Mahāyānasūtrālaṃkāra with Vasubandhu's commentary (with commentary) · Chapter 8
trividhaṃ māhātmyaṃ darśayati | vaśitāmāhātmyaṃ svayaṃ paramajñānavaśitvaprāptyā kleśāsvavaśasya jagataḥ svavaśe sthāpanāt | abhiratimāhātmyaṃ sadā parahitakriyaikārāmatvāt | bhavanirbhayatāmāhātmyaṃ ca |
prabhāvādhikāraḥ mahāyānasūtrālaṃkāre saptamaḥ
CHAPITRE VIII
aṣṭamo 'dhikāraḥ
bodhisatvaparipāke saṃgrahaḥ ślokaḥ |
rūciḥ prasādaḥ praśamo 'nukampanā kṣamātha medhā prabalatvam eva ca |
ahāryatāṅgaiḥ samupetatā bhṛśaṃ jinātmaje tatparipākalakṣaṇam
rucir mahāyānadeśanādharme prasādas taddeśike praśamaḥ kleśānām anukampā satveṣu kṣamā duṣkaracaryāyāṃ medhā grahaṇadhāraṇaprativedheṣu prabalatvam adhigame ahāryatā māraparapravādibhiḥ prāhāṇikā ṅgaiḥ samanvāgatatvaṃ | bhṛśam iti rucyādīnām adhimātratvaṃ darśayati | eṣa samāsena bodhisatvānāṃ navaprakāra ātmaparipāko veditavyaḥ | ruciparipākam ārabhya ślokaḥ |
sumitratāditrayam ugravīryatā parārdhaniṣṭhottamadharmasaṃgrahaḥ |
kṛpālusaddharmamahāparigrahe mataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam
sumitratāditrayaṃ satpuruṣasaṃsevā saddharmaśravaṇaṃ yoniśomanasikāraś ca | ugravīryatā adhimātro vīryārambhaḥ | parārdhaniṣṭhā sarvācintyasthānanirvicikitsatā | uttamadharmasaṃgraho mahāyānadharmarakṣā tatpratipannānām upadravebhyo rakṣaṇāt | bodhisatvasya mahāyānadharmaparigraham adhikṛtyedaṃ ruciparipākalakṣaṇaṃ veditavyaṃ | yena kāraṇena paripacyate sumitratāditrayeṇa | yaś ca tasyāḥ paripāka ugravīryaparārdhaniṣṭhāyuktaḥ svabhāvaḥ | yatkarma cottamadharmasaṃgrahakaraṇāt tad etena paridīpitaṃ | prasādaparipākam ārabhya ślokaḥ |
guṇajñatāthāśusamādhilābhitā phalānubhūtir manaso 'dhyabhedatā |
jinātmaje śāstari saṃprapattaye mataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam
tatparipāko 'pi kāraṇataḥ svabhāvataḥ karmataś ca paridīpitaḥ | guṇajñatā ity api sa bhagavāṃs tathāgata iti vistareṇa kāraṇaṃ | avetya prabhāvalābhād abhedyacittatā svabhāvaḥ | āśusamādhilābhas tat phala sya cābhijñādikasya pratyanubhavanaṃ karma | praśamaparipākam ārabhya ślokaḥ |
susaṃvṛttiḥ kliṣṭavitarkavarjanā nirantarāyo 'tha śubhābhirāmatā |
jīnātmaje kleśavinodanāya tan mataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam
kleśavinodanā bodhisatvasya praśamaḥ | tatparipāko 'pi kāraṇataḥ svabhāvataḥ karmataś ca paridīpitaḥ | indriyāṇāṃ smṛtisaṃprajanyābhyāṃ susaṃvṛtiḥ kāraṇaṃ | ( Msa 29 ) kliṣṭavitarkavarjanā svabhāvaḥ | pratipakṣabhāvanāyāṃ nirantarāyatvaṃ kuśalābhirāmatā ca karma | kṛpāparipākalakṣaṇam adhikṛtya ślokaḥ |
