Maitrayani Samhita · Chapter 2.3

kāmyā iṣṭayaḥ
2.3.1 anuvākaḥ

āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapen maitrāvaruṇīṃ payasyāṃ āmayāvinaṃ yājayet , ṛdyāsama evāgneyo , atho asthanvantamevainaṃ kṛtvā pratiṣṭhāpayati , īśvarā vai payasyā ṛte paśoraśāntā nirmṛjaḥ, paśurapyālabhyaḥ śantyā anirmārgāya , ete vai paśavo yad vrīhayaśca yavāśca, yad vrīhimayaḥ puroḍāśo bhavati tenaiva paśurālabhyate śāntyā anirmārgāya, maitrāvaruṇī brāhmaṇasya syāt , maitrāvaruṇo hi brāhmaṇo devatayā , aindravāruṇī rājanyasya syāt , aindravāruṇo hi rājanyo devatayā , āgnivāruṇī vaiśyasya syāt , agnirvai sarvā devatā, atra vaiśyasyāpi devatā , āmayāvinaṃ yājayet , svāmeva devatāṃ prāyaścittyā upāsarat , varuṇagṛhīto vā eṣa ya āmayāvī, varuṇādevainaṃ tena muñcati, payo vai puruṣaḥ, paya etasyāmayati, payasaivāsya payo niṣkrīṇāti, yad vyūhati, vikṛtya hi śalyaṃ madhyato nirharanti, tadyakṣmaṃ vāvāsyaitanmadhyato nirharanti , atha yat punaḥ samuhyāgnaye samavadyati yathā śalyaṃ nirhṛtyoṣṇīṣeṇa veṣṭayantyevaṃ tad bhūtikāmaṃ yājayet , svāmeva devatāṃ prāyaścittyā upāsarat , varuṇagṛhīto vā eṣa yo bhūtikāmo , varuṇādevainaṃ tena muñcati, payo vai puruṣaḥ, paya eṣa icchati yo bhūtimicchati, payasaivāsmai payo'varundheyaṃ, yad vyūhati yajñasya gopīthāya , atha yat punaḥ samūhati bhūtyaivainaṃ samūhati, grāmakāmaṃ yājayet , svāmeva devatāṃ prāyaścittyā upāsarat , varuṇagṛhīto vā eṣa yo grāmakāmo , varuṇādevainaṃ tena muñcati, payo vai puruṣaḥ, paya eṣa icchati yo grāmaṃ ichati, payasaivāsmai payo'varundhe i, yad vyūhati yajñasya gopīthāya , atha yat punaḥ samūhati, grāmeṇaivainaṃ samūhati , ekakapālān juhoti , atrātra vai varuṇasya pāśā, stata enaṃ muñcati, yannānā juhuyād, vikarṣaḥ sa yajñasya , agnau sarve hotavyāḥ samṛdyaiena // yā vāṃ mitrāvaruṇā ojasyā tanūstayā vāṃ vidhema, tayemamamuṃ muñcatamaṃhaso , yā vāṃ mitrāvaruṇau sahasyā tanūstayā vāṃ vidhema, tayemamamuṃ muñcatamaṃhaso , yā vāṃ mitrāvaruṇau yātavyā tanūstayā vāṃ vidhema, tayemamamuṃ muñcatamaṃhaso , yā vāṃ mitrāvaruṇau rakṣasyā tanūstayā vāṃ vidhema, tayemamamuṃ muñcatamaṃhaso , yā vāṃ mitrāvaruṇā ojasyā sahasyā yātavyā rakṣasyā tanūstayā vāṃ avidhāma, tayemamamumamauktamaṃhaso , yaste rājanvaruṇa deveṣu pāśastaṃ ta etenāvayaje, tasmai te svāhā, yaste rājanvaruṇānne pāśastaṃ ta etenāvayaje, tasmai te svāhā, yaste rājanvaruṇa dvipātsu catuṣpātsu paśuṣu pāśastaṃ ta etenāvayaje, tasmai te svāhā, yaste rājanvaruṇauṣadhīṣu vanaspatiṣvapsu pṛthivyāṃ dikṣu pāśastaṃ ta etenāvayaje, tasmai te svāhā // ete vai varuṇasya pāśā, stata enaṃ muñcati //
2.3.2 anuvākaḥ

vaiśvadevaṃ caruṃ nirvaped bhrātṛvyavān , devāśca vā asurāścāspardhanta, te devāḥ saṃgrahaṇenāyajanta, te yat kiṃcāsurāṇāṃ svamāsīttatsamagṛhṇan , manāṃsi vāvaiṣāṃ tatsamagṛhṇan , te'manasaḥ parābhavan , bhrātṛvyavān yajeta, manograhaṇaṃ vā etat , manāṃsi vā etad bhrātṛvyāṇāṃ saṃgṛhṇāti, te'manasaḥ parābhavanti, grāmakāmo yajeta, manograhaṇaṃ vā etat , manāṃsi vā etatsajātānāṃ saṃgṛhṇāti, te'smānmanogṛhītā nāpayanti, sarveṣāṃ sajātānāṃ gṛhādājyamāhareyu , ryāvatāmeva kiyatāṃ ca gṛhādājyamāharanti teṣāṃ sarveṣāṃ manāṃsi saṃgṛhṇāti, te'smānmanogṛhītā nāpayanti , āmanena juhoti , āmanasa evainān karoti // āmanasya deva ye sajātāḥ samanasastānahaṃ kāmaye hṛdā, te māṃ kāmayantāṃ hṛdā, tānmā āmanasaskṛdhi svāhā , āmanasya deva ye putrāḥ samanasastānahaṃ kāmaye hṛdā, te māṃ kāmayantāṃ hṛdā, tānmā āmanasaskṛdhi svāhā , āmanasya deva yāḥ striyaḥ samanasastā ahaṃ kāmaye hṛdā, tā māṃ kāmayantāṃ hṛdā, tānmā āmanasaskṛthi svāhā , āmanasya deva ye paśavaḥ samanasastānahaṃ kāmaye hṛdā, te māṃ kāmayantāṃ hṛdā, tānmā āmanasaskṛdhi svāhā // ete vai sajātāḥ sajātā iva putrā iva striya iva paśava iva, tairātmānaṃ abhisaṃyuṅkte, tairbhavati, pṛṣatī gaur dhenurdakṣiṇā, sā hi vaiśvadevī , atha yad vaiśvadevīṣṭi , rvaiśvadevīrvā imāḥ prajā, stā evāvārunddha, tā ādyā akṛta, bahirātmaṃ vai prayājānuyājā, ātmā devatā, yat prayājānuyājānāṃ purastādvopariṣṭādvā juhuyād bahirātmaṃ sajātān dadhīta , atha yanmadhyato juhoti, madhyata eva sajātānātman dhatte, yadi kāmayeta, tājag eyustājak pareyuriti dārumayeṇa juhuyāt , carācarā hi vanaspatayo , yadi kāmayeta dhruvāḥ syuḥ kṛchrādeyuriti mṛnmayena juhuyāt // dhruvā hīyam , dhruvo'si, dhruvastvaṃ deveṣvedhi, dhruvo'haṃ sajāteṣu bhūyāsaṃ priyaḥ sajātānāṃ ugraścettā vasuvit , ugro'si , ugrastvaṃ deveṣvedhi , ugro'haṃ sajāteṣu bhūyāsaṃ priyaḥ sajātānāṃ ugraścettā vasuvit , abhibhūrasi , abhibhūstvaṃ deveṣvedhi , abhibhūrahaṃ sajāteṣu bhūyāsaṃ priyaḥ sajātānāṃ ugraścettā vasuvit, paribhūrasi, paribhūstvaṃ deveṣvedhi, paribhūrahaṃ sajāteṣu bhūyāsaṃ priyaḥ sajātānāṃ ugraścettā vasuvit , sūrirasi, sūristvaṃ deveṣvedhi, sūrirahaṃ sajāteṣu bhūyāsaṃ priyaḥ sajātānāṃ ugraścettā vasuvit // ete vai sajātāstānasmin dadhāti, tānasmādanapakramiṇaḥ karoti //
2.3.3 anuvākaḥ

athaiṣo'śvaḥ pratigṛhyate, sa vā ubhayatodan pratigṛhīto nirbabhastyasyendriyaṃ ca paśūṃśca, varuṇo vā aśvo varuṇadevatyo , yo vā aśvaṃ pratigṛhṇāti varuṇaṃ sa prasīdati, tadaśvahaviṣā yaṣṭavyaṃ , nirvaruṇatvāya, catuṣkapālā bhavanti, catuṣpādvā aśvaḥ, kapālairevainaṃ āpnoti, yāvanto'śvāstāvantaḥ puroḍāśā bhavanti, sarvata evainaṃ muñcati , eko'dhi bhavati, yan nopasmarati tasmā eva sa, yaḥ punaḥ pratigrahiṣyansyārin na sa yajeta, yaddhi punaḥ pratigṛhṇīyāt punarvaruṇaṃ prasīdet , atha yaḥ punaḥ pratigrahīṣyansyānottasya vāruṇā nemāḥ syuḥ sauryavāruṇā nemā, yadvāruṇo , varuṇādevainaṃ tena muñcati , atha yatsauryaḥ, svāmeva devatām upapratigṛhṇāti , ātmano'hiṃsāyai , ekaviṃśatiḥ sāmidhenīrbhavanti , asā āditya ekaviṃśaḥ, prajāpatirasā ādityaḥ, prājāpatyo'śvo , yāvān evāśvastamāpnoti, sarve vā anye paśavo yonimantaḥ puruṣayonayo , ayoniraśvo'psujā, yadeṣo'ponaptrī, yaścarurbhavati yonimantamevainaṃ akaḥ, sva evainaṃ yonau pratiṣṭhāpayati // yaste rājanvaruṇa gāyatrachandāḥ pāśo brahman pratiṣṭhitastaṃ ta etenāvayaje, tasmai te svāhā, yaste rājanvaruṇa triṣṭupchandāḥ pāśaḥ kṣatre pratiṣṭhitastaṃ ta etenāvayaje, tasmai te svāhā, yaste rājanvaruṇa jagacchandāḥ pāśo viśi pratiṣṭhitastaṃ ta etenāvayaje, tasmai te svāhā, yaste rājanvaruṇānuṣṭupchandāḥ pāśo dikṣu pratiṣṭhitastaṃ ta etenāvayaje, tasmai te svāhā // chandāṃsi vai varuṇasya pāśā, stair enaṃ gṛhṇāti, yair enaṃ gṛhṇāti tair enaṃ muñcati , aponaptrīyābhyāṃ dvābhyāṃ juhoti, ya evāpsavyo varuṇastata enaṃ muñcati //
2.3.4 anuvākaḥ

agnerāyurasi, tenāsmā amuṣmā āyurdehi , indrasya prāṇo'si, prāṇaṃ dehyamuṣmai yasya te prāṇaḥ, svāhā, pitṝṇāṃ prāṇo'si, prāṇaṃ dattāmuṣmai yeṣāṃ vaḥ prāṇaḥ, svāhā, viśveṣāṃ devānāṃ prāṇo'si, prāṇaṃ dattāmuṣmai yeṣāṃ vaḥ prāṇaḥ, svāhā, bṛhaspateḥ prāṇo'si, prāṇaṃ dehyamuṣmai yasya te prāṇaḥ, svāhā, prajāpateḥ prāṇo'si, prāṇaṃ dehyamuṣmai yasya te prāṇaḥ svāhā //
yan navamaittan navanītamabhavadyadasarpat tatsarpiḥ /
yadaghriyata tad ghṛtaṃ //
ghṛtasya panthāṃ amṛtasya nābhim indreṇa dattaṃ prayataṃ marudbhiḥ /
tat tvā viṣṇuranvapaśyat tattveḍā gavyairayat //
pāvamānasya tvā stomena gāyatrasya vartanyopāṃśostvā vīryeṇotsṛje, bṛhatā tvā rathaṃtareṇa traiṣṭubhyā vartanyā śukrasya tvā vīryeṇoddhare , agneṣṭvā mātrayā jāgatyā vartanyā devastvā savitonnayatu jīvātvai jīvanasyāyai //
idaṃ varco agninā dattamāgānmahi rādhaḥ saha ojo balaṃ yat /
dīrghāyutvāya śataśāradāya pratigṛbhṇāmi mahata indriyāya //
imamagnā āyuṣe varcase kṛdhi tigmam ojo varuṇa soma rājan /
mātevāsmā adite śarma yaccha viśve devā jaradaṣṭiryathāsat //
agnirāyu, stasya manuṣyā āyuṣkṛta, stenāyuṣāyuṣmān edhi, brahmāyu, stasya brāhmaṇā āyuṣkṛta, stenāyuṣāyuṣmān edhi, yajña āyu, stasya dakṣiṇā āyuṣkṛta, stenāyuṣāyuṣmān edhi , amṛtamāyu, stasya devā āyuṣkṛta, stenāyuṣāyuṣmān edhi , aśvinoḥ prāṇo'si, tau te prāṇaṃ dattāṃ , tena jīva, mitrāvaruṇayoḥ prāṇo'si, tau te prāṇaṃ dattāṃ , tena jīva, bṛhaspateḥ prāṇo'si, sa te prāṇaṃ dadātu, tena jīva, prajāpateḥ parameṣṭhinaḥ prāṇo'si, sa te prāṇaṃ dadātu, tena jīva //
2.3.5 anuvākaḥ

āgnāvaiṣṇavaṃ ekādaśakapālaṃ nirvapet , sārasvataṃ caruṃ bārhaspatyaṃ carum , pūrvedyurāmayāvinaṃ yājayet , agnirvai sarvā devatā, viṣṇuryajño , devatābhiścaivāsmin yajñena cāyurdadhāti, vāk sarasvatī, brahma bṛhaspati , rvācā caivāsmin brahmaṇā cāyurdadhāti , atho prāṇā vai devatāḥ, prāṇān vā etat pūrvedyurgṛhītvopavasati, sa śvo bhūta āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapet , saumyaṃ payasi carumādityaṃ ghṛte caruṃ vāruṇaṃ caruṃ yavamayamiyantamagnaye vaiśvānarāya dvādaśakapālaṃ āmayāvinaṃ yājayet , yo vai pramīyate'gniṃ tasya śarīraṃ gacchati somaṃ raso , yadāgneyaḥ, śarīraṃ evāsya tena niṣkrīṇāti, yatsaumyo , rasaṃ tena, yāvān eva taṃ niṣrīyāya , iyaṃ vā aditi, rasyāmadhi prajāḥ prajāyante , asyāṃ evainaṃ adhi prajānayati , iyāṃścarurbhavati , etāvān vā ātmā, yāvān evāsyātmā taṃ varuṇān muktvā, saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaraḥ, saṃvatsara evainaṃ pratiṣṭhāpayati, saṃvatsarāyuṣaṃ enaṃ karoti , agnerāyurasi, tenāsmā amuṣmā āyurdehīti , agnirvai manuṣyāṇāmāyuṣaḥ pradātā, so'smā āyuḥ prayacchati, pañcabhirjuhoti, pāṅktaḥ puruṣo , yāvān eva puruṣastaṃ samīrayati, yāvān eva puruṣastaṃ samīrayitvā , ayaṃ vāva yaḥ pavata eṣa prāṇaḥ , ābhyo vā eṣa digbhyo'dhipavate , etaddevatyā vā imā diśo , yathādevataṃ vāvainaṃ etadābhyo digbhyodi'dhi samīrayitvā prāṇānasmin dadhāti //
yan navamaittan navanītamabhavadyadasarpattatsarpiḥ /
yadaghriyata tad ghṛtaṃ //
iti ghṛtasya vā etanmahimānaṃ udācaṣṭe , atho mahayaty evainat , pāvamānasya tvā stomena gāyatrasya vartanyopāṃśostvā vīryeṇotsṛjā, iti yathā vā idaṃ vadhyam utsṛjaty uddharaty unnayatyevaṃ tat , etāvadvā asti stomā grahāśchandāṃsi, yāvadevāsti tenāsmā āyurdadhāti, yajñenāsmā āyurdadhāti, sarva ṛtvijaḥ paryāhuḥ, sarve vā eta etasmai cikitsanti, sarva evāsmā āyurdadhāti , brahmaṇo hastamālabhya paryāhu , rbrahma vai brahmā, brahmaṇaivāsmin brahmāyurdadhāti, hiraṇyādadhi ghṛtaṃ niṣpāyayanti , amṛtaṃ vai hiraṇyam, āyurghṛtaṃ, amṛtādevainaṃ adhyāyur niṣpāyayanti niriva dhayati , āyurevātman dhatte, tadasmā ābadhnāti , āyuṣainaṃ samardhayati , āgneyyāṃ badhnāti , agnirvai sarvā devatā, sarvābhirevāsmin devatābhirāyurdadhāti , agnirāyu, stasya manuṣyā āyuṣkṛta, stenāyuṣāyuṣmān edhīti, yo vai devānāyuṣmataścāyuṣkṛtaśca veda sarvamāyureti na purāyuṣaḥ pramīyate , ete vai devā āyuṣmantaścāyuṣkṛtaśca yadime prāṇā, ste'sminnāyurdadhāti , aśvinoḥ prāṇo'si tau te prāṇaṃ dattāṃ, tena jīveti , ime vā ete prāṇā, stānasmin dadhāti, tānasmādanapakramiṇaḥ karoti, daśa deyā , daśa hyātman prāṇāḥ, prāṇānasmin dadhāti , aśvo deyo , vāso deyam , hiraṇyaṃ deyam , gaurdeyo , varo deyo , bahu deyam //
2.3.6 anuvākaḥ

āgneyamaṣṭākapālaṃ nirvapedaindraṃ pañcakapālaṃ dadhi madhu ghṛtaṃ dhānā udakaṃ, tat saṃsṛṣṭaṃ bhavati , aryamṇe carurbhavati, ṛdyāpi evāgneya , aindraḥ pañcakapālaḥ, pāṅkto yajñaḥ, paṅktī yājyānuvākye, pāṅktāḥ paśavaḥ, pāṅktaḥ puruṣo , yāvān eva puruṣastamāpnoti, sa sarvo bhūtvā paśūnāpnoti, paśava iva hyetat saṃsṛṣṭaṃ, atho yāvanta eva paśavastānasmai saṃsṛjati, tadāhu , raindra ekādaśakapālaḥ kāryā, iti aindrā hi paśavo , atho āhuḥ, prājāpatyaṃ kāryam iti, prājāpatyā hi paśavaḥ, prajāpatiḥ paśūnāṃ prajanayitā, taṃ eva bhāgadheyenopāsarat , so'smai paśūn prajanayati , athaiṣo'ryamṇe caru , ryo dadāti so'ryamā, dānaṃ aryamā, dānakāmā asmai prajā bhavanti , agnaye bhrājasvate'ṣṭākapālaṃ nirvapetsauryaṃ carumagnaye bhrājasvate'ṣṭākapālaṃ , cakṣuṣkāmaṃ yājayet , agnervai manuṣyā naktaṃ cakṣuṣā paśyanti sūryasya divā , etau vai cakṣuṣaḥ pradātārau, tā eva bhāgadheyenopāsarat, tā asmai cakṣuḥ prayacchataḥ, samānaṃ vai cakṣurdadhātu, yatsamānī devatā carumabhito bhavati nānānaṃ evāsmai cakṣuṣī pratidadhāti, yāvadanyatareṇākṇā, paśyati tāvadubhābhyāṃ paśyedyaccarurantarā na syāt , atha yaccarurantarā bhavati, tasmādidamantarā cakṣuṣor vidhṛtyai, śuklā vrīhayo bhavanti, śvetā gā ājyāya duhanti , evaṃ iva hyasā ādityaḥ samṛdyai, , payasi bhavati, payo vai ghṛtaṃ , payaścakṣuḥ, payasaivāsmai payaścakṣurdadhāti, saurībhirādadhāti, cakṣurasmin dadhāti //
2.3.7 anuvākaḥ

devā asurāṇāṃ veśatvamupāyan , indrastu nāpyupait , teṣāṃ vā indriyāṇi vīryāṇyapākrāman , agne rathaṃtaram , indrasya bṛhat , viśveṣāṃ devānāṃ vairūpaṃ , saviturvairājaṃ , tvaṣṭū revatī, marutāṃ śakvarī, tāni vā indro'nvapākrāmat , tairātmānaṃ abhisamayuṅkta, tairabhavat , yo bhūtikāmaḥ syāt taṃ etayā yājayet , etairevendriyair vīryairātmānaṃ abhisaṃyuṅkte, tairbhavati, dvādaśakapālo bhavati vaiśvadevatvāya , uttānāni kapālāni upadadhāti, tat sviccarumakar anirdāhāya , abhiśasyamānaṃ yājayet , yasya vai devā annamadantyadanti tasya manuṣyā annaṃ , sarvā vā etā devatāḥ, sarvā vāvāsyaitaddevatā annamajīghasat , adanti hāsya manuṣyā annaṃ // indrāya rāthaṃtarāyānubrūhi // iti rathaṃtarasyā ṛcamanūcya bṛhata ṛcā yajet // indrāya bārhatāyānubrūhi // iti bṛhata ṛcamanūcya rathaṃtarasya ṛcā yajet // indrāya vairūpāyānubrūhi // iti vairūpasyā ṛcamanūcya vairājasya ṛcā yajet // indrāya vairājāyānubrūhi // iti vairājasyā ṛcamanūcya vairūpasya ṛcā yajet // indrāya raivatāyānubrūhi // iti revatīmanūcya śakvaryā yajet // indrāya śākvarāyānubrūhi // iti śakvarīmanūcya revatyā yajet , etairevainamindriyairetābhirdevatābhir vyatiṣajati, paryūhamavadyati , etairevainamindriyairetābhirdevatābhiḥ paryūhati, paśavo vai bṛhatī , agnī rudro , yad bṛhatyā vaṣaṭkuryād rudrāyāsya paśūnapidadhyāt , atho bṛhatīṃ hyayātayāmnīṃ paśavo'nuprajāyante , anuvākyāyāścatvāryakṣarāṇi yājyāmabhyatyūhati , anuṣṭubhaṃ ca saṃpādayati paṅktiṃ ca, vāg vā anuṣṭup , prajāpatiḥ paṅkti , rvāci vā etat prajāpatim apyasrāṭ prajananāya, tan mithunaṃ , tasmādeva mithunādyajamānaḥ prajayā ca paśubhiśca prajāyate //
2.3.8 anuvākaḥ

svādvīṃ tvā svādunā tīvrāṃ tīvreṇa śukrāṃ śukreṇa /
devīṃ devenāmṛtāmamṛtena sṛjāmi saṃ somena //
somo'si , aśvibhyāṃ pacyasva, sarasvatyai pacyasva , indrāya sutrāmṇe pacyasva //
punātu te parisrutaṃ somaṃ sūryasya duhitā /
vāreṇa śaśvatā tanā //
vāyoḥ pūtaḥ pavitreṇa pratyaṅ somo atisrutaḥ /
indrasya yujyaḥ sakhā //
kuvidaṅga yavamanto yavaṃ cidyathā dāntyanupūrvaṃ viyūya /
ihehaiṣāṃ kṛṇuta bhojanāni ye barhiṣā namauktiṃ na jagmuḥ //
upayāmagṛhīto'si , achidrāṃ tvāchidreṇā,'śvibhyāṃ juṣṭaṃ gṛhṇāmi , eṣa te yoni , raśvibhyāṃ tvā , upayāmagṛhīto'si , achidrāṃ tvāchidreṇa, sarasvatyai juṣṭaṃ gṛhṇāmi , eṣa te yoniḥ, sarasvatyai tvā , upayāmagṛhīto'si , achidrāṃ tvāchidreṇe, ndrāya sutrāmṇe juṣṭaṃ gṛhṇāmi , eṣa te yoni , rindrāya tvā sutrāmṇe //
yadatra śiṣṭaṃ rasinaḥ sutasya yamasyendro apibañ śacībhiḥ /
ahaṃ tamasya manasā ghṛtena somaṃ rājānamiha bhakṣayāmi //
nānā hi vāṃ devahitaṃ sadaskṛtaṃ mā saṃsṛkṣāthāṃ parame vyoman /
surā tvamasi śuṣmiṇī soma eṣa mā mā hiṃsiṣṭam̐ svaṃ yonimāviśantau //
dve srutī aśṛṇavaṃ pitṝṇāmahaṃ devānāṃ uta martyānāṃ /
yābhyāṃ idaṃ viśvamejatsameti yadantarā pitaraṃ mātaraṃ ca //
ye bhakṣayanto na vasūni ānaśur yānagnayo anvatapyanta dhiṣṇyāḥ /
yā teṣāmavayā duriṣṭiḥ sviṣṭiṃ nastāṃ viśvakarmā kṛṇotu //
ayajñiyān yajñiyānmanyamānaḥ prāṇasya vidvāntsamare na dhīraḥ /
eno mahaccakṛvān baddha eṣa taṃ viśvakarman pramuñcā svastaye //
yajamānaṃ ṛṣayā enasāhurvihāya prajāmanutapyamānāḥ /
madhavyau stokā apa tau rarādha saṃ nastābhyāṃ sṛjatu viśvakarmā //
2.3.9 anuvākaḥ

kuvalasaktubhirāśvinaṃ śrīṇāti, badarasaktubhiraindram , karkandhusaktubhiḥ sārasvataṃ , vāg vai sarasvatī, vācaivāsmint svādumānaṃ dadhāti , atha yainaṃ asā aślīlaṃ vāgabhivadati , atyapaviṣṭa vyārdhiṣṭeti, sainaṃ punaḥ kalyāṇaṃ vadati, siṃhā adhvaryur dhyāyati, vyāghrau pratiprasthātā, vṛkau yajamāna , eṣā surā bhavati, sa yaireva tadindriyair vīryair vyṛdhyate tāni asminn āptvā dhatto , brāhmaṇasya mūrdhansāvaidyā medhyatvāya , annaṃ vai surā, medhyaṃ vā annaṃ , tena medhyā , ekā puroruk , ekā yājyā , ekadhāsmin vīryaṃ dadhāti, brāhmaṇaḥ pāyayitavya, stena haviḥ kriyate , ātmanāpeyā , ātmann eva vīryaṃ dhatte , agnau sarvā hotavyāḥ samṛdyai , madhyato vā eṣa pāpmanā gṛhīto yatsamayā vyeti, madhyata evainaṃ pāpmano muñcati, yadāhavanīye juhuyān na pāpmanā vyāvarteta, kriyeta bheṣajaṃ, atha yad dakṣiṇe juhoti vi pāpmanā vartate kriyate bheṣajaṃ, atha yadvikṣārayati , evaṃ iva hyeṣa vikṣarati śatakṣaro bhavati, śatāyurvai puruṣaḥ śatavīryā , āyureva vīryamāpnoti, yadvā etasya vyārdhi yat prāmāyi pitṝn vā etasya tadagan , yat pitṛmatībhiranumantrayante pitṝbhya evainaṃ tena samīrayanti, yat tisra, stṛtīye hi loke pitaro , atha yaccatvāro , digbhya evainaṃ tena samīrayanti //