Maitrayani Samhita · Chapter 1.7

punarādhānam
1.7.1 anuvākaḥ

yat tvā kruddhaḥ parovapa manyunā sumanastara /
sukalpamagne tattava punastvoddīpayāmasi //
yatte manyuparoptasya pṛthivīmanudadhvase /
ādityā viśve taddevā vasavaḥ punarābharan //
yatte bhāmena vicakarānīśāno hṛdaspari /
punastadindraścāgniśca vasavaḥ samacīklṛpan //
punastvādityā rudrā vasavaḥ samindhatāṃ punarbrahmāṇo vasudhīte agne //
ghṛtena tvaṃ tanvaṃ vardhayasva rāyaspoṣā yajamānaṃ sacantām //
trayastriṃśattantavo yaṃ vitanvata imaṃ ca yajñaṃ sudhayā dadante /
tebhiśchidramapidadhmo yadatra svāhā yajño apyetu devān //
mano jyotir juṣatāmājyasya vichinnaṃ yajñaṃ samimaṃ dadhātu /
imaṃ yajñaṃ saptatantuṃ tataṃ nā ā devā yantu sumanasyamānāḥ //
bṛhaspatirno haviṣā ghṛtena vichinnaṃ yajñaṃ samimaṃ dadhātu /
yā iṣṭā uṣaso yāśca yājyāstāḥ saṃdadhāmi manasā ghṛtena //
agne'bhyāvartinnabhi māvartasvāyuṣā varcasā prajayā dhanena sanyā medhayā rayyā poṣeṇa //
agne aṅgiraḥ śataṃ te sanvā vṛtaḥ sahasraṃ ta upāvṛtaḥ /
athā poṣasya poṣeṇa punar no naṣṭaṃ ākṛdhi punar no rayimākṛdhi //
punar ūrjā nivartasva punaragna iṣāyuṣā /
punar naḥ pāhyaṃhasaḥ //
saha rayyā nivartasvāgne pinvasva dhārayā /
viśvapsnyā viśvataspari //
salilaḥ saligaḥ sagaraste na ādityā haviṣo juṣāṇā vyantu svāhā, ketaḥ suketaḥ saketaste na ādityā haviṣo juṣāṇā vyantu svāhā, devajūte vivasvannāditya te no devāḥ satyāṃ devahūtiṃ deveṣvāsuvadhvaṃ , ādityebhyaḥ svāhā //
1.7.2 anuvākaḥ

agnervai bhāgaḥ punarādheyam , etaṃ vai bhāgaṃ prepsan vyardhayati , yadyādadhāno manyeta , vi syā ṛdhyatā, ity utsādya punarādadhīta, yameva bhāgaṃ prepsan vyardhayati taṃ prāpyārdhayatyeva , sarvamevāgneyaṃ kriyate , yat kiṃca sarvamevāgnaye bhāgaṃ pradāya sarvāṃ ṛddhiṃ ṛdhnoti, na saṃbhārāḥ saṃbhṛtyāḥ , na yajuḥ kartavā, ityāhuḥ, saṃbhṛtasaṃbhāro hyeṣa kṛtayajustadāhuḥ, saṃbhṛtyā eva saṃbhārāḥ, kāryaṃ yajuriti, punarutsyūtaṃ vāso deyaṃ punarṇavo rathaḥ punarutsṛṣṭo'naḍvān , etāni vai punarādheyasya rūpāṇi , rūpāṇyevāsyāptvāvarundhe, , agnirvā utsīdannapa oṣadhīrabhyutsīdati , darbhā vā āpā oṣadhayo , yad darbhā upolapā bhavanti , adbhya evainaṃ oṣadhībhyo'dhyāptvāvarundhen , devā asurairvijayam upayanto'gnau priyāstanvaḥ saṃnyadadhata , yan no jayeyurimā abhyupadhāvema, yadyu jayememā abhyupāvartemahīti , tā devā jitvānvaicchan , tsarveṣāṃ naḥ saheti , so'gnirabravīt , ya eva māṃ maddevatya ādadhātai sa etābhistanūbhiḥ saṃbhavāditi , taṃ devā ādadhata , ta etābhistanūbhiḥ samabhavan , paśavo vai devānāṃ priyāstanvaḥ , paśubhireva samabhavan , tadya evaṃ vidvān punarādheyamādhatta etābhirevāgnestanūbhiḥ saṃbhavati , paśavo vai devānāṃ priyāstanvaḥ , paśubhireva saṃbhavati , manuḥ puṣṭikāmā ādhatta , sa imān poṣānapuṣyat , tena ṛddhaṃ , tvaṣṭā paśukāmā ādhatta , ta ime tvāṣṭrāḥ paśavaḥ prājāyanta , tena ṛddhaṃ , prajāpatiḥ prajākāmā ādhatta , tā imāḥ prajāḥ prājāpatyāḥ prājāyanta , tena ṛddhaṃ , yo vai tamagrā ādhatta sa tena vasunā samabhavat , tat punarvasoḥ punarvasutvaṃ , tasmāt punarvasā ādheyaḥ , punar hi sa tena vasunā samabhavat , yo vai tamādhattārno,ut , sa tasmādanurādhāsv ādheyā ṛdyaiā , ṛdhnotyeva , atho mithunatvāya //
1.7.3 anuvākaḥ

agnirvā utsīdansaṃnavatsaram abhyutsīdati , saptadaśa sāmidhenīḥ kāryāḥ , pañca ṛtavo dvādaśa māsā, eṣa saṃvatsaraḥ , saṃvatsarādevainaṃ adhyāptvāvarundheḥḥ , tadāhuḥ, pañcadaśa sāmidhenīḥ kāryā na saptadaśeti , etadvai saṃvatsarasya saṃkramaṇatamaṃ , etenāśiṣṭamāpyate , pañcadaśa sāmidhenīḥ , pañcadaśārdhamāsasya rātrayastābhireva tā āpyante , yāvanti vai sāmidhenīnāmakṣarāṇi tāvanti saṃvatsarasyāhāni , taireva tāni āpyante , agnirvā utsīdantsaṃvatsaram abhyutsīdati , ṣaḍ vā ṛtavaḥ saṃvatsaras , tasmāt ṣaḍ vibhaktayaḥ , saṃvatsaro vā agnirvaiśvānaro , yat ṣaḍ vibhaktayaḥ saṃvatsarādevainaṃ adhyāptvāvarundhero , atha yadagnir bahudhā vihriyata imān poṣān pupoṣa, tasmādagniretāvatīrvibhaktīrānaśe nānyā devatā , atha yad dvyakṣarāḥ satīścaturakṣarāḥ kriyante , ācaturaṃ hi paśavo dvanvaṃ ṃ mithunā , ṛtavo vai prayājā , annaṃ ṛtavo , yat prayājānantariyādannamantariyāt , yajñamukhaṃ vai prayājā, yat prayājānantariyādyajñamukhamantariyāt , tadyasyerse ttasyopariṣṭāt prayājānāṃ vibhaktīḥ kuryāt , vīryaṃ vai prayājā , vīryaṃ vibhaktayo , vīryādevādhi vaṣaṭkaroti , tājag ṛddhimabhikrāmati , nānāgneyaṃ kriyate'tha kasmātsaha vibhaktayaḥ prayājairiti, saṃvatsaraṃ vai prayājāḥ parījyante , kasmādāgneyaṃ kriyate tasmān nānāgneyaṃ //
1.7.4 anuvākaḥ

punar ūrjā nivartasva punaragna iṣāyuṣā /
punar naḥ pāhyaṃhasaḥ //
iti purastāt prayājānāṃ juhuyāt //
saha rayyā nivartasvāgne pinvasva dhārayā /
viśvapnyāḥā viśvataspari //
ity upariṣṭādanuyājānāṃ juhuyāt , ūrjā vā eṣa paśubhirutsīdantsahotsīdati , punar ūrjā nivartasve,ti tad ūrjaṃ eva paśūn punaravarundheyo , atho tān eva bhāginaḥ karoti , atho ubhayata eṣa yajñasyāśiṣa ṛdhnoti , nānāgneyaṃ kriyate ,'tha kasmādājyabhāgā ijyete iti , cakṣuṣī vā ete yajñasya yadājyabhāgau , yadājyabhāgā antariyāccakṣuṣī yajñasyāntariyāt , agnā āyūṃṣi pavasā , iti somasya loke kuryāt , yadāgneyī tenāgneyī , yatpāvamānī tena saumī , nānāgneyaṃ kriyate , na somamantaryanti , agnirmūrdhā divaḥ kakudi,ti prajākāmo vā paśukāmo vā somasya loke kuryāt , yan mithunā tena prajananavatī , yad retasvatī tena saumī , yajñena vā eṣa vyṛdhyate yo'gnim utsādayate , pāṅkto yajño , yat pañcakapālo yajñameva punarālabhate , aṣṭākapālaḥ kāryo , gāyatro hyagnir gāyatrachandā, āgneyaṃ vā etat kriyate yat punarādheyam , tasmādaṣṭākapālo , tan na sūrkṣyaṃ , pañcakapāla eva kāryaḥ , pañcamādvā adhy ṛtoḥ ṣaṣṭha ṛturabhavat , samānaṃ etadyat pañcamaśca ṛtuḥ ṣaṣṭhaśca , yat pañcakapālaḥ saṃvatsarādevainaṃ adhyāptvāvarundheñ , prajananaṃ vā ṛtavo , agniḥ prajanayitā , yat pañcakapālaḥ prajananādevainaṃ prajanayitā prajanayati //
1.7.5 anuvākaḥ

vīrahā vā eṣa devānāṃ yo'gnim utsādayate , śatadāyo vīro , yadetāḥ śatākṣarāḥ paṅktayo bhavanti vīraṃ vāvaitaddevānāmavadayate , anyasmai vai kamādheyamanyasmai punarādheyam , na vai tadādheyena spṛṇoti yasmai kaṃ punarādheyam , punarādheyena vāva tat spṛṇoti , jarā vai devahitamāyu, retāvatīr hi samā eti yadetāḥ śatākṣarāḥ paṅktayo bhavanti , yāvadevāyur vīryaṃ tadāpnoti , tat spṛṇoti , tadavarundhe ā , āyuṣā vā eṣa vīryeṇa vyṛdhyate yo'gnim utsādayate , āyur vīryaṃ hiraṇyam , yaddhiraṇyaṃ dadāti , āyuṣaivainaṃ vīryeṇa samardhayati , śatamānaṃ bhavati , śatāyurvai puruṣaḥ śatavīryo , āyureva vīryamāpnoti , ādityā vā ita uttamāḥ svargaṃ lokamāyan , te vyatṛṣyan , itaḥ pradānād dhi devā yajñaṃ upajīvanti , te vā etaṃ punarādadhata , ta ārnunvan , ādityā vā asmiṃlloka ṛddhā ādityā amuṣmin , paśavo'sminn ṛtavo'muṣmin , tadya evaṃ vidvān punarādheyamādhatta ubhayoreva lokayor ṛdhnotyasmiṃścāmuṣmiṃśca , salilaḥ saligaḥ sagaraste na ādityā haviṣo juṣāṇā vyantu svāhā , ketaḥ suketaḥ saketaste na ādityā haviṣo juṣāṇā vyantu svāhā , devajūte vivasvannāditya te no devāḥ satyāṃ devahūtiṃ deveṣvāsuvadhvaṃ ādityebhyaḥ svāheti , etairvai te taṃ punarādadhata , ta ārnu evan , tadyadetaiḥ punarādhatte'tha ṛdhnoti , ādityā hi punarādheyam //
iti prathamakāṇḍe punarādhānaṃ nāma saptamaḥ prapāṭhakaḥ//