kṛpā prakṛtyā paraduḥkhadarśanaṃ nihīnacittasya ca saṃpravarjanam |
viśeṣagatvaṃ jagadagrajanmatā parānukampāparipākalakṣaṇam
sva prakṛtyā ca gotreṇa paraduḥkhadarśanena nihīnayānaparivarjanatayā ca paripacyata iti kāraṇaṃ | viśeṣagāmitvaṃ paripākavṛddhigamanāt svabhāvaḥ | sarvalokaśreṣṭhātmabhāvatā karmāvinivartanīyabhūmau | kṣāntiparipākalakṣaṇam ārabhya ślokaḥ |
dhṛtiḥ prakṛtyā pratisaṃkhyabhāvanā suduḥkhaśītādyadhivāsanā sadā |
viśeṣagāmitvaśubhābhirāmatā mataṃ kṣamāyāḥ paripākalakṣaṇam
dhṛtiḥ sahanaṃ kṣāntir iti paryāyās tatparipāke gotraṃ pratisaṃkhyānaṃ bhāvanā ca kāraṇaṃ | tīvrāṇāṃ śītādiduḥkhānām adhivāsanā svabhāvaḥ | kṣamasya viśeṣagāmitvaṃ kuśalā bhirāmatā ca karma | medhāparipākam ārabhya ślokaḥ |
vipākaśuddhiḥ śravaṇādyamoṣatā praviṣṭatā sūktaduruktayos tathā |
smṛter mahābuddhyudaye ca yogyatā sumedhatāyāḥ paripākalakṣaṇam
tatra medhānukūlā vipākaviśuddhiḥ kāraṇaṃ | śrutacintitabhāvitacirakṛtacirabhāṣitānām asaṃmoṣatā subhāṣitadurbhāṣitārthasu praviṣṭatā ca smṛter medhāparipākasvabhāvaḥ | lokottaraprajñotpādanayogyatā karma | balavatvapratilambhaparipākam ārabhya ślokaḥ |
śubhadvayena dvayadhātupuṣṭatā phalodaye cāśrayayogyatā parā |
manorathāptir jagadagrabhūtatā balopalambhe paripākalakṣaṇam
tatra puṇyajñānadvayena tasya puṇyajñānadvayasya bīja puṣṭatā tatparipāke kāraṇaṃ | adhigamaṃ praty āśrayayogyatā tatparipākasvabhāvaḥ | manoratha saṃpattir jagadagrabhūtatā ca karma | ahāryatāparipākam ārabhya ślokaḥ |
sudharmatāyuktivicāraṇāśayo viśeṣalābhaḥ parapakṣadūṣaṇam |
punaḥ sadā māranirantarāyatā ahāryatāyāḥ paripākalakṣaṇam
tatparipākasya saddharme yuktivicāraṇā kṛta āśayaḥ kāraṇaṃ | māranirantarāyatā svabhāvo yadā māro na punaḥ śaknoty antarāyaṃ kartuṃ | viśeṣā dhigamaḥ parapakṣadūṣaṇaṃ ca karma | prāhāṇikāṅgasamanvāgamaparipākam adhikṛtya ślokaḥ |
śubhācayo 'thāśrayayatnayogyatā vivekatodagraśubhābhirāmatā |
jinātmaje hy aṅgasamanvaye punar mataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam
tatparipākasya kāraṇaṃ kuśalamūlopacayaḥ | āśrayasya vīryārambhakṣamatvaṃ svabhāvaḥ | viveko tkṛṣṭatā kuśalā bhirāmatā ca karma | navavidhātmaparipākamāhātmyam ārabhya ślokaḥ |
iti navavidhavas tu pācitātmā paraparipācanayogyatām upetaḥ |
śubhadharmamayasatatapravardhitātmā bhavati sadā jagato 'grabandhubhūtaḥ
dvividhaṃ tanmāhātmyaṃ | paraparipāke pratiśaraṇatvaṃ | satataṃ dharmakāyavṛddhiś ca | tata eva jagato 'grabandhubhūtaḥ | satvaparipākavibhāge ekādaśa ślokāḥ |
vraṇe 'pi bhojye paripāka iṣyate yathaiva tatsrāvaṇabhogayogyatā |
tathāśraye 'smin dvayapakṣaśāntatā tāṃ tathopabhogatvasuśāntapakṣatā
anena paripākasvabhāvaṃ darśayati | yathā vraṇasya srāvaṇayogyatā paripākaḥ | bhojanasya ca bhogayogyatā | evaṃ satvānām āśraye vraṇabhojanasthānīye srāvaṇasthānīyaṃ vipakṣaśamanaṃ | bhogasthānīyaś ca pratipakṣopabhogaḥ | tadyogyatā āśrayasya paripāka iti | vipakṣapratipakṣāv atra pakṣadvayaṃ veditavyaṃ | dvitīyaḥ ślokaḥ |
vipācanoktā paripācanā tathā prapācanā cāpy anupācanāparā |
supācanā cāpy adhipācanā matā nipācanotpācananā ca dehiṣu
anena paripākaprabhedaṃ darśayati | kleśavigamena pācananā vipācanā | sarvato yānatrayeṇa pācanā paripācanā | vāhyaparipākaviśiṣṭatvāt prakṛṣṭā pācanā prapācanā | yathāvineyadharmadeśanāt tadanurūpā pācanā anupācanā | satkṛtya pācanā supācanā | adhigamena pācanā adhipācanā aviparītārthena | ( Msa 31 )nityā pācanā nipācanā aparihāṇīyārthena | krameṇottarottarapācanā utpācanā | ity ayam aṣṭaprakāraḥ paraparipākaprabhedaḥ | tṛtīyacaturthau ślokau |
hitāśayeneha yathā jinātmajo vyavasthitaḥ sarvajagadvipācayan |
tathā na mātā na pitā na bandhavaḥ suteṣu bandhuṣv api suvyavasthitāḥ
tathājano nātmani vatsalo mataḥ kuto 'pi susnigdhaparāśraye jane |
yathā kṛpātmā parasatvavatsalo hite sukhe caiva niyojanātmataḥ
ābhyāṃ kiṃ darśayati | yādṛśenā śayena bodhisatvaḥ satvān paripācayati tam āśayaṃ darśayati | mātāpitṛbāndhavāśayaviśiṣṭaṃ lokātmavātsalyaviśiṣṭaṃ ca hitasukhasaṃyojanāt | ātmavatsalas tu loka ātmānaṃ hite ca sukhe ca saṃniyojayati | avaśiṣṭaiḥ ślokair yena prayogeṇa satvān paripācayati taṃ pāramitāpratipattyā saṃdarśayati | yādṛśena dānena yathā satvān paripācayati tad ārabhya ślokaḥ |
na bodhisatvasya śarīrabhogayoḥ pareṣv adeyaṃ punar asti sarvathā |
anugraheṇa dvividhena pācayan paraṃ samair dānaguṇair na tṛpyate
trividhena dānena pācayati | sarvasva śarīrabhoga dānena aviṣamadānena atṛptidānena ca | kathaṃ paripācayati dṛṣṭadharmasaṃparāyā nugraheṇa | avighātenecchāparipūrṇāt | anāgatena ca saṃgṛhya kuśalapratiṣṭhāpanāt | yādṛśena śīlena yathā satvān paripācayati tad ārabhya ślokaḥ |
sadā prakṛtyādhyavihiṃsakaḥ svayaṃrato 'pramatto 'tra paraṃ niveśayan |
paraṃparānugrahakṛt dvidhā pare vipākaniṣyandaguṇena pācakaḥ
pañcavidhena śīlena | dhruvaśīlena prakṛti śīlena paripūrṇaśīlenādhyavihiṃsakatvāt | paripūrṇo hy avihiṃsako 'dhyavihiṃsakaḥ | daśakuśalakarmapathaparipūritaḥ | yathoktaṃ dvitīyāyāṃ bhamau | adhigamaśīlena svayaṃratatayā nirantarāskhalitaśīlena cāpramattatayā | kathaṃ ca paripācayati | śīle saṃniveśanāt | dvidhānugraha kriyayā( Msa 32 ) dṛṣṭadharme saṃparāye ca | saṃparāyānugrahaṃ pareṣu vipākaniṣyandaguṇābhyāṃ paraṃparayā karoti | tadvipākaniṣyandayor anyonyānukūlyenāvyavacchedāt | yādṛśyā kṣāntyā yathā satvān paripācayati tad ārabhya ślokaḥ |
pare 'pakāriṇyupakāribuddhimān pramarṣayann ugram api vyatikramam |
upāyacittair apakāramarṣaṇaiḥ śubhe samādāpayate 'pakāriṇaḥ
apakāriṇi pare upakāribuddhyā pragāḍhāpakāramarṣaṇakṣāntyā paripācayati | upakāribuddhitvaṃ punaḥ kṣāntipāramitāparipūryānukūlyavṛttitā veditavyaṃ | kathaṃ paripācayati | dṛṣṭadharmānugraheṇa cāpakāramarṣaṇāt | saṃparāyānugraheṇa co pāya jñas tair apakāramarṣaṇair āvarjyāpakāriṇāṃ kuśale samādāpanāt | yādṛśena vīryeṇa yathā satvān paripācayati tad ārabhya ślokaḥ |
punaḥ sa yatnaṃ paramaṃ samāśrito na khidyate kalpasahasrakoṭibhiḥ |
jinātmajaḥ satvagaṇaṃ prapācayan paraikacittasya śubhasya kāraṇāt
adhimātradīrghakālākhede vīryeṇa dīrghakālākheditvam anantasatvaparipācanāt | paraikacittasya kuśalasyārthe kalpasahasrakoṭibhir akhedāt | ata evoktaṃ bhavati yathā paripācayati | kuśalacittasaṃniyojanāt dṛṣṭadharmasaṃparāyānugraheṇeti yādṛśena dhyānena yathā satvān paripācayati tad ārabhya ślokaḥ |
vaśitvam āgamya manasy anuttaraṃ paraṃ samāvarjayate 'tra śāsane |
nihatya sarvām avamānakāmatāṃ śubhena saṃvardhayate ca taṃ punaḥ
prāptā nuttaravaśitvena dhyānena nirāmiṣeṇa ca nihatasarvāvamānābhilāṣeṇa paripācayati | buddhaśāsane parasyāvarjanād āvarjitasya ca kuśaladharmasaṃvardhanāt paripācayati | yādṛśyā prajñayā yathā satvān paripācayati tadārabhya ślokaḥ |
sa tatvabhāvārthanaye suniścitaḥ karoti satvān suvinītasaṃśayān |
tataś ca te tajjinaśāsanād arād vivardhayante svaparaṃ guṇaiḥ śubhaiḥ
sa bodhisatvas tatvārthanaye cābhiprāyārthanaye ca suviniścitayā prajñayā paripācayati | ( Msa 33 ) kathaṃ paripācayati satvānāṃ saṃśayavinayanāt | tataś ca śāsana bahumānāt teṣām ātmaparaguṇasaṃvardhakatvena | niyamanaślokaḥ |
iti sugatigatau śubhatraye vā jagad akhilaṃ kṛpayā sa bodhisatvaḥ |
tanuparamavimadhyamaprakārair vinayati lokasamānabhāvagatyā
Original text: Mahāyānasūtrālaṃkāra with Vasubandhu's commentary (Bhāṣya) = Msa · Edition: Sylvain Lévi: Mahāyānasūtrālaṃkāra, Exposé de la doctrine du Grand Véhicule, vol. I, Paris 1907. · Data entry Jens Braarvig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0