Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahāvadānasūtra · Part 120

I. Prologue
evaṃ mayā ś r utam ekasmiṃ samaye bhagavāṃ Śrāvastyāṃ viharati Jetavane A nā thapiṇḍadārāme /
atha saṃbahulān āṃ bhikṣūṇā ṃ Karīrikamaṇḍalavāṭe saṃniṣaṇṇānāṃ s a ṃ nipatitā nām ayam evaṃrūpo 'bhūd antarākath āsa mudāhāraḥ
āścaryam āyuṣmanto yāvac ca bhaga vat aḥ atīteṣu samyaksaṃbuddheṣu atītāṃśa bhāvaga t eṣ u ch inna vartma su chinnapuṭeṣu niṣprapaṃceṣu prapaṃcātīteṣu parinirvṛteṣu kāruṇike ṣu nirāśiṣ e ṣu evaṃ s amyak pr at y ā tmaṃ jñānadarśanaṃ pravartat e / e vaṃśī lā bata te bu ddhā bhagavaṃto babhūvur ity api evaṃdharmāṇ a evaṃpr ajñā evamabhijñā e vaṃv i muktaya evaṃ vi hāriṇo bata te buddhā bhagavanto babhūvur ity api /
kiṃ nu bha ga va to dha rmadhātuḥ supratividdhaḥ āho svid deva tā ārocayaṃti yena tathāgata syātīteṣu samyaksaṃbuddheṣu atītāṃśabhā vagate ṣu chinnava rtmasu chinnapu ṭeṣu niṣprapaṃceṣu prapañcā tī teṣu ( MAV 32 ) par i nirvṛte ṣu kāruṇikeṣu nirāśiṣeṣu evaṃ samyak pratyātmaṃ jñ ā nadarśanaṃ pravartate evaṃśīlā bata te bud dhā bhagavaṃto babhū vur ity apy evaṃdharmāṇa evaṃ prajñā evamabhij ñ ā evaṃvimuktaya evaṃvihāriṇo bata te buddhā bhagavaṃto babhūvur ity api /
iyaṃ teṣāṃ saṃbahulānāṃ bhikṣūṇāṃ Karīri k a maṇḍalavāṭe saṃniṣaṇṇānāṃ sannipatitānām a ntarākathā viprakṛtā /
aśrauṣīd bhagavāṃ divāvihāropagato divyena śrotreṇa viśuddhenātikrāntamā nuṣeṇa śrutvā ca punas tasmāt samādher vyu tthā ya yena Karīrikamaṇḍala vā ṭas tenopajagāma upetya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapt'; evāsanne nyaṣīdat
niṣadya bha ga vā ṃ bhikṣūn āmantrayati kā nu yuṣmākaṃ bhikṣavaḥ saṃbahulānāṃ bh i kṣūṇāṃ Karīrikamaṇḍalavāṭe saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitā nām anta rākathā viprakṛtā kayā cāp i katha y aitarhi sa n n i ṣa ṇṇā ḥ saṃnipa t i tāḥ
ihāsmākaṃ bhadanta saṃ bahu lānāṃ bhikṣ ū ṇ ā ṃ Karīrik ama ṇḍalav āṭe s a ṃ niṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānā m ay am evaṃrū p o 'bhūd antarākathāsamudāhāraḥ āścaryam āyuṣma ṃ to yāvac ca bhagavataḥ atīteṣu samyaksaṃbuddheṣu atītāṃśabhāvagateṣu chinnava rtma su chinnapuṭe ṣu niṣprapañceṣu prapañcātīteṣu parinirvṛteṣu kāruṇikeṣu nirāśiṣeṣu evaṃ samyak pratyātmaṃ jñānadarśanaṃ pravartate evaṃśīlā bata te buddhā bh agava nt o babhūvu r i ty api evaṃdharmāṇa evaṃprajñā eva ma bhij ñ ā evaṃvim u ktaya evaṃ vihā riṇo bata te buddhā bhagavanto babhūvur ity api / kiṃ nu bhagavato dhar m a dhātu ḥ s upratividdha āho svid devatā āroca yaṃti yena ( MAV 34 ) tathāgata syātīteṣu samya k s aṃ bu ddheṣu atī tāṃśabhāvagateṣu chinnavartmasu chinnapuṭeṣu niṣprapañceṣu prapañcā tīteṣu parinirvṛteṣu kāruṇike ṣu nirāśiṣeṣu e vaṃ samyak pratyātm aṃ jñānadarśanaṃ pravartate evaṃśīlā bata te buddhā bhagavanto babhūvur ity api evaṃdhar māṇa evaṃ prajñā evamabhij ñ ā evaṃvimuktaya evaṃvihāriṇo bata te buddhā bhagavaṃto ba bhūvur ity api / iyam asmākaṃ bhadaṃta saṃbahulānāṃ bhiksūṇāṃ Karīrikamaṇḍalavāṭe sa ṃ niṣaṃṇ ānāṃ saṃnipatitānām antarākathā vip r ak ṛ tā tayā cāpi bhagavan ka thayā etarhi saṃniṣaṃṇāḥ saṃnipatitā api me bhikṣavo dharmadhātuḥ supratividdha api me devatā āroca yanti iyam atra dhar matā tasmād idam u c y a te ||
pūrvaṃ kathā dhārmikī arthasaṃhitā
udāhṛtā maṇḍalavāṭabhikṣubhiḥ
aśrauṣīd divyena hi śrotradhātunā
divāvihār opagato mahāmu niḥ 1
div y ena śr o treṇa niśāmya śāstā
upāgato maṇḍalav āṭa bhi kṣūn
nyaṣīdat sa hi bhikṣugaṇasya madhye
Śakro ya then dr as tr ida śeṣu madhye 2
p r a tivi ddho dharmadhātur bud dh enādityabandhunā /
yenābhyatītāṃ jānāti saṃbuddhāṃ dvipad o tt amaḥ 3
evaṃ nāmā evaṃjātyā evaṃgotrāś ca te 'bh avan
yathā yathā ca te āsaṃ sarve vyākṛtavā ṃ muni ḥ 4
nā nādīrghāyuṣo devā varṇavanto yaśasvinaḥ
evam ārocayaṃty arthaṃ saṃbuddhānāṃ yaśasvinām 5 ||
II. How was the Dharmadhātu Realized?
ka thaṃ dharmadhātuḥ supratividdhaḥ
A. The Characteristics of the Seven Buddhas
1. Kalpa
itaḥ sa e kanavataḥ ka lp o yasmiṃ kalpe Vipaś y ī samyaksaṃbuddho loke utpannaḥ itaḥ sa ekatriṃśattamaḥ kalpo yasmiṃ kalp e Śikhī ca Viśvabhuk ca samyaksaṃbuddhau loka utpannau asminn eva Bhadrakalpe c at v āraḥ samyaksaṃ buddhā loke utpannā Krakasundaḥ Kanaka mun i ḥ K āś ya p o vayaṃ cāpy etarhi Śākyamuniḥ iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
X kaś ca kal p o ^ ^ _ ^ _ X
yadā Vipaśyī udapādi _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 1
Viśva bhu ja ṃ _ ^ ^ _ ^ _ X
v i nāyakāḥ Krakasun d ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 2 ||
2. Life Span
Vipaśyinaḥ samyaksaṃbu ddha sya a śītir varṣasaha srāṇy āyuṣpramāṇam abhūt Śikhinaḥ sa myaksaṃbuddhasya saptatiḥ Viśvabhujaḥ samyaksaṃbuddhasya ṣaṣṭiḥ Krakasundasya samyaksaṃbu d dhas y a catvāriṅśat Kanakamuneḥ samyak s aṃbud dh asya triṅśat Kāśya pasya samyaksaṃbuddhasya viṃśatiḥ asmākam apy etarhi varṣaśatam āyuṣpramā ṇ aṃ sa myaks u khe na paripri ya māṇ a m iyam atra dha rma tā ta s m ā d idam ucy ate ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |

X _ ^ _ _ ^ ^ _ sa _ X
X _ ^ _ Viśva bhujo jinasya 1
catvāriṃśat Krakasundasya śā stuḥ
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ Śā kyamu ni ^ _ X 2 ||
3. Caste
Vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ kṣatriyo jātyābhūt Śikhī samyaksaṃbuddhaḥ kṣatriyo jātyābhūd Viśvabhuk ca / Krakasundaḥ samyaksaṃbuddho brāhmaṇo jātyābhūt Kana kamuniḥ Kāś y apaś ca / asmāka m apy etarhi kṣatriyā jāti r bhavati iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ babhūva kṣat r i yāḥ
X _ ^ _ Kanakamuniś ca Kāśyapa
et'; ekajāty. ^ ^ _ ^ _ ^ X 1
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X y ā ^ _ _ ^ ^ _ ^ k a lpāṃ
niