કૃષ્ણયજુર્વેદઃ · અધ્યાય 1.7

પુનરાધાનમ્
1.7.1 અનુવાકઃ

યત્ ત્વા ક્રુદ્ધઃ પરોવપ મન્યુના સુમનસ્તર ।
સુકલ્પમગ્ને તત્તવ પુનસ્ત્વોદ્દીપયામસિ ॥
યત્તે મન્યુપરોપ્તસ્ય પૃથિવીમનુદધ્વસે ।
આદિત્યા વિશ્વે તદ્દેવા વસવઃ પુનરાભરન્ ॥
યત્તે ભામેન વિચકરાનીશાનો હૃદસ્પરિ ।
પુનસ્તદિન્દ્રશ્ચાગ્નિશ્ચ વસવઃ સમચીક્લૃપન્ ॥
પુનસ્ત્વાદિત્યા રુદ્રા વસવઃ સમિન્ધતાં પુનર્બ્રહ્માણો વસુધીતે અગ્ને ॥
ઘૃતેન ત્વં તન્વં વર્ધયસ્વ રાયસ્પોષા યજમાનં સચન્તામ્ ॥
ત્રયસ્ત્રિંશત્તન્તવો યં વિતન્વત ઇમં ચ યજ્ઞં સુધયા દદન્તે ।
તેભિશ્છિદ્રમપિદધ્મો યદત્ર સ્વાહા યજ્ઞો અપ્યેતુ દેવાન્ ॥
મનો જ્યોતિર્ જુષતામાજ્યસ્ય વિછિન્નં યજ્ઞં સમિમં દધાતુ ।
ઇમં યજ્ઞં સપ્તતન્તું તતં ના આ દેવા યન્તુ સુમનસ્યમાનાઃ ॥
બૃહસ્પતિર્નો હવિષા ઘૃતેન વિછિન્નં યજ્ઞં સમિમં દધાતુ ।
યા ઇષ્ટા ઉષસો યાશ્ચ યાજ્યાસ્તાઃ સંદધામિ મનસા ઘૃતેન ॥
અગ્નેઽભ્યાવર્તિન્નભિ માવર્તસ્વાયુષા વર્ચસા પ્રજયા ધનેન સન્યા મેધયા રય્યા પોષેણ ॥
અગ્ને અઙ્ગિરઃ શતં તે સન્વા વૃતઃ સહસ્રં ત ઉપાવૃતઃ ।
અથા પોષસ્ય પોષેણ પુનર્ નો નષ્ટં આકૃધિ પુનર્ નો રયિમાકૃધિ ॥
પુનર્ ઊર્જા નિવર્તસ્વ પુનરગ્ન ઇષાયુષા ।
પુનર્ નઃ પાહ્યંહસઃ ॥
સહ રય્યા નિવર્તસ્વાગ્ને પિન્વસ્વ ધારયા ।
વિશ્વપ્સ્ન્યા વિશ્વતસ્પરિ ॥
સલિલઃ સલિગઃ સગરસ્તે ન આદિત્યા હવિષો જુષાણા વ્યન્તુ સ્વાહા, કેતઃ સુકેતઃ સકેતસ્તે ન આદિત્યા હવિષો જુષાણા વ્યન્તુ સ્વાહા, દેવજૂતે વિવસ્વન્નાદિત્ય તે નો દેવાઃ સત્યાં દેવહૂતિં દેવેષ્વાસુવધ્વં , આદિત્યેભ્યઃ સ્વાહા ॥
1.7.2 અનુવાકઃ

અગ્નેર્વૈ ભાગઃ પુનરાધેયમ્ , એતં વૈ ભાગં પ્રેપ્સન્ વ્યર્ધયતિ , યદ્યાદધાનો મન્યેત , વિ સ્યા ઋધ્યતા, ઇત્ય્ ઉત્સાદ્ય પુનરાદધીત, યમેવ ભાગં પ્રેપ્સન્ વ્યર્ધયતિ તં પ્રાપ્યાર્ધયત્યેવ , સર્વમેવાગ્નેયં ક્રિયતે , યત્ કિંચ સર્વમેવાગ્નયે ભાગં પ્રદાય સર્વાં ઋદ્ધિં ઋધ્નોતિ, ન સંભારાઃ સંભૃત્યાઃ , ન યજુઃ કર્તવા, ઇત્યાહુઃ, સંભૃતસંભારો હ્યેષ કૃતયજુસ્તદાહુઃ, સંભૃત્યા એવ સંભારાઃ, કાર્યં યજુરિતિ, પુનરુત્સ્યૂતં વાસો દેયં પુનર્ણવો રથઃ પુનરુત્સૃષ્ટોઽનડ્વાન્ , એતાનિ વૈ પુનરાધેયસ્ય રૂપાણિ , રૂપાણ્યેવાસ્યાપ્ત્વાવરુન્ધે, , અગ્નિર્વા ઉત્સીદન્નપ ઓષધીરભ્યુત્સીદતિ , દર્ભા વા આપા ઓષધયો , યદ્ દર્ભા ઉપોલપા ભવન્તિ , અદ્ભ્ય એવૈનં ઓષધીભ્યોઽધ્યાપ્ત્વાવરુન્ધેન્ , દેવા અસુરૈર્વિજયમ્ ઉપયન્તોઽગ્નૌ પ્રિયાસ્તન્વઃ સંન્યદધત , યન્ નો જયેયુરિમા અભ્યુપધાવેમ, યદ્યુ જયેમેમા અભ્યુપાવર્તેમહીતિ , તા દેવા જિત્વાન્વૈચ્છન્ , ત્સર્વેષાં નઃ સહેતિ , સોઽગ્નિરબ્રવીત્ , ય એવ માં મદ્દેવત્ય આદધાતૈ સ એતાભિસ્તનૂભિઃ સંભવાદિતિ , તં દેવા આદધત , ત એતાભિસ્તનૂભિઃ સમભવન્ , પશવો વૈ દેવાનાં પ્રિયાસ્તન્વઃ , પશુભિરેવ સમભવન્ , તદ્ય એવં વિદ્વાન્ પુનરાધેયમાધત્ત એતાભિરેવાગ્નેસ્તનૂભિઃ સંભવતિ , પશવો વૈ દેવાનાં પ્રિયાસ્તન્વઃ , પશુભિરેવ સંભવતિ , મનુઃ પુષ્ટિકામા આધત્ત , સ ઇમાન્ પોષાનપુષ્યત્ , તેન ઋદ્ધં , ત્વષ્ટા પશુકામા આધત્ત , ત ઇમે ત્વાષ્ટ્રાઃ પશવઃ પ્રાજાયન્ત , તેન ઋદ્ધં , પ્રજાપતિઃ પ્રજાકામા આધત્ત , તા ઇમાઃ પ્રજાઃ પ્રાજાપત્યાઃ પ્રાજાયન્ત , તેન ઋદ્ધં , યો વૈ તમગ્રા આધત્ત સ તેન વસુના સમભવત્ , તત્ પુનર્વસોઃ પુનર્વસુત્વં , તસ્માત્ પુનર્વસા આધેયઃ , પુનર્ હિ સ તેન વસુના સમભવત્ , યો વૈ તમાધત્તાર્નો,ઉત્ , સ તસ્માદનુરાધાસ્વ્ આધેયા ઋદ્યૈઆ , ઋધ્નોત્યેવ , અથો મિથુનત્વાય ॥
1.7.3 અનુવાકઃ

અગ્નિર્વા ઉત્સીદન્સંનવત્સરમ્ અભ્યુત્સીદતિ , સપ્તદશ સામિધેનીઃ કાર્યાઃ , પઞ્ચ ઋતવો દ્વાદશ માસા, એષ સંવત્સરઃ , સંવત્સરાદેવૈનં અધ્યાપ્ત્વાવરુન્ધેઃઃ , તદાહુઃ, પઞ્ચદશ સામિધેનીઃ કાર્યા ન સપ્તદશેતિ , એતદ્વૈ સંવત્સરસ્ય સંક્રમણતમં , એતેનાશિષ્ટમાપ્યતે , પઞ્ચદશ સામિધેનીઃ , પઞ્ચદશાર્ધમાસસ્ય રાત્રયસ્તાભિરેવ તા આપ્યન્તે , યાવન્તિ વૈ સામિધેનીનામક્ષરાણિ તાવન્તિ સંવત્સરસ્યાહાનિ , તૈરેવ તાનિ આપ્યન્તે , અગ્નિર્વા ઉત્સીદન્ત્સંવત્સરમ્ અભ્યુત્સીદતિ , ષડ્ વા ઋતવઃ સંવત્સરસ્ , તસ્માત્ ષડ્ વિભક્તયઃ , સંવત્સરો વા અગ્નિર્વૈશ્વાનરો , યત્ ષડ્ વિભક્તયઃ સંવત્સરાદેવૈનં અધ્યાપ્ત્વાવરુન્ધેરો , અથ યદગ્નિર્ બહુધા વિહ્રિયત ઇમાન્ પોષાન્ પુપોષ, તસ્માદગ્નિરેતાવતીર્વિભક્તીરાનશે નાન્યા દેવતા , અથ યદ્ દ્વ્યક્ષરાઃ સતીશ્ચતુરક્ષરાઃ ક્રિયન્તે , આચતુરં હિ પશવો દ્વન્વં ં મિથુના , ઋતવો વૈ પ્રયાજા , અન્નં ઋતવો , યત્ પ્રયાજાનન્તરિયાદન્નમન્તરિયાત્ , યજ્ઞમુખં વૈ પ્રયાજા, યત્ પ્રયાજાનન્તરિયાદ્યજ્ઞમુખમન્તરિયાત્ , તદ્યસ્યેર્સે ત્તસ્યોપરિષ્ટાત્ પ્રયાજાનાં વિભક્તીઃ કુર્યાત્ , વીર્યં વૈ પ્રયાજા , વીર્યં વિભક્તયો , વીર્યાદેવાધિ વષટ્કરોતિ , તાજગ્ ઋદ્ધિમભિક્રામતિ , નાનાગ્નેયં ક્રિયતેઽથ કસ્માત્સહ વિભક્તયઃ પ્રયાજૈરિતિ, સંવત્સરં વૈ પ્રયાજાઃ પરીજ્યન્તે , કસ્માદાગ્નેયં ક્રિયતે તસ્માન્ નાનાગ્નેયં ॥
1.7.4 અનુવાકઃ

પુનર્ ઊર્જા નિવર્તસ્વ પુનરગ્ન ઇષાયુષા ।
પુનર્ નઃ પાહ્યંહસઃ ॥
ઇતિ પુરસ્તાત્ પ્રયાજાનાં જુહુયાત્ ॥
સહ રય્યા નિવર્તસ્વાગ્ને પિન્વસ્વ ધારયા ।
વિશ્વપ્ન્યાઃઆ વિશ્વતસ્પરિ ॥
ઇત્ય્ ઉપરિષ્ટાદનુયાજાનાં જુહુયાત્ , ઊર્જા વા એષ પશુભિરુત્સીદન્ત્સહોત્સીદતિ , પુનર્ ઊર્જા નિવર્તસ્વે,તિ તદ્ ઊર્જં એવ પશૂન્ પુનરવરુન્ધેયો , અથો તાન્ એવ ભાગિનઃ કરોતિ , અથો ઉભયત એષ યજ્ઞસ્યાશિષ ઋધ્નોતિ , નાનાગ્નેયં ક્રિયતે ,ઽથ કસ્માદાજ્યભાગા ઇજ્યેતે ઇતિ , ચક્ષુષી વા એતે યજ્ઞસ્ય યદાજ્યભાગૌ , યદાજ્યભાગા અન્તરિયાચ્ચક્ષુષી યજ્ઞસ્યાન્તરિયાત્ , અગ્ના આયૂંષિ પવસા , ઇતિ સોમસ્ય લોકે કુર્યાત્ , યદાગ્નેયી તેનાગ્નેયી , યત્પાવમાની તેન સૌમી , નાનાગ્નેયં ક્રિયતે , ન સોમમન્તર્યન્તિ , અગ્નિર્મૂર્ધા દિવઃ કકુદિ,તિ પ્રજાકામો વા પશુકામો વા સોમસ્ય લોકે કુર્યાત્ , યન્ મિથુના તેન પ્રજનનવતી , યદ્ રેતસ્વતી તેન સૌમી , યજ્ઞેન વા એષ વ્યૃધ્યતે યોઽગ્નિમ્ ઉત્સાદયતે , પાઙ્ક્તો યજ્ઞો , યત્ પઞ્ચકપાલો યજ્ઞમેવ પુનરાલભતે , અષ્ટાકપાલઃ કાર્યો , ગાયત્રો હ્યગ્નિર્ ગાયત્રછન્દા, આગ્નેયં વા એતત્ ક્રિયતે યત્ પુનરાધેયમ્ , તસ્માદષ્ટાકપાલો , તન્ ન સૂર્ક્ષ્યં , પઞ્ચકપાલ એવ કાર્યઃ , પઞ્ચમાદ્વા અધ્ય્ ઋતોઃ ષષ્ઠ ઋતુરભવત્ , સમાનં એતદ્યત્ પઞ્ચમશ્ચ ઋતુઃ ષષ્ઠશ્ચ , યત્ પઞ્ચકપાલઃ સંવત્સરાદેવૈનં અધ્યાપ્ત્વાવરુન્ધેઞ્ , પ્રજનનં વા ઋતવો , અગ્નિઃ પ્રજનયિતા , યત્ પઞ્ચકપાલઃ પ્રજનનાદેવૈનં પ્રજનયિતા પ્રજનયતિ ॥
1.7.5 અનુવાકઃ

વીરહા વા એષ દેવાનાં યોઽગ્નિમ્ ઉત્સાદયતે , શતદાયો વીરો , યદેતાઃ શતાક્ષરાઃ પઙ્ક્તયો ભવન્તિ વીરં વાવૈતદ્દેવાનામવદયતે , અન્યસ્મૈ વૈ કમાધેયમન્યસ્મૈ પુનરાધેયમ્ , ન વૈ તદાધેયેન સ્પૃણોતિ યસ્મૈ કં પુનરાધેયમ્ , પુનરાધેયેન વાવ તત્ સ્પૃણોતિ , જરા વૈ દેવહિતમાયુ, રેતાવતીર્ હિ સમા એતિ યદેતાઃ શતાક્ષરાઃ પઙ્ક્તયો ભવન્તિ , યાવદેવાયુર્ વીર્યં તદાપ્નોતિ , તત્ સ્પૃણોતિ , તદવરુન્ધે આ , આયુષા વા એષ વીર્યેણ વ્યૃધ્યતે યોઽગ્નિમ્ ઉત્સાદયતે , આયુર્ વીર્યં હિરણ્યમ્ , યદ્ધિરણ્યં દદાતિ , આયુષૈવૈનં વીર્યેણ સમર્ધયતિ , શતમાનં ભવતિ , શતાયુર્વૈ પુરુષઃ શતવીર્યો , આયુરેવ વીર્યમાપ્નોતિ , આદિત્યા વા ઇત ઉત્તમાઃ સ્વર્ગં લોકમાયન્ , તે વ્યતૃષ્યન્ , ઇતઃ પ્રદાનાદ્ ધિ દેવા યજ્ઞં ઉપજીવન્તિ , તે વા એતં પુનરાદધત , ત આર્નુન્વન્ , આદિત્યા વા અસ્મિંલ્લોક ઋદ્ધા આદિત્યા અમુષ્મિન્ , પશવોઽસ્મિન્ન્ ઋતવોઽમુષ્મિન્ , તદ્ય એવં વિદ્વાન્ પુનરાધેયમાધત્ત ઉભયોરેવ લોકયોર્ ઋધ્નોત્યસ્મિંશ્ચામુષ્મિંશ્ચ , સલિલઃ સલિગઃ સગરસ્તે ન આદિત્યા હવિષો જુષાણા વ્યન્તુ સ્વાહા , કેતઃ સુકેતઃ સકેતસ્તે ન આદિત્યા હવિષો જુષાણા વ્યન્તુ સ્વાહા , દેવજૂતે વિવસ્વન્નાદિત્ય તે નો દેવાઃ સત્યાં દેવહૂતિં દેવેષ્વાસુવધ્વં આદિત્યેભ્યઃ સ્વાહેતિ , એતૈર્વૈ તે તં પુનરાદધત , ત આર્નુ એવન્ , તદ્યદેતૈઃ પુનરાધત્તેઽથ ઋધ્નોતિ , આદિત્યા હિ પુનરાધેયમ્ ॥
ઇતિ પ્રથમકાણ્ડે પુનરાધાનં નામ સપ્તમઃ પ્રપાઠકઃ॥