Mahāvastu-avādana · Part 281300

āsanaṃ udakaṃ pādyaṃ madhurakalpaṃ ca pāyasaṃ /
pratigṛhṇāmi goviṃda agraṃ abhiharāhi me //
evam ukte bhavaṃto mahāgiviṃdo brāhmaṇo mahābrahmāṇaṃ gāthāye bhāṣati //
dṛṣṭe dharme hitārthaṃ vā saṃparāyasukhāya vā /
kṛtāvakāśo pṛccheyaṃ yaṃ me manasi prārthitaṃ //
[_Mvu_3.212_] evam ukte bhavanto mahābrahmā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ gāthāye pratyabhāṣati //
dṛṣṭadharme hitārthaṃ vā saṃparāyasukhāya vā /
kṛtāvakāśaḥ pṛcchāhi yaṃ bhavaty abhiprārthitaṃ //
aha khalu punaḥ bhavanto mahāgovindasya brāhmaṇasyaitad abhūṣi // pravāritaṃ me khalu mahābrahmaṇā praśnavyākaraṇena kiṃ dāniṃ mahābrahmāṇaṃ pṛccheyaṃ dṛṣṭadhārmikaṃ artham ārabhya utāho sāṃparāyikaṃ // atha khalu bhavanto mahāgovindasya brāhmaṇasyaitad abhūṣi // asti tāvad ayaṃ dṛṣṭadhārmiko artho yam idaṃ paṃca kāmaguṇān ārabhya // yaṃ nūnāhaṃ mahābrahmāṇaṃ sāṃparāyike arthe praśnaṃ pṛccheyaṃ // atha khalu mahāgovindo brāhmaṇo mahābrahmāṇaṃ sāṃparāyike arthe praśnaṃ pṛcche //
pṛcchāmi brahmāṇaṃ sanatkumāraṃ
kāṃkṣī akāṃkṣaṃ paricāriyeṣu /
kathaṃkaro kintikaro kimācaraṃ
prāpnoti manujo 'mṛtaṃ brahmalokaṃ //
evam ukte bhavanto mahābrahmā govindaṃ brāhmaṇaṃ gāthāye pratyabhāṣati //
hitvā mamatvaṃ manujeṣu brahma
ekotibhūto karuṇo vivikto /
nirāmagandho virato maithunāto
prāpnoti manujo 'mṛtaṃ brahmalokaṃ //
[_Mvu_3.213_]___evam ukte bhavanto mahāgovindo brāhmaṇo mahābrahmāṇam etad avocat* // hitvā mamatvaṃ ti vayaṃ bhavanto mahābrahmaṇo bhāṣamāṇasya etam artham ājānāma yadaikatyo agārasyānagāriyaṃ pravraje alpaṃ bhogaskandhaṃ prahāya mahāntaṃ vā bhogaskandhaṃ prahāya alpaṃ vā jñātivargaṃ prahāya mahāntaṃ vā jñātivargaṃ prahāya / uccakulād vā nīcakulād vā saṃbhavati apahṛtagṛhivyaṃjano saṃghāṭīpātracīvaram ādāya śikṣati śikṣāpadeṣu kāyakarmavācākarmaṇā samanvāgato pariśuddhena pariśuddhājīvo hitvā mamatvaṃ ti vayaṃ bhavanto mahābrahmaṇo bhāṣamāṇasya etam arthaṃ jānāma // ekotībhāvaṃ bhavanto mahābrahmaṇo etam artham ājānāma // yad ihaikatyo vitarkavicārāṇāṃ vyupaśamād adhyātmasaṃprasādāc cetasa ekotībhāvād avitarkam avicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati ekotībhūto ti vayaṃ bhavanto mahābrahmaṇo bhāṣamāṇasya etam artham ājānāma // karuṇo vivikto ti vayaṃ bhavanto mahābrahmaṇo bhāṣamāṇasya etam artham ājānāma // yad ihaikatyo karuṇāpareṇa cetasā ekān diśāṃ spharitvopasaṃpadya viharati vipulenamudgatena advayenāpramāṇenāvaireṇāvyābādhena tathā dvitīyaṃ tathā tṛtīyaṃ tathā caturtham iti ūrdhvam adho tiryak sarvehi sarvatratāye sarvāvantaṃ lokaṃ spharitvopasaṃpadya viharati karuṇo vivikto ti vayaṃ bhavanto mahābrahmaṇo
[_Mvu_3.214_] bhāṣamāṇasya etam artham ājānāma // nirāmagandhaṃ vayaṃ bhavanto mahābrahmaṇo bhāṣamāṇasyārthaṃ na jānāma //
ke āmagaṃdhā manujeṣu brahma
etaṃ na vinde tadvīra brūhi /
yenāvṛtā vārivahā kukūla
āpāyikā nirvṛtā brahmalokaṃ //
evam ukte mahābrahmā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ gāthāye pratyabhāṣati //
krodho mṛṣāvāda kathaṃkathā ca
. . . . . atimāno . . . . . . . /
īrṣyā ca hiṃsā paravādaroṣaṇā
te āmagandhā manujeṣu brahma /
yenāvṛtā vārivahā kukūla
āpāyikā nirvṛtā brahmalokaṃ //
evam ukte bhagavān mahāgovindo mahābrahmāṇam etad uvāca // āmāgandho ti vayaṃ bhavanto mahābrahmaṇo bhāṣamāṇasya etam arthaṃ jānāma // taṃ na me śakyam agāram adhyāvasatā ekāntasaṃlikhitaṃ ekāntānavadyaṃ ekāntapariśuddhaṃ paryavadātaṃ ca brahmacaryaṃ carituṃ / alpakaṃ jīvitaṃ gamanīyo sāṃparāyaḥ nāsti jātasyāmaraṇaṃ tasmāj jñātavyaṃ mantavyaṃ boddhavyaṃ kartavyaṃ kuśalaṃ kartavyaṃ brahmacaryaṃ na kiṃcil loke pāpaṃ karma karaṇīyaṃ //
[_Mvu_3.215_] pravrajiṣyāmi dāni haṃbho mahābrahma agārasyānagāriyaṃ sacet* me bhagavāṃ mahābrahmā anuśāseya // evam ukte bhavanto mahābrahmā mahāgovindaṃ brāhmaṇam etad avocat* // tena hi bho mahāgovinda sukhībhava yasyedāniṃ kālaṃ manyasi //
___śrutaṃ ca me taṃ bhagavāṃ kila tena samayena mahāgovindo nāma brāhmaṇo abhūṣi smarati bhagavāṃ // evam ukte bhagavāṃ paṃcaśikhaṃ gandharvaputram etad avocat* // evam etaṃ paṃcaśikha ahaṃ tena samayena mahāgoviṃdo nāma brāhmaṇo abhūṣi smarāmi cāhaṃ na ca te punaḥ paṃcaśikha śrutaṃ yathā so mahāgovindo brāhmaṇo agārasyānagāriyaṃ pravrajito // ahaṃ khalu so paṃcaśikha mahāgovindaḥ brāhmaṇo yena reṇurājā tenopasaṃkramitvā reṇuṃ rājānaṃ gāthāye adhyabhāṣi //
āmantremi mahārāja reṇu bhūmipate tava /
pravrajāmi prajahitvā rājyaṃ paurohityaṃ ca me //
evam ukte paṃcaśikha reṇurājā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ gāthāya pratyabhāṣati //
saced asti ūnaṃ kāmehi vayan te pūrayāmatha /
ko vā bhavantaṃ heṭheti vayan te dhārayāmatha /
bhavāṃ pitā vayaṃ putro mā govinda pravrajāhi //

evam ukte paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇo yena reṇurājā tenopasaṃkramitvā reṇuṃ rājānaṃ gāthāye adhyabhāṣati //
na asti ūnaṃ kāmehi heṭhayitā na vidyati /
amanuṣyavacanaṃ śrutvā kathaṃ vartema anyathā //
[_Mvu_3.216_] evam ukte paṃcaśikha reṇurājā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ gāthāye pratyabhāṣati //
amanuṣyo kathaṃ varṇo kiṃ vā abhāṣata /
yasya vācaṃ śrutvā jahāsi asmākaṃ gṛhaṃ ca kevalaṃ //
evam ukte paṃcaśikha mahāgoviṃdo brāhmaṇo reṇurājānaṃ gāthayādhyabhāṣati //
sarvato yaṣṭukāmasya upavustasya me sataḥ /
agni prajvālito āsi kuśacīraparicchado //
tato haṃmi prādurahu brahmā loke sanātano /
yasya vācaṃ śrutvā jahāmi yuṣmākaṃ gṛhaṃ ca kevalaṃ //
evam ukte paṃcaśikha reṇurājā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ gāthāye pratyabhāṣati //
śraddadhāma vayaṃ bhavato yathā govindo bhāṣati /
amanuṣyavacanaṃ śrutvā kathaṃ vartema anyathā //
anyāpi vacanā bhavāṃ mahāgovindo kuśalāni yeva ācikṣati / yā ca bhavato govindasya gatir bhaviṣyati sā asmākaṃ api gatir bhaviṣyati //
yathā ākāśe vimalo śuddho veruliyo maṇiḥ /
evaṃ śuddho cariṣyāmi govindasyānuśāsane //
evam ukte paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇo reṇurājānaṃ gāthābhir adhyabhāṣati //
sacej jahatha kāmāni yatra raktāḥ pṛthagjanāḥ /
śastaṃ bhyaved dṛḍhībhavatha kṣāntībalasamāhitā //
[_Mvu_3.217_] eṣa mārgo brahmapure eṣa mārgaḥ sanātanaḥ /
saddharmavidbhir ākhyāto brahmalokopapattaye //
aśroṣīt khalu paṃcaśikha te ṣaḍ rājāno mahāgovindo brāhmaṇo agārasyānagāriyaṃ pravrajiṣyatīti / te kṣipram eva saṃnipatensuḥ // atha khalu paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇo yena te ṣaḍ rājānas tenopasaṃkramitvā tāṃ ṣaḍ rājāṃ etad avocat* // pentu bhavanto entu bhavanto anyaṃ dāni ācāryaṃ paryeṣatha yo vo svakasvakeṣu rājyeṣu arthārthāni samanuśāsiṣyati // tat kasya hetoḥ // pravrajiṣyāmy ahaṃ agārasyānagāriyaṃ // śrutaṃ hi mayā mahābrahmaṇo saṃmukhād āmagandhaṃ bhāṣamāṇasya / taṃ na śakyaṃ agāram adhyāvasatā ekāntasaṃlikhitam ekāntānavadyaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ carituṃ alpaṃ jīvitavyaṃ gamanīyo saṃparāyo nāsti jātasyāmaraṇaṃ tasmād* jñātavyaṃ prāptavyaṃ boddhavyaṃ kuśalaṃ caritavyaṃ brahmacaryaṃ na ca kiṃcil loke pāpaṃ karma kartavyaṃ //
___atha khalu paṃcaśikha teṣāṃ ṣaṇṇāṃ rājñām etad abhūṣi // brāhmaṇā hi nāmaite bhogalubdhā bhavanti / yaṃ nūnaṃ vayaṃ mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ bhogehi upanimantrayema // atha khalu paṃcaśikha te ṣaḍ rājāno mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ bhogehi upanimantrensuḥ // saṃvidyanti mo mahāgovinda imeṣu ṣaṭsu rājyeṣu prabhūtā mānuṣyakā bhogā dhārmikā dharmalabdhā dhārmikena balena abhisāhṛtā abhisamūḍhā tato bhavāṃ mahāgovindo dhanam ādiyatu mā bhavāṃ mahāgovinda agārasyānagāriyaṃ pravrajatu // evam ukte paṃcaśikha
[_Mvu_3.218_] mahāgovindo brāhmaṇo ṣaḍ rājāṃ etad avocat* // saṃvidyanti khalu bhavanto asmākam api prabhūtā mānuṣyakā bhogā dhārmikā dharmalabdhā dhārmikena balenābhisāhṛtā abhisamūḍhā tān api cāhaṃ apahāyāgārasyānagāriyaṃ pravrajiṣyaṃ // tat kasya hetoḥ // śrutaṃ hi mahābrahmaṇaḥ saṃmukhād āmagandhaṃ bhāṣamāṇasya / taṃ na śakyaṃ agāram adhyāvasatā ekāntasaṃlikhitaṃ ekāntānavadyaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ carituṃ alpakaṃ jīvitavyaṃ gamanīyaṃ sāṃparāyaṃ nāsti jātasyāmaraṇaṃ tasmāj jñātavyaṃ prāptavyaṃ boddhavyaṃ kartavyaṃ kuśalaṃ caritavyaṃ brahmacaryaṃ na kiṃcil loke pāpaṃ karaṇīyaṃ // atha khalu paṃcaśikha teṣāṃ ṣaṇṇāṃ rājñām etad abhūṣi // brāhmaṇā hi nāma ete strīlubdhā bhavanti / yaṃ nūnaṃ vayaṃ mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ strībhir upanimantrayema // atha khalu paṃcaśikha ṣaḍ rājāno mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ strībhir upanimantrensuḥ // saṃvidyanti bho mahāgovinda imeṣu ṣaṭsu rājyeṣu prabhūtā striyaḥ prāsādikā darśanīyā akṣudrāvakāśā paramayā śubhavarṇapuṣkalatayā samanvāgatā tataḥ bhavāṃ mahāgovindo striyaḥ ādiyatu mā bhavāṃ govinda agārasyānagāriyaṃ pravrajatu // evam ukte paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇo tāṃ ṣaḍ rājāṃ etad avocat* // saṃvidyanti khalu bhavanto asmākam api catvāriṃśat sadṛśīyo bhāryā prāsādikā darśanīyā akṣudrāvakāśā paramayā śubhavarṇapuṣkalatayā samanvāgatā tā pi cāham apahāya agārasyānagāriyaṃ pravrajiṣyaṃ // tat kasya hetoḥ // śrutaṃ hi brahmaṇo saṃmukhād āmagandhaṃ bhāṣamāṇasya / taṃ na śakyam agāram adhyāvasatā ekāntasaṃlikhitaṃ ekāntānavadyaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ carituṃ alpakaṃ
[_Mvu_3.219_] jīvitavyaṃ gamanīyaḥ saṃparāyo nāsti jātasyāmaraṇaṃ tasmāj jñātavyaṃ prāptavyaṃ boddhavyaṃ kartavyaṃ kuśalaṃ caritavyaṃ brahmacaryaṃ na ca kiṃcil loke pāpaṃ karaṇīyaṃ // evam ukte paṃcaśikha te ṣaḍ rājāno mahāgovindaṃ brāhmaṇam etad uvācat* // tena hi mahāgovinda pratipālehi sapta varṣāṇi yāvad vayaṃ svakasvakehi rājyehi putrabhrātṛkāṃ sthāpayitvā āgamiṣyāma yā ca bhavato mahāgovindasya gatir bhaviṣyati sā cāsmākam api gatir bhaviṣyati // evam ukte paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇas tāṃ ṣaḍ rājāṃ etad avocat* // aticiraṃ khalv etaṃ bhavatāṃ yam idaṃ sapta varṣāṇi pravrajiṣyāmy ahaṃ agārasthānagāriyaṃ // tat kasya hetoḥ // śrutaṃ hi mayā mahābrahmaṇaḥ saṃmukhād āmagandhaṃ bhāṣamāṇasya taṃ na śakyaṃ . . . . . pāpaṃ karma karaṇīyaṃ // evam ukte paṃcaśikha te ṣaḍ rājāno mahāgovindaṃ brāhmaṇam etad avocat* // tena hi tvaṃ mahāgovinda pratipālehi ṣaḍ varṣāṇi / evaṃ peyālaṃ paṃca varṣāṇi catvāri varṣāṇi trīṇi varṣāṇi dvivarṣāṇi ekavarṣaṃ / saptamāsāni pratipālehi yāvad vayaṃ mahāgovinda svakasvakehi rājyehi putrabhrātṛkāṃ sthāpayitvā āgamiṣyāmaḥ yā ca bhavato govindasya gatir bhaviṣyati sā cāsmākaṃ pi gatir bhaviṣyati // evam ukte paṃcaśikha mahāgovindaḥ brāhmaṇas tāṃ ṣaḍ rājāṃ etad avocat* // aticiraṃ khalv etaṃ bhavanto yam idaṃ sapta māsā pravrajiṣyāmy ahaṃ agārasyānagāriyaṃ // tat kasya hetoḥ // śrutaṃ mayā mahābrahmaṇaḥ saṃmukhād āmagandhāṃ bhāṣamāṇasya taṃ na śakyaṃ . . . . pāpaṃ karaṇīyaṃ // evam ukte paṃcaśikha te ṣaḍ rājāno mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ etad avocat* // tena

[_Mvu_3.220_] hi mahāgovinda pratipālehi ṣaṇ māsāṃ yāvad vayaṃ svakasvakehi rājyehi putrabhrātṛkāṃ sthāpayitvā āgamiṣyāmaḥ / evaṃ sarvatra kartavyaṃ peyālaṃ paṃca māsāṃ catvāri māsāṃ trīṇi māsāṃ dve māsāṃ ekamāsaṃ yāva vayaṃ svakasvakehi rājyehi putrabhrātṛkāṃ sthāpayitvā āgamiṣyāmaḥ yā ca bhavato mahāgovindasya gatir bhaviṣyati sā cāsmākaṃ pi gatir bhaviṣyati // evam ukte paṃcaśikha mahābrāhmaṇo mahāgovindas tāṃ ṣaḍ rājña etad avocat* // aticiraṃ khalv idaṃ bhavanto yam idaṃ ardhamāsaṃ pravrajiṣyāmi ahaṃ agārasyānagāriyaṃ // tat kasya hetoḥ // śrutaṃ hi . . . . . pāpaṃ karma karaṇīyaṃ // evam ukte paṃcaśikha te ṣaḍ rājāno mahāgovindaṃ brāhmaṇam etad avocat* // tena hi bho mahāgoviṃda pratipālehi sapta divasāni yāvad vayaṃ svakasvakehi rājyehi putrabhrātṛkāṃ sthāpayitvā āgamiṣyāmaḥ yā ca bhavato govindasya gatir bhaviṣyati sā asmākam api gatir bhaviṣyati // evam ukte paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇas tāṃ ṣaṭ* kṣatriyān etad avocat* // alpakaṃ khalv idaṃ bhavanto yam idaṃ sapta divasāni tena hi bhavanto sukhībhavatha yasyedāniṃ kālaṃ manyatha //
___atha khalu paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇo yena tāni sapta brāhmaṇamahāśālasahasrāṇi sapta ca snātakaśatāni tenopasaṃkramitvā etad avocat* // entu bhavanto entu bhavantaḥ anyaṃ dāni upādhyāyaṃ paryeṣatha yo vo mantrāṇi vācayiṣyati / pravrajiṣyāmy ahaṃ agārasyānagāriyaṃ // tat kasya hetoḥ // śrutaṃ hi mayā mahābrahmaṇo saṃmukhād āmagandhaṃ bhāṣamāṇasya . . . . . pāpaṃ karma karaṇīyaṃ // evam ukte paṃcaśikha
___[_Mvu_3.221_] tāni ca sapta brāhmaṇamahāsālasahasrāṇi sapta ca snātakaśatāni mahāgovindaṃ brāhmaṇam etad avocat* // mā bhavāṃ govindo agārasyānagāriyaṃ pravrajatu pravrajyā hi nāmaiṣāṃ te mahāgovinda alpārthikā ca alpabhogā ca alpeśākhyā ca alpānuśaṃsā ca brāhmaṇyaṃ pi nāmaitaṃ bho mahāgovinda mahārthiyaṃ ca mahāśālaṃ ca maheśākhyaṃ ca mahānuśaṃsaṃ ca // evam ukte paṃcaśikha mahāgovindo tāni ca sapta brāhmaṇasahasrāṇi sapta ca snātakaśatāni etad avocat* // mā bhavanto evaṃ vadittha pravrajyā hi nāmaiṣā bhavanto maharddhiyā ca mahālābhā ca maheśākhyā ca mahānuśaṃsā ca brāhmaṇyaṃ pi nāmaitaṃ bhavanto alpārthiyaṃ ca alpalābhaṃ ca alpeśākhyaṃ cālpānuśaṃsaṃ ca yaṃ pi tāva bhavantaḥ kiṃcit saṃjānanti sarvantaṃ asmākam eva nidānaṃ // evam ukte paṃcaśikha sapta brāhmaṇasahasrāṇi sapta ca snātakaśatāni mahāgovindaṃ brāhmaṇam etad avocat* // evam etaṃ bho upādhyāya evam etaṃ pravrajyā nāmaiṣā maharddhiyā ca mahālābhā ca maheśākhyā ca mahānuśaṃsā ca brāhmaṇyaṃ pi nāmaitaṃ bho upādhyāya alpārthiyaṃ cālpalābhaṃ cālpānuśaṃsaṃ ca yaṃ pi tāvad vayaṃ kiṃcid ājānāma sarvantaṃ tavopadhyāya nidānaṃ yā ca bhavato upādhyāyasya gatir bhaviṣyati sā asmākam api gatir bhaviṣyati // evam ukte paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇo tāni ca sapta brāhmaṇamahāśālasahasrāṇi sapta ca snātakaśatāni etad avocat* // tena hi bhavanto sukhībhavatha yasyedāniṃ kālaṃ manyatha //
[_Mvu_3.222_]___atha khalu paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇo yena tā catvāriṃśat sadṛśī bhāryā tenopasaṃkramitvā catvāriṃśat sadṛśīyo bhāryāyo etad avocat* // entu bhotīyo yā icchanti svakasvakāni jñātikulāni gacchantu yā icchanti anyaṃ bhartāraṃ paryeṣantu yā icchanti tā imasmin* eva brāhmaṇakule vasantu // saṃvidyanti imasmiṃ brāhmaṇakule prabhūtā mānuṣyakā bhogā dhārmikā dharmalabdhā dhārmikena balenābhisāhṛtā abhisamūḍhā / pravrajiṣyāmy ahaṃ agārasyānagāriyaṃ // tat kasya hetoḥ // śrutaṃ hi mayā mahābrahmaṇaḥ saṃmukhād āmagandhaṃ bhāṣamāṇasya taṃ na śakyaṃ agāram adhyāvasatā ekāntasaṃlikhitaṃ ekāntānavadyaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ carituṃ // tat kasya hetoḥ // alpakaṃ jīvitaṃ gamanīyaṃ sāṃparāyaṃ nāsti jātasyāmaraṇaṃ tasmāt* jñātavyaṃ prāptavyaṃ boddhavyaṃ kartavyaṃ kuśalaṃ caritavyaṃ brahmacaryaṃ na kiṃcil loke pāpaṃ karma karaṇīyaṃ // evam ukte paṃcaśikha tāś catvāriṃśat sadṛśīyo bhāryāyo mahāgovindaṃ brāhmaṇam etad avocat* // āryo khalv asmākaṃ govindo bhartā bhartākāle sakhā sakhīkāle yā ca āryasya mahāgovindasya gatir bhaviṣyati sā asmākam api gatir bhaviṣyati // evam ukte paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇo tāṃ catvāriṃśat sadṛśīyo bhāryāyo etad avocat* // tena hi bhotīyo sukhībhavatha yasya dāni kālaṃ manyatha //
___atha khalu paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇo tadaho saptame divase keśaśmaśrūṇy avatārayitvā kāṣāyāṇi vastrāṇi ācchādayitvā agārasyānagāriyaṃ pravrajitaḥ // tathā pravrajitaṃ punaḥ samānaṃ sapta ca rājāno anupravrajensuḥ sapta ca
[_Mvu_3.223_] brāhmaṇamahāśālasahasrāṇi sapta ca snātakaśatāni anupravrajensuḥ tā catvāriṃśat sadṛśīyo bhāryāyo anupravrajensuḥ kaḥ punar vādo anyāye velāsikāye janatāye // sā abhūṣi pariṣā anekaśatā anekasahasrā //
___mahāgovindo khalu punaḥ paṃcaśikha brāhmaṇo bāhirako kāmeṣu vītarāgo so bahmalokasahavratāye śrāvakāṇāṃ dharmaṃ deśayati // ye khalu punaḥ paṃcaśikha mahāgovindasya brāhmaṇasya śrāvakāḥ sarveṇa sarvaṃ dharmaṃ deśitam ājānanti te brahmalokasahavratāye upasaṃpadyanti // ye khalu punaḥ paṃcaśikha mahāgovindasya brāhmaṇasya śrāvakā na sarveṇa sarvaṃ dharmaṃ deśitam ājānanti te kāmāvacareṣu deveṣūpapadyanti // apy ekatyā caturmahārājakāyikānāṃ sahavratāye upapadyanti apy ekatyā trayatriṃśānāṃ devānāṃ apy ekatyā yāmānāṃ apy ekatyā tuṣitānāṃ apy ekatyā nirmāṇaratīnāṃ apy ekatyā paranirmitavaśavartīnāṃ devānāṃ sahavratāye upasaṃpadyanti // ye khalu punaḥ paṃcaśikha striyo vā puruṣā vā mahāgovinde brāhmaṇe paruṣacittāni śrāvakeṣu cāsya te kāyasya bhedāt paraṃ maraṇād apāyadurgativinipātaṃ narakeṣūpapadyanti // ye khalu punaḥ paṃcaśikha striyo vā puruṣā vā mahāgovinde brāhmaṇe . . . . cittāni śrāvakehi cāsya te kāyasya bhedāt paraṃ maraṇāt sugatiṃ svargaṃ kāyaṃ deveṣūpapadyanti // yaṃ khalu punaḥ paṃcaśikha mahāgovindo brāhmaṇo grāmaṃ vā nigamaṃ vā upaniśrāya viharati tatrāpi bhavati rājā vā rāṣṭrasya devo vā gṛhapatikāye brahmā vā brāhmaṇānāṃ // yatrāpi nirūhamārgaṃ pratipadyati tatrāpi bhavati rājā vā rāṣṭrasya devo vā gṛhapatikāye brahmā vā brāhmaṇānāṃ // api hi jitaṃ brāhmaṇagṛhapatikā nigamajānapadā utkhalitā imaṃ udānam udānayanti // namas tasya āryasya mahāgovindasya namo āryasya saptapurohitasya //

[_Mvu_3.224_]___idam avocad bhagavān rājagṛhe viharanto gṛddhakūṭe parvate imasmiṃś ca punar vyākaraṇe bhāṣyamāṇe paṃcaśikhasya gandharvaputrasya virajaṃ vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurviśuddhaṃ āttamanaḥ paṃcaśikho gandharvaputro bhagavato bhāṣitam abhyanande //
___bhagavān āha // syāt khalu punar bhikṣavo yuṣmākam evam asyād anyaḥ sa tadā mahāgovinda nāma brāhmaṇo abhūṣi / na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ / tat kasya hetoḥ / ahaṃ sa bhikṣavaḥ tena kālena tena samayena mahāgovindo nāma brāmaṇo abhūṣi / tadāpi mayā pravrajitena mahājanakāyo anupravrajito / etarahiṃ pi mayā pravrajitena mahājanakāyo anupravrajito //
_____samāptaṃ govindīyaṃ bhagavato pūrvenivāsasaṃprayuktaṃ sūtraṃ //
bhagavāṃ samyaksaṃbuddho yad arthaṃ samudāgatas tam artham abhisaṃbhāvayitvā śrāvastyāṃ viharati jetavane anāthapiṇḍasyārāme śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca satkṛto gurukṛto mānito pūjito apacito vistareṇa nidānaṃ kṛtvā yāvac cetovaśiprāptā ca punar buddhā bhagavanto yehi vihārehi ākāṃkṣanti viharituṃ tehi vihārehi
[_Mvu_3.225_] viharanti ujjucittā mṛducittā karmaṇīyasamāhitacittā maitracittā dāntacittā śāntacittā muktacittā śuddhacittā vimalacittā pāṇḍucittā prabhāsvaracittā vinīvaraṇacittā ṛjucittā sthitacittā supratiṣṭhitacittā asaṃgacittā asaktacittā aduṣṭacittā amūḍhacittā pṛthivīsamacittā āposamacittā tejosamacittā vāyusamacittā kāciliṃdikamṛdusparśopamacittā indrakīlopamacittā suvimuktacittā suvimuktaprajñā utkṣiptaparikhā āveṭhitaprākārā nirargaḍā āryadharmadhvajāgramaṇottamā brāhmaṇottamā kṣatriyā snātakā vedapāragā satyavādino arthavādino nyāyavādino aviparītavādino avitathavādino ananyathāvādino (tasmāt tathāgato ananyathāvādīti vuccati) //
___tatra khalu bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayati // ekapiṇḍapātreṇāhaṃ ānanda traimāsaṃ niṣīdiṣyaṃ purimakānāṃ tathāgatānāṃ arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ vihārehi vihariṣyaṃ mā me kathaṃcid upasaṃkramitavyaṃ anyena // sādhu bhagavann iti āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratyaśroṣīt* // atha khalu bhagavān traimāsaṃ niṣīdet* ekapiṇḍapātreṇa purimakānān tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ vihārehi viharanto //
___atha khalu bhagavāṃ traimāsasyātyayena sāyāhnasamaye pratisaṃlayanā vyutthāya vihārāto nirgamya paryaṃke niṣīdet* // adrākṣīt khalu āyuṣmān ānando kuṭīpracchadanāyāṃ paryaṃke niṣaṇṇaṃ bhagavantaṃ dṛṣṭvā ca punaḥ yena bhagavāns tenopasaṃkramitvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣīdi / ekānte niṣaṇṇo bhagavantam etad avocat* // upaśāntapraṇītāni bhagavata indriyāṇi pariśuddho chavivarṇo śubhajāto mukhavarṇo / atha khalu bhagavāṃ praṇītehi vihārehi viharanto // evam ukte bhagavān ānandam etad avocat* // evametaṃ ānanda ākāṃkṣamāṇo ānanda tathāgataḥ ekapiṇḍapātreṇa kalpaṃ

[_Mvu_3.226_] vā niṣīde kalpāvaśeṣaṃ vā // tat kasya hetoḥ // evam etaṃ ānanda bhavati purimakānāṃ tathāgatānām arhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ vihārehi viharantānāṃ yathā dānapāramitāprāptānāṃ śīlapāramitāprāptānāṃ kṣāntipāramitāprāptānāṃ vīryapāramitāprāptānāṃ dhyānapāramitāprāptānāṃ prajñāpāramitāprāptānāṃ // tadā ānanda asaṃkhyeyakalpe aprameye asaṃkhyeye kalpe indradhvajo nāma tathāgato rhaṃ samyaksaṃbuddho abhūṣi // indradhvajasya khalu punar ānanda tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya indratapanā nāma rājadhānī abhūṣīt* // dvādaśa yojanāni āyāmena purastimena paścimena ca sapta yojanāni vistāreṇa saptahi prākārehi parikṣiptā abhūṣi sauvarṇehi sauvarṇacchannehi / indratapanā khalu punaḥ ānanda rājadhānī saptahi tālapaṃktīhi parikṣiptā abhūṣi vicitrāhi darśanīyāhi saptānāṃ varṇānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāye / sauvarṇasya tālaskaṃdhasya rūpyamayā putrā ca phalā ca abhūṣi rūpyamayasya tālaskandhasya muktāmayā putrā ca phalā ca abhūṣi muktāmayasya tālaskaṃdhasya vaiḍūrikāmayā patrā ca phalā ca abhūṣi vaiḍūryamayasya tālaskaṃdhasya musāragalvamayā patrā ca phalā ca musāgalvamayasya lohitikāmayā patrā ca phalā ca abhūṣi lohitikāmayasya tālaskaṃdhasya suvarṇamayā patrā ca phalā ca abhūṣi // teṣāṃ khalu punar ānanda tālaskaṃdhānāṃ vāteritānāṃ vātasaṃghaṭṭitānāṃ ghoṣo niścarati valgu manojñaḥ asecanakaḥ apratikūlaḥ śravaṇāya / sayyathāpi nāma paṃcāṃgikasya tūryasya kuśalehi vādakehi samyaksaṃpravāditasya ghoṣo niścarati valgu manojño asecanako apratikūlaḥ śravaṇāye evam evānanda teṣāṃ tālaskandhānāṃ
[_Mvu_3.227_]___vāteritānāṃ vātasaṃghaṭṭitānāṃ ghoṣo niścarati valgu manojño asecanako apratikūlo śravaṇāye // tena khalu punar ānanda samayena indratapanāyāṃ rājadhānyāṃ soṇḍāmanuṣyāpeyā te tena tālapatranirghoṣeṇa paṃcahi kāmaguṇehi samarpitā samaṃgībhūtā krīḍensu ramensuḥ paricārayensuḥ //
___indratapanā khalu punar ānanda rājadhānī saptahi vedikājālehi parikṣiptā abhūṣi citrāhi darśanīyāhi saptānāṃ varṇānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāye vaiḍūryasya sphaṭikasya musāgalvasya lohitikāye / sauvarṇasya pādasya rūpyamayī sūcikā ālambanaṃ adhiṣṭhānakaṃ ca / rūpyamayasya pādakasya muktāmayī sūcikā ālambanam adhiṣṭhānakaṃ cābhūṣi / muktāmayasya vaiḍūryamayī sūcikā ālambanakam adhiṣṭhānakaṃ ca / vaiḍūryamayasya sphaṭikāmayī sūcikā ālaṃbanakam adhiṣṭhānakaṃ cābhūṣi / sphaṭikamayasya pādakasya musāgalvamayī sūcikā ālaṃbanakam adhiṣṭhānakam abhūṣi / musāgalvamayasya pādakasya lohitikāmayī sūcikā ālaṃbanakam adhiṣṭhānakaṃ cābhūṣi / lohitikāmayasya pādakasya sauvarṇikā sūcikā ālaṃbanakam adhiṣṭhānakaṃ cābhūṣi // te khalu punar ānanda vedikājālā dvihi dvihi hemajālehi praticchannā abhūnsu / sauvarṇakasya hemajālasya rūpyamayī kiṅkiṇīkā abhūnsu / rūpyamayasya hemajālasya sauvarṇikā kiṃkiṇīkā abhūnsuḥ //
___indratapanā khalu punaḥ ānanda rājadhānī samantena trīṇi dvārāṇi abhūṣi citrāṇi
[_Mvu_3.228_] darśanīyāni saptānāṃ suvarṇasya rūpyamayasya muktāye vaiḍūryasya sphaṭikasya musāgalvasya lohitikāye // teṣāṃ khalu punar ānanda dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ iṣṭakā abhūṣi suvarṇasya rūpyasya ca // teṣāṃ khalu punar ānanda dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ sopānā abhūṣi suvarṇasya ca rūpyasya ca // teṣāṃ khalu punar ānanda dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ dharaṇīyo abhūṣi suvarṇasya ca rūpyasya ca // teṣāṃ khalu punar ānanda dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ tulā abhūṣi suvarṇasya ca rūpyasya ca // teṣāṃ dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ pratimodakā abhūṣi suvarṇasya ca rūpyasya ca // teṣāṃ dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ pratikūlaṃ abhūṣi suvarṇasya ca rūpyasya ca // teṣāṃ khalu punar ānanda dvārāṇāṃ caturṇāṃ varṇānāṃ phalikaphalakāni abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca muktāye ca vaiḍūryasya ca // teṣāṃ dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ phalakastārā abhūnsuḥ suvarṇasya ca rūpyasya ca // teṣāṃ khalu punar ānanda dvārāṇāṃ dvinnāṃ varṇānāṃ elūkā abhūṣi suvarṇasya ca rūpyasya ca // teṣāṃ dvārāṇāṃ purato iṣīkāni māpitāni abhūnsuḥ tripauruṣanaikhanyāni tripauruṣoccāni dvādaśapuruṣa-udvedhena citrāṇi darśanīyani saptānāṃ varṇānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāye vaiḍūryasya sphaṭikasya musāgalvasya lohitikāye ca // tāni khalu punar ānanda dvārāṇi dvihi dvihi hemajālehi praticchannā abhūnsuḥ sauvarṇamayena ca rūpyamayena ca hemajālena / sauvarṇasya hemajālasya rūpyamayī-o
[_Mvu_3.229_] kiṃkiṇīkā abhūnsuḥ rupyamayasya hemajālasya sauvarṇikā kiṃkiṇīkā abhūnsuḥ // teṣāṃ khalu punar ānanda hemajālānāṃ vāteritānāṃ vātasaṃghaṭṭitānāṃ ghoṣo niścarita valgu manojño asecanako apratikūlaḥ śravaṇāya // tadyathāpi nāma paṃcāṃgikasya tūryasya kuśalehi vādakehi samyakpravāditasya ghoṣo niścarati valgu manojño asecanako apratikūlaḥ śravaṇāya evam evānanda saṃghaṭṭitānāṃ niścarati valgu manojño asecanako apratikūlaḥ śravaṇāya // indratapanā khalu punaḥ ānanda rājadhānī aviśūnyā abhūṣi imehi evaṃrūpehi śabdehi sayyathīdaṃ hastiśabdehi aśvaśabdehi rathaśabdehi pattiśabdehi bherīśabdehi paṇavaśabdehi śaṃkhaśabdehi veṇuśabdehi vīṇāśabdehi gītaśabdehi vāditaśabdehi [gītavāditaśabdehi] aśnatha khādatha pibatha detha dānāni dharmaṃ caratha śramaṇabrāhmaṇeṣu bhadram astu vo ti śabdehi //
___indratapanāyāṃ punar ānanda rājadhānyāṃ valayā nāma yaṣṭī abhūṣi citrā darśanīyā saptānāṃ varṇānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāgalvasya lohitikāyā dvādaśa yojanāni udvedhena catvāri yojanāni abhiniveśena //
idaṃ avocad bhagavān idaṃ vaditvā
hy athāparaṃ etad uvāca śāstā /
indradhvajo nāma abhūṣi śāstā
suvarṇavarṇo śatapuṇyalakṣaṇo //
mahānubhāvo ṛṣi saṃghanāyako
vineti so koṭiśatāni sapta /
[_Mvu_3.230_] puraskṛto śramaṇagaṇasya nāyako
so prāviśe indratapanāṃ sunirmitāṃ //

indradhvajo ānanda tathāgato 'rhaṃ samyaksaṃbuddho mahādhvajaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ vyākārṣīt* // mahādhvajo ānanda tathāgato rhaṃ samyaksaṃbuddhaḥ dhvajottamaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ vyākārṣīt* // dhvajottamo ānanda tathāgato rhaṃ samyaksaṃbuddho dhvajaruciraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // dhvajaruciro ānanda tathāgato rhaṃ samyaksaṃbuddho dhvajaketuṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // dhvajaketur ānanda tathāgato ketudhvajaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // ketudhvajo ānanda tathāgato rhaṃ samyaksaṃbuddhaḥ dhvajadhvajaṃ tathāgataḥ vyākārṣīt* // dhvajadhvaja ānanda tathāgataḥ dhvajamaparājitaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // dhvajamaparājita ānanda tathāgato aparājitaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // aparājito ānanda tathāgato supratāpaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // supratāpa ānanda tathāgataḥ pradīpaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // pradīpo ānanda tathāgato supratiṣṭhitaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // supratiṣṭhito ānanda tathāgato nāgamuniṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // nāgamunir ānaṃda tathāgato mahāmuniṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // mahāmunir ānaṃda tathāgato munipravaraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // munipravara ānanda tathāgataḥ saṃvṛtaskandhaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // saṃvṛtaskandha ānanda tathāgato baṃdhumaṃ tathāgataṃ
[_Mvu_3.231_] vyākārṣīt* // bandhumas tathāgata ānandāriṣṭaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // ariṣṭas tathāgata ānanda vijitāviṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // vijitāvī tathāgata ānanda krakucchandaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // krakucchandas tathāgato ānandāsamasamaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // asamasamas tathāgata ānanda prabhaṃkaraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // prabhaṃkaras tathāgata ānanda oghajaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // oghajas tathāgato ānanda mahābalaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // mahābalas tathāgata ānanda sujātaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // sujātas tathāgata ānanda pāraṃgataṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // pāraṃgatas tathāgata ānanda mahāprasādaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // mahāprasādas tathāgata ānanda sukhendriyaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // sukhendriyas tathāgata ānanda nakṣatrarājaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // nakṣatrarājas tathāgata ānanda śatapuṣpaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // śatapuṣpas tathāgata ānanda virajaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // virajas tathāgata ānanda brahmasvaraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // brahmasvaras tathāgata ānanda śirasāhvayaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* //
___śirasāhvaye khu ānanda tathāgate puṣpāvatī nāma rājadhānī abhūṣī dvādaśa yojanāni āyāmena purastimena paścimena ca sapta yojanāni vistāreṇa dakṣiṇenottareṇa ca saptahi prākārehi parikṣiptā sauvarṇehi sauvarṇacchadanehi saptahi tālapaṅktīhi parikṣiptā citrā darśanīyā saptahi varṇehi pūrvavad yāvat suvarṇasya tālaskandhasya rūpyamayā patrā phalā ca // teṣāṃ khalu punar ānanda tālaskandhānāṃ vāteritānāṃ vātasaṃghaṭṭitānāṃ valgu manojñaḥ ghoṣo niścarati // ye punar ānanda
[_Mvu_3.232_] tatra puṣpāvatyāṃ rājadhānyāṃ śuṇḍāmanuṣyāpeyā te tena tālapatraphalanirghoṣeṇa paṃcahi kāmaguṇehi samarpitā samanvaṃgībhūtā krīḍensuḥ pravicārayensuḥ // puṣpāvatī khalu punar ānanda rājadhānī saptahi vedikājālehi parikṣiptā citrā darśanīyā saptānāṃ varṇānāṃ indratapanārājadhānīvat* // tatra puṣpāvatyāṃ rājadhānyāṃ aśūnyā abhūṣi imehi evarūpehi śabdehi sayyathīdaṃ hastiśabdehi aśvaśabdehi rathaśabdehi pattiśabdehi bherīśabdehi paṇavaśabdehi śaṃkhaśabdehi veṇuśabdehi vīṇāśabdehi gītaśabdehi vāditaśabdehi aśnatha khādatha pibatha detha dānāni dharmaṃ caratha śramaṇabrāhmaṇeṣu bhadram astu vo ti śabdehi pūrṇā // tasyāṃ rājadhānyāṃ valayā nāma yaṣṭī abhūṣi citrā darśanīyā saptānāṃ varṇānāṃ suvarṇasya rūpyasya muktāyā vaiḍūryasya sphaṭikasya musāragalvasya lohitikāye / dvādaśa yojanāni udvedhena catvāri yojanāni abhiniveśaṃ //
idaṃ avocad bhagavān idaṃ vaditvā
hy athāparaṃ etad uvāca śāstā /
eteṣāṃ buddhāna paraṃparāye
śirasāhvayo pacchimako abhūṣi //
mahānubhāvo ṛṣi saṃghanāyako
vineti so koṭiśatāni sapta /
puraskṛto śramaṇagaṇasya nāyako
so prāviśat puṣpavatīṃ sunirmitāṃ //
śirasāhvayo ānanda tathāgato nāgakulottamaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // nāgakulottamas
[_Mvu_3.233_] tathāgata ānanda kṣamottaraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // kṣamottaras tathāgata ānanda nāgottamaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // nāgottamas tathāgataḥ ānandāṃgottamaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // aṃgottamas tathāgato vāsavaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // vāsavas tathāgataś candrimaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // candrimas tathāgata ānanda hetumantaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // hetumantas tathāgato jinendraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // jinendras tathāgato ānanda jāṃbunadaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // jāmbunado ānanda tathāgatas tagaraśikhiṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // tagaraśikhir ānanda tathāgataḥ padumaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // padumas tathāgataḥ kauṇḍiṇyagotraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // kauṇḍinyagotro ānanda tathāgato kauṇḍinyagotram eva tathāgataṃ vyākārṣīt //
idaṃ avocad bhagavān idaṃ vaditvā
hy athāparaṃ etad uvāca śāstā /
eteṣāṃ buddhānāṃ paraṃparāye
kauṇḍinyagotro paścimako abhūṣī //
trayo ime buddhaśatā udārā
kauṇḍinyagotrā nāma abhūṣi sarve //
mahānubhāvā ṛṣisaṃghanāyakā
ekatra kalpe upalāhvayasmiṃ /
trayo trayo koṭiśatāni teṣāṃ
mahāsaṃnipāto abhūṣi śrāvakāṇāṃ //
[_Mvu_3.234_] trayo trayo varṣaśatā ca teṣāṃ

āyuḥpramāṇaṃ abhu śrāvakāṇāṃ /
treviṃśad varṣasahasrāṇi teṣāṃ
saddharmo asthāsi parinirvṛtānāṃ //
paścimako ānanda kauṇḍinyasagotro tathāgataḥ candanaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // candano ānanda tathāgato virajaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt // viraja ānanda tathāgato hiteṣiṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // hiteṣī ānanda tathāgataḥ supātraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // supātre khalu punar ānanda tathāgate abhayapurā nāma rājadhānī abhūṣī dvādaśa yojanāni āyāmena sapta yojanāni vistareṇa dakṣiṇenottareṇa saptahi sauvarṇaprākārehi parikṣiptā saptahi tālapaṃktīhi citrāhi darśanīyāhi saptavarṇehi / puṣpāvatīrājadhānīvat sarvaprakārehi varṇanīyā // tatrāpi valayā nāma yaṣṭī citrā darśanīyā saptavarṇehi // supātra ānanda tathāgataḥ samyaksaṃbuddho dharmanetrīm avalokayanto paripūrṇakalpaśataṃ asthāsi // sa varuṇaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* //
idaṃ avocad bhagavān idaṃ vaditvā
hy athāparaṃ etad uvāca śāstā /
supātraśāstā paramahitānukampako
saddharmanetrīm avalokayanto /
asthāsi so kalpaśataṃ anūnakaṃ
dvātriṃśat koṭīnayutā vinesi //
abhayapurasmiṃ kṣemavaistārikaṃ prāvacanaṃ karitvā varuṇottamaṃ vyākārṣīt* // varuṇottamo
[_Mvu_3.235_]___ ānanda tathāgato dhṛtarāṣṭraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // dhṛtarāṣṭro ānanda tathāgato śveturāṣṭraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // śveturāṣṭra ānanda tathāgataḥ śikhiṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // śikhī ānanda tathāgataḥ śikhiṃ eva tathāgataṃ vyākārṣīt* //
eteṣāṃ buddhānāṃ paraṃparāye
dvāṣaṣṭi buddhā śikhināmasāhvayā /
sarve abhūṣi padumasmiṃ kalpe
mahānubhāvā arisaṃghasūdanā
vinesi te śrāvakāṃ satpathā pṛthū //
paścimaka ānanda tathāgato virūḍhakaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // virūḍhakas tathāgataḥ sunetraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // sunetras tathāgataḥ sujātaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // sujāta ānanda tathāgata ekinā divasavāreṇa caturaśīti sahasranayutāni śrāvakāṇāṃ vinetvā tam eva divasaṃ parinirvṛto // tasya khalu punar ānanda tathāgatasya triṃśad varṣasaharāṇi saddharmo asthāsi //
idaṃ avocad bhagavān idaṃ vaditvā
hy athāparaṃ etad uvāca śāstā /
sujāto ānanda tathāgato utpalaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // utpalas tathāgato brahmottamaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // brahmottamo ānanda tathāgato sudarśanaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // sudarśane ānanda khalu punaḥ tathāgate devapurā nāma rājadhānī abhūṣi dvādaśa yojanāny āyāmena sapta yojanāni vistāreṇa saptahi sauvarṇaprākārehi
[_Mvu_3.236_] saptahi tālapaṃktīhi parikṣiptā abhūṣi citrāhi darśanīyāhi saptavarṇehi abhayapurā iva varṇanīyā //
eteṣāṃ buddhānāṃ paraṃparāye
sudarśano paścimako abhūṣi /
mahānubhāvo narasaṃghanāyako
vinesi so koṭisatāni trīṇi /
puraskṛto śramaṇagaṇasya nāyako
so prāviśe devapurāṃ sunirmitāṃ //
sudarśano ānanda tathāgato arthadarśaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // arthadarśī ānanda tathāgato mūlaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // mūlo ānanda tathāgato auṣaḍhiṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // auṣaḍho tathāgato ānanda hitaiṣin tathāgataṃ vyākārṣīt* // hitaiṣī ānanda tathāgato jāmbūnadaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // jāmbūnadaṃ ānanda tathāgataḥ sālaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // sāla ānanda tathāgata abhijitaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // abhiji ānanda tathāgato jinavaruttamaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // jinavaruttama ānanda tathāgataḥ samaṃtabhadraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // samaṃtabhadra ānaṃda tathāgataḥ śaśivimalaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // śaśivimalas tathāgataḥ pauṇḍrīkaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // pauṇḍarīkas tathāgataś candrimaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // candrimo ānanda tathāgato bhāvitātmaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // bhāvitātmā tathāgato
[_Mvu_3.237_] oghajaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // oghajas tathāgato ānandābhayaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // abhayas tathāgata ānanda svayaṃprabhaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // svayaṃprabha ānanda tathāgato mahābalaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // mahābalas tathāgata ādityaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // ādityas tathāgataḥ pratāpavantaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // pratāpavantas tathāgato hiteṣīṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // hiteṣī ānanda tathāgato dhvajottamaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // dhavjottamas tathāgato dhvajadhvajaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // dhvajadhvajas tathāgataḥ ketuṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // ketus tathāgataḥ ketūttamaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // ketūttamas tathāgato asahyaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // asahyas tathāgato jāmbūnadaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // jāmbūnadas tathāgataḥ sālarājaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // sālarājas tathāgato ānandākutobhayaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // akutobhayaḥ tathāgataḥ nirmitaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // nirmitas tathāgato upaśāntaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // upaśāntas tathāgato jinendraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // jinendra ānanda tathāgato jinendram eva tathāgataṃ vyākārṣīt* //
eteṣāṃ buddhānāṃ paraṃparāye
jinendranāma paścimako abhūṣi /
trayo ime buddhaśatā udārā
jinendrā nāmena abhūṣi sarve //
mahānubhāvā ṛṣisaṃghanāyakāḥ
ekasmiṃ kalpasmiṃ mahāyaśasmiṃ /
trayastrayo koṭiśatāni teṣāṃ
mahāsannipāto abhu nāyakānāṃ //
[_Mvu_3.238_] trayastrayo varṣasahasrāṇi teṣāṃ
āyuḥpramāṇaṃ abhu nāyakānāṃ /

