Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahāyānasūtrālaṃkāra with Vasubandhu's commentary (with commentary) · Chapter 6

6.1

caturvidhaṃ māhātmyaṃ saṃdarśayati |
abhibhavamāhātmyaṃ sakalaṃ bhavatrayaṃ gatiṃ ca pañcavidhām abhibhayagamanāt | yathoktaṃ prajñāpārāmitāyāṃ | rūpaṃ cet subhūta bhāvo 'bhaviṣyan nābhāvā nadaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuralokam abhibhūya niryāsyatīti vistaraḥ | nirvṛtimāhātmyam apratiṣṭhanirvāṇānugatatvāt | guṇavṛddhimāhātmyaṃ satvāparityāgamāhātmyaṃ ceti |
mahāyānasūtrālaṃkāre pratipattyadhikāraḥ pañcamaḥ
CHAPITRE VI
ṣaṣṭho 'dhikāraḥ
paramārthalakṣaṇavibhāge ślokaḥ |
na san na cāsan na tathā na cānyathā na jāyate vyeti na cāvahīyate |
na vardhate nāpi viśudhyate punar viśudhyate tatparamārthalakṣaṇaṃ

6.2

advayārtho hi paramārthaḥ | tam advayārthaṃ pañcabhir ākāraiḥ saṃdarśayati | na sat parikalpitaparatantralakṣaṇābhyāṃ na cāsat pariniṣpannalakṣaṇena | na tathā parikalpitaparatantrābhyāṃ pariniṣpannasyaikatvābhāvāt | na cānyathā tābhyām evānyatvābhāvāt | na jāyate na ca vyety anabhisaṃskṛtatvād dharmadhātoḥ | na hīyate na ca vardhate saṃkleśavyavadānapakṣayor nirodhotpāde tadavasthatvāt | na viśudhyat i prakṛtyasaṃkliṣṭatvāt na ca na viśudhyati āgantukopakleśavigamāt | ity etat pañcavidham advayalakṣaṇaṃ paramārthalakṣaṇaṃ veditavyaṃ | ātmadṛṣṭiviparyāsapratiṣedhe ślokaḥ |
na cātmadṛṣṭiḥ svayam ātmalakṣaṇā na cāpi duḥsaṃsthitatā vilakṣaṇā |
dvayān na cānyad bhrama eṣa tatūditas tataś ca mokṣo bhramamātrasaṃkṣayaḥ

6.3

na tāvad ātmadṛṣṭir evā tmalakṣaṇā | nāpi duḥsaṃsthitatā | tathā hi sā vilakṣaṇā ātmalakṣaṇāt parikalpitāt | sā punaḥ pañcopādānaskandhāḥ kleśadauṣṭhulyaprabhāvitatvāt | nāpy ato dvayād anyad ātmalakṣaṇam upapadyate | tasmān nāsty ātmā | bhrama eṣa tūtpanno yeyam ātmadṛṣṭis tasmād eva cātmābhāvān mokṣo 'pi bhramamātrasaṃkṣayo veditavyo na tu kaścin muktaḥ | viparyāsaparibhāṣāyāṃ dvau ślokau |
kathaṃ jano vibhramamātram āśritaḥ paraiti duḥkhaprakṛtiṃ na saṃtatām |
avedako vedaka eva duḥkhito na duḥkhito dharmamayo na tanmayaḥ

6.4

pratītyabhāvaprabhave kathaṃ janaḥ samakṣavṛttiḥ śrayate 'nyakāritam |
tamaḥ prakāraḥ katamo 'yam īdṛśo yato 'vipaśyan sadasan nirīkṣate

6.5

kathaṃ nāmāyaṃ loko bhrāntimātram ātmadarśanaṃ niśritya satatānubaddhaṃ duḥkhasvabhāvaṃ saṃskārāṇāṃ na paśyati | avedako jñānena tasyā duḥkhaprakṛteḥ | vedako 'nubhavena duḥkhasyāduḥkhito duḥkhasyāprahīṇatvāt | na duḥkhito duḥkhayuktasyātmano 'satvāt | dharmamayo dharmamātratvāt pudgalanairātmyena | na ca dharmamayo dharmanairātmyena | yadā ca loko bhāvānāṃ pratītyasamutpādaṃ pratyakṣaṃ paśyati taṃ taṃ pratyayaṃ pratītya te te bhāvā bhavantīti | tat katham etāṃ dṛṣṭiṃ śrayate 'nyakāritaṃ darśanādikaṃ na pratītyasamutpannam iti | katamo 'yam īdṛśas tamaḥprakāro lokasya yad vidyamānaṃ pratītyasamutpādam avipaśyan na vidyamānam ātmānaṃ nirīkṣate | śakyaṃ hi nāma tamasā vidyamānam adraṣṭuṃ syān na tvavidyamānaṃ draṣṭum iti | asaty ātmani śamajanmayoge ślokaḥ |
ta cāntaraṃ kiṃcana vidyate 'nayoḥ sadarthavṛttyā śamajanmanor iha |
tathāpi janmakṣayato vidhīyate śamasya lābhaḥ śubhakarmakāriṇām

6.6

na cāsti saṃsāranirvāṇayoḥ kiṃcin nānākaraṇaṃ paramārthavṛttyā nairātmyasya samatayā | tathāpi janmakṣayān mokṣaprāptir bhavaty eva śubhakarmakāriṇāṃ ye mokṣamārgaṃ bhāvayanti | viparyāsaparibhāṣāṃ kṛtvā tatpratipakṣapāramārthikajñānapraveśe catvāraḥ ślokāḥ |
saṃbhṛtya saṃbhāram anantapāraṃ jñānasya puṇyasya ca bodhisatvaḥ |
dharmeṣu cintāsuviniśriś citatvāj jalpānvayām arthagatiṃ paraiti

6.7

arthān sa vijñāya ca jalpamātrān saṃtiṣṭhate tannibhacittamātre |
pratyakṣatām eti ca dharmadhātus tasmād viyukto dvayalakṣaṇena

6.8

nāstīti cittāt param etya buddhyā cittasya nāstitvam upaiti tasmāt |
dvayasya nāstitvam upetya dhīmān saṃtiṣṭhate 'tadgatidharmaghātau

6.9

akalpanājñānabalena dhīmataḥ samānuyātena samantataḥ sadā |
tadāśrayo gahvaradoṣasaṃcayo mahāgadeneva viṣaṃ nirasyate

6.10

ekena saṃbhṛta saṃbhāra tvaṃ dharmacintāsuviniśritatvaṃ samādhiniśrityabhāvanāt manojalpāc ca teṣāṃ dharmāṇām arthaprakhyānāvagamāt tatpraveśaṃ darśayati | asaṃkhyeyaprabhedakālaṃ pāramasya paripūraṇam ity anantapāraṃ | dvitīyena mano jalpamātrā narthān viditvā tadābhāse cittamātre 'vasthānamiyaṃ bodhisatvasya nirvedhabhāgīyāvasthā | tataḥ pareṇa dharmadhātoḥ pratyakṣato gamane dvayalakṣaṇena viyukto grāhyagrāhakalakṣaṇena iyaṃ darśanamārgāvasthā | tṛtīyena yathāsau dhamadhātuḥ pratyakṣatām eti tad darśayati | kathaṃ cāsau dharmadhātuḥ pratyakṣatām eti | cittād anyadālambanaṃ grāhyaṃ nāstīty avagamya buddhyā tasyāpi cittamātrasya nāstitvāvagamanaṃ grāhyaṃbhāve grāhakābhāvāt | dvaye cāsya nāstitvaṃ viditvā dharmadhātau avasthānam atadgatir grāhyagrāhakalakṣaṇābhyāṃ rahita evaṃ dharmadhātuḥ pratyakṣatām eti | caturthena bhāvanāmārgāvasthāyām aśrayaparivartanāt pāramārthikajñānapraveśaṃ darśayati | sadā sarvatra samatānugatenā vikalpajñānabalena yatra tatsamatānugataṃ paratantre svabhāve tadāśrayasya dūra-anupraviṣṭasya doṣasaṃcayasya dauṣṭhulyalakṣaṇasya mahāgadeneva viṣasya nirasanāt | paramārthajñānamāhātmye ślokaḥ |
munivihitasudharmasuvyavastho matim upadhāya samūladharmadhātau |
smṛtim agatim avagamya kalpamātrāṃ vrajati guṇārṇavapāramāśudhīraḥ

Original text: Mahāyānasūtrālaṃkāra with Vasubandhu's commentary (Bhāṣya) = Msa · Edition: Sylvain Lévi: Mahāyānasūtrālaṃkāra, Exposé de la doctrine du Grand Véhicule, vol. I, Paris 1907. · Data entry Jens Braarvig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc