મહાયાનસૂત્રાલંકાર · અધ્યાય 20

અત્રૈકાદશવિધેનાતીતાદિના બોધેન બોધિસત્ત્વઃ પરિદીપિતઃ । તત્ર લાભી અલાભી ધીસંસ્થિતશ્ચાતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નૈર્બોધૈર્યથાક્રમં । બોદ્ધા સ્વયંબોધાત્ । અનુબોદ્ધા પરતો બોધાદેતેનાધ્યાત્મિકબાહ્યં બોધં દર્શયતિ । પ્રતિદેશકો નિર્જલ્પબુદ્ધિરિત્યૌદારિકસૂક્ષ્મં । માની હતમાનીતિ હીનપ્રણીતમ્ । અપક્વસંપક્વમતિશ્ચેતિ દૂરાન્તિકં બોધં દર્શયતિ ।
॥ મહાયાનસૂત્રાલંકારે ગુણાધિકારઃ [એકોનવિંશતિતમઃ?] સમાપ્તઃ ॥
વિંશતિતમએકવિંશતિતમશ્ચાધિકારઃ
લિઙ્ગવિભાગે દ્વૌ શ્લોકૌ ।
અનુકમ્પા પ્રિયાખ્યાનં ધીરતા મુક્તહસ્તતા ।
ગમ્ભીરસંધિનિર્મોક્ષો લિઙ્ગાન્યેતાનિ ધીમતાં

પરિગ્રહે ઽધિમુક્ત્યાપ્તાવખેદે દ્વયસંગ્રહે ।
આશયાચ્ચ પ્રયોગાચ્ચ વિજ્ઞેયં લિઙ્ગપઞ્ચકં

તત્રપ્રથમેન શ્લોકેન પઞ્ચ બોધિસત્ત્વલિઙ્ગાનિ દર્શયતિ । દ્વિતીયેન તેષાં કર્મ સમાસ સંગ્રહં ચ । તત્રાનુકમ્પા બોધિચિત્તેન સત્ત્વપરિગ્રહાર્થં પ્રિયાખ્યાનં સત્ત્વાનાં બુદ્ધશાસનાધિમુક્તિલાભાર્થં ધીરતા દુષ્કરચર્યાદિભિરખેદાર્થં મુક્તહસ્તતા ગમ્ભીરસંધિનિર્મોક્ષણં ચ દ્વયેન સંગ્રહાર્થમામિષેણ ધર્મેણ ચ યથાક્રમમ્ । એષાં પઞ્ચાનાં લિઙ્ગાનામ્ અનુકમ્પા આશયતો વેદિતવ્યા । શેષાણિ પ્રયોગતઃ ।
ગૃહિપ્રવ્રજિતપક્ષવિભાગે ત્રયઃ શ્લોકાઃ ।
બોધિસત્ત્વા હિ સતતં ભવન્તશ્ચક્રવર્તિનઃ ।
પ્રકુર્વન્તિ હિ સત્ત્વાર્થં ગૃહિણઃ સર્વજન્મસુ

આદાનલબ્ધા પ્રવ્રજ્યા ધર્મતોપગતા પરા ।
નિદર્શિકા ચ પ્રવ્રજ્યા ધીમતાં સર્વભૂમિષુ

અપ્રમેયૈર્ગુણૈર્યુક્તઃ પક્ષઃ પ્રવ્રજિતસ્ય તુ ।
ગૃહિણો બોધિસત્ત્વાદ્ધિ યતિસ્તસ્માદ્વિશિષ્યતે

એકેન શ્લોકેન યાદૃશે ગૃહિપક્ષે સ્થિતો બોધિસત્ત્વઃ સત્ત્વાર્થં કરોતિ તત્પરિદીપિતં । દ્વિતીયેન યાદૃશે પ્રવ્રજિતપક્ષે । તત્ર ત્રિવિધા પ્રવ્રજ્યા વેદિતવ્યા । સમાદાનલબ્ધા । ધર્મતાલબ્ધા । નિદર્શિકા ચ નિર્માણૈઃ । તૃતીયેન ગૃહિપક્ષાત્ પ્રવ્રજિતપક્ષસ્ય વિશેષઃ પરિદીપિતઃ ।
અધ્યાશયવિભાગે શ્લોકઃ ષટ્પાદઃ ।
પરત્રેષ્ટફલેચ્છા ચ શુભવૃત્તાવિહૈવ ચ ।
નિર્વાણેચ્છા ચ ધીરાણાં સત્ત્વેષ્વાશય ઇષ્યતે ।
અશુદ્ધશ્ચ વિશુદ્ધશ્ચ સુવિશુદ્ધઃ સર્વભૂમિષુ

એતેન સમાસતઃ પઞ્ચવિધો ઽધ્યાશયઃ પરિદીપિતઃ । સુખાધ્યાશયઃ । પરત્રેષ્ટફલેચ્છાહિતાધ્યાશયઃ ઇહૈવ કુશલપ્રવૃત્તીચ્છા નિર્વાણેચ્છા તદુભયાધ્યાશય એવેતિ નાન્યો વેદિતવ્યઃ । અશુદ્ધાદિકાસ્ત્રયો ઽધ્યાશયા અપ્રવિષ્ટાનાં । ભૂમિપ્રવિષ્ટાનાં । અવિનિવર્તનીયભૂમિપ્રાપ્તાનાં ચ યથાક્રમં વેદિતવ્યાઃ ।
પરિગ્રહવિભાગે શ્લોકઃ ।
પ્રણિધાનાત્સમાચ્ચિત્તાદાધિપત્યાત્પરિગ્રહઃ ।
ગણસ્ય કર્ષણત્વાચ્ચ ધીમતાં સર્વભૂમિષુ

ચતુર્વિધઃ સત્ત્વપરિગ્રહો બોધિસત્ત્વાનાં પ્રણિધાનપરિગ્રહો વેદિતવ્યો બોધિચિત્તેન સર્વસત્ત્વપરિગ્રહણાત્ । સમચિત્તતાપરિગ્રહ આત્મપરસમતાલાભાદભિસમયકાલે । આધિપત્યપરિગ્રહઃ સ્વામિભૂતસ્ય યેષામસૌ સ્વામી । ગણપરિકર્ષણપરિગ્રહશ્ચ શિષ્યગણોપાદનાત્ ।
ઉપપત્તિવિભાગે શ્લોકઃ ।
કર્મણશ્ચાધિપત્યેન પ્રણિધાનસ્ય ચાપરા ।
સમાધેશ્ચ વિભુત્વસ્ય ચોત્પત્તિર્ધીમતાં મતા

ચતુર્વિધા બોધિસત્ત્વાનામુપપત્તિઃ કર્માધિપત્યેન યાધિમુક્તિચર્યાભૂમિસ્થિતાનાં કર્મવશેનાભિપ્રેતસ્થાનોપપત્તિઃ પ્રણિધાનવશેન યા ભૂમિપ્રવિષ્ટાનાં સર્વસત્ત્વપરિપાચનાર્થં તિર્યગાદિહીનસ્થાનોપપત્તિઃ । સમાધ્યાધિપત્યેન યા ધ્યાનાનિ વ્યાવર્ત્ય કામધાતાવુપપત્તિઃ । વિભુત્વાધિપત્યેન યા નિર્માણૈસ્તુષિતભવનાદ્યુપપત્તિસંદર્શનાત્ ।
વિહારભૂમિવિભાગે ત્રિંશત્ [ઉદાન] શ્લોકાઃ ।
લક્ષણાત્પુદ્લાચ્છિક્ષાસ્કન્ધનિષ્પત્તિલિઙ્ગતઃ ।
નિરુક્તેઃ પ્રાપ્તિતશ્ચૈવ વિહારો ભૂમિરેવ ચ

લક્ષણવિભાગમારભ્ય પઞ્ચ શ્લોકાઃ ।
શૂન્યતા પરમાત્મસ્ય કર્મ[આ?]નાશે વ્યવસ્થિતિઃ ।
વિહૃત્ય સસુખૈર્ધ્યાનૈર્જન્મ કામે તતઃ પરમ્

તતશ્ચ બોધિપક્ષાણાં સંસારે પરિણામના ।
વિના ચ ચિત્તસંક્લેશં સત્ત્વાનાં પરિપાચના

ઉપપત્તૌ ચ સંચિત્ય સંક્લેશસ્યાનુરક્ષણા ।
એકાયનપથશ્લિષ્ટાનિમિત્તૈકાન્તિકઃ પથઃ

અનિમિત્તે ઽપ્યનાભોગઃ ક્ષેત્રસ્ય ચ વિશોધના ।
સત્ત્વપાકસ્ય નિષ્પત્તિર્જાયતે ચ તતઃ પરમ્

સમાધિધારણીનાં ચ બોધેશ્ચૈવ વિશુદ્ધતા ।
એતસ્માચ્ચ વ્યવસ્થાનાદ્વિજ્ઞેયં ભૂમિલક્ષણમ્

એકાદશ વિહારા એકાદશ ભૂમયઃ । તેપાં લક્ષણં । પ્રથમાયાં ભૂમૌ પરમશૂન્યતાભિસમયો લક્ષણં પુદ્ગલધર્મ નૈરાત્મ્યાભિસમયાત્ । દ્વિતીયાયાં કર્મણામવિપ્રણાશવ્યવસ્થાનં કુશલાકુશલકર્મપથતત્ફલવૈચિત્ર્યજ્ઞાનાત્ । તૃતીયાયાં સાતિશયસુખૈર્બોધિસત્ત્વધ્યાનૈર્વિહૃત્યાપરિહીનસ્યૈવ તેભ્યઃ કામધાતાવુપપત્તિઃ । ચતુર્થ્યા બોધિપક્ષબહુલવિહારિણો ઽપિ બોધિપક્ષાણાં સંસારે પરિણામના । પઞ્ચભ્યાં ચતુરાર્યસત્યબહુલવિહારિતયાવિનાત્મનશ્ચિત્તસંક્લેશેન સત્ત્વાનાં પરિપાચનાયાં નાનાશાસ્ત્રશિલ્પપ્રણયનાત્ । ષષ્ઠ્યાં પ્રતીત્યસમુત્પાદબહુલવિહારિતયા સંચિત્યભવોપપત્તૌ તત્ર સંક્લેશસ્યાનુરક્ષણા । સપ્તમ્યાં મિશ્રોપમિશ્રત્વેનૈકાયનપથસ્યાષ્ટમસ્ય વિહારસ્ય શ્લિષ્ટ આનિમિત્તિકૈકાન્તિકો માર્ગઃ । અષ્ટભ્યામનિમિત્તે ઽપ્યનાભોગો નિરભિસંસ્કારાનિમિત્તવિહારિત્વાદ્ બુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધના ચ । નવમ્યાં પ્રતિસંવિદ્વશિતયા સત્ત્વપરિપાકનિષ્પત્તિઃ સર્વાકારપરિપાચનસામર્થ્યાત્ । દશમ્યાં સમાધિમુખાનાં ધારણીમુખાનાં ચ વિશુદ્ધતા । એકાદશ્યાં બુદ્ધભૂમૌ બોધિવિશુદ્ધતા લક્ષણાં [ણં]સર્વજ્ઞેયાવરણપ્રહાણાત્ ।
ભૂમિષ્ઠે ચ [ષ્વેવં] પુદ્ગલવિભાગમારભ્ય દ્વૌ શ્લોકૌ ।
વિશુદ્ધદૃષ્ટિઃ સુવિશુદ્ધશીલઃ સમાહિતો ધર્મવિભૂતમાનઃ ।
સંતાનસંક્લેશવિશુદ્ધિભેદે નિર્માણ એકક્ષણલબ્ધબુદ્ધિઃ

ઉપેક્ષકઃ ક્ષેત્રવિશોધકશ્ચ સ્યાત્સત્ત્વપાકે કુશલો મહર્દ્ધિઃ ।
સંપૂર્ણકાયશ્ચ નિદર્શને ચ શક્તો ઽભિષિક્તઃ ખલુ બોધિસત્ત્વઃ

દશસુ ભૂમિષુ દશ બોધિસત્ત્વા વ્યવસ્થાપ્યન્તે । પ્રથમાયાં વિશુદ્ધદૃષ્ટિઃ પુદ્ગલધર્મદૃષ્ટિપ્રતિપક્ષજ્ઞાનલાભાત્ । દ્વિતીયાયાં સુવિશુદ્ધશીલઃ સૂક્ષ્માપત્તિસ્ખલિતસમુદાચારસ્યાપ્યભાવાત્ । તૃતીયાયાં સમાહિતો ભવત્યચ્યુતધ્યાનસમાધિલાભાત્ । ચતુર્થ્યાં ધર્મવિભૂતમાનઃ સૂત્રાદિધર્મનાનાત્વમાનસ્ય વિભૂતત્વાત્ । પઞ્ચમ્યાં સંતાનભેદે નિર્માણો દશભિશ્ચિત્તાશયવિશુદ્ધિસમતાભિઃ સર્વસંતાનસમતાપ્રવેશાત્ । ષષ્ઠ્યાં સંક્લેશવ્યવદાનભેદે નિર્માણઃ પ્રતીત્યસમુત્પાદતથતાબહુલવિહારિતયા કૃષ્ણશુક્લપક્ષાભ્યાં તથતાયાઃ સંક્લેશવ્યવદાનાદર્શનાત્ । પ્રકૃતિવિશુદ્ધિતામુપાદાય । સપ્તમ્યામેકચિત્તક્ષલબ્ધબુદ્ધિર્નિર્નિમિત્તવિહારસામર્થ્યાત્ પ્રતિક્ષણં સપ્તત્રિંશદ્બોધિપક્ષભાવનાતઃ । અષ્ટમ્યામુપેક્ષકઃ ક્ષેત્રવિશોધકશ્ચાનાભોગનિર્નિમિત્તવિહારિત્વાદ્ મિશ્રોપમિશ્રપ્રયોગતશ્ચાવિનિવર્તનીયભૂમિપ્રવિષ્ટૈર્બોધિસત્ત્વૈઃ । નવમ્યાં સત્ત્વપરિપાકકુશલઃ ( મ્સ_બગ્છિ 171 ) પૂર્વવત્ । દશમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ બોધિસત્ત્વો મહર્દ્ધિકશ્ચ વ્યવસ્થાપ્યતે મહાભિજ્ઞાલાભાત્ । સંપૂર્ણધર્મકાયશ્ચાપ્રમાણસમાધિધારણીમુખસ્ફુરણાદાશ્રયસ્ય નિદર્શને ચ શક્તો વ્યવસ્થાપ્યતે તુષિતભવનવાસાદિનિર્માણનિદર્શનાત્ । અભિષિક્તશ્ચ બુદ્ધત્વે સર્વબુદ્ધેભ્યસ્તત્રાભિષેકલાભાત્ ।
શિક્ષાવ્યવસ્થાનમારભ્ય પઞ્ચ શ્લોકાઃ ।
ધર્મતાં પ્રતિવિધ્યેહ અધિશીલે ઽનુશીક્ષણે ।
અધિચિત્તે ઽપ્યધિપ્રજ્ઞે પ્રજ્ઞા તુ દ્વયગોચરા

ધર્મતત્ત્વં તદજ્ઞાનજ્ઞાનાદ્યા વૃત્તિરેવ ચ ।
પ્રજ્ઞાયા ગોચરસ્તસ્માદ્ દ્વિભૂમૌ તદ્વ્યવસ્થિતિઃ

શિક્ષાણાં ભાવનાયાશ્ચ ફલમન્યચ્ચતુર્વિધમ્ ।
અનિમિત્તસંસ્કારો વિહારઃ પ્રથમં ફલમ્

સ એવાનભિસંસ્કારો દ્વિતીયં ફલમિષ્યતે ।
ક્ષેત્રશુદ્ધિશ્ચ સત્ત્વાનાં પાકનિષ્પત્તિરેવ ચ

સમાધિધારણીનાં ચ નિષ્પત્તિઃ પરમં ફલં ।
ચતુર્વિધં ફલં હ્યેતત્ ચતુર્ભૂમિસમાશ્રિતમ્

પ્રથમાયાં ભૂમૌ ધર્મતાં પ્રતિવિધ્ય દ્વિતિયાયામધિશીલં શિક્ષતે । તૃતીયાયામધિચિત્તં । ચતુર્થીપઞ્ચમીષષ્ઠીષ્વધિપ્રજ્ઞં । બોધિપક્ષસંગૃહીતા હિ પ્રજ્ઞા ચતુર્થ્યાં ભૂમૌ । સા પુનર્દ્વયગોચરા ભૂમિદ્વયે । દ્વયં પુનર્ધર્મતત્ત્વં ચ દુઃખાદિસત્યં । તદજ્ઞાનજ્ઞાનાદિકા ચ વૃત્તિરનુલોમઃ [પ્રતિલોમઃ?] પ્રતીત્યસમુત્પાદઃ । તદજ્ઞાનાદિકા હિ વૃત્તિરવિદ્યાદિકા । તજ્જ્ઞાનાદિકા ચ વૃત્તિર્વિદ્યાદિકા । તસ્માદ્ભૂમિદ્વયે ઽપ્યધિપ્રજ્ઞવ્યવસ્થાનં । અતઃ પરં ચતુર્વિધં શિક્ષાફલં ચતુર્ભૂમિસમાશ્રિતં વેદિતવ્યં યથાક્રમં । તત્ર[પ્રથમં ફલમ્ અનિમિત્તોવિહારઃ સસંસ્કારઃ?] દ્વિતીયં ફલં સ એવાનિમિત્તો વિહારો ઽનભિસંસ્કારઃ ક્ષેત્રપરિશુદ્ધિશ્ચ વેદિતવ્યં । શેષં ગતાર્થમ્ ।
સ્કન્ધવ્યવસ્થાનમારભ્ય દ્વૌ શ્લોકૌ ।
ધર્મતાં પ્રતિવિધ્યેહ શીલસ્કન્ધસ્ય શોધના ।
સમાધિપ્રજ્ઞાસ્કન્ધસ્ય તત ઊર્ધ્વં વિશોધના

વિમુક્તિમુક્તિજ્ઞાનસ્ય તદન્યાસુ વિશોધના ।
ચતુર્વિધાદાવરણાત્ પ્રતિઘાતાવૃતેરપિ

તદન્યાસ્વિતિ સપ્તમ્યાં યાવદ્ બુદ્ધભૂમાવુભયોર્વિમુક્તિવિમુક્તિજ્ઞાનયોર્વિશોધના । સા પુનર્વિમુક્તિશ્ચતુર્વિધફલાવરણાચ્ચ વેદિતવ્યા । પ્રતિઘાતાવરણાચ્ચ બુદ્ધભૂમૌ । યેનાન્યેષાં જ્ઞેયે જ્ઞાનં પ્રતિહન્યતે । બુદ્ધાનાં તુ તદ્વિમોક્ષાત્ સર્વત્રાપ્રતિહતં જ્ઞાનં । શેષં ગતાર્થમ્ ।
નિષ્પત્તિવ્યવસ્થાનમારભ્ય ત્રયઃ શ્લોકાઃ ।
અનિષ્પન્નાશ્ચ નિષ્પન્ના વિજ્ઞેયાઃ સર્વભૂમયઃ ।
નિષ્પન્ના અપ્યનિષ્પન્ના નિષ્પન્નાશ્ચ પુનર્મતાઃ

નિષ્પત્તિર્વિજ્ઞેયા યથાવ્યવસ્થાનમનસિકારેણ ।
તત્કલ્પનતાજ્ઞાનાદવિકલ્પનયા ચ તસ્યૈવ

ભાવના અપિ નિષ્પત્તિરચિન્ત્યં સર્વભૂમિષુ ।
પ્રત્યાત્મવેદનીયત્વાત્ બુદ્ધાનાં વિષયાદપિ

તત્રાધિમુક્તિચર્યાભૂમિરનિષ્પન્ના । શેષા નિષ્પન્ના ઇત્યેતાઃ સર્વભૂમયઃ । નિષ્પન્ના અપિ પુનઃ સપ્તાનિષ્પન્નાઃ । શેષા નિષ્પન્ના નિરભિસંસ્કારવાહિત્વાત્ । યત્પુનઃ પ્રમુદિતાદિભૂમિર્નિષ્પન્ના પૂર્વમુક્તા તત્ર નિષ્પત્તિર્યથાવ્યવસ્થાપિતભૂમિમનસિકારેણ । તસ્ય ભૂમિવ્યવસ્થાનસ્ય કલ્પનામાત્રજ્ઞાનાત્ તદવિકલ્પના[નયા] ચ વેદિતવ્યા । યદા તદ્ભૂમિવ્યવસ્થાનં કલ્પનામાત્રં જાનીતે । તદપિ ચ કલ્પનામાત્રં ન વિકલ્પયત્યેવં ગ્રાહ્યગ્રાહકાવિકલ્પજ્ઞાનલાભાદ્ભૂમિપરિનિષ્પત્તિરુક્તા ભવતિ । અપિ ખલુ ભૂમીનાં ભાવના ચ નિષ્પત્તિશ્ચોભયમચિન્ત્યં સર્વભૂમિષુ । તથા હિ તદ્બોધિસત્ત્વાનાં પ્રત્યાત્મવેદનીયં બુદ્ધાનાં ચ વિષયો નાન્યેષામ્ ।
ભૂમિપ્રતિષ્ઠ[વિષ્ટ]સ્ય લિઙ્ગવિભાગમારભ્ય દ્વૌ શ્લોકૌ ।
અધિમુક્તિર્હિ સર્વત્ર સાલોકા લિઙ્ગમિષ્યતે ।
અલીનત્વમદીનત્વમપરપ્રત્યયાત્મતા

પ્રતિવેધશ્ચ સર્વત્ર સર્વત્ર સમચિત્તતા ।
અનેયાનુનયોપાયજ્ઞાનં મણ્ડલજન્મ ચ

એતદ્ભૂમિપ્રવિષ્ટસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય દશવિધં લિઙ્ગં સર્વાસુ ભૂમિષુ વેદિતવ્યં । યાં ભૂમિં પ્રવિષ્ટસ્તત્ર સાલોકો યાં ન પ્રવિષ્ટસ્તત્રાધિમુક્તિરિત્યેતદેકં લિઙ્ગમ્ । અલીનત્વં પરમોદારગમ્ભીરેષુ ધર્મેષુ । અદીનત્વં દુષ્કરચર્યાસુ । અપરપ્રત્યયત્વં સ્વસ્યાં ભૂમૌ । સર્વભૂમિપ્રતિવેધશ્ચ તદભિનિર્હારકૌશલ્યતઃ સર્વસત્ત્વેષ્વાત્મસમચિત્તતા । અનેયા વર્ણાવર્ણશબ્દાભ્યાં । અનનુનયશ્ચક્રવર્તીત્યાદિસંપત્તિષુ । ઉપાયકૌશલ્યમનુપલમ્ભસ્તસ્ય[લમ્ભસ્ય] બુદ્ધત્વોપાયજ્ઞાનાત્ । બુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલેષુ ચોત્પત્તિઃ સર્વકાલમિત્યેતાનિ અપરાણિ લિઙ્ગાનિ બોધિસત્ત્વસ્ય ।
ભૂમિષુ પારમિતાલાભલિઙ્ગવિભાગે દ્વૌ શ્લોકૌ ।
નાચ્છન્દો ન ચ લુબ્ધહ્રસ્વહૃદયો ન ક્રોધનો નાલસો
નામૈત્રીકરૂણાશયો ન કુમતિઃ કલ્પર્વિકલ્પર્હતઃ ।
નો વિક્ષિપ્તમતિઃ સુખૈર્ન ચ હતો દુઃખર્ન વા [વ્યા]વર્તતે
સત્યં મિત્રમુપાશ્રિતઃ શ્રુતપરઃ પૂજાપરઃ શાસ્તરિ

સર્વં પુણ્યસમુચ્ચયં સુવિપુલં કૃત્વાન્યસાધારણં
સંબોધૌ પરિણામયત્યહરહર્યો હ્યુત્તમોપાયવિત્ ।
જાતઃ સ્વાયતને સદા શુભકરઃ ક્રીડત્યભિજ્ઞાગુણૈઃ
સર્વેષામુપરિસ્થિતો ગુણનિધિર્જ્ઞેયઃ સ બુદ્ધાત્મજઃ

દશપારમિતાલાભિનો બોધિસત્ત્વસ્ય ષોડશવિધં લિઙ્ગં દર્શયતિ । ષોડશવિધં લિઙ્ગં । સદા પારમિતાપ્રતિપત્તિચ્છન્દેનાવિરહિતત્વં । ષટ્પારમિતાવિપક્ષૈશ્ચ રહિતત્વં પ્રત્યેકમ્ । અન્યયાનમનસિકારેણાવિક્ષિપ્તતા । સંપત્તિસુખેષ્વસક્તતા । વિપત્તિદુષ્કરચર્યાદુઃખૈઃ પ્રયોગાનિર્વર્તિતા । કલ્યાણમિત્રાશ્રયઃ । શ્રુતપરત્વં । શાસ્તૃપૂજાપરત્વં । સમ્યક્પરિણામના ઉપાયકૌશલ્યપારમિતયા । સ્વાયતનોપપત્તિઃ પ્રણિધાનપારમિતયા બુદ્ધબોધિસત્ત્વાવિરહિતસ્થાનોપપત્તેઃ । સદાશુભકરત્વે[ત્વં]બલપારમિતયા તદ્વિપક્ષધર્માવ્યવકિરણાત્ । અભિજ્ઞાગુણવિક્રીડનં ચ જ્ઞાનપારમિતયા । તત્ર મૈત્રી વ્યાપાદપ્રતિપક્ષઃ સુખોપસંહારાશયઃ । કરુણા વિહિંસાપ્રતિપક્ષો દુઃખાપગમાશયઃ । સ્વભાવકલ્પનં કલ્પઃ । વિશેષકલ્પનં વિકલ્પો વેદિતવ્યઃ ।
તત્રૈવાનુશંસવિભાગે શ્લોકઃ ।
શમથે વિપશ્યનાયાં ચ દ્વયપઞ્ચાત્મકો મતઃ ।
ધીમતામનુશંસો હિ સર્વથા સર્વભૂમિષુ

તત્રૈવ પારમિતાલાભે સર્વભૂમિષુ બોધિસત્ત્વાનાં સર્વપ્રકારો ઽનુશંસઃ પઞ્ચવિધો વેદિતવ્યઃ । પ્રતિક્ષણં સર્વદૌષ્ઠુલ્યાશ્રયં દ્રાવયતિ । નાનાત્વસંજ્ઞાવિગતિં ચ ધર્મારામરતિઃ પ્રતિલભતે । અપરિચ્છિન્નાકારં ચ સર્વતો ઽપ્રમાણં ધર્માવભાસં સંજાનીતે । અવિકલ્પિતાનિ ચાસ્ય વિશુદ્ધિભાગીયાનિ નિમિત્તાનિ સમુદાચરન્તિ । ધર્મકાયપરિપૂરિપરિનિષ્પત્તયે ચ ઉત્તરાદુત્તરતરં હેતુસંપરિગ્રહં કરોતિ । તત્ર પ્રથમદ્વિતીયૌ શમથપક્ષે વેદિતવ્યૌ । તૃતીયચતુર્થૌ વિપશ્યનાપક્ષે । શેષમુભયપક્ષે ।
ભૂમિનિરુક્તિવિભાગે નવ શ્લોકાઃ ।
પશ્યતાં બોધિમાસન્નાં સત્ત્વાર્થસ્ય ચ સાધનં ।
તીવ્ર ઉત્પદ્યતે મોદો મુદિતા તેન કથ્યતે

અત્ર ન કિંચિદ્વ્યાખ્યેયં ।
દૌઃ શીલ્યાભોગવૈમલ્યાદ્વિમલા ભૂમિરુચ્યતે ।
દૌઃ શીલ્યમલસ્યાન્યયાનમનસિકારમલસ્ય ચાતિક્રમાદ્વિમલેત્યુચ્યતે । તસ્માત્તર્હ્યસ્માભિસ્તુલ્યાભિનિર્હારે સર્વાકારપરિશોધનાભિનિર્હાર એવ યોગઃ કરણીય ઇતિ વચનાત્ ।
મહાધર્માવભાસસ્ય કરણાચ્ચ પ્રભાકરી

તથા હિ તસ્યાં સમાધિબલેનાપ્રમાણધર્મપર્યેષણધારણાત્ મહાન્તં ધર્માવભાસં પરેષાં કરોતિ ।
અર્ચિર્ભૂતા યતો ધર્મા બોધિપક્ષાઃ પ્રદાહકાઃ ।
અર્ચિષ્મતીતિ તદ્યોગાત્સા ભૂમિર્દ્વયદાહતઃ

સા હિ બોધિપક્ષાત્મિકા પ્રજ્ઞા દ્વયદહનપ્રત્યુપસ્થાના તસ્યાં બાહુલ્યેન । દ્વ્યં પુનઃ ક્લેશાવરણં જ્ઞેયાવરણં ચાત્ર વેદિતવ્યમ્ ।
સત્ત્વાનાં પરિપાકશ્ચ સ્વચિત્તસ્ય ચ રક્ષણા ।
ધીમદ્ભિર્જીયતે દુઃખં દુર્જયા તેન કથ્યતે

તત્ર સત્ત્વપરિપાકાભિયુક્તો ઽપિ ન સંક્લિશ્યતે । સત્ત્વવિપ્રતિપત્ત્યા તચ્ચોભયં દુષ્કરત્વાદ્ દુર્જયમ્ ।
આભિમુખ્યાદ્ દ્વ્યસ્યેહ સંસારસ્યાપિ નિર્વૃતેઃ ।
ઉક્તા હ્યભિમુખી ભૂમિઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાશ્રયાત્

સા હિ પ્રજ્ઞાપારમિતાશ્રયેણ નિર્વાણસંસારયોરપ્રતિષ્ઠાનાત્ સંસારનિર્વાણયોરભિમુખી ।
એકાયનપથશ્લેષાદ્ભૂમિર્દૂરંગમા મતા ।
એકાયનપથઃ પૂર્વં નિર્દિષ્ટસ્તદુપશ્લિષ્ટત્વાત્ દૂરં ગતા ભવતિ પ્રયોગપર્યન્તગમનાત્ ।
દ્વયસંજ્ઞાવિચલનાદચલા ચ નિરુચ્યતે

દ્વાભ્યાં સંજ્ઞાભ્યાં અવિચલનાત્ । નિમિત્તસંજ્ઞયા[નિમિત્તાભોગસંજ્ઞયા]અનિમિત્તાભોગસંજ્ઞયા ચ ।
પ્રતિસંવિન્મતિસાધુત્વાદ્ભૂમિઃ સાધુમતી મતા ।
પ્રતિસંવિન્મતેઃ સાધુત્વાદિતિ પ્રધાનત્વાત્ ।
ધર્મમેઘા દ્વયવ્યાપ્તેર્ધર્માકાશસ્ય મેઘવત્

દ્વયવ્યાપ્તેરિતિ સમાધિમુખધારણીમુખવ્યાપનાન્મેઘેનેવાકાશસ્થલીયસ્યાશ્રયસંનિવિષ્ટસ્ય શ્રુતધર્મસ્ય ધર્મમેઘેત્યુચ્યતે ।
વિવિધે શુભનિર્હારે રત્યા વિહરણાત્સદા ।
સર્વત્ર બોધિસત્ત્વાનાં વિહારભૂમયો મતાઃ

વિવિધકુશલાભિનિર્હારનિમિત્તં સદા સર્વત્ર રત્યા વિહરણાદ્વોધિસત્ત્વાનાં ભૂમયો વિહારા ઇત્યુચ્યન્તે ।
ભૂયો ભૂયો ઽમિતાસ્વાસુ ઊર્ધ્વંગમનયોગતઃ ।
ભૂતામિતાભયાર્થાય ત એવેષ્ટા હિ ભૂમયઃ

ભૂયો ભૂયો ઽમિતાસ્વાસૂર્ધ્વંગમનયોગાદ્ભૂતામિતાભયાર્થાય ત એવ વિહારાઃ પુનર્ભૂમય ઉચ્યન્તે । અમિતાસ્વિતિ દશસુ ભૂમિષુ એકૈકસ્યાપ્રમાણત્વાત્ । ઊર્ધ્વંગમનયોગાદિતિ ઉપરિભૂમિગમનયોગાત્ । ભૂતામિતાભયાર્થમિત્યમિતાનાં ભૂતાનાં ભયપ્રહાણાર્થમ્ ।
પ્રાપ્તિવિહારે[વિભાગે]શ્લોકઃ ।
ભૂમિલાભે[ભો]ઽધિમુક્તેશ્ચ ચરિતેષુ ચ વર્તનાત્ ।
પ્રતિવેધાચ્ચ ભૂમીનાં નિષ્પત્તેશ્ચ ચતુર્વિધઃ

ચતુર્વિધો ભૂમીનાં લાભઃ । અધિમુક્તિલાભો યથોક્તાધિમુક્તિતો ઽધિમુક્તિચર્યાભૂમૌ । ચરિતલાભો દશસુ ધર્મચરિતેષુ વર્તનાત્તસ્યામેવ । પરમાર્થ [પ્રતિવેધ] લાભઃ પરમાર્થપ્રતિવેધતો ભૂમિપ્રવેશે । નિષ્પતિલાભશ્ચાવિનિવર્તનીયભૂમિપ્રવેશે ।
ચર્યાવિભાગે શ્લોકઃ ષટ્પાદઃ ।
મહાયાને ઽધિમુક્તાનાં હીનયાને ચ દેહિનાં ।
દ્વયોરાવર્જનાર્થાય વિનયાય ચ દેશિતાઃ ।
ચર્યાશ્ચતસ્રો ધીરાણાં યથાસૂત્રાનુસારતઃ

તત્ર પારમિતાચર્યા મહાયાનાધિમુક્તાનામર્થે દેશિતા । બોધિપક્ષચર્યા શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનાધિમુક્તાનામ્ । અભિજ્ઞાચર્યા દ્વયોરપિ મહાયાનહીનયાનાધિમુક્તયોઃ પ્રભાવેણાવર્જનાર્થં । સત્ત્વપરિપાકચર્યા દ્વયોરેવ પરિપાચનાર્થં । પરિપાચનં હ્યત્ર વિનયનમ્ ।
બુદ્ધગુણવિભાગે બહવઃ શ્લોકાઃ । અપ્રમાણવિભાગે તદ્ બુદ્ધસ્તોત્રમારભ્યૈકઃ ।
અનુકમ્પકસત્ત્વેષુ સંયોગવિગમાશય ।
અવિયોગાશય સૌખ્યહિતાશય નમો ઽસ્તુતે

[અત્ર] અનુકમ્પકત્વં સત્ત્વેષુ હિતસુખાશયત્વેન સંદર્શિતં । સુખાશયત્વં પુનઃ સુખસંયોગાશયત્વેન મૈત્ર્યા । દુઃખવિયોગાશયત્વેન ચ કરુણયા । સુખાવિયોગાશયત્વેન ચ મુદિતયા । હિતાશયત્વમુપેક્ષયા । સા પુનર્નિઃ સંક્લેશતાશયલક્ષણા વેદિતવ્યા ।
વિમોક્ષાભિભ્વાયતનકૃત્સ્નાયતનવિભાગે શ્લોકાઃ ।
સર્વાવરણનિર્મુક્ત સર્વલોકાભિભૂ મુને ।
જ્ઞાનેન જ્ઞેયં વ્યાપ્તં તે મુક્તચિત્ત નમો ઽસ્તુતે

અત્ર વિમોક્ષવિશેષં ભગવતઃ સર્વક્લેશજ્ઞેયાવરણનિર્મુક્તતયા દર્શયતિ । અભિભ્વાયતનવિશેષં સર્વલોકાભિભુત્વેન સ્વચિત્તવશવર્તનાદ્યથેષ્ટાલમ્બનનિર્માણપરિણામનતાધિષ્ઠાનતઃ । કૃત્સ્નાયતનવિશેષં સર્વજ્ઞેયજ્ઞાનાવ્યાઘાતતઃ [જ્ઞાનવ્યાપ્તઃ] । અત એવ વિમોક્ષાદિગુણવિપક્ષમુક્તત્વાત્ મુક્તચિત્તઃ ।
અરણાવિભાગે શ્લોકઃ ।
અશેષં સર્વસત્ત્વાનાં સર્વક્લેશવિનાશક ।
ક્લેશપ્રહારક ક્લિષ્ટસાનુક્રોશ નમો ઽસ્તુતે

અત્રારણાવિશેષં ભગવતઃ સર્વસત્ત્વક્લેશવિનયનાદુત્પાદિતક્લેશેષ્વપિ ચ તત્ક્લેશપ્રતિપક્ષવિધાનાત્ ક્લિષ્ટજનાનુકમ્પયા સંદર્શયતિ । અન્યે હ્યરણાવિહારિણઃ સત્ત્વાનાં કસ્યચિદેવ તદાલમ્બનસ્ય ક્લેશસ્યોત્પત્તિપ્રત્યયમાત્રં પ્રતિહરન્તિ । ન તુ ક્લેશસંતાનાદપનયન્તિ ।
પ્રણિધિજ્ઞાનવિશેષે[વિભાગે]શ્લોકઃ ।
અનાભોગ નિરાસઙ્ગ અવ્યાઘાત સમાહિત ।
સદૈવ સર્વપ્રશ્નાનાં વિસર્જક નમો ઽસ્તુ તે

અત્ર પઞ્ચભિરાકારૈઃ પ્રણિધિજ્ઞાનવિશેષં ભગવતઃ સંદર્શયતિ । અનાભોગસંમુખીભાવતઃ । અસક્તિસંમુખીભાવતઃ । સર્વજ્ઞેયાવ્યાઘાતતઃ । સદા સમાહિતત્વતઃ । સર્વસંશયચ્છેદનતશ્ચ સત્ત્વાનાં । અન્યે હિ પ્રણિધિજ્ઞાનલાભિનો નાનાભોગાન્ [ભોગેના] પ્રણિધાય પ્રણિધીજ્ઞાનં સંમુખીકુર્વન્તિ । ન ચાસક્તં સમાપત્તિપ્રવેશાપેક્ષત્વાત્ । ન ચાવ્યાહતં પ્રદેશજ્ઞાનાત્ । ન ચ સદા સમાહિતા ભવન્તિ ન ચ સર્વસંશયાંશ્છિન્દન્તિ ।
પ્રતિસંવિદ્વિભાગે શ્લોકઃ ।
આશ્રયે ઽથાશ્રિતે દેશ્યે વાક્યે જ્ઞાને ચ દેશિકે ।
અવ્યાહતમતે નિત્યં સુદેશિક નમો ઽસ્તુતે

અત્ર સમાસતો યચ્ચ દેશ્યતે યેન ચ દેશ્યતે તત્ર નિત્યમવ્યાહતમતિત્વેન ભગવતશ્ચતસ્રઃ પ્રતિસંવિદો દેશિતાઃ । તત્ર દ્વયં દેશ્યતે આશ્રયશ્ચ ધર્મઃ । તદાશ્રિતશ્ચાર્થઃ । દ્વયેન દેશ્યતે વાચા જ્ઞાનેન ચ । સુદેશિકત્વેન તાસાં કર્મ સંદર્શિતમ્ ।
અભિજ્ઞાવિભાગે શ્લોકઃ ।
ઉપેત્ય વચનૈસ્તેષાં ચરિજ્ઞ આગતૌ ગતૌ ।
નિઃ સારે ચૈવ સત્ત્વાનાં સ્વવવાદ નમો ઽસ્તુ તે

અત્ર ષડ્ભિરભિજ્ઞાભિઃ સમ્યગવવાદત્વં ભગવતો દર્શિતમ્ । ઉપેત્ય વિનેયસકાશમૃધ્દ્યભિજ્ઞયા । તેષાં ભાષયા દિવ્યશ્રોત્રાભિજ્ઞયા ચિત્તચરિત્રં જ્ઞાત્વા ચેતઃપર્યાયાભિજ્ઞયા યથા પૂર્વાન્તાદિહગતિર્યથા ચાપરાન્તે ગતિર્યથા ચ સંસારાન્નિઃ સરણં । તત્રાવવાદં દદાત્યવશિષ્ટાભિસ્તિસૃભિરભિજ્ઞાભિર્યથાક્રમમ્ ।
લક્ષણાનુવ્યઞ્જનવિભાગે શ્લોકઃ ।
સત્પૌરુષ્યં પ્રપદ્યન્તે ત્વાં દૃષ્ટ્વા સર્વદેહિનઃ ।
દૃષ્ટમાત્રાત્પ્રસાદસ્ય વિધાયક નમો ઽસ્તુ તે

અત્ર લક્ષણાનુવ્યઞ્જનાનાં ભગવતિ મહાપુરુષત્વસંપ્રત્યયેન દર્શનમાત્રાત્પરેષાં પ્રસાદજનકત્વં કર્મ સંદર્શિતમ્ ।
પરિશુદ્ધિવિભાગે શ્લોકઃ ।
આદનસ્થાનસંત્યાગનિર્માણપરિણામને ।
સમાધિજ્ઞાનવશિતામનુપ્રાપ્ત નમો ઽસ્તુ તે

અત્ર ભગવતશ્ચતુર્વિધયા વશિતયા સર્વાકારશ્ચતસ્રઃ પરિશુદ્ધયઃ પરિદીપિતાઃ । આશ્રયપરિશુદ્ધિરાત્મભાવસ્યાદાનસ્થાનત્યાગવશિતયા । આલમ્બનપરિશુદ્ધિર્નિર્માણપરિણામનવશિતયા । ચિત્તપરિશુદ્ધિઃ સર્વાકારસમાધિવશિતયા । પ્રજ્ઞાપરિશુદ્ધિઃ સર્વાકારજ્ઞાનવશિતયા ।
બલવિભાગે શ્લોકઃ ।
ઉપાયે શરણે શુદ્ધૌ સત્ત્વાનાં વિપ્રવાદને ।
મહાયાને ચ નિર્યાણે મારભઞ્જ નમો ઽસ્તુ તે

અત્ર ચતુર્ષ્વર્થેષુ સત્ત્વાનાં વિપ્રવાદનાય મારો યસ્તદ્ભઞ્જકત્વેન ભગવતો દશાનાં બલાનાં કર્મ સંદર્શિતં । યદુત સુગતિદુર્ગતિગમનાદ્યુપાયવિપ્રવાદને । અશરણે દેવાદિષુ શરણવિપ્રવાદને । સાશ્રવશુદ્ધિમાત્રેણ શુદ્ધિવિપ્રવાદને । મહાયાનનિર્યાણવિપ્રવાદને ચ । ( મ્સ_બગ્છિ 178 ) સ્થાનાસ્થાનજ્ઞાનબલેન હિ ભગવાન્પ્રથમે ઽર્થે મારભઞ્જકો વેદિતવ્યઃ । કર્મવિપાકજ્ઞાનબલેન દ્વિતીયે । ધ્યાનવિમોક્ષસમાધિસમાપત્તિજ્ઞાનબલેન તૃતીયે । ઇન્દ્રિયપરાપરત્વાદિજ્ઞાનબલેન ચતુર્થે । હીનાનીન્દ્રિયાદીનિ વર્જયિત્વા શ્રેષ્ઠસંનિયોજનાત્ ।
વૈશારદ્યવિભાગે શ્લોકઃ ।
જ્ઞાનપ્રહાણનિર્યાણવિઘ્નકારકદેશિક ।
સ્વપરાર્થે ઽન્યતીર્થ્યાનાં નિરાધૃષ્ય નમો ઽસ્તુ તે

અત્ર જ્ઞાનપ્રહાણકારકત્વેન સ્વાર્થે । નિર્યાણવિઘ્નદેશિકત્વેન ચ પરાર્થે । નિરાધૃષ્યત્વાદન્યતીર્થ્યૈર્ભગવતો યથાક્રમં ચતુર્વિધં વૈશારદ્યમુદ્ભાવિતમ્ ।
આરક્ષસ્મૃત્યુપસ્થાનવિભાગે શ્લોકઃ ।
વિ[નિ]ગૃહ્યવક્તા પર્ષત્સુ દ્વયસંક્લેશવર્જિત ।
નિરારક્ષ અસંમોષ ગણકર્ષ નમો ઽસ્તુ તે

અનેન ત્રીણ્યરક્ષાણિ ત્રીણિ ચ સ્મૃત્યુપસ્થાનાનિ ભગવતઃ પરિદીપિતાનિ તેષાં ચ કર્મ ગણપરિપકર્ષકત્વં । તૈર્હિ યથાક્રમં વિ[નિ]ગૃહ્યવક્તા ચ ભવતિ પર્ષત્સુ નિરારક્ષત્વાત્ । દ્વ્યસંક્લેશવર્જિતશ્ચાનુનયપ્રતિઘાભાવાદસંમોષતયા સદાભૂય સ્થિતસ્મૃતિત્વાત્ ।
વાસનાસમુદ્ધાતવિભાગે શ્લોકઃ ।
ચારે વિહારે સર્વત્ર નાસ્ત્યસર્વજ્ઞચેષ્ટિતં ।
સર્વદા તવ સર્વજ્ઞ ભૂતાર્થિક નમો ઽસ્તુ તે

અનેન ચારે વિહારે વા સર્વત્ર સર્વદા વાસર્વજ્ઞચેષ્ટિતસ્યાભાવાત્ ભગવતઃ સર્વક્લેશવાસનાસસુદ્ધાતઃ પરિદીપિતઃ । અસર્વજ્ઞો હિ ક્ષીણક્લેશો ઽપ્યસમુદ્ધાતિતત્વાદ્ વાસનાયા એકદા ભ્રાન્તેન હસ્તિના સાર્ધં સમાગચ્છતિ ભ્રાન્તેન રથેનેત્યેવમાદિકમસર્વજ્ઞચેષ્ટિતં કરોતિ । યથોક્તં માણ્ડવ્યસૂત્રે । તચ્ચ ભગવતો ભૂતાર્થસર્વજ્ઞત્વં[જ્ઞત્વેન]નાસ્તિ ।
અસંમોષતાવિભાગે શ્લોકઃ ।
સર્વસત્ત્વાર્થકૃત્યેષુ કાલં ત્વં નાતિવર્તસે ।
અબન્ધ્યકૃત્ય સતતમસંમોષ નમો ઽસ્તુ તે

અનેન યસ્ય સત્ત્વસ્ય યો ઽર્થઃ કરણીયો યસ્મિન્કાલે તત્કાલાનતિવર્તનાત્ અબન્ધ્યં કૃત્યં સદા ભગવત ઇત્યસંમોષધર્મત્વં સ્વભાવતઃ કર્મતશ્ચ સંદર્શિતમ્ ।
મહાકરુણાવિભાગે શ્લોકઃ ।
સર્વલોકમહોરાત્રં ષટ્કૃત્વઃ પ્રત્યવેક્ષસે ।
મહાકરુણયા યુક્ત હિતાશય નમો ઽસ્તુ તે

અત્ર મહાકરુણા ભગવતઃ કર્મતઃ સ્વભાવતશ્ચ પરિદીપિતા । મહાકરુણયા હિ ભગવાન્ ષટ્કૃત્વો રાત્રિન્દિવેન લોકં પ્રત્યવેક્ષતે કો હીયતે કો વર્ધતે ઇત્યેવમાદિ । તદ્યોગાચ્ચ ભગવાન્ સર્વસત્ત્વેષુ નિત્યં હિતાશયઃ ।
આવેણિકગુણવિભાગે શ્લોકઃ ।
ચારેણાધિગમેનાપિ જ્ઞાનેનાપિ ચ કર્મણા ।
સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધોત્તમ નમો ઽસ્તુ તે

અત્ર ચારસંગૃહીતૈઃ ષડ્ભિરાવેણિકૈર્બુદ્ધધર્મૈઃ । અધિગમસંગૃહીતૈઃ ષડ્ભિઃ । જ્ઞાનસંગૃહીતૈસ્ત્રિભિઃ । કર્મસંગૃહીતૈશ્ચ ત્રિભિઃ । તદન્યસત્ત્વોત્તમાનામપિ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનામન્તિકાદુત્તમત્વેન સર્વસત્ત્વોત્તમત્વં ભગવતઃ પરિદીપિતં । તત્ર નાસ્તિ તથાગતસ્ય સ્ખલિતં । નાસ્તિ રવિતં । નાસ્તિ મુષિતા સ્મૃતિઃ । નાસ્ત્યસમાહિતં ચિત્તં । નાસ્તિ નાનાત્વસંજ્ઞા । નાસ્ત્યપ્રતિસંખ્યાયોપેક્ષેતિ ચારસંગૃહીતાઃ ષડાવેણિકા બુદ્ધધર્મા યે બુદ્ધસ્યૈવ સંવિદ્યન્તે નાન્યેષાં । નાસ્તિ છન્દપરિહાણિર્નાસ્તિ વીર્યસ્મૃતિસમાધિપ્રજ્ઞાવિમુક્તિપરિહાણિરિત્યધિગમસંગૃહીતાઃ ષટ્ । અતીતે ઽધ્વનિ તથાગતસ્યાસઙ્ગમપ્રતિહતં જ્ઞાનમ્ । અનાગતે પ્રત્યુત્પન્ને ઽધ્વનિ તથાગતસ્યાસઙ્ગમપ્રતિહતં જ્ઞાનમિતિ જ્ઞાનસંગૃહીતાસ્ત્રયઃ । સર્વં તથાગતસ્ય કાયકર્મ જ્ઞાનપૂર્વંગમં જ્ઞાનાનુપરિવર્તિ । સર્વં વાક્કર્મ સર્વં મનસ્કર્મેતિ કર્મસંગહીતાસ્ત્રયઃ ।
સર્વાકારજ્ઞતાવિભાગે શ્લોકઃ ।
ત્રિભિઃ કાયૈર્મહાબોધિં સર્વાકારામુપાગત ।
સર્વત્ર સર્વસત્ત્વાનાં કાઙ્ક્ષાછિદ નમો ઽસ્તુ તે

અનેન ત્રિભિશ્ચ કાયૈઃ સર્વાકારબોધ્યુપગમત્વાત્ સર્વજ્ઞેયસર્વાકારજ્ઞાનાચ્ચ સર્વાકારજ્ઞતા ભગવતઃ પરિદીપિતા । ત્રયઃ કાયાઃ સ્વાભાવિકઃ સાંભોગિકો નૈર્માણિકશ્ચ । સર્વજ્ઞેયસર્વાકારજ્ઞાનં પુનરત્ર સર્વસત્ત્વાનાં દેવમનુષ્યાદીનાં સર્વસંશયચ્છેદેન કર્મણા નિર્દિષ્ટમ્ ।
પારમિતાપરિપુરિવિભાગે શ્લોકઃ ।
નિરવગ્રહ નિર્દોષ નિષ્કાલુષ્યાનવસ્થિત ।
આનિઙ્ક્ષ્ય સર્વધર્મેષુ નિષ્પ્રપઞ્ચ નમો ઽસ્તુ તે

અનેન સકલષટ્પારમિતાવિપક્ષનિર્મુક્તતયા ષટ્પારમિતાપરિપૂરિર્ભગવત ઉદ્ભાવિતા । તત્રાનવગ્રહત્વં ભોગનિરાગ્રહત્વાદ્વેદિતવ્યં । નિર્દોષત્વં નિર્મલકાયાદિકર્મત્વાત્ । નિષ્કાલુષ્યત્વં લોકધર્મદુઃખાભ્યાં ચિત્તાકલુષીકરણાત્ । અનવસ્થિતત્વમલ્પાવરણ[વર]માત્રાધિગમાનવસ્થાનાત્ । આનિઙ્ક્ષ્યત્વમવિક્ષેપાત્ । નિષ્પ્રપઞ્ચત્વં સર્વવિકલ્પપ્રપઞ્ચાસમુદાચારાત્ ।
બુદ્ધલક્ષણવિભાગે દ્વૌ શ્લોકૌ ।
નિષ્પન્નપરમાર્થો ઽસિ સર્વભૂમિવિનિઃસૃતઃ ।
સર્વસત્ત્વાગ્રતાં પ્રાપ્તઃ સર્વસત્ત્વવિમોચકઃ

અક્ષયૈરસમૈર્યુક્તો ગુણૈર્લોકેષુ દૃશ્યસે ।
મણ્ડલેષ્વપ્યદૃશ્યશ્ચ સર્વથા દેવમાનુષૈઃ