃ ālabhetābhicaran , brahma vai brahmaṇaspati, rbrāhmaṇaspatyo brāhmaṇo devatayā, yāvadeva brahma tenainaṃ sarveṇābhicarati, tejasainaṃ prachinatti, stṛṇuta eva , aruṇaḥ tūparo bhavati , evaṃ iva hi tasya rūpamāsīt , samṛddhyaiā, devā asurān hatvaibhyo lokebhyaḥ prāṇudanta, te rātrīṃ prāviśan , tānaśvinā anuprāviśatām , tau tamaḥ paryagṛhṇāt , tā etamāśvinaṃ añjimālabhetām , tena tamo'pāghnātā, masā enā ādityaḥ purastājjyotiṣā pratyāgacchat , sa ābhyāṃ tamo'dhyapāhan , yaḥ pāpmanā tamasā gṛhīto manyeta sa etamāśvinaṃ añjimālabheta, yenaivāśvinau tamo'pāghnātāṃ tena pāpmānaṃ apahate , asā enaṃ ādityaḥ purastājjyotiṣā pratyāgacchati, so'smāttamo'dhyapahanti //
2.5.10 anuvākaḥ

asau vā ādityastejobhir vyārdhyata, tata idaṃ sarvaṃ tamo'bhavat , sa prajāpatiretān daśa ṛṣabhānapaśyat , atho āhurindro'paśyaditi, tānaindrānālabhata, tairasminnindriyāṇi vīryāṇyāptvādadhāt , yal lalāmā ālabhyanta mukhato'smiṃstaistejo'dadhāt , yac śitikakuda upariṣṭāttai , ryac śvetānūkāśāḥ paścāttai , stato vā asā ādityaḥ sarvatastejasvyabhavat , yastejaskāmaḥ syātsa etānaindrān ṛṣabhānālabheta, yal lalāmā ālabhyante mukhato'smiṃstaistejo dadhāti, yac śitikakuda upariṣṭāttai, ryac śvetānūkāśāḥ paścāt taiḥ, sarvata evainaṃ tejasvinaṃ karoti , amuṣyainaṃ ādityasya mātrāṃ gamayati, prājāpatyaṃ daśamaṃ dvādaśe māsā ālabheta, dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ, saṃvatsaramevāptvāvarunddhe, navālabhyante, nava vai prāṇāḥ, prāṇāḥ khalu vai puruṣe vīryam , prāṇānasmin vīryaṃ dadhāti, daśālabhyante, daśākṣarā virāṭ , virāḍetāni evendriyāṇi vīryāṇyātman dhitvā , iyaṃ virāṭ , asyāṃ eva pratitiṣṭhati //
namo mahimne cakṣuṣe marutāṃ pitastadahaṃ gṛṇe te /
huto yāhi pathibhirdevayānairoṣadhīṣu pratitiṣṭhā śarīraiḥ //
devānāṃ eṣa upanāha āsīdapāṃ patir vṛṣabha oṣadhīnāṃ /
somasya drapsamavṛṇīta pūṣā bṛhannadrirabhavadyattadāsīt //
drapsaścaskanda pṛthivīmanu dyāmimaṃ ca yonimanu yaśca pūrvaḥ /
samānaṃ yonimanu saṃcarantaṃ drapsaṃ juhomyanu sapta hotrāḥ //
pitā vatsānāṃ patiraghnyānāṃ utāyaṃ pitā mahatāṃ gargarāṇāṃ /
vatso jarāyu pratidhuk pīyūṣa āmikṣāmastu ghṛtamasya yoniḥ //
tvāṃ gāvo'vṛṇata rājyāya tvāṃ vardhanti marutaḥ svarkāḥ /
varṣman kṣatrasya kakubbhiḥ śiśriyāṇastato na ugro vibhajā vasūni //
2.5.11 anuvākaḥ

vāyavyamajamālabhetaindraṃ vṛṣṇiṃ vṛṣabhaṃ vā vāruṇaṃ petvaṃ bhūtikāmaṃ yājayet , yadvāyave, vāyurevainaṃ bhūtyai ninayati , indriyeṇa vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yo'laṃ bhūtyai san na bhavati, yadaindra , indriyeṇaivainaṃ vīryeṇa samardhayati, varuṇagṛhīto vā eṣa yo'laṃ bhūtyai san na bhavati, yadvāruṇo , varuṇādevainaṃ tena muñcati , etān evābhicarannālabheta, yadvāyave, vāyurevāsmai vajraṃ saṃśyati , aindro vai vajra , indriyeṇa khalu vai vajraḥ prahriyate, yadaindro , vajraṃ evāsmai praharati, yadvāruṇo , varuṇenaivainaṃ grāhayitvā stṛṇute, sauryaṃ balakṣaṃ petvamālabheta brahmavarcasakāmo , asau vā ādityo brahmavarcasasya pradātā, taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , so'smai brahmavarcasaṃ prayacchati, yad balakṣaḥ samṛddhastena, yadalūnaḥ samṛddhastena, yat pīvā samṛddhastena, trivṛdvāvāsmā etat samṛddhaṃ brahmavarcasaṃ dadhāti , ādityaṃ bahurūpamālabheta yasyāśvine śasyamāne sūryo nodiyāt , parācīrvā etasmai vyucchanti yasyāśvine śasyamāne sūryo nodeti, yadādityo , amuṃ evāsmā unnayati, bahurūpo bhavati, bahūni vai raśmīnāṃ rūpāṇi, raśmīnāṃ evāsmai rūpāṇyāptvonnayati , agnirvai sṛṣṭo na vyarocata , so'gnaye tejasvine'jaṃ kṛṣṇagrīvamālabhata, tena tejasvyabhavat , so'kāmayata, sarvatra vibhaveyamiti, so'gnaye vibhūtimate'jaṃ kṛṣṇagrīvamālabhata, tena sarvatra vyabhavat , so'kāmayata, sarvatrāpibhāgaḥ syāṃ iti, so'gnaye bhāgine'jaṃ kṛṣṇagrīvamālabhata, tena sarvatrāpibhāgo'bhavat , so'kāmayata, dānakāmā me prajāḥ syuriti, so'gnaye dātre'jaṃ kṛṣṇagrīvamālabhata, tenāsmai dānakāmāḥ prajā abhavan , yaḥ kāmayeta, tejasvī syāṃ, sarvatra vibhaveyaṃ, sarvatrāpibhāgaḥ syāṃ, dānakāmā me prajāḥ syuriti, sa etānajān kṛṣṇagrīvānālabheta, tejasvī bhavati, sarvatra vibhavati, sarvatrāpibhāgo bhavati, dānakāmā asmai prajā bhavanti, prājāpatyaṃ bahurūpamālabheta paśukāmaḥ, prājāpatyā vai paśavaḥ, prajāpatiḥ paśūnāṃ prajanayitā, taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , so'smai paśūn prajanayati, bahurūpo bhavati, bahūni vai paśūnāṃ rūpāṇi, paśūnāṃ evāsmai rūpāṇyāptvāvarundhehu, yāmaṃ śukaharimālabheta śuṇṭham̐ vā yaḥ kāmayeta, yamaloka ṛdhnuyāṃ iti , etena vai yamo'muṣmiṃlloka ārnopaṃt , yamo'muṣya lokasyādhipatyamānaśe, taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , sa enaṃ amuṣya lokasyādhipatyaṃ gamayati , ekadhā vā etena yamaloka ṛdhnoti, pare vayasi yaṣṭavyaṃ , tājag ghi pramīyate, śuṇṭho vā bhavati śukaharirvā , eṣa hyetasya devatayā paśūnāṃ samṛddhaḥ //
iti madhyamakāṇḍe paśubandha nāma pañcamaḥ prapāṭhakaḥ//