trayastriṃśad varṣasahasrāṇi teṣāṃ
saddharmo asthāsi parinirvṛtānāṃ //
paścimako jinendras tathāgataḥ sarvārthadarśinan tathāgataṃ vyākārṣīt* // sarvārthadarśī tathāgata ānanda dharmanetrīm avalokayanto kalpasahasraṃ loke asthā aśokaṃ ca tathāgataṃ vyākārṣīt* // aśoko tathāgato dhvajottamaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // dhvajottamas tathāgato nyagrodharājaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // nyagrodharājas tathāgato vipulayaśaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // vipulayaśo ānanda tathāgato jayantaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // jayanta ānanda tathāgataḥ śākyamuniṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // śākyamunismiṃ khalu punar ānanda tathāgate samyaksaṃbuddhe siṃhapurī nāma rājadhānī abhūṣi dvādaśa yojanāny āyāmena sapta yojanāni vistāreṇa saptahi suvarṇaprākārehi parikṣiptā saptahi tālapaṃktīhi citrāhi darśanīyāhi saptavarṇehi // pūrvavad indratapanā iva varṇanīyā / tatra siṃhapuryāṃ valayā nāma yaṣṭir abhūṣi / pūrvavad varṇanīyā //
eteṣāṃ buddhānāṃ paraṃparāye
śākyamuniḥ paścimako abhūṣi /
mahānubhāvo ṛṣisaṃghanāyako
vinesi so koṭiśatāni trīṇi /
puraskṛto śramaṇagaṇasya nāyako
so prāviśe siṃhapurīṃ sunirmitāṃ //
[_Mvu_3.239_] śākyamunir ānanda tathāgataḥ sarvadayan tathāgataṃ vyākārṣīt* // sarvadayas tathāgata ānandātyuttamaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // atyuttamas tathāgata uttaraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // uttaras tathāgataḥ samitāvinaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // samitāvī tathāgato dharmanetrīm avalokayanto paripūrṇaṃ kalpasahasraṃ loke asthāsi baladattaṃ ca tathāgataṃ vyākārṣīt* // baladattas tathāgato bhāgīrathaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // bhāgīrathas tathāgato aṃgīrasaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // aṃgīrasas tathāgato nāgottamaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // nāgottamas tathāgato nāgabalaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // nāgabalas tathāgataḥ puṣpaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // puṣpas tathāgataḥ puṣputtaraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // puṣputtaras tathāgato meruṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // merus tathāgato ratnāgniṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // ratanāgnis tathāgataḥ puṣpakṛtaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // puṣpakṛtas tathāgataḥ dīpaṃkaraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // dīpaṃkara ānanda tathāgate dīpavatī rājadhānī abhūṣī dvādaśa yojanāny āyāmena sapta yojanāni vistāreṇa saptahi sauvarṇaprākārehi saptahi tālapaṃktīhi citrāhi darśanīyāhi saptavarṇehi parikṣiptā / sarvaṃ pūrvavad varṇanīyaṃ //
eteṣāṃ buddhānāṃ paraṃparāye
dīpaṃkaro paścimako abhūṣi /
mahānubhāvo ṛṣisaṃghanāyako
vinesi so śrāvakasahasrāṇi aśītiṃ /
puraskṛto śramaṇagaṇasya nāyako
so prāviśed dīpavatīṃ sunirmitāṃ //
[_Mvu_3.240_] dīpaṃkara ānanda tathāgato sarvābhibhuṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // sarvābhibhūs tathāgataḥ padumuttaraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // padumuttaras tathāgato atyuccagāmiṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // atyuccagāmī tathāgato yaśottaraṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // yaśottaras tathāgataḥ śākyamuniṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // śākyamunis tathāgataḥ arthadarśiṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // arthadarśis tathāgatas tiṣyaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // tiṣyas tathāgato puṣyaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // puṣyas tathāgato vipaśyiṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // vipaśyī tathāgataḥ śikhinaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // śikhī tathāgato viśvabhuvaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // viśvabhūs tathāgataḥ krakucchandaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // krakucchandas tathāgataḥ konākamuniṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // konākamunis tathāgataḥ kāśyapaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // kāśyapas tathāgataḥ śākyamuniṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // śākyamunir ahaṃ tathāgataḥ maitreyaṃ tathāgataṃ vyākārṣīt* // maitreye khalu punar ānanda tathāgate ketumatī nāma rājadhānī abhūṣi dvādaśa yojanāni āyāmena sapta yojanāni vistāreṇa saptahi sauvarṇaprākārehi saptahi tālapaṃktīhi citrāhi darśanīyāhi saptavarṇehi parikṣiptā / sarvaṃ pūrvavad varṇanīyaṃ //
eteṣāṃ buddhānāṃ paaraṃparāye
maitreyo paścimako bhaviṣyati /
mahānubhāvo ṛṣisaṃghanāyako
vineṣyati koṭiśatāni saptati /
puraskṛto śramaṇagaṇasya nāyako
pravekṣyati ketumatīṃ sunirmitāṃ //
[_Mvu_3.241_] āvanditabuddhānāṃ ākhyātā puruṣadamyasārathināṃ /
indradhvajāto yāva anāgato vāpi maitreyo //
śāstā ādityavat tapati pratapantaṃ tejasā puruṣasiṃhaṃ /
pṛcchati aśokārāme ānando jinaṃ jitakleśaṃ //
adbhuta kīrti bhagavataḥ . . . yaśo cādbhuto daśadiśāsu /
kiṃ karmaṃ kari bhagavāṃ yena tapasi loke sadevake //
śrutvā ca so maharṣiḥ saṃśayaśalyānantakanirghātī /
pratibhaṇati satvasāro ānandam asaṃgavacanāye //
ānanda śrūyatu me yādṛśam āropitaṃ kuśalamūlaṃ /
buddhehi śrāvakehi ca tahiṃ tahiṃ saṃsarantena //
bodhiṃ abhiprārthayatā prārthayamānena acyutaṃ sthānaṃ //
sumahantā adhikārā mayā kṛtā hṛṣṭacittena //
dīpaṃkare ca buddhe sarvābhibhusmiṃ buddhe ānanda /
padumottare ca buddhe atyuccasāhvaye . . . . . //
yaśottarasmiṃ ca śākyasiṃhe ca arthadarśismiṃ tiṣye /
puṣye cāpi naruttame vipaśyismiṃ cāpi saṃbuddhe //
śikhismiṃ pi krakucchande mahāprajñe konākamuni kāśyape /

sumahantā adhikārā kṛtā mayā hṛṣṭacittena //
[_Mvu_3.242_] ete mahānubhāvā anantā . . . . . lokaviśrutā /
udārā satkṛtā mayā tena prabhavāmi ānanda //
tena yaśo atuliyā ca kīrtī abhyudgatā daśadiśāsu /
tena ahaṃ virocāmi sadevake sabrahmake loke //
śrutvāna ca so vacanaṃ avitathavacanasya lokanāthasya /
ānandito hṛṣṭacitto ānando uttaraṃ pṛcchet* //
kevaciram atītā te saṃbuddhā enti lokasmi ucyatāṃ /
kevaciraṃ asthāṃsu hitāya sarvasya lokasya //
evaṃ kanakaprakāśo hṛṣṭo saṃbuddho muditamānaso /
cirakālam atyatītān kīrtayati maharṣiṇo buddhān* //
eṣa paramārthadarśī samatulyo samasamo ca buddhehi /
darśayati prātihāryaṃ buddho tatha sarvabuddhehi //
buddhānām eṣa viṣayo acintiyo atuliyo asaṃkhyeyo /
saṃhṛṣṭo smi bhagavaṃ śrutvā vacanaṃ amṛtakalpaṃ //
ananto adhigato artho sadevakabrahmakasya lokasya /
buddhānāṃ eṣa viṣayo acintiyo eṣa anyehi //
eko śākyakumāro śākyasuto śākiyottamakulīno /
śākyakulanaṃdijanano buddho tatha bodhayati lokaṃ //
dīpaṃkarasya atyaye paripūrṇa kalpakoṭī ānanda /
[_Mvu_3.243_] sarvābhibhū daśabalo dīpāloke samutpadye //
astaṃgate ca tasmiṃ sarvābhibhunāyake . . . . . /
padumottaro daśabalo kalpaśatasahasre utpadye //
tasya parinirvṛtasya padumuttarasya sugatasya . . . . . /
atyuccagāmi bhagavāṃ kalpaśatasahasre utpadye //
atyuccagāmināthe parinirvṛte lokaviśrute purā vai /
paṃcahi kalpaśatehi yaśottaro buddha utpadye //
nirvṛte yaśottarasmiṃ namondhakāre pranaṣṭe lokasmiṃ /
śākyamuni buddhavīro kalpaśatena samutpadye //
nirvṛte śākyamunismiṃ saṃbuddhe arthadarśi upapadye /
navanavate kalpasmiṃ ānanda imasmiṃ upapadye //
paṃcanavate ca kalpe tiṣyo upapadye lokapradyoto /
dvānavate ca puṣyo nararṣabhaḥ loka utpadye //
ekūnanavate ca kalpe vipaśyī . . . loke upapadye /
triṃśe ca kalpe śikhī viśvabhūś caiva utpadye //
krakucchando mahāloko konākamunī ca kāśyapaśirī ca /
aham eva cānanda utpanno bhadrakalpasmiṃ //
vyākṛto mayā mahātmā bhaviṣyati buddho anāgate dhvāne /
maitreyo mahānubhāvo ānanda imasmiṃ kalpasmiṃ //
kalpam aśeṣaṃ bhagavāṃ dīpaṃkaro buddho loke asthāsi /

sarvābhibhu ca kalpaṃ asthāsi hitāya lokasya //
pratipūrṇāṃ varṣakoṭiṃ padumottaro pi loke asthāsi /
[_Mvu_3.244_] atyuccagāmi bhagavāṃ varṣaśatasahasram asthāsi //
yaśottaro navati varṣasahasrāṇi arthadarśī asthāsi /
paṃcanavatiṃ ca tiṣyo dvānavatiṃ puṣya asthāsi //
aśīti varṣasaharāṇi buddhasya vipasyino purā āyuḥ /
saptati varṣasahasrāṇi śikhīsya āyus tadā āsi //
ṣaṣṭiṃ ca viśvabhuvasya paṃcāśat krakucchandasya purāyuḥ /
triṃśat konākamuner viṃśat punaḥ kāśyapaśirisya //
asmākam api ānanda etarahiṃ parīttaka asmiṃ loke /
varṣaśatamātram eva āyuḥ śākyādhirājasya //
[eke asthāsu ṛddhīye eke asthānsu karmaṇā /
ṛddhikarma sthapetvāna antarā parinirvṛtā //]
ādityo va tapanto śaradasmiṃ udgato yathākāśe /
yojanaśataṃ prabhāye dīpaṃkaro spharitvāsthāsi //
prabhāsayanto daśadiśaṃ dharmaṃ deśayaṃto dullabhotpādaṃ /
lokān dīpeti tena dīpaṃkaro ti se sā saṃjñā //
sarvābhibhū daśabalo abhibhūya prāṇikoṭisahasrāṇi /
amṛtapadasmiṃ vinesi tena se saṃjñā anabhibhūtā //
padumottaro puravare udyānagato sare abhiramanto /
[_Mvu_3.245_] adarśi rathacakramātraṃ sarasmiṃ abhyudgataṃ padumaṃ //
so tatra abhiruhitva niṣīdi paryaṃkaṃ ābhuṃjitvā /
sparśesi paṃcābhijñā milāyamāne mahāpadume //
paṃcābhijño bhūtva ṛddhiye vaihāyasam abhyudgamya /
upaśritya bodhimūlaṃ daśabalo sarvajñatāṃ prāaptaḥ //
udgamya tālamātraṃ asthāsi atyuccagāmī bhagavāṃ /
tena . . . . . . . atyuccasāhvayo ti saṃjñā //
vaistārikaṃ abhūṣi prāvacana . . . adāntadamakasya /
aparimitayaśo bhagavato tena yaśottaro ti abhu saṃjñā //
ṛddhasphītapuravarā niṣkramya śākiyo gautamagotro /
apahāya ratnā sapta so śākyamunīti abhu saṃjñā //
arthasmiṃ arthadarśī arahatve vinesi śrāvakaśatāni /
tena samajñā loke abhūṣi jina arthadarśīti //
tiṣyamahe vartante tiṣyo utpadye lokapradyotaḥ /
tena samajñā loke timirāpanudasya tiṣyo ti //
puṣyamahe vartaṃte puṣyo utpadye lokapradyoto /
tena samajñā loke nakṣatrasāhvayo sa puṣyo ti //
animiṣasamantacakṣurvipaśyī rūpāṇi paśyati anīryo /
vipaśyīti viśuddhanayano tena vipaśyī abhūt saṃjñā //
[_Mvu_3.246_] arthaṃ pi arthakarāṇi vidhīni anuśāsate pṛthivīpālo /

tena . . . . bhagavato vipaśyīti abhu samajñā //
abhisaṃbudhyitva jino oloketi vipaśyī yaṃ lokaṃ /
keśaridharmaṃ dṛṣṭvā tena vipaśyīti abhu saṃjñā //
yasyutpādā loke hutāsano va prajvalito samāruto /
atiriva śikhī pradīpyate tena śikhīti abhu se saṃjñā //
utpanne ca jinendre devo tadā pravarṣati acchinna /
dhārāhi tenudgamāsi ghoṣo viśvabhusya āsi saṃjñā //
krakucchandasya bhagavato konākamunisya kāśyapaśirisya /
kulavaṃśāt prabhṛtāni mātāpitṛnāmadheyāni //
ādityagotro tejasvī ikṣvākukulasaṃbhavo /
jātītaḥ kṣatriyo agro bhagavāṃ agrapudgalo //
ajite brāhmaṇakule anekaratnasaṃcaye /
apahāya vipulāṃ kāmāṃ pravrajiṣyati brāhmaṇo //
ṛddhisphīte kule caiva sumatipratimaṇḍite /
pṛthivīmaṇḍe maitreyo bhaviṣyati anāgate //
prathamasmiṃ sannipāte ṣaṇṇavati koṭiyo bhaviṣyanti sarveṣām eva arhantānāṃ vaśibhūtānāṃ dhutarajānāṃ / dvitīye pi sannipāte caturnavati koṭiyo bhaviṣyanti
[_Mvu_3.247_] sarveṣām arhantānāṃ vaśibhūtānāṃ dhutarajānāṃ / tṛtīyasmiṃ saṃnipāte dvānavati koṭiyo bhaviṣyanti sarveṣām arhatāṃ vaśibhūtānāṃ dhutarajānāṃ //
dīpaṃkaro mahāprājño jātīye āsi kṣatriyo /
sarvābhibhū daśabalo so jātīye āsi brāhmaṇo //
padumuttaro daśabalo jātīye āsi kṣatriyo /
atyuccagāmī bhagavāṃ jātīye āsi brāhmaṇo //
yaśottaro śākyamunir jātīye āsi kṣatriyo /
arthadarśī ca tiṣyo ca puṣyo cāpi naruttamo /
jātīye brāhmaṇā ete bhāvitātmā maharṣiṇo //
vipaśyī ca śikhī caiva viśvabhū caiva kṣatriyā /
krakutsando konākamuni kāśyapaś cāpi brāhmaṇā //
śuddhodanasya rājño ikṣvākujasya putro māyāya /
śākyakulanandijanano śākyo bhūt śākyasukumāro //
koṭīśataparivāro spharitva sasureśvaralokaṃ virajo /
vimukto vimuktacitto maitreyo bhaviṣyati samajñā //
dvihim eva te kulehi utpadyanti narottamāḥ /
kṣtriyakule ca prathamaṃ athavāpi brāhmaṇakule //
yadā hi agrā ākhyātā lokasmiṃ bhonti kṣatriyā /
tadā kṣatriyakule buddhā utpadyanti narottamāḥ //
[_Mvu_3.248_] yadā tu guṇasaṃkhyātā lokasmiṃ bhonti brāhmaṇāḥ /
tadā brāhmaṇakule buddhā utpadyanti maharṣiṇaḥ //
caturmahāpathe dṛṣṭvā lokajyeṣṭhaṃ dīpaṃkaraṃ /
jaṭilaṃ prastave hṛṣṭo bodhiṃ prarthento anuttarāṃ //
suvarṇapuṣpaṃ . . . . grahetvāna kṛtāṃjali /
sarvābhibhuṃ okiresi bodhiṃ prārthento anuttarāṃ //

hemapiṇḍasaṃkāśāṃ puṣpāṃ grahetvā puṣpāṇa aṃjaliṃ /
padumuttaraṃ cokire haṃ bodhiṃ prārthento anuttarāṃ //
atyuccagāmī bhagavāṃ lokasya anukampako /
hiraṇyena okire haṃ bodhiṃ prārthento anuttarāṃ //
yaśottaraṃ mahābhāgaṃ bhikṣusaṃghapuraskṛtaṃ /
upāsanena pratimāne bodhiṃ prārthento anuttarāṃ //
gaṃdhāṃ grahetvā . . . surabhigaṃdhā mahārahāṃ /
śākyamuniṃ okire haṃ bodhiṃ prārthento 'nuttarāṃ //
suvarṇarūpyavaiḍūryaṃ grahetvāna kṛtaṃjali /
arthadarśiṃ okire haṃ bodhiṃ prārthento anuttarāṃ //
tiṣyaṃ cāhaṃ lokanāthaṃ saṃmukhā haṃ abhistave /
pratyutpannaprayogena bodhiṃ prārthento nuttarāṃ //
puṣyaṃ cāhaṃ samāpanno saṃhṛṣṭo prāṃjalīkṛto /
namasyamāno asthāsi bodhiṃ prārthento nuttarāṃ //
[_Mvu_3.249_] vipaśyiṃ dṛṣṭvā āgataṃ pūrṇamāsī va candramaṃ /
ajinaṃ prastare mārge bodhiṃ prārthento nuttarāṃ //
śikhinaṃ lokārthecaraṃ bhikṣusaṃghapuraskṛtaṃ /
tarpesi khādyabhojyena bodhiṃ prārthento nuttarāṃ //
viśvabhuvaṃ ca mahārhehi cīvarehi saśrāvakaṃ /
ācchādaye saṃprahṛṣṭo bodhiṃ prārthento anuttarāṃ //
trihi ca lokanāthehi brahmacaryaṃ care ahaṃ /
kāśyapo māṃ viyākārṣī bodhiṃ prāpsyasi anuttarāṃ //
āpaṃcahi kṛtī yeva trīhi prārthayāmi nirvṛtiṃ /
trīhi ca vāsito loke triṃśako ca vivartitaḥ //
ekanavatismiṃ kalpe yadā loke vivartito /
atha anye bodhisatvo nava kalpāni saṃsare //
vīryakāyena sampanno prajñāpṛthusamāhito /
nava kalpāni sthāyesi vīryeṇa puruṣottamaḥ //
vīryantu yantreti bodhiṃ ananyabhāṣitaṃ balaṃ /
na ca vīryaṃ na praśastaṃ bodhyaṃgabalam indriyaṃ //
prahānadānada[masaṃya]mena samudāgacchanti narottamā /
vivartamāne lokasmiṃ bhavanti puna puṃgavā //
te bodhiṃ kalpaśatena samudānenti narottamā /
atha ekanavate kalpe saṃbuddho śākyapuṃgavo //
[_Mvu_3.250_] dānaśīlaṃ parigṛhya bodhisatvā mahāyaśā /
dānaṃ śīlaṃ ca prajñāṃ ca varṇayanti maharṣiṇāṃ //
buddhāna dānaṃ sugatena deśitaṃ
anomanyāyena anomabuddhinā /
tādṛśaṃ sugatam anusmaranto
nirāmiṣāṃ ko na labheta prītiṃ //

idam avocad bhagavāṃ sadevamanuṣyāsuraloko bhagavato bhāṣitam abhyanandat* //
_____samāptaṃ bahubuddhasūtraṃ //
mahāntaṃ dharmasaṃbhāraṃ mahājanahitāvahaṃ /
mahāvastuṃ mahājñānaṃ bhadantasugatena hi /
sarvasatvānāṃ hitāya saṃbuddhena prakāśitaṃ //
ye ca deśenti saddharmaṃ śṛṇonti ye ca deśitaṃ /
sarve te adhigacchanti nirvāṇapadam acyutaṃ //
sarvaṃdadasya pura jātir abhūṣi siddhā
ācāradānadamathair jagatīhiteṣī /
savighnarūpacarito tad abhūṣi śakro
mā cyāvayiṣyati mameṣa ito grasthānāta //
so nirmiṇitva narakaṃ sarvadasya tasya
ye dānaśūraguṇavāṃ prapatanti atra /
[_Mvu_3.251_] saṃhṛtya vīra vata taṃ duḥkham evarūpaṃ
dānaṃ nidānaṃ sarvasatva sukhī bhavantu //
śakro bravīt praśamadānadamena vīra
kiṃ prārthayet* bhagavatīsukhatāṃ paratra /
so hy abravīt bhagavatīpure nāsti kāya
prāg eva kho bhagavatīpura-arthikeṣu //
yatra na jānati jarāṃ na ca mṛtyuṃ vyādhiṃ
na ca . . . priyajanaḥ priyaviprayogaḥ /
śāntaṃ nirālayaṃ nirantaraduḥkhamokṣaṃ
prārthayāmi padam acyutaṃ nirvṛtiṃ ca //
so hy abravīt paramaduṣkaram etat sthānaṃ
bodhīvibodhanakaṃ kāmaratiprahāṇaṃ /
nivartaya mataṃ svakaṃ janayāhi chandaṃ
kāmasukhe viṣamabhogasukhe ca ramye //
śakrāsanaṃ yadi bhave mama nityakālaṃ
sarvaiś ca kāmaratibhiḥ na ca viprayogaṃ /
na tv eva kāmaguṇasaukhyanibaddha buddhi
sarvajñatāya praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
divyāni mānuṣasukhāni ca yāni loke
yaṃ ceha janmani sukhāsti sukhaṃ yam ūrdhvaṃ /
te kalpakoṭinayutā sukhito bhaveyaṃ
[_Mvu_3.252_] sarvajñatāye praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
duḥkhāni yāni ca ihāsti ca śrūyate ca
ye kalpakoṭinayuteṣu bahuprakāraṃ /
te duḥkha kalpanayutā duḥkhito bhaveyaṃ
sarvajñatāya praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
yāvantareṇa paramārthavidū bhaveyaṃ

tāvantaraṃ yadi avīcigato vaseyaṃ /
vīryaṃ ca me na pratisaṃharaṇāya śakyaṃ
sarvajñatāya praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
. . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . yac ca bāla /
bhuṃjeya ayoguḍaṃ pibeya vilīnalohaṃ
sarvajñatāya praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
pātālamadhye nivase vadhakehi sārdhaṃ
khajje śarīraṃ ca punaḥ puna saṃjaneya /
tad duḥkhaṃ tādṛśakam udvahituṃ samartho
sarvajñatāya praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
śaraśaktivarṣaṃ yadi varṣayi tīkṣṇadhāraṃ
sarvaṃ śarīraṃ yadi chijjati taṃ aśeṣaṃ /
tad duḥkhaṃ tādṛśakam udvahituṃ samarthaḥ
sarvajñatāya praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
[_Mvu_3.253_] yadi gaṃgavālukasameṣu karitva pūjāṃ
buddheṣu paścahaṃ labheyam imam agrabodhiṃ /
taṃ tāvad dīrghaṃ bhavaṃ saṃsārituṃ samarthaḥ
sarvajñatāya praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
garbhāsaye yadi bhave mahakalpakoṭī
jātaś ca jātiśataṃ khijjeya agaṃ me so /
tad duḥkhaṃ tādṛśaṃ śarīragataṃ saheyaṃ
sarvajñatāya praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
yāni ca duḥkhā narake tatha tiryagyonyāṃ
pretamanuṣyakabhaveṣu bahuprakāraṃ /
taṃ duḥkhaṃ sarvaṃ nipate yadi me śarīraṃ
sarvajñatāya pranidhiṃ na nivartayeyaṃ //
yāvanti prāṇanayutā vinayeyaṃ loke
tāvanti kalpanayutāṃ narake vaseyaṃ /
taṃ duḥkhaṃ tāvaciram udvahituṃ samarthaḥ
sarvajñatāya praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
nāhaṃ punaḥ ito nivartayituṃ samarthaḥ
eṣo so niścaya kṛto jagato hitārthaṃ /
yāvan na prāptam amṛtaṃ paripūrṇamāsā
sarvajñatāya praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
saṃnāha eṣa dṛḍha vajramayo saṃnaddho
dāne dame vratatape na me asti khedo /
[_Mvu_3.254_] satvāna mocayituṃ haṃ apunaḥbhavāya
sarvajñatāye praṇidhiṃ na nivartayeyaṃ //
evaṃ niścitamatī suviniścitārthā

bodhīnibaddhahṛdayā vicaranti loke /
laṃghitabahubhir iva pāragatā samudraṃ
prāptonti bodhiṃ sabalaṃ namuciṃ nihatvā //
atha khalu rājā śuddhodano yadā bhagavāṃ nyagrodhārāme pauruṣamātraṃ vaihāyasam antarīkṣe vividhavicitrāṇi yamakaprātihāryāṇi karoti yadā rāhur asurendro vemacitrī asurendro mucilindo asurendro anye ca ṣaṣṭir asuranayutāni anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vyākaritvā bahūni ca prāṇakoṭisahasrāṇi ārye dharme pratiṣṭhāpayitvā ātmanā ca śrotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtvā dṛṣṭasatyo aviparītaparyayo śāstuḥ śāsane utthāyāsanāto yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇāmayitvā bhagavato purato imaṃ udānaṃ udānayati // labdhā me putra sulabdhā lābhā yasya me edṛśo putro dvipadānām uttamaḥ sarvaguṇair upetaḥ / amohanto putra saphalaṃ cakravartirājyam apahāya mahāntaṃ ca jñātivargaṃ vijahitvā abhiniṣkramaṇaṃ / amohaṃ te saphalaṃ ṣaḍvarṣāṇi duṣkaraṃ cīrṇaṃ aho amohaṃ te saphalakṛtena bodhiḥ prāptā / amohante saphalaṃ ca dharmo prakāśitaṃ yasya te sadṛśo nāsti sadevake loke samārake sabrahmake saśramaṇabrāhmaṇavaṇīpake prajāyāṃ sadevamānuṣāsurāyāṃ // mamāpi putra amohaṃ saphalaṃ ca jīvitaṃ
[_Mvu_3.255_] yasya mama viṣaye edṛśo putro utpanno asadṛśo sarvaloke devamanuṣyāṇām agro // sādhu putra sarvaloke arthasamahitaiṣī anukaṃpako anukaṃpām upādāya mamāpi putra anukampām upādāya yāvatakaṃ kapilavastuṃ vāsaṃ vasitukāmaḥ taṃ devasikaṃ rājakule bhuṃjeti // adhivāsaye khalu bhagavāṃ tuṣṇībhāvena //
___atha khalu rājā śuddhodano bhagavato tuṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā hṛṣṭo prīto saumanasyajāto saṃvṛtto bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā triṣkṛtvaṃ pradakṣiṇīkṛtvā yena bhikṣusaṃghaṃ tenāṃjaliṃ praṇāmayitvā prakrāmi // atha khalu rājā śuddhodano tasyaiva rātryātyayena prabhūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ pratijāgaritvā kapilavastunagaraṃ siktasaṃmṛṣṭaṃ kṛtvā apagatarajaṃ apagatapāṣāṇaśarkarakaṭhallaṃ muktapuṣpāvakīrṇaṃ gandhaghāṭikāvidhūpitaṃ citraduṣyaparikṣiptaṃ vitatavitānaṃ osaktapaṭṭadāmakalāpaṃ yāva ca kapilavastuṃ yāva ca nyagrodhārāma atrāntare naṭanartaka-ṛllamallapāṇisvarikā kumbhatūṇikā veṇuvaṃśasvaradvistvalaśobhikakhelukabhāṇakagāyanakapaṃcavaṭukā deśe deśe sthāpitā tathā bhagavato mahatā rājānubhāvena mahatā rājā-ṛddhīyena nagarapraveśo bhaveyā //
___bhagavāṃ dāni aparejjukāto na cātikāle na cātivikāle māgadhake prātarāśe vināsayitvā ca prāvaritvā ca bhikṣusaṃghapuraskṛtaḥ bhikṣusaṃghaparivṛto dakṣiṇena śāriputro vāmena maudgalyāyano nupṛṣṭhato ānandabhikṣu / dvayoparājikaṃ gacchanti / haṃsapraḍīnaṃ buddhā bhagavanto gacchanti // dharmatā khalu punar buddhānāṃ bhagavatāṃ nagarapraveśe
[_Mvu_3.256_] yadā bhagavān nagaraṃ praviśati aśvā heṣanti hastinaṃ krauṃcanādaṃ muṃcanti morā nṛtyanti kokilā tuṇatuṇāyaṃti aghaṭṭitāni vādyāni vādyanti peḍāgatāny ābharaṇāni rasanti / andhā cakṣuṃ tanmuhūrtaṃ pratilabhanti / vadhirās taṃmuhūrtaṃ śrotaṃ pratilabhante / unmattakās taṃmuhūrtaṃ smṛtiṃ pratilabhante / viṣapītakā nirviṣā bhavanti / ye janā aśrāddhā mandaprasādās te dāni pratisaṃviditā bhavanti //
___atha bhagavāṃ nagaraṃ praviśati // samanantaraṃ bhagavatā kapilavastunagaradvāre pādatalā upakṣiptā tad iyaṃ mahāpṛthivī ṣaḍvikāraṃ kampe saṃprakampe saṃpracale saṃpravedhe purastimaṃ unnamati paścimakaṃ onamati paścimam unnamati purastimaṃ onamati dakṣiṇaṃ unnamati uttarā onamati uttarā unnamati dakṣiṇā onamati // bhagavāṃ dāni kapilavastuṃ nagaraṃ praviṣṭa anupūrveṇa pitur niveśanam anuprāptaḥ // tehi dāni kapilavāstavyehi śākyehi śākyāṃ saṃnipātetvā ghoṣaṇā kārāpitā bhavanto na kenacid rāhulasyācikṣitavyaṃ tvaṃ bhagavataḥ putro ti yo ācikṣiṣyati tasya vadho daṇḍo //
___bhagavāṃ dāni nityakaṃ rājakule bhuṃjati // atha khalu mahāprajāpatī gautamī rājānaṃ śuddhodanaṃ vijñāpayati // mahārāja yadi eva anukūlaṃ bhaveyā tataḥ bhagavāṃ mama kule bhuṃjeyā // rājā āha // gautamī evaṃ karohi // atha khalu mahāprajāpatī gautamī yena bhagavāns tenopasaṃkramitvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā
[_Mvu_3.257_] yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇāmayitvā bhagavantam etad avocat* // adhivāsayatu bhagavāṃ śuvetanāye bhaktena svake niveśane // adhivāsayati bhagavāṃ tūṣṇībhāvena // atha khalu mahāprajāpatī gautamī bhagavataḥ tuṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā prabhūtaṃ khādanīyabhojanīyaṃ pratijāgaritvā tasyaiva rātryā atyayena svakaṃ niveśanaṃ suktasaṃmṛṣṭaṃ kārāpitaṃ osaktapaṭṭadāmakalāpaṃ muktapuṣpāvakīrṇaṃ dhūpitadhūpanaṃ / bhagavato mahārhaṃ āsanaṃ prajñapitaṃ yathopakaṃ ca bhikṣusaṃghasya // atha khalu bhagavāṃ kālyam eva nivāsayitvā pātracīvaram ādāya bhikṣusaṃghapuraskṛto yena prajāpatīye gautamīye niveśanaṃ praviṣṭo / niṣīdi bhagavān prajñapta evāsane yathāsanaṃ ca bhikṣusaṃghaḥ // atha khalu mahāprajāpatī gautamī svahastameva prabhūtena khādanīyabhojanīyena buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ saṃtarpayi saṃpravārayi // bhagavāṃ dāni yaṃ kālaṃ bhuktadhautapāṇir apanītapātro bhikṣusaṃgho ca tato bhagavāṃ mahāprajāpatīgautamīye antaḥpurikānāṃ ca anupūrvīyadharmadeśaṇāṃ praṇāmeti / yat tad buddhānāṃ bhagavatāṃ anupūrvīyadharmadeśanā / tadyathā dānakathāṃ śīlakathāṃ svargakathāṃ puṇyakathāṃ puṇyavipākakathāṃ // prasīdi mahāprajāpatī gautamī prasannacittāya punaḥ bhagavāṃ catvāry āryasatyāni prakāśayati / duḥkhaṃ duḥkhasamudayaṃ duḥkhanirodhaṃ mārgaṃ // mahāprajāpatīye dāni gautamīye tatrāsane niṣaṇṇāya virajaṃ vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurviśuddhaṃ //
___rāhulo dāni bhagavato chāyāye spṛṣṭaḥ / tasya dāni sarvaromāṇi hṛṣṭāni sarvagātrāṇi praklinnāni sarvaśarīraṃ ca prīṇitaṃ / bhagavataḥ chāyāye niṣīditvā

[_Mvu_3.258_] bhagavantam animiṣaṃ nidhyāyati // rāhulo dāni mātaraṃ pṛcchati // ambe kahiṃ pitā gato // yaśodharā āha // putra dakṣiṇāpathaṃ gataḥ // rāhula āha // ambe kenārthena dakṣiṇāpathaṃ gataḥ // yaśodharā āha // vāṇijyena gato // rāhula āha // kisya dāni so mama tāto na kiṃcit śobhanaṃ preṣayati // yaśodharā āha // putra kṣatriyehi mārgo viruddhaḥ // tad yadi āgacchyati tadā svayaṃ āgamiṣyati // rāhulo āha // ambe kiṃ eṣa śramaṇako mahyaṃ jñātiko bhavati / na kahiṃcit* mama edṛśo mano nipatati yathāyaṃ śramaṇo / manyām ahaṃ idānīṃ me sarvahṛdayaṃ harati / taṃ nāhetukaṃ yan mama imasya śramaṇasya saha darśanena īdṛśaṃ premaṃ atiriva (utpāditaṃ) yathā nānyeṣāṃ śākyānāṃ / tan manyām ahaṃ pitā va so mama // sā dāni yaśodharā āha // putra na eṣo tava pitā // rāhulo dāni mātṛkaruṇakaṇṭhikāya yācati // ambe anyavaśyaṃ me ācikṣāhi ko mama eṣa śramaṇako bhavati // tasyā yaśodharāye premnasnehena hṛdayaṃ paripīḍitaṃ / paśyati kiṃ se kariṣyāmi / yadi tāva ācikṣiṣyaṃ vadho daṇḍo / atha dāni nācikṣiṣyaṃ svako me putro parivaṃcito bhaviṣyati / jāne kiṃ bhavatu ācikṣiṣyaṃ ahaṃ // kāmaṃ khalu me śākyā tīkṣṇena śāstreṇa aṃgam aṃgāni cchindensuḥ saṃpradālensuḥ na tv eva rāhulaśirisya svakasya putrasya nācikṣiṣyaṃ // kāmaṃ khalu me śākyā kāyaṃ tīkṣṇena śāstreṇa vaddhapaṭṭikāyaṃ pāṭayensuḥ na tv evāhaṃ rāhulaśirisya svakasya putrasya nācikṣiṣyaṃ // kāmaṃ khalu me śākyā kāyaṃ tīkṣṇena śastreṇa kahāpaṇamāṃsikaṃ pi cchindensuḥ na tv evāhaṃ
[_Mvu_3.259_] rāhulaśirisya svakasya putrasya nācikṣiṣyaṃ // kāmaṃ khalu me śākyāḥ kāye api bilaśatāni pāṭensuḥ na tv evāhaṃ rāhulaśirikasya svakasya putrasya nācikṣiṣyaṃ //
atha dṛṣṭvā āgataṃ taṃ gaṇavaraparivāritaṃ puruṣasiṃhaṃ /
mīlitavigataḥ abhimano nidhyāyati rāhulo sugataṃ //
vārāṇacakoranayanāṃ aṃjanapūrehi muditanayanehi /
mātaram avalokayanto nidhyāyati rāhulo sugataṃ //
taṃ dṛṣṭvā upaniṣaṇṇaṃ gaṇavaraparivāritaṃ puruṣasiṃhaṃ /
vatso iva kṣīrapako upāgame yena saṃbuddho //
so ca mudito narottamo niṣaṇṇo . . . . sugatacchāyāyāṃ /
āmantrayati jananīṃ sukhaṃ śramaṇasyeyaṃ chāyā //
bahukā śākyakumārā dṛṣṭā mayā gatā daśasu diśāsu /
ābharaṇabhārabharitā no mahyaṃ manaṃ prasīdeti //
yathemaṃ kāṣāyadharaṃ dṛṣṭvā tūrṇaṃ prīṇyati me gātraṃ /
bhāṣantaṃ madhuravacanaṃ śrutvāna prīṇitaṃ me gātraṃ //
jālamṛduhastapādo samantaprāsādiko pradarśaniyo /
prekṣanto pi naṃdāmy aham asecanakadarśano khu ayaṃ //
tuṣṭo bhavāmi dṛṣṭvāgacchantaṃ dūrato kanakavarṇaṃ /
pratigacchante tu ahaṃ duḥkhito bhavāmi abhāvena //
paśyanto nāhetukaṃ mahyaṃ yamasaṃstavaṃ kanakavarṇaṃ /
[_Mvu_3.260_] sahadarśanād* . . . .atiriva manaṃ prasādiyati //
manyām ahaṃ pitā mama bhrātā tataḥ tahiṃ tahiṃ jātīṣu /
āsīd mama śramaṇako tathā hy ayaṃ prīṇayati gātraṃ //
ācikṣe mahyaṃ janani yadi te dṛṣṭaṃ śrutaṃ pi vā pūrvaṃ /
kasyārthāye mama so atiriva cittaṃ prasādeti //
tasya vacanaṃ śruṇitvā svakasya putrasya bhāṣamāṇasya /
uṣṇam iva viśvasanto rāhulamātā ato abravīt* //
paridahyate me hṛdayaṃ paripṛcchati vācāya madhurāya so /
na śakyaṃ rāhulaśirisya svakasya putrasya nākhyātuṃ //

kāmaṃ khu mahyaṃ kāyaṃ chindensuḥ suniśitena śastreṇa /
na śakyaṃ rāhulaśirisya svakasya putrasya nākhyātuṃ //
kāmaṃ khu mahyaṃ kāyaṃ śākyā vaddhapaṭṭikāyaṃ pāṭensuḥ /
na śakyaṃ rāhulaśirisya svakasya putrasya nākhyātuṃ //
kāmaṃ khu mahyaṃ kāyaṃ kahāpaṇamāsikaṃ pi cchindensuḥ /
na śakyaṃ rāhulaśirisya svakasya putrasya nākhyātuṃ //
kāmaṃ khu mahyaṃ kāye śākyā api bilaśatāni pāṭensuḥ /
na śakyaṃ rāhulaśirisya svakasya putrasya nākhyātuṃ //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
karṇikāraṃ va saṃkusumitaṃ suvarṇavarṇaṃ prasādaniyaṃ //
[_Mvu_3.261_] yasyaiṣā śaṃkhavalā bhamukāntara ūrṇā dakṣiṇavartā /
eṣo te putra pitā yasyaiṣā prabhā ca niścarati //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
kālānusārisadṛśaṃ pravāyaṃtaṃ śīlagaṃdhena //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
himavāṃ va śailarājā pratiṣṭhitaṃ dhyāna catvāri //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
nāga iva hemavanto abhyudgata āryasaṃghasya //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
siṃha iva dāṭhi balī vilokayantaṃ daśadiśāsu //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
ṛṣabho iva gogaṇasya parivāritam āryasaṃghena //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
candro va pūrṇamāsī prabhāya lokaṃ virocayati //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
sūryo va udayanto andhāna janeti obhāsaṃ //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
śakro va devarājā puraskṛto devatāgaṇehi //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
brahmā va brahmaloke udīrayati adbhutaṃ ghoṣaṃ //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
[_Mvu_3.262_] sālavanaṃ va saṃkusumitaṃ dvātriṃśalakṣaṇarucirāṃgaḥ //
eṣo te putra pitā yo nagaravaraṃ tvāṃ cāpi mamaṃ ca /
avahāya niṣkrānto anapekṣī jñātisaṃghasya //
eṣo te putra pitā yaṃ paśyasi dūrato kanakavarṇaṃ /
śayane sukhaprasuptāṃ kaṇṭhakam abhiruhya niryāto //
etasya devatā hi dvāraṃ vivarensu lokanāyakasya /
śabdaṃ cāntarahāye mā koci jano śruṇe śabdaṃ //
so tatra mallaviṣaye āmantresi cchandakam āsīno /
cūḍā sā parigṛhītā āhara śuddhodanasakāśaṃ //

ābharaṇā kaṇṭhakaṃ ca . . . upanāmaya pṛthivīpāle /
abhivādanaṃ ca brūhi mātuś ca mamaṃ narapatiṃ ca //
anivartitaṃ gamiṣyaṃ kṛtasvakārthaś ca āgamiṣyāmi /
ohitabhāraviśalyo puṇyakṣetro bhave loke //
ohitabhāraviśalyo kṛtasvakārtho jitakleśo jñāti /
gaṇaṃ anukampamāno iha āgato va kapilavastuṃ //
rāhulo dāni mātuḥ sakāśāto śrutvā eṣo me pitā ti tataḥ bhagavato cīvarakoṇake śliṣṭa āha // ambe yadi eṣa mama pitā bhavati agārasyānagāriyaṃ pravrajiṣye paitṛkaṃ mārgaṃ anveṣyaṃ // samanantaraṃ rāhulo bhagavataś cīvarakoṇake saṃśliṣṭaḥ / tāhi dāni antaḥpurikāhi rāvo sṛṣṭo // rājā dāni śuddhodano
[_Mvu_3.263_] taṃ ravaṃ śrutvā bhīto pṛcchati // kasyaiṣa pāpako śabdaḥ mahato janakāyasya nirghoṣā yādṛśo sarvārthasiddhe abhiniṣkrānte // tataḥ aparehi ākhyātaṃ // deva rāhulakumāro bhagavataś cīvarakoṇake saṃśliṣṭo aham api pravrajiṣyāmīti // rājā dāni śuddhodano utkaṇṭhito utkaṇṭhaṃ utsṛjati rājavaṃśe // rājā dāni śuddhodano praruṇḍo yadā rājā praruṇḍo tadā sarvaṃ śākyamaṇḍalaṃ praruṇḍaṃ / evaṃ dāni abhyantarato vāhyato ca ekorodanaṃ vartati // rājā śuddhodano roditvā aśrūṇi parimārjayanto yena bhagavāns tenopasaṃkramitvā bhagavataḥ pādau vanditvā ekāsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpayitvā yena bhagavāns tenāṃjaliṃ praṇāmayitvā bhagavantam etad avocat* // paryāptaṃ yaṃ bhagavāṃ cakravartirājyam avahāya mahāntaṃ ca . . . . eko abhiniṣkrānto tat sādhu bhagavaṃ rāhulakumāraṃ anujānāhi yaṃ na pravrajiṣyati mā ayaṃ rājavaṃśo udviddhiṣyati // bhagavān āha // caramabhaviko mahārāja eṣo satvo kṛtādhikāro vāsitavāsano anyehi buddhehi abhavyo eṣo gṛhakalatramadhyāvasituṃ / etehi eva skaṃdhehi parinirvāpayitavyaṃ // rājāpi śuddhodano śrāddhaprasaṃno śraddadhāti bhagavato āha ca // yato bhagavān abhiniṣkrānto tato ekehi asmābhi na śakṣitaṃ kiṃcid rāhulasya adhikāraṃ kartuṃ na jātakarmāpi na jaṭākaraṇakarmāpi na kuṇḍalavardhanaṃ / yadā bhagavaṃ rāhulena atyavaśyaṃ pravrajitavyaṃ tat sādhu bhagavāṃ āgametu sapta divasāni saptame divase abhiniṣkramaṇaṃ kariṣyati tam eva se bhaviṣyati jātikarma tam eva cūḍākaraṇaṃ tam eva kuṇḍalavardhanaṃ tam eva abhiniṣkramaṇaṃ //
[_Mvu_3.264_] atha khalu bhagavāṃ rāhulam āmantrayati // nivartāhi rāhula yathā te ayyako āṇapeti tathā karohi // rāhulaḥ dāni bhagavato cīvarakoṇakā osṛṣṭo //
___yaśodharāye dāni rāhulaṃ haste gṛhītvā antaḥpuraṃ praveśito utsaṃgena gṛhītvā niṣaṇṇā āha // putra rāhula mā pravrajāhi durabhisaṃbhuṇaṃ nāma dāni putra manyasi / edṛśāni kāśikasūkṣmāṇi vastrāṇi dhāretavyāni yathā iha rājakule edṛśāhi mahārhāhi śayyāhi śayitavyaṃ yatheha rājakule edṛśāni mṛṣṭāni bhojanāni bhoktavyāni yatheha rājakule / api tu putra rāhula pravrājikena bhūmyāṃ tṛṇasaṃstarike śayitavyaṃ vṛkṣamūle śeyyāsanaṃ caṇḍālapukkasakulāni piṇḍāya gantavyaṃ kruḍḍhaprasannānāṃ mukhaṃ nirīkṣitavyaṃ api śvasamānaṃ pi ucchiṣṭaṃ bhojanaṃ bhoktavyaṃ / api kumbhavāsīye śmaśānā ujjhitacoḍakā sāhartavyā araṇyāyatanehi vihartavyaṃ / tatra bhairavāṇi śabdāni śrūyanti sayyathīdaṃ siṃhaśabdā pi vyāghraśabdā pi bheruṇḍakaśabdā pi / tvaṃ ca putra rāhula sukumāro sukhocito rājakule saṃvṛddho tvaṃ ca putra saṃmarjitako vīṇāvaṃśapaṇavamadhurāṃ śabdāṃ śruṇamāṇo kathaṃ te ratir bhaviṣyati taṃ kuhaṃ nāma saṃbhuṇiṣyasi // tatra sādhu putra rāhula iha antaḥpure paṃcahi kāmaguṇehi krīḍāhi pravicārayāhi kiṃ cānena prāvrājyena // rāhula āha // ambe na so mama pitā mahārājakule saṃvṛddho // yaśodharā āha // evam idaṃ // rāhula āha // ambe yo kocit samyagvadamāno vade so sukumāro paramasukumāro ti tat so yo me pitā
[_Mvu_3.265_] na so bhūmyāṃ tṛṇasaṃstarike śayati vṛkṣamūle śayyāsanaṃ kalpayati kulākuleṣu piṇḍāya carati ucchiṣṭāni bhojanāni bhuṃjati araṇyāyatane viharati na so pi nāma evaṃ sukumāro evaṃ sukhocito tenāpi abhisaṃbhuṇitaṃ tad vayaṃ nābhibhuṇiṣyāmaḥ // api ca ambe kāmān avahāya agārasyānagāriyaṃ pravrajiṣyaṃ atyavaśyaṃ nirvāṇaṃ prāpayiṣyāmo / api ca ambe yady atra koci dhṛtimāṃ smṛtimāṃ mama evaṃ tatra gaṇayāhi aham eva pravrajiṣyaṃ anveṣyaṃ paitṛkaṃ mārgaṃ // yaśodharā āha // putrāvaśyaṃ pravrajiṣyasi // rāhula āha // bāḍhaṃ atyavaśyaṃ // yaśodharā āha // nāsti mokṣo // rāhula āha // nāsti // yaśodharā āha // parityajasi mamaṃ ca āryyakaṃ ca jñātivargaṃ ca // rāhulo āha // bāḍhaṃ parityajiṣye // yaśodharā āha // śṛṇu putra yadi tāvad atyavaśyaṃ agārasyānagāriyaṃ pravrajasi tato ṣaḍindriyehi susaṃvṛtaguptadvāreṇa viharitavyaṃ bhojane ca te mātrajñatāye bhavitavyaṃ / pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktena bhavitavyaṃ / ārabdhavīryeṇa te bhavitavyaṃ / sthānacaṃkramaniṣadyāyogam anuyuktena te viharitavyaṃ / api mānsaśoṇitaṃ te putra parityajitavyaṃ / na caiva buddhaprajñaptiśikṣāpadaṃ atikramitavyaṃ / prajñaptaṃ ca te putra bhagavato śikṣāpadaṃ paripūrṇṇaṃ dhārayitavyaṃ / api jīvitahetor api te putra aṇvetavyaṃ / aprāptasya nirvāṇasya prāptaye susaṃvṛtena ca te putra bhavitavyaṃ // tat kasya hetoḥ // āgacchanti hi putra strīmahallikā prāsādikā darśanīyā bhagavato pādavandīyo teṣāṃ te putra mātṛsaṃjñā upasthāpayitavyā / āgacchanti putra strīkumārīyo prāsādikā darśanīyā ābharaṇabharitā tatra te putra cchando na karaṇīyo api tu te
[_Mvu_3.266_] putra tasmiṃ samaye duḥkhānupaśyinā viharitavyaṃ anityānupaśyinā viharitavyaṃ // yadi śaknosi putra rāhula pravrajyāto cittaṃ vinivartayituṃ tataḥ saprasādo bhavāhi //
___atha khalu rājñā śuddhodanena kapilavastunagare āṇattikā dinnā / yattakaṃ kapilavastusmiṃ nagare sāmantaṃ dvādaśa yojanāni yat kiṃcid gandhaṃ ca mālyaṃ ca puṣpaṃ ca cūrṇaṃ ca taṃ sarvaṃ samudānayatha / yattakā naṭanartaka-ṛllamallapāṇisvarikā saṃnipātetha //
manasā devānāṃ vacasā pārthivānāṃ
acireṇāḍhyānāṃ karmaṇā daridrāṇām iti //
rājño vacanamātreṇa taṃ nagaram alaṃkṛtaṃ śodhitaṃ apagataśarkarakaṭhallaṃ dhūpaghaṭikāvidhūpitaṃ avasaktapaṭṭadāmakalāpaṃ citraduṣyaparikṣiptaṃ vitatavitānaṃ muktapuṣpāvakīrṇaṃ //
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
kiṃkāraṇā vividhamālyabhūṣaṇā prathamayauvanadharīyo /
śṛṃgāṭake sthitāni bahūni pramadāsahasrāṇi //
prāsādagarbhanilayā kumārikā . . . . tadā āsi /

mṛgikā va tvaritatvaritā olokanakā nidhāvanti //
śuddhodana-ātmajasya putro buddhasya rāhulo nāma /
vijahiya . . . . bhagavāṃ rājyaṃ cavahāya pravrajati //
[_Mvu_3.267_] paṭahāni ca vīṇāyo vādenti varasvarā pramuṃcaṃti /
āhanyanti mṛdaṃgā na ciraṃ niryāsyati kumāro //
vallakiparivādinīyo madhuraṃ gumugumunti koṇaparighaṭitā /
. . . . . . . . . na ciraṃ niryāsyati kumāro //
dvīpi-ajinehi vicitro sanandighoṣo ratho paricchannaḥ /
abhiruhya rathaṃ . . . . abhimano kumāro bhiniṣkramati //
kāmasvastyayanāni pāṇighaṭasahasrā amitayaśasya /
ninaṃdiṃsuḥ agrato rāhulasya abhiniṣkramantasya //
ete aṃśukaśikharījātā śāṭakakambalakanivastā /
hastiskaṃdhavaragatā kumāra niryāntam anuyānti //
ete aṃśukaśikharījātā śāṭakakambalakanivastā /
vicitrasumadhurabhaṇitā kumāra niryāntam anuyānti //
rathayugyayānayojanaṃ samācitaṃ śiriye viya paśyanti /
punaḥ aśrupūrṇanayanā rājño antaḥpurikā duḥkhitā //
vāraṇacakoranayano saṃprati nagaradvāram anuprāptaḥ /
indro va maruhi parivṛto antaḥpurikāhi lalitāhi //

nyagrodhārāmaṃ gataṃ naruttamaṃ nāyakaṃ puruṣasiṃhaṃ /
upagamya kanakavarṇaṃ naruttamaṃ rāhulo pitaraṃ //
[_Mvu_3.268_] vandati ca uttamayaśaṃ yaśaprāpto mṛdutalehi jālehi /
śīrṣaṃ parimārjate ca nararṣabho kuṃjaraputrasya //
kiṃ rāhulabhadra phalitā niyamaprekṣā tvaṃ sakaruṇarūpaṃ /
vijahiya bhavāntako bhava sparṣehi nirvāṇaṃ //
bhagavāṃ dāni āyuṣmantaṃ śāriputram āmantrayati // pravrājehi śariputra rāhulaṃ sakuṭiko te bhaviṣyati // sthaviro dāni bhagavantaṃ pṛcchati // kathaṃ bhagavaṃ pravrājayiṣyaṃ // bhagavān āha // yathā śāriputra ārye dharmavinaye pravrajya kumārabhūtasya // bhaṇāti ahaṃ rāhulo buddhaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ śaraṇaṃ gacchāmi saṃghaṃ śaraṇaṃ gacchāmi / dvitīyaṃ pi ahaṃ rāhulo buddho me śaraṇo ananyaśaraṇo dharmo me śaraṇo ananyaśaraṇo saṃgho me śaraṇo ananyaśaraṇo // ahaṃ rāhulo yāvajjīvaṃ prāṇātipātāt prativiramiṣyaṃ yāvajjīvam adattādānāt prativiramiṣyaṃ yāvajjīvaṃ kāmehi mithyācārāt prativiramiṣyaṃ yāvajjīvaṃ mṛṣāvādāt prativiramiṣyaṃ yāvajjīvaṃ surāmaireyamadyapramādasthānāt prativiramiṣyaṃ upāsakaṃ me dhārehi imehi paṃcahi śikṣāpadehi // ahaṃ rāhulo buddhaṃ bhagavantaṃ pravrajitam anupravrajāmi dvitīyakaṃ pi buddhaṃ bhagavantaṃ pravrajitam anupravrajāmi tṛtīyaṃ pi rāhulo buddhaṃ bhagavantaṃ pravrajitam anupravrajito ham asmi // ahaṃ rāhulo yāvajjīvaṃ prāṇātipātāt prativirato vairamaṇaṃ śrāmaṇerasya śikṣāpadaṃ yāvajjātarūparajatapratigraṇaśikṣāpadaṃ dhārayāmi / ime hi daśa śikṣāpadāni // sthaviro dāni rāhulasya keśāny otāretvā pravrājetvā dakṣiṇena hastena
[_Mvu_3.269_] śāriputro gṛhītvā vāmato maudgalyāyano tṛṇasaṃstarakaṃ upaviśensuḥ // evaṃ dāni bhagavāṃ kartavya . . . . .
divi bhuvi ca viśrutayaśaṃ vinītagaṇaśrāvakaṃ vipulaprajñaṃ /
śrāvakayugaṃ daśabalo āmantraye karakandikaro //
tīkṣṇā hi indriyāṇi ājñāsyati rāhulo imaṃ dharmaṃ /
pravrajatu kumāro so kṛtānukārī bhavatu mahyaṃ //
kālajño śārisuto . . . . . lokanāyakaṃ avaci /
pravrājemi katham ahaṃ rāhulaśiri mānsajaṃ jinasya //
lokam anukampamāno brahmasvaro nāyako samākhyāti /
yatha āryadharmavinaye pravrajyā kumārabhūtasya //
vāmena grahetvā maudgalyāyano dakṣiṇena upatiṣyo /
pravrājetvā etaṃ tṛṇasaṃstarakaṃ upaviśensuḥ //
so valayakāni suvarṇasūtraṃ ca yasya kāye oharati /
na bhūyo care duḥkhārtto ārttā smaranti daśabalasya //
vāraṇacakoranayanaṃ mātā putraṃ viśālatāmrākṣaṃ /
utsaṃge sthāpayitvā imāhi gāthāhi adhyabhāṣi //
uttamaprāvāradharo anulepanarāgavāsitaśarīraḥ /
duḥcarakaṃ srāmaṇyaṃ atyantasukhocitena tvayā //
tāyīnāṃ pramuditavyaṃ colakakhaṇḍā varce khanitvāna /
[_Mvu_3.270_] ucchiṣṭaṃ bhoktavyaṃ api rāhula kumbhadāsīye //
tuvaṃ suvarṇanūpuro . . . . . . . . . . . /
uttaptakāṃcanasabalo jñātī tuhyaṃ abhiramenti //
kin tava putra araṇyena śrutvā tāsāṃ ghoṣaṃ vīṇānāṃ /
madhuramaṃjūghoṣāṇāṃ . . . . . . nakulakānāṃ //
na dhāresi imasmiṃ prāvacane . . . . . . ehi putra /
pratigaccha parāṅmukhyo na hi sulabhaṃ acyutaṃ sthānaṃ //
rāhula āha //
yadi mātaḥ kecid udghaṭitajñā mamāpi tatra gaṇayāhi /
aham api hi kleśamathano anugaṃsaṃ paitṛkaṃ mārgaṃ //
niśiśāti nāpito khuraṃ rāhulo ca maṇicūḍaṃ muṃceti /
tadā abhimano . . . . . anusmaranto dvipadaśreṣṭhaṃ //
dṛṣṭvā ca naṃ abhimanaṃ udyuktaṃ śāsane daśabalasya /
taṃ prāpuṇāhi kṣipraṃ sphṛśa nirvāṇaṃ sukhaṃ śāntaṃ //
ye te putraka dharmā jātiṃ ca jarāṃ ca vītivartenti /

tāṃ prāpuṇāhi kṣipraṃ iti rāhulaṃ api so avaca //
tāṃ śirasijasallekhāṃ āvallitanīlakaṇṭhasahavarṇāṃ /
[_Mvu_3.271_] utsaṃgena grahetvāna mātāsya praticchupati keśāṃ //
sā aśrupūrṇanayanā yaśodharā dharmavegasaṃjātaṃ /
putraṃ svaṃ rāhulaśiriṃ apagatakeśaśiraṃ dṛṣṭvāna //
taṃ apagatagṛhiliṃgaṃ drumaraktaṃ kāṣāyaprāvṛtakaṃ /
maudgalyānupatiṣyā pravrājayi rāhulakumāraṃ //
sa pravrajito tato vai putro dvātriṃśallakṣadharasya /
viharati śikṣākāmo upatiṣyaṃ niśrāya sthaviraṃ //
evaṃ tvayi pratirūpaṃ yo tvaṃ śraddhāya pravrajitvāna /
kāmaguṇeṣv anapekṣo carase aliptamano . . . //
śālīnamodanaṃ śuci anekasūparasavyaṃjanopetaṃ /
bhuṃjitva śākiyakule piṇḍāye rāhulo carati //
tamatimirapaṭalamathanaṃ putraṃ buddhasya rāhulaṃ nāma /
sarvāśravaprahīnaṃ vandatha śirasā ca manasā ca //
atha khalu yaśodharā rāhulamātā yadā bhagavān antaḥpurikānāṃ mūle bhujitvā tataḥ yaśodharā rāhulamātā tāsāṃ jyeṣṭhikānāṃ gauraveṇa paścimake divase yena bhagavāns tenāṃjaliṃ praṇāmayitvā bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ śuvetanāya bhaktena nimantreti / adhivāsaye bhagavāṃ tūṣṇībhāvena // atha khalu yaśodharā bhagavatas tūṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā hṛṣṭā prītisaumanasyajātā saṃvṛttā // tasyā eva rātryā
[_Mvu_3.272_] atyayena prabhūtaṃ khādanīyabhojanīyaṃ pratijāgaritvā bahūni pratyagrapraṇītāni modakāni varṇagandharasopetāni pratijāgaritvā tasyaiva rātryātyayena svakaṃ niveśanaṃ siktasaṃmṛṣṭaṃ kārāpitaṃ osaktapaṭṭadāmakalāpaṃ muktapuṣpāvakīrṇaṃ vitatavitānaṃ bhagavato mahārhāsanaprajñaptiḥ kṛtā yathopakaṃ ca bhikṣusaṃghasya //
___atha khalu bhagavāṃ kālyasyaiva nivāsayitvā pātracīvaram ādāya bhikṣusaṃghaparivārito ntaḥpuraṃ praviśati // atha khalu yaśodharā rāhulamātā nānāprakārehi vastrehi cābharaṇehi cātmānam alaṃkṛtvā bhagavantaṃ pariviśati modakena ca bhagavantaṃ pralobhayati apy eva nāma āryaputraḥ agāram adhyāvaseyā na ca bhagavato cittasyānyathātvaṃ // atha bhagavāṃ yaṃ kālaṃ bhukto dhautapāṇir apanītapātro bhikṣusaṃgho ca tataḥ bhagavatā rājā śuddhodano mahāprajāpatī gautamī yaśodharā ca rāhulamātā saparivārā dharmayā kathayā . . . . saṃdarśayitvā samādāpayitvā samuttejayitvā saṃpraharṣayitvā utthāyāsanāto prakrāmi //
___bhikṣū dāni bhagavantam āhansuḥ // paśya bhagavaṃ kathaṃ yaśodharā sarvālaṃkāravibhūṣitā ātmānam alaṃkṛtvā bhagavantaṃ pariviśati modakena ca bhagavantaṃ pralobhayati na ca cittasyānyathābhāvo // bhagavān āha // na hi bhikṣavaḥ etarahim eva anyadāpi eṣā yaśodharā sarvālaṃkāravibhūṣitā ātmānaṃ alaṃkṛtvā pariviśati modakena ca pralobhayati atrāntare ekaśṛṃgajātakaṃ punaḥ kartavyaṃ //
___bhagavān anuttaraṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhitvā tatraiva bodhimūle tṛṇasaṃstarake niṣaṇṇo paryaṃkam abhidyanto prītisukhena saptāhaṃ āsati // iha mayā bodhidrume agratā prāptā
[_Mvu_3.273_] saptāhaṃ pūrṇo saṃbodhiṃ buddhitvā jātijarāmaraṇagahanakāntārasya paryantaṃ kṛtaṃ / iha mayā kleśamāro bhagno devaputramāro bhagno iha mama aparimitam asaṃkhyeyapraṇihitā praṇidhi samṛddhā / ihāhaṃ bodhidrume anavarāgrasya . . . . . . . .
[saptāhapūraṃ saṃbuddho bodhiṃ buddhitvā] uttamāṃ /
āsanāto na utthesi sarvalokasya cetiyo //
devakoṭīsahasrāṇi gagaṇasmiṃ samāgatā /
puṣpavarṣaṃ pravarṣensuḥ saptarātram anūnakaṃ //
utpalāṃ padumāṃ divyāṃ puṇḍarīkāṃ manoramāṃ /
sahasrapatrāṃ rucirāṃ tatra devā pravarṣati //
māraś ca durmanā āsi kāṇḍena likhate mahīṃ /
jito smi devadevena śākyasiṃhena tāyinā //
trayastriṃśā ca yāmā ca tuṣitā ye ca nirmitā /
paranirmitā devā ca kāmadhātupratiṣṭhitā //
lohitaṃ candanaṃ divyaṃ aguruṃ tatha campakaṃ /
divyā ca puṣpavarṣāṇi antarīkṣāto okire //
divyaṃ ca ratanacūrṇaṃ antarīkṣāto osire /
akṣamātrāhi dhārāhi buddhakṣetraṃ spharī imaṃ //
brahmakoṭīsahasrāṇi gaganasmiṃ samāgatā /
varṣaṃti sūkṣmaṃ cūrṇaṃ hi divyaṃ lohitacaṃdanaṃ //
bhūmyāṃ devāṃ upādāya śuddhāvāsāṃ svayaṃprabhāṃ /
[_Mvu_3.274_] eṣā paraṃparā āsi devatāhi parisphuṭā //
chattradhvajapatākāhi antarīkṣaṃ parisphuṭaṃ /

karonti pūjanāṃ śreṣṭhāṃ saṃbuddhasya śirīmato //
ābhā ca vipulā muktā buddhakṣetraṃ parisphuṭaṃ /
bhavāgralokadhātūyo agniśubhrā va tiṣṭhati //
praśāntā nirayā āsi buddharaśmibhi sarvaśo /
śītībhūtā ca aṃgāni sarve ca sukhitā abhūt* //
yeṣāṃ nairayikaṃ duḥkhaṃ parikṣīṇaṃ tad anantaraṃ /
nirayeṣu cyavitvāna deveṣu upapadyiṣu //
saṃjīve kālasūtre ca tapane ca pratāpane /
praśānto raurave agnir lokanāthasya raśmibhiḥ //
avīcyām atha saṃghāte pratyekanirayeṣu ca /
praśānto sarvaśo agnir lokanāthasya raśmibhiḥ //
yāvantā lokadhātūṣu pratyekanirayā abhūt* /
praśānto sarvaśo agnir lokanāthasya raśmibhiḥ //
ye ca tiracchānayonīyaṃ mānsarudhirabhojanā /
maitrāya sphuṭa buddhena na hiṃsanti parasparaṃ //
chattradhvajapatākābhiḥ bodhivṛkṣo alaṃkṛto /
kūṭāgārehi saṃchanno devaputrehi nirmito //
khaṇḍakāntārakā pi ca śarkarasikatā pi ca /
samantā bodhimaṇḍāto heṣṭā bhūmau pratiṣṭhitā //
[_Mvu_3.275_] ratnāmayīye bhūmīye bodhimaṇḍaṃ parisphuṭo /
yā nābhi buddhakṣetrasya devaputrehi nirmitā //
devaputrasahasrāṇi dharaṇīye pratiṣṭhitā /
dhūpanetrāṃ grahetvāna pūjayanti lokanāyakaṃ //
heṣṭā ca dharaṇī sarvā padmehi ca parisphuṭā /
jāmbunadasuvarṇasya buddhatejena udgatā //
ye cāpi vyādhiduḥkhārttā alenā aparāyaṇā /
arogā sukhitā bhūtā buddharaśmiparisphuṭā //
jātyandhā rūpā paśyensu labdhvā cakṣuṃ viśāradaṃ /
parasparaṃ cālapensuḥ bodhiprāptasya tāyino //
rāgaś cāpy api ca doṣo mohaś ca antakīkṛtaḥ /
yaṃ kālaṃ śākyasiṃhena prāptā bodhi maharṣiṇā //
prāsādā ca vimānā ca kūṭāgārā manoramā /
sarve tatomukhā āsi bodhisatvasya tāyino //
yāvanto buddhakṣetrasmiṃ naranārī ca kinnarā /
sarve tatomukhā āsi yena bodhi maharṣiṇaḥ //
devatā devaputrāś ca devakanyā ca śobhanā /
sarve tatomukhā āsi yena so puruṣottamaḥ //
nāgāś cāpy atha gandharvā yakṣā kumbhāṇḍarākṣasā /
sarve tatomukhā āsi yena bodhi maharṣiṇo //
dārakā dārikā caiva śayyāyaṃ avaropitā /

[_Mvu_3.276_] tatomukhā saṃsthihaṃsu yena bodhi maharṣiṇo //
ye cāpy ābharaṇā divyā viśiṣṭā ratanāmayā /
ābaddhā āsi devānāṃ sarve tatomukhā abhū //
nāgānāṃ atha yakṣāṇāṃ piśācarākṣasāna ca /
abhū ābharaṇā sarve yena bodhi niriṃgitā //
devānām atha nāgānāṃ yakṣāṇāṃ rākṣasāna ca /
tatomukhā vimānābhū yena bodhi maharṣiṇo //
nūpurā valayā caiva atha vā pārihārakā /
bodhiprāptasya buddhasya yena bodhi niriṃgitā //
valaṃjitā ca niṣkāni kaṇṭhe hārā ca śobhanā /
ābaddhakā manuṣyāṇāṃ yena bodhi niriṃgitā //
muktāhārā ca ābaddhā citrā ca maṇikuṇḍalā /
oguṇṭhikā mudrikā ca yena bodhi niriṃgitā //
yāvanti buddhakṣetrasmiṃ satvadhātū acintiyā /
jānantā ca ajānantā yena bodhi niriṃgitā //
vātā ca śītalā vāye maṃjugandhā manoramā /
samantā bodhikṣetrasmiṃ bodhiprāptasya tāyino //
ekaputrasmiṃ yaṃ premnaṃ śuśrūṣā ca pratiṣṭhitā /
mātāpitṝṇāṃ iṣṭasmiṃ evaṃ āsīt tad anantaraṃ //
yāvanti buddhakṣetrasmiṃ devā nāgā ca mānuṣā /
asurā ca kinnarā yakṣā sarve paśyanti nāyakaṃ //
[_Mvu_3.277_] dhūpanetrāṃ grahetvāna sarve tena sukhasthitā /
pūjenti lokapradyotaṃ [bodhimaṇḍe pratiṣṭhitaṃ] //
aṃjalīhi namasyanti gāthāhi ca stavanti te /
pūjāṃ karonti buddhasya bodhimaṇḍe pratiṣṭhitā //
sarve āsannaṃ paśyanti lokanāthaṃ prabhaṃkaraṃ /
na kaścid dūre saṃjāne vyāmamātre yathā sthitaṃ //
na kaścit pṛṣṭhato buddhaṃ lokadhātūya paśyati /
sarvadiśā hi buddhasya samantā paśyati mukhaṃ //
vāmadakṣiṇapārśvena na kaścil lokanāyakaṃ /
saṃjānati mahāvīraṃ sarve paśyanti saṃmukhaṃ //
dhūpanaṃ buddhakṣetrasmiṃ dhūpitaṃ ca tad anantaraṃ /
samantā buddhakṣetrāṇāṃ gandhena koṭiyo sphuṭā //
na śakyaṃ gaṇanāṃ kartuṃ ettiyā satvakoṭiyo /
paśyitvā śiriṃ buddhasya ye bodhim abhiprasthitāḥ //
tṛṇā ca ye kecid asti auṣadhīyo vanaspati /
sarve tatomukhā āsi yena bodhi maharṣiṇo //
ko imāṃ edṛśāṃ dharmaṃ lokanāthena deśitāṃ /
śruṇitvā na siyā tuṣṭo anyatra mārapakṣikāt* //
na śakyā sarvam ākhyātuṃ vācāya ṛddhibhāṣataḥ /

yā śirī āsi buddhasya bodhiprāptasya tāyino //
[_Mvu_3.278_] yehi ca dṛṣṭo saṃbuddho bodhimaṇḍe pratiṣṭhitaḥ /
pūjitaś ca mahāvīro te śrutvā tuṣṭa paṇḍitā //
śīlaskandhena acchidrā ye ca bhikṣū pratiṣṭhitā /
teṣāṃ śrutvā idaṃ sūtraṃ mahāharṣaṃ janeṣyati //
bhadrakakṣāntisaurabhyasaṃpannā adīnamānasā /
arthikā buddhajñānena teṣāṃ tuṣṭir bhaviṣyati //
ye hi āśvāsitā satvā moceṣyāmi upadrutā /
buddhitvam uttamāṃ bodhiṃ teṣān tuṣṭir bhaviṣyati //
yehi te purimā buddhā satkṛtā dvipadottamā /
te idaṃ sūtraṃ śrutvāna teṣān tuṣṭir bhaviṣyati //
harṣitā yehi te satvā annapānena tarpitā /
te pīdaṃ sūtraṃ śrutvāna buddhe kāhinti gauravaṃ //
yehi te adhanā satvā dhanena abhicchāditā /
te idaṃ śrutvāna sūtraṃ buddhe kāhinti gauravaṃ //
yehi ca pūrvabuddhānāṃ cetiyā māpitā śubhā /
udviddhā varaprāsādā te khu bhaviṣyanti prīṇitā //
yehi pralujyanto saddharmo lokanāthāna dhārito /
tyajitvā lābhasatkāraṃ te khu bheṣyanti prīṇitāḥ //
ye te asaṃskṛtāyuś ca daṇḍakarmehi varjitā /
urasā lokanāthasya te khu bheṣyanti harṣitā //
ye te maitreyaṃ saṃbuddhaṃ paśyitvo bhaviṣyatio bhaviṣyati //
[_Mvu_3.279_] ye te maitreyaṃ saṃbuddhaṃ paśyitvā dvipadottamaṃ /
kāhinti vipulāṃ pūjāṃ teṣāṃ harṣā bhaviṣyati //
ye te siṃhaṃ mahānāgaṃ paśyitvā lokacetiyaṃ /
kāhinti vipulāṃ pūjāṃ teṣāṃ harṣo bhaviṣyati //
ketusya lokanāthasya ye kariṣyanti pūjanāṃ /
arthikā buddhajñānena teṣāṃ harṣo bhaviṣyati //
pradyotasya ca buddhasya ye kariṣyanti pūjanāṃ /
arthikā buddhajñānena teṣāṃ harṣo bhaviṣyati //
jyotīvaraṃ ca ye buddhaṃ paśyitvā aparājitaṃ /
mahatīṃ pūjāṃ kāhinti teṣāṃ harṣo bhaviṣyati //
sunetraṃ lokapradyotaṃ dṛṣṭvā ye satkariṣyati /
arcamānāya pūjāya teṣāṃ harṣo bhaviṣyati //
dvau buddhau kusumanāmau lokanāthau tathāgatau /
ye dṛṣṭvā satkariṣyanti teṣāṃ harṣo bhaviṣyati //
meruṃ ca dvipadaśreṣṭhaṃ saṃbuddhaṃ vadatāṃ varaṃ /
ye dṛṣṭvā satkariṣyanti teṣāṃ harṣo bhaviṣyati //
puṣpaṃ ye cāgrasaṃbuddhaṃ paśyitvā dvipadottamaṃ /
kāhinti paramāṃ pūjāṃ teṣāṃ harṣo bhaviṣyati //

caturṇāṃ ca narendrāṇāṃ ye saṃghaṃ satkariṣyati /
imasmiṃ bhadrakalpasmiṃ te udagrā bhaviṣyati //
ye gṛddhā lābhasatkāre jihmavijñānaniśritā /
bahvicchā taṃ śruṇitvāna teṣāṃ trāso bhaviṣyati //
[_Mvu_3.280_] ye ca saṃgaṇikārāmā gaṇavāse pratiṣṭhitā /
vivekaṃ śrutvā buddhena teṣāṃ ca saumanasyatā //
ye ca duḥśīla śrutvāna evaṃ buddhena bhāṣitaṃ /
natā lokapradīpasmiṃ tīvraṃ kāhinti gauravaṃ //
ye te vyākṛtā buddhena bodhisatvā anāgatā /
sūratā sukhasaṃvāsā teṣāṃ tuṣṭir bhaviṣyati //
yeṣāṃ vivartanā nāsti buddhajñānāto sarvaśaḥ /
te idaṃ sūtraṃ śrutvāna bhaviṣyanti sukhitā narāḥ //
ye hi purimabuddha satvasārā
gurukṛtā satkṛtā pūjitā narendrā /
praṇatamanā śiṣṭa buddhajñāne
naravaravarṇa śruṇitva tuṣṭa bhonti //
yeṣām avikalā samanta śraddhā
varaguṇakoṭiśatehi ye upetā /
ye ca dhārayi dharma lujjamānaṃ
muditamanā sugatasya śāsanasmiṃ //
ye ca acapalā anuddhatā ca
amukharā abhū akīrṇavācā /
susakhilavācā na mānupetā
jinavaravarṇa śruṇitva tuṣṭa bhonti //
yeṣām aparityaktaṃ buddhajñānaṃ
[_Mvu_3.281_] evaṃ virajā anantatulyabodhi /
ye ca vrataṃ caranti apramatta
jinavarajñāna śruṇitvā tuṣṭa bhonti //
atha khalu bhagavāṃ saptāhasyātyayena siṃhāsanāto utthāya bodhidrumaṃ nāgavilokitena vilokayanto animiṣāye dṛṣṭīye prītisukhena dvitīyaṃ saptāhaṃ anāhāro asthāsi bodhidrumaṃ animiṣāye dṛṣṭīye nirīkṣanto iha mama bodhidrume anavarāgrasya jātijarāmaraṇasaṃsāragahanakāntārasya paryantaṃ kṛtaṃ iha mama kleśamāro bhagno mṛtyumāro bhagno skandhamāro bhagno devaputramāro bhagno iha mamāparimitamasaṃkhyeyapraṇihitā praṇidhi samuddhā ihāhaṃ bodhidrume loke agratāṃ prāptaḥ loke śreṣṭhatāṃ prāpto satvasāratāṃ prāptaḥ //
___bhagavāṃ saptāhaṃ prītisukhena bodhidrumaṃ animiṣāye dṛṣṭīye nidhyāyitvā tṛtīyaṃ saptāhaṃ prītisukhena dīrghaṃ caṃkramaṃ caṃkrame // tena khalu punaḥ samayena māro pāpīmāṃ bhagavato avidūre saṃniṣaṇṇo abhūṣi duḥkhī durmano vipratisārī kāṇḍena bhūmiṃ vilikhanto śramaṇo me gautamo viṣayāto upātivṛtto śramaṇo me gautamo viṣayāto upātivṛtto ti // atha khalu tantrī ca māradhītā aratī ca māradhītā yena māro pāpīmāṃs tenopasaṃkramitvā māraṃ pāpīmaṃ gāthāye adhyabhāṣati //
kāmaṃ tvaṃ durmano tāta puruṣaṃ ānayāmy ahaṃ /
rāgapāśehi baṃdhitvā araṇyādiva kuṃjaraṃ //
prabandhitvāna ānemi vaśiko te bhaviṣyati //
[_Mvu_3.282_] atha khalu māro pāpīmāṃ dhītaro gāthāye pratyabhāṣati //
arahāṃ sugato loke na rāgeṇa suvānayo /
viṣayo me atikrānto tasmāc chocāmy ahaṃ bhṛśaṃ //
atha khalu tā māradhītaro pitur mārasya vacanaṃ akaritvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkramitvā bhagavantaṃ caṃkramantam anucaṃkramensuḥ / pādān te bhagavan paricaremha pādān te sugata paricaremha // bhagavāṃ tāṃ na cittīkāraye yathāpīdaṃ anuttare upadhisaṃkṣaye samyak suvimuktacitto // atha tā māradhītaro ekāntam upasaṃkramya mantrā mantrayensuḥ uccāvacaṃ puruṣāṇāṃ chando uccāvacaṃ puruṣāṇāṃ chandaḥ yaṃ nūnaṃ vayaṃ sayyathāpi nāma paṃcadaśavarṣadeśikā vā ṣoḍaśavarṣadeśikā vā evaṃrūpā evaṃrūpāṇāṃ ekaśataṃ ekaśataṃ ṛddhyā abhinirmiṇitvā yena śramaṇo gautamas tenopasaṃkramitvā śramaṇaṃ gautamaṃ caṃkramantam anucaṃkramensuḥ / pādān te bhagavaṃ paricaremha pādāṃ te sugata paricaremha / na ca sānaṃ bhagavāṃ cittīkāraye yathāpīdaṃ anuttare upadhisaṃkṣaye samyak suvimuktacitto // atha khalu tā māradhītaro ekamantam upasaṃkramya mantrā mantrayensuḥ uccāvacaṃ puruṣāṇāṃ chando uccāvacaṃ puruṣāṇāṃ chaṃdo yaṃ nūnaṃ vayaṃ sayyathāpi nāma ekaprasūtā vā dviprasūtā vā evaṃrūpā evaṃrūpāṇāṃ ekaśataṃ ekaśataṃ nirmiṇitvā yena śramaṇo gautamas
[_Mvu_3.283_] tenopasaṃkramitvā śramaṇaṃ gautamaṃ caṃkramantam anucaṃkramensuḥ / pādān te bhagavan paricaremha pādān te sugata paricaremha / na ca sānaṃ bhagavāṃ cittīkāraye yathāpīdaṃ anuttara upadhisaṃkṣaye samyak suvimuktacitto // atha khalu tā māradhītaro ekāntam upasaṃkramya mantrā mantrayensuḥ uccāvacaṃ puruṣāṇāṃ chando uccāvacaṃ puruṣāṇāṃ chando yaṃ nūnaṃ vayaṃ sayyathāpi nāma madhyastrīyāyo evaṃrūpā evaṃrūpāṇāṃ ekaśataṃ ekaśataṃ ṛddhyā abhinirmiṇitvā yena bhagavāns tenopasaṃkramitvā bhagavantaṃ caṃkramantam anucaṃkramensuḥ / pādān te bhagavan paricaremha pādān te sugata paricaremha / na ca sānaṃ bhagavāṃ cittīkāraye sayyathāpīdaṃ anuttare upadhisaṃkṣaye samyak suvimuktacitto // atha khalu tā māradhītaro ekāntam upasaṃkramya mantrā mantrayensuḥ aho paramavayovarṇanibhaṃ abhinirmiṇantī abhinirmiṇeyaṃ / yaṃ nūnaṃ vayaṃ jīrṇā bhavitvā vṛddhikā bhavitvā sthavirikā bhavitvā palitikā bhavitvā kubjagopānasīvaṃkā daṇḍam avalaṃbya yena śramaṇo gautamas tenopasaṃkramitvā śramaṇasya gautamasya pādau śirasā vanditvā śramaṇaṃ gautamaṃ pratyekā praśnaṃ pṛcchema // atha khalu tā māradhītaro jīrṇikā vṛddhikā sthavirikā palitikā kubjagopānasīvaṃkā bhavitvā daṇḍam avaṣṭabhya yena bhagavāṃs tenopasaṃkramitvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte asthānsuḥ // ekānte sthitā tantrī māradhītā bhagavantaṃ gāthāye adhyabhāṣati //
kathaṃvihārī bahulīha bhikṣu
paṃcoghatīrṇo taratīha ṣaṣṭaṃ /