Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahāyānasūtrālaṃkāra · Chapter 20

20.1

atraikādaśavidhenātītādinā bodhena bodhisattvaḥ paridīpitaḥ | tatra lābhī alābhī dhīsaṃsthitaścātītānāgatapratyutpannairbodhairyathākramaṃ | boddhā svayaṃbodhāt | anuboddhā parato bodhādetenādhyātmikabāhyaṃ bodhaṃ darśayati | pratideśako nirjalpabuddhirityaudārikasūkṣmaṃ | mānī hatamānīti hīnapraṇītam | apakvasaṃpakvamatiśceti dūrāntikaṃ bodhaṃ darśayati |
|| mahāyānasūtrālaṃkāre guṇādhikāraḥ [ekonaviṃśatitamaḥ?] samāptaḥ ||
viṃśatitamaekaviṃśatitamaścādhikāraḥ
liṅgavibhāge dvau ślokau |
anukampā priyākhyānaṃ dhīratā muktahastatā |
gambhīrasaṃdhinirmokṣo liṅgānyetāni dhīmatāṃ

20.2

parigrahe 'dhimuktyāptāvakhede dvayasaṃgrahe |
āśayācca prayogācca vijñeyaṃ liṅgapañcakaṃ

20.3

tatraprathamena ślokena pañca bodhisattvaliṅgāni darśayati | dvitīyena teṣāṃ karma samāsa saṃgrahaṃ ca | tatrānukampā bodhicittena sattvaparigrahārthaṃ priyākhyānaṃ sattvānāṃ buddhaśāsanādhimuktilābhārthaṃ dhīratā duṣkaracaryādibhirakhedārthaṃ muktahastatā gambhīrasaṃdhinirmokṣaṇaṃ ca dvayena saṃgrahārthamāmiṣeṇa dharmeṇa ca yathākramam | eṣāṃ pañcānāṃ liṅgānām anukampā āśayato veditavyā | śeṣāṇi prayogataḥ |
gṛhipravrajitapakṣavibhāge trayaḥ ślokāḥ |
bodhisattvā hi satataṃ bhavantaścakravartinaḥ |
prakurvanti hi sattvārthaṃ gṛhiṇaḥ sarvajanmasu

20.4

ādānalabdhā pravrajyā dharmatopagatā parā |
nidarśikā ca pravrajyā dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu

20.5

aprameyairguṇairyuktaḥ pakṣaḥ pravrajitasya tu |
gṛhiṇo bodhisattvāddhi yatistasmādviśiṣyate

20.6

ekena ślokena yādṛśe gṛhipakṣe sthito bodhisattvaḥ sattvārthaṃ karoti tatparidīpitaṃ | dvitīyena yādṛśe pravrajitapakṣe | tatra trividhā pravrajyā veditavyā | samādānalabdhā | dharmatālabdhā | nidarśikā ca nirmāṇaiḥ | tṛtīyena gṛhipakṣāt pravrajitapakṣasya viśeṣaḥ paridīpitaḥ |
adhyāśayavibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |
paratreṣṭaphalecchā ca śubhavṛttāvihaiva ca |
nirvāṇecchā ca dhīrāṇāṃ sattveṣvāśaya iṣyate |
aśuddhaśca viśuddhaśca suviśuddhaḥ sarvabhūmiṣu

20.7

etena samāsataḥ pañcavidho 'dhyāśayaḥ paridīpitaḥ | sukhādhyāśayaḥ | paratreṣṭaphalecchāhitādhyāśayaḥ ihaiva kuśalapravṛttīcchā nirvāṇecchā tadubhayādhyāśaya eveti nānyo veditavyaḥ | aśuddhādikāstrayo 'dhyāśayā apraviṣṭānāṃ | bhūmipraviṣṭānāṃ | avinivartanīyabhūmiprāptānāṃ ca yathākramaṃ veditavyāḥ |
parigrahavibhāge ślokaḥ |
praṇidhānātsamāccittādādhipatyātparigrahaḥ |
gaṇasya karṣaṇatvācca dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu

20.8

caturvidhaḥ sattvaparigraho bodhisattvānāṃ praṇidhānaparigraho veditavyo bodhicittena sarvasattvaparigrahaṇāt | samacittatāparigraha ātmaparasamatālābhādabhisamayakāle | ādhipatyaparigrahaḥ svāmibhūtasya yeṣāmasau svāmī | gaṇaparikarṣaṇaparigrahaśca śiṣyagaṇopādanāt |
upapattivibhāge ślokaḥ |
karmaṇaścādhipatyena praṇidhānasya cāparā |
samādheśca vibhutvasya cotpattirdhīmatāṃ matā

20.9

caturvidhā bodhisattvānāmupapattiḥ karmādhipatyena yādhimukticaryābhūmisthitānāṃ karmavaśenābhipretasthānopapattiḥ praṇidhānavaśena yā bhūmipraviṣṭānāṃ sarvasattvaparipācanārthaṃ tiryagādihīnasthānopapattiḥ | samādhyādhipatyena yā dhyānāni vyāvartya kāmadhātāvupapattiḥ | vibhutvādhipatyena yā nirmāṇaistuṣitabhavanādyupapattisaṃdarśanāt |
vihārabhūmivibhāge triṃśat [udāna] ślokāḥ |
lakṣaṇātpudlācchikṣāskandhaniṣpattiliṅgataḥ |
nirukteḥ prāptitaścaiva vihāro bhūmireva ca

20.10

lakṣaṇavibhāgamārabhya pañca ślokāḥ |
śūnyatā paramātmasya karma[ā?]nāśe vyavasthitiḥ |
vihṛtya sasukhairdhyānairjanma kāme tataḥ param

20.11

tataśca bodhipakṣāṇāṃ saṃsāre pariṇāmanā |
vinā ca cittasaṃkleśaṃ sattvānāṃ paripācanā

20.12

upapattau ca saṃcitya saṃkleśasyānurakṣaṇā |
ekāyanapathaśliṣṭānimittaikāntikaḥ pathaḥ

20.13

animitte 'pyanābhogaḥ kṣetrasya ca viśodhanā |
sattvapākasya niṣpattirjāyate ca tataḥ param

20.14

samādhidhāraṇīnāṃ ca bodheścaiva viśuddhatā |
etasmācca vyavasthānādvijñeyaṃ bhūmilakṣaṇam

20.15

ekādaśa vihārā ekādaśa bhūmayaḥ | tepāṃ lakṣaṇaṃ | prathamāyāṃ bhūmau paramaśūnyatābhisamayo lakṣaṇaṃ pudgaladharma nairātmyābhisamayāt | dvitīyāyāṃ karmaṇāmavipraṇāśavyavasthānaṃ kuśalākuśalakarmapathatatphalavaicitryajñānāt | tṛtīyāyāṃ sātiśayasukhairbodhisattvadhyānairvihṛtyāparihīnasyaiva tebhyaḥ kāmadhātāvupapattiḥ | caturthyā bodhipakṣabahulavihāriṇo 'pi bodhipakṣāṇāṃ saṃsāre pariṇāmanā | pañcabhyāṃ caturāryasatyabahulavihāritayāvinātmanaścittasaṃkleśena sattvānāṃ paripācanāyāṃ nānāśāstraśilpapraṇayanāt | ṣaṣṭhyāṃ pratītyasamutpādabahulavihāritayā saṃcityabhavopapattau tatra saṃkleśasyānurakṣaṇā | saptamyāṃ miśropamiśratvenaikāyanapathasyāṣṭamasya vihārasya śliṣṭa ānimittikaikāntiko mārgaḥ | aṣṭabhyāmanimitte 'pyanābhogo nirabhisaṃskārānimittavihāritvād buddhakṣetrapariśodhanā ca | navamyāṃ pratisaṃvidvaśitayā sattvaparipākaniṣpattiḥ sarvākāraparipācanasāmarthyāt | daśamyāṃ samādhimukhānāṃ dhāraṇīmukhānāṃ ca viśuddhatā | ekādaśyāṃ buddhabhūmau bodhiviśuddhatā lakṣaṇāṃ [ṇaṃ]sarvajñeyāvaraṇaprahāṇāt |
bhūmiṣṭhe ca [ṣvevaṃ] pudgalavibhāgamārabhya dvau ślokau |
viśuddhadṛṣṭiḥ suviśuddhaśīlaḥ samāhito dharmavibhūtamānaḥ |
saṃtānasaṃkleśaviśuddhibhede nirmāṇa ekakṣaṇalabdhabuddhiḥ

20.16

upekṣakaḥ kṣetraviśodhakaśca syātsattvapāke kuśalo maharddhiḥ |
saṃpūrṇakāyaśca nidarśane ca śakto 'bhiṣiktaḥ khalu bodhisattvaḥ

20.17

daśasu bhūmiṣu daśa bodhisattvā vyavasthāpyante | prathamāyāṃ viśuddhadṛṣṭiḥ pudgaladharmadṛṣṭipratipakṣajñānalābhāt | dvitīyāyāṃ suviśuddhaśīlaḥ sūkṣmāpattiskhalitasamudācārasyāpyabhāvāt | tṛtīyāyāṃ samāhito bhavatyacyutadhyānasamādhilābhāt | caturthyāṃ dharmavibhūtamānaḥ sūtrādidharmanānātvamānasya vibhūtatvāt | pañcamyāṃ saṃtānabhede nirmāṇo daśabhiścittāśayaviśuddhisamatābhiḥ sarvasaṃtānasamatāpraveśāt | ṣaṣṭhyāṃ saṃkleśavyavadānabhede nirmāṇaḥ pratītyasamutpādatathatābahulavihāritayā kṛṣṇaśuklapakṣābhyāṃ tathatāyāḥ saṃkleśavyavadānādarśanāt | prakṛtiviśuddhitāmupādāya | saptamyāmekacittakṣalabdhabuddhirnirnimittavihārasāmarthyāt pratikṣaṇaṃ saptatriṃśadbodhipakṣabhāvanātaḥ | aṣṭamyāmupekṣakaḥ kṣetraviśodhakaścānābhoganirnimittavihāritvād miśropamiśraprayogataścāvinivartanīyabhūmipraviṣṭairbodhisattvaiḥ | navamyāṃ sattvaparipākakuśalaḥ ( MSA_Bagchi 171 ) pūrvavat | daśamyāṃ bodhisattvabhūmau bodhisattvo maharddhikaśca vyavasthāpyate mahābhijñālābhāt | saṃpūrṇadharmakāyaścāpramāṇasamādhidhāraṇīmukhasphuraṇādāśrayasya nidarśane ca śakto vyavasthāpyate tuṣitabhavanavāsādinirmāṇanidarśanāt | abhiṣiktaśca buddhatve sarvabuddhebhyastatrābhiṣekalābhāt |
śikṣāvyavasthānamārabhya pañca ślokāḥ |
dharmatāṃ pratividhyeha adhiśīle 'nuśīkṣaṇe |
adhicitte 'pyadhiprajñe prajñā tu dvayagocarā

20.18

dharmatattvaṃ tadajñānajñānādyā vṛttireva ca |
prajñāyā gocarastasmād dvibhūmau tadvyavasthitiḥ

20.19

śikṣāṇāṃ bhāvanāyāśca phalamanyaccaturvidham |
animittasaṃskāro vihāraḥ prathamaṃ phalam

20.20

sa evānabhisaṃskāro dvitīyaṃ phalamiṣyate |
kṣetraśuddhiśca sattvānāṃ pākaniṣpattireva ca

20.21

samādhidhāraṇīnāṃ ca niṣpattiḥ paramaṃ phalaṃ |
caturvidhaṃ phalaṃ hyetat caturbhūmisamāśritam

20.22

prathamāyāṃ bhūmau dharmatāṃ pratividhya dvitiyāyāmadhiśīlaṃ śikṣate | tṛtīyāyāmadhicittaṃ | caturthīpañcamīṣaṣṭhīṣvadhiprajñaṃ | bodhipakṣasaṃgṛhītā hi prajñā caturthyāṃ bhūmau | sā punardvayagocarā bhūmidvaye | dvayaṃ punardharmatattvaṃ ca duḥkhādisatyaṃ | tadajñānajñānādikā ca vṛttiranulomaḥ [pratilomaḥ?] pratītyasamutpādaḥ | tadajñānādikā hi vṛttiravidyādikā | tajjñānādikā ca vṛttirvidyādikā | tasmādbhūmidvaye 'pyadhiprajñavyavasthānaṃ | ataḥ paraṃ caturvidhaṃ śikṣāphalaṃ caturbhūmisamāśritaṃ veditavyaṃ yathākramaṃ | tatra[prathamaṃ phalam animittovihāraḥ sasaṃskāraḥ?] dvitīyaṃ phalaṃ sa evānimitto vihāro 'nabhisaṃskāraḥ kṣetrapariśuddhiśca veditavyaṃ | śeṣaṃ gatārtham |
skandhavyavasthānamārabhya dvau ślokau |
dharmatāṃ pratividhyeha śīlaskandhasya śodhanā |
samādhiprajñāskandhasya tata ūrdhvaṃ viśodhanā

20.23

vimuktimuktijñānasya tadanyāsu viśodhanā |
caturvidhādāvaraṇāt pratighātāvṛterapi

20.24

tadanyāsviti saptamyāṃ yāvad buddhabhūmāvubhayorvimuktivimuktijñānayorviśodhanā | sā punarvimuktiścaturvidhaphalāvaraṇācca veditavyā | pratighātāvaraṇācca buddhabhūmau | yenānyeṣāṃ jñeye jñānaṃ pratihanyate | buddhānāṃ tu tadvimokṣāt sarvatrāpratihataṃ jñānaṃ | śeṣaṃ gatārtham |
niṣpattivyavasthānamārabhya trayaḥ ślokāḥ |
aniṣpannāśca niṣpannā vijñeyāḥ sarvabhūmayaḥ |
niṣpannā apyaniṣpannā niṣpannāśca punarmatāḥ

20.25

niṣpattirvijñeyā yathāvyavasthānamanasikāreṇa |
tatkalpanatājñānādavikalpanayā ca tasyaiva

20.26

bhāvanā api niṣpattiracintyaṃ sarvabhūmiṣu |
pratyātmavedanīyatvāt buddhānāṃ viṣayādapi

20.27

tatrādhimukticaryābhūmiraniṣpannā | śeṣā niṣpannā ityetāḥ sarvabhūmayaḥ | niṣpannā api punaḥ saptāniṣpannāḥ | śeṣā niṣpannā nirabhisaṃskāravāhitvāt | yatpunaḥ pramuditādibhūmirniṣpannā pūrvamuktā tatra niṣpattiryathāvyavasthāpitabhūmimanasikāreṇa | tasya bhūmivyavasthānasya kalpanāmātrajñānāt tadavikalpanā[nayā] ca veditavyā | yadā tadbhūmivyavasthānaṃ kalpanāmātraṃ jānīte | tadapi ca kalpanāmātraṃ na vikalpayatyevaṃ grāhyagrāhakāvikalpajñānalābhādbhūmipariniṣpattiruktā bhavati | api khalu bhūmīnāṃ bhāvanā ca niṣpattiścobhayamacintyaṃ sarvabhūmiṣu | tathā hi tadbodhisattvānāṃ pratyātmavedanīyaṃ buddhānāṃ ca viṣayo nānyeṣām |
bhūmipratiṣṭha[viṣṭa]sya liṅgavibhāgamārabhya dvau ślokau |
adhimuktirhi sarvatra sālokā liṅgamiṣyate |
alīnatvamadīnatvamaparapratyayātmatā

20.28

prativedhaśca sarvatra sarvatra samacittatā |
aneyānunayopāyajñānaṃ maṇḍalajanma ca

20.29

etadbhūmipraviṣṭasya bodhisattvasya daśavidhaṃ liṅgaṃ sarvāsu bhūmiṣu veditavyaṃ | yāṃ bhūmiṃ praviṣṭastatra sāloko yāṃ na praviṣṭastatrādhimuktirityetadekaṃ liṅgam | alīnatvaṃ paramodāragambhīreṣu dharmeṣu | adīnatvaṃ duṣkaracaryāsu | aparapratyayatvaṃ svasyāṃ bhūmau | sarvabhūmiprativedhaśca tadabhinirhārakauśalyataḥ sarvasattveṣvātmasamacittatā | aneyā varṇāvarṇaśabdābhyāṃ | ananunayaścakravartītyādisaṃpattiṣu | upāyakauśalyamanupalambhastasya[lambhasya] buddhatvopāyajñānāt | buddhaparṣanmaṇḍaleṣu cotpattiḥ sarvakālamityetāni aparāṇi liṅgāni bodhisattvasya |
bhūmiṣu pāramitālābhaliṅgavibhāge dvau ślokau |
nācchando na ca lubdhahrasvahṛdayo na krodhano nālaso
nāmaitrīkarūṇāśayo na kumatiḥ kalparvikalparhataḥ |
no vikṣiptamatiḥ sukhairna ca hato duḥkharna vā [vyā]vartate
satyaṃ mitramupāśritaḥ śrutaparaḥ pūjāparaḥ śāstari

20.30

sarvaṃ puṇyasamuccayaṃ suvipulaṃ kṛtvānyasādhāraṇaṃ
saṃbodhau pariṇāmayatyaharaharyo hyuttamopāyavit |
jātaḥ svāyatane sadā śubhakaraḥ krīḍatyabhijñāguṇaiḥ
sarveṣāmuparisthito guṇanidhirjñeyaḥ sa buddhātmajaḥ

20.31

daśapāramitālābhino bodhisattvasya ṣoḍaśavidhaṃ liṅgaṃ darśayati | ṣoḍaśavidhaṃ liṅgaṃ | sadā pāramitāpratipatticchandenāvirahitatvaṃ | ṣaṭpāramitāvipakṣaiśca rahitatvaṃ pratyekam | anyayānamanasikāreṇāvikṣiptatā | saṃpattisukheṣvasaktatā | vipattiduṣkaracaryāduḥkhaiḥ prayogānirvartitā | kalyāṇamitrāśrayaḥ | śrutaparatvaṃ | śāstṛpūjāparatvaṃ | samyakpariṇāmanā upāyakauśalyapāramitayā | svāyatanopapattiḥ praṇidhānapāramitayā buddhabodhisattvāvirahitasthānopapatteḥ | sadāśubhakaratve[tvaṃ]balapāramitayā tadvipakṣadharmāvyavakiraṇāt | abhijñāguṇavikrīḍanaṃ ca jñānapāramitayā | tatra maitrī vyāpādapratipakṣaḥ sukhopasaṃhārāśayaḥ | karuṇā vihiṃsāpratipakṣo duḥkhāpagamāśayaḥ | svabhāvakalpanaṃ kalpaḥ | viśeṣakalpanaṃ vikalpo veditavyaḥ |
tatraivānuśaṃsavibhāge ślokaḥ |
śamathe vipaśyanāyāṃ ca dvayapañcātmako mataḥ |
dhīmatāmanuśaṃso hi sarvathā sarvabhūmiṣu

20.32

tatraiva pāramitālābhe sarvabhūmiṣu bodhisattvānāṃ sarvaprakāro 'nuśaṃsaḥ pañcavidho veditavyaḥ | pratikṣaṇaṃ sarvadauṣṭhulyāśrayaṃ drāvayati | nānātvasaṃjñāvigatiṃ ca dharmārāmaratiḥ pratilabhate | aparicchinnākāraṃ ca sarvato 'pramāṇaṃ dharmāvabhāsaṃ saṃjānīte | avikalpitāni cāsya viśuddhibhāgīyāni nimittāni samudācaranti | dharmakāyaparipūripariniṣpattaye ca uttarāduttarataraṃ hetusaṃparigrahaṃ karoti | tatra prathamadvitīyau śamathapakṣe veditavyau | tṛtīyacaturthau vipaśyanāpakṣe | śeṣamubhayapakṣe |
bhūminiruktivibhāge nava ślokāḥ |
paśyatāṃ bodhimāsannāṃ sattvārthasya ca sādhanaṃ |
tīvra utpadyate modo muditā tena kathyate

20.33

atra na kiṃcidvyākhyeyaṃ |
dauḥ śīlyābhogavaimalyādvimalā bhūmirucyate |
dauḥ śīlyamalasyānyayānamanasikāramalasya cātikramādvimaletyucyate | tasmāttarhyasmābhistulyābhinirhāre sarvākārapariśodhanābhinirhāra eva yogaḥ karaṇīya iti vacanāt |
mahādharmāvabhāsasya karaṇācca prabhākarī

20.34

tathā hi tasyāṃ samādhibalenāpramāṇadharmaparyeṣaṇadhāraṇāt mahāntaṃ dharmāvabhāsaṃ pareṣāṃ karoti |
arcirbhūtā yato dharmā bodhipakṣāḥ pradāhakāḥ |
arciṣmatīti tadyogātsā bhūmirdvayadāhataḥ

20.35

sā hi bodhipakṣātmikā prajñā dvayadahanapratyupasthānā tasyāṃ bāhulyena | dvyaṃ punaḥ kleśāvaraṇaṃ jñeyāvaraṇaṃ cātra veditavyam |
sattvānāṃ paripākaśca svacittasya ca rakṣaṇā |
dhīmadbhirjīyate duḥkhaṃ durjayā tena kathyate

20.36

tatra sattvaparipākābhiyukto 'pi na saṃkliśyate | sattvavipratipattyā taccobhayaṃ duṣkaratvād durjayam |
ābhimukhyād dvyasyeha saṃsārasyāpi nirvṛteḥ |
uktā hyabhimukhī bhūmiḥ prajñāpāramitāśrayāt

20.37

sā hi prajñāpāramitāśrayeṇa nirvāṇasaṃsārayorapratiṣṭhānāt saṃsāranirvāṇayorabhimukhī |
ekāyanapathaśleṣādbhūmirdūraṃgamā matā |
ekāyanapathaḥ pūrvaṃ nirdiṣṭastadupaśliṣṭatvāt dūraṃ gatā bhavati prayogaparyantagamanāt |
dvayasaṃjñāvicalanādacalā ca nirucyate

20.38

dvābhyāṃ saṃjñābhyāṃ avicalanāt | nimittasaṃjñayā[nimittābhogasaṃjñayā]animittābhogasaṃjñayā ca |
pratisaṃvinmatisādhutvādbhūmiḥ sādhumatī matā |
pratisaṃvinmateḥ sādhutvāditi pradhānatvāt |
dharmameghā dvayavyāpterdharmākāśasya meghavat

20.39

dvayavyāpteriti samādhimukhadhāraṇīmukhavyāpanānmeghenevākāśasthalīyasyāśrayasaṃniviṣṭasya śrutadharmasya dharmameghetyucyate |
vividhe śubhanirhāre ratyā viharaṇātsadā |
sarvatra bodhisattvānāṃ vihārabhūmayo matāḥ

20.40

vividhakuśalābhinirhāranimittaṃ sadā sarvatra ratyā viharaṇādvodhisattvānāṃ bhūmayo vihārā ityucyante |
bhūyo bhūyo 'mitāsvāsu ūrdhvaṃgamanayogataḥ |
bhūtāmitābhayārthāya ta eveṣṭā hi bhūmayaḥ

20.41

bhūyo bhūyo 'mitāsvāsūrdhvaṃgamanayogādbhūtāmitābhayārthāya ta eva vihārāḥ punarbhūmaya ucyante | amitāsviti daśasu bhūmiṣu ekaikasyāpramāṇatvāt | ūrdhvaṃgamanayogāditi uparibhūmigamanayogāt | bhūtāmitābhayārthamityamitānāṃ bhūtānāṃ bhayaprahāṇārtham |
prāptivihāre[vibhāge]ślokaḥ |
bhūmilābhe[bho]'dhimukteśca cariteṣu ca vartanāt |
prativedhācca bhūmīnāṃ niṣpatteśca caturvidhaḥ

20.42

caturvidho bhūmīnāṃ lābhaḥ | adhimuktilābho yathoktādhimuktito 'dhimukticaryābhūmau | caritalābho daśasu dharmacariteṣu vartanāttasyāmeva | paramārtha [prativedha] lābhaḥ paramārthaprativedhato bhūmipraveśe | niṣpatilābhaścāvinivartanīyabhūmipraveśe |
caryāvibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |
mahāyāne 'dhimuktānāṃ hīnayāne ca dehināṃ |
dvayorāvarjanārthāya vinayāya ca deśitāḥ |
caryāścatasro dhīrāṇāṃ yathāsūtrānusārataḥ

20.43

tatra pāramitācaryā mahāyānādhimuktānāmarthe deśitā | bodhipakṣacaryā śrāvakapratyekabuddhayānādhimuktānām | abhijñācaryā dvayorapi mahāyānahīnayānādhimuktayoḥ prabhāveṇāvarjanārthaṃ | sattvaparipākacaryā dvayoreva paripācanārthaṃ | paripācanaṃ hyatra vinayanam |
buddhaguṇavibhāge bahavaḥ ślokāḥ | apramāṇavibhāge tad buddhastotramārabhyaikaḥ |
anukampakasattveṣu saṃyogavigamāśaya |
aviyogāśaya saukhyahitāśaya namo 'stute

20.44

[atra] anukampakatvaṃ sattveṣu hitasukhāśayatvena saṃdarśitaṃ | sukhāśayatvaṃ punaḥ sukhasaṃyogāśayatvena maitryā | duḥkhaviyogāśayatvena ca karuṇayā | sukhāviyogāśayatvena ca muditayā | hitāśayatvamupekṣayā | sā punarniḥ saṃkleśatāśayalakṣaṇā veditavyā |
vimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanavibhāge ślokāḥ |
sarvāvaraṇanirmukta sarvalokābhibhū mune |
jñānena jñeyaṃ vyāptaṃ te muktacitta namo 'stute

20.45

atra vimokṣaviśeṣaṃ bhagavataḥ sarvakleśajñeyāvaraṇanirmuktatayā darśayati | abhibhvāyatanaviśeṣaṃ sarvalokābhibhutvena svacittavaśavartanādyatheṣṭālambananirmāṇapariṇāmanatādhiṣṭhānataḥ | kṛtsnāyatanaviśeṣaṃ sarvajñeyajñānāvyāghātataḥ [jñānavyāptaḥ] | ata eva vimokṣādiguṇavipakṣamuktatvāt muktacittaḥ |
araṇāvibhāge ślokaḥ |
aśeṣaṃ sarvasattvānāṃ sarvakleśavināśaka |
kleśaprahāraka kliṣṭasānukrośa namo 'stute

20.46

atrāraṇāviśeṣaṃ bhagavataḥ sarvasattvakleśavinayanādutpāditakleśeṣvapi ca tatkleśapratipakṣavidhānāt kliṣṭajanānukampayā saṃdarśayati | anye hyaraṇāvihāriṇaḥ sattvānāṃ kasyacideva tadālambanasya kleśasyotpattipratyayamātraṃ pratiharanti | na tu kleśasaṃtānādapanayanti |
praṇidhijñānaviśeṣe[vibhāge]ślokaḥ |
anābhoga nirāsaṅga avyāghāta samāhita |
sadaiva sarvapraśnānāṃ visarjaka namo 'stu te

20.47

atra pañcabhirākāraiḥ praṇidhijñānaviśeṣaṃ bhagavataḥ saṃdarśayati | anābhogasaṃmukhībhāvataḥ | asaktisaṃmukhībhāvataḥ | sarvajñeyāvyāghātataḥ | sadā samāhitatvataḥ | sarvasaṃśayacchedanataśca sattvānāṃ | anye hi praṇidhijñānalābhino nānābhogān [bhogenā] praṇidhāya praṇidhījñānaṃ saṃmukhīkurvanti | na cāsaktaṃ samāpattipraveśāpekṣatvāt | na cāvyāhataṃ pradeśajñānāt | na ca sadā samāhitā bhavanti na ca sarvasaṃśayāṃśchindanti |
pratisaṃvidvibhāge ślokaḥ |
āśraye 'thāśrite deśye vākye jñāne ca deśike |
avyāhatamate nityaṃ sudeśika namo 'stute

20.48

atra samāsato yacca deśyate yena ca deśyate tatra nityamavyāhatamatitvena bhagavataścatasraḥ pratisaṃvido deśitāḥ | tatra dvayaṃ deśyate āśrayaśca dharmaḥ | tadāśritaścārthaḥ | dvayena deśyate vācā jñānena ca | sudeśikatvena tāsāṃ karma saṃdarśitam |
abhijñāvibhāge ślokaḥ |
upetya vacanaisteṣāṃ carijña āgatau gatau |
niḥ sāre caiva sattvānāṃ svavavāda namo 'stu te

20.49

atra ṣaḍbhirabhijñābhiḥ samyagavavādatvaṃ bhagavato darśitam | upetya vineyasakāśamṛdhdyabhijñayā | teṣāṃ bhāṣayā divyaśrotrābhijñayā cittacaritraṃ jñātvā cetaḥparyāyābhijñayā yathā pūrvāntādihagatiryathā cāparānte gatiryathā ca saṃsārānniḥ saraṇaṃ | tatrāvavādaṃ dadātyavaśiṣṭābhistisṛbhirabhijñābhiryathākramam |
lakṣaṇānuvyañjanavibhāge ślokaḥ |
satpauruṣyaṃ prapadyante tvāṃ dṛṣṭvā sarvadehinaḥ |
dṛṣṭamātrātprasādasya vidhāyaka namo 'stu te

20.50

atra lakṣaṇānuvyañjanānāṃ bhagavati mahāpuruṣatvasaṃpratyayena darśanamātrātpareṣāṃ prasādajanakatvaṃ karma saṃdarśitam |
pariśuddhivibhāge ślokaḥ |
ādanasthānasaṃtyāganirmāṇapariṇāmane |
samādhijñānavaśitāmanuprāpta namo 'stu te

20.51

atra bhagavataścaturvidhayā vaśitayā sarvākāraścatasraḥ pariśuddhayaḥ paridīpitāḥ | āśrayapariśuddhirātmabhāvasyādānasthānatyāgavaśitayā | ālambanapariśuddhirnirmāṇapariṇāmanavaśitayā | cittapariśuddhiḥ sarvākārasamādhivaśitayā | prajñāpariśuddhiḥ sarvākārajñānavaśitayā |
balavibhāge ślokaḥ |
upāye śaraṇe śuddhau sattvānāṃ vipravādane |
mahāyāne ca niryāṇe mārabhañja namo 'stu te

20.52

atra caturṣvartheṣu sattvānāṃ vipravādanāya māro yastadbhañjakatvena bhagavato daśānāṃ balānāṃ karma saṃdarśitaṃ | yaduta sugatidurgatigamanādyupāyavipravādane | aśaraṇe devādiṣu śaraṇavipravādane | sāśravaśuddhimātreṇa śuddhivipravādane | mahāyānaniryāṇavipravādane ca | ( MSA_Bagchi 178 ) sthānāsthānajñānabalena hi bhagavānprathame 'rthe mārabhañjako veditavyaḥ | karmavipākajñānabalena dvitīye | dhyānavimokṣasamādhisamāpattijñānabalena tṛtīye | indriyaparāparatvādijñānabalena caturthe | hīnānīndriyādīni varjayitvā śreṣṭhasaṃniyojanāt |
vaiśāradyavibhāge ślokaḥ |
jñānaprahāṇaniryāṇavighnakārakadeśika |
svaparārthe 'nyatīrthyānāṃ nirādhṛṣya namo 'stu te

20.53

atra jñānaprahāṇakārakatvena svārthe | niryāṇavighnadeśikatvena ca parārthe | nirādhṛṣyatvādanyatīrthyairbhagavato yathākramaṃ caturvidhaṃ vaiśāradyamudbhāvitam |
ārakṣasmṛtyupasthānavibhāge ślokaḥ |
vi[ni]gṛhyavaktā parṣatsu dvayasaṃkleśavarjita |
nirārakṣa asaṃmoṣa gaṇakarṣa namo 'stu te

20.54

anena trīṇyarakṣāṇi trīṇi ca smṛtyupasthānāni bhagavataḥ paridīpitāni teṣāṃ ca karma gaṇaparipakarṣakatvaṃ | tairhi yathākramaṃ vi[ni]gṛhyavaktā ca bhavati parṣatsu nirārakṣatvāt | dvyasaṃkleśavarjitaścānunayapratighābhāvādasaṃmoṣatayā sadābhūya sthitasmṛtitvāt |
vāsanāsamuddhātavibhāge ślokaḥ |
cāre vihāre sarvatra nāstyasarvajñaceṣṭitaṃ |
sarvadā tava sarvajña bhūtārthika namo 'stu te

20.55

anena cāre vihāre vā sarvatra sarvadā vāsarvajñaceṣṭitasyābhāvāt bhagavataḥ sarvakleśavāsanāsasuddhātaḥ paridīpitaḥ | asarvajño hi kṣīṇakleśo 'pyasamuddhātitatvād vāsanāyā ekadā bhrāntena hastinā sārdhaṃ samāgacchati bhrāntena rathenetyevamādikamasarvajñaceṣṭitaṃ karoti | yathoktaṃ māṇḍavyasūtre | tacca bhagavato bhūtārthasarvajñatvaṃ[jñatvena]nāsti |
asaṃmoṣatāvibhāge ślokaḥ |
sarvasattvārthakṛtyeṣu kālaṃ tvaṃ nātivartase |
abandhyakṛtya satatamasaṃmoṣa namo 'stu te

20.56

anena yasya sattvasya yo 'rthaḥ karaṇīyo yasminkāle tatkālānativartanāt abandhyaṃ kṛtyaṃ sadā bhagavata ityasaṃmoṣadharmatvaṃ svabhāvataḥ karmataśca saṃdarśitam |
mahākaruṇāvibhāge ślokaḥ |
sarvalokamahorātraṃ ṣaṭkṛtvaḥ pratyavekṣase |
mahākaruṇayā yukta hitāśaya namo 'stu te

20.57

atra mahākaruṇā bhagavataḥ karmataḥ svabhāvataśca paridīpitā | mahākaruṇayā hi bhagavān ṣaṭkṛtvo rātrindivena lokaṃ pratyavekṣate ko hīyate ko vardhate ityevamādi | tadyogācca bhagavān sarvasattveṣu nityaṃ hitāśayaḥ |
āveṇikaguṇavibhāge ślokaḥ |
cāreṇādhigamenāpi jñānenāpi ca karmaṇā |
sarvaśrāvakapratyekabuddhottama namo 'stu te

20.58

atra cārasaṃgṛhītaiḥ ṣaḍbhirāveṇikairbuddhadharmaiḥ | adhigamasaṃgṛhītaiḥ ṣaḍbhiḥ | jñānasaṃgṛhītaistribhiḥ | karmasaṃgṛhītaiśca tribhiḥ | tadanyasattvottamānāmapi śrāvakapratyekabuddhānāmantikāduttamatvena sarvasattvottamatvaṃ bhagavataḥ paridīpitaṃ | tatra nāsti tathāgatasya skhalitaṃ | nāsti ravitaṃ | nāsti muṣitā smṛtiḥ | nāstyasamāhitaṃ cittaṃ | nāsti nānātvasaṃjñā | nāstyapratisaṃkhyāyopekṣeti cārasaṃgṛhītāḥ ṣaḍāveṇikā buddhadharmā ye buddhasyaiva saṃvidyante nānyeṣāṃ | nāsti chandaparihāṇirnāsti vīryasmṛtisamādhiprajñāvimuktiparihāṇirityadhigamasaṃgṛhītāḥ ṣaṭ | atīte 'dhvani tathāgatasyāsaṅgamapratihataṃ jñānam | anāgate pratyutpanne 'dhvani tathāgatasyāsaṅgamapratihataṃ jñānamiti jñānasaṃgṛhītāstrayaḥ | sarvaṃ tathāgatasya kāyakarma jñānapūrvaṃgamaṃ jñānānuparivarti | sarvaṃ vākkarma sarvaṃ manaskarmeti karmasaṃgahītāstrayaḥ |
sarvākārajñatāvibhāge ślokaḥ |
tribhiḥ kāyairmahābodhiṃ sarvākārāmupāgata |
sarvatra sarvasattvānāṃ kāṅkṣāchida namo 'stu te

20.59

anena tribhiśca kāyaiḥ sarvākārabodhyupagamatvāt sarvajñeyasarvākārajñānācca sarvākārajñatā bhagavataḥ paridīpitā | trayaḥ kāyāḥ svābhāvikaḥ sāṃbhogiko nairmāṇikaśca | sarvajñeyasarvākārajñānaṃ punaratra sarvasattvānāṃ devamanuṣyādīnāṃ sarvasaṃśayacchedena karmaṇā nirdiṣṭam |
pāramitāparipurivibhāge ślokaḥ |
niravagraha nirdoṣa niṣkāluṣyānavasthita |
āniṅkṣya sarvadharmeṣu niṣprapañca namo 'stu te

20.60

anena sakalaṣaṭpāramitāvipakṣanirmuktatayā ṣaṭpāramitāparipūrirbhagavata udbhāvitā | tatrānavagrahatvaṃ bhoganirāgrahatvādveditavyaṃ | nirdoṣatvaṃ nirmalakāyādikarmatvāt | niṣkāluṣyatvaṃ lokadharmaduḥkhābhyāṃ cittākaluṣīkaraṇāt | anavasthitatvamalpāvaraṇa[vara]mātrādhigamānavasthānāt | āniṅkṣyatvamavikṣepāt | niṣprapañcatvaṃ sarvavikalpaprapañcāsamudācārāt |
buddhalakṣaṇavibhāge dvau ślokau |
niṣpannaparamārtho 'si sarvabhūmiviniḥsṛtaḥ |
sarvasattvāgratāṃ prāptaḥ sarvasattvavimocakaḥ

20.61

akṣayairasamairyukto guṇairlokeṣu dṛśyase |
maṇḍaleṣvapyadṛśyaśca sarvathā devamānuṣaiḥ

Original text: Mahāyānasūtrālaṃkāra · Edition: S. Bagchi: Mahāyānasūtrālaṅkāra of Asaṅga, Darbhaga 1960 [or a reprint of 2000?] (Buddhist Sanskrit Texts, 13). · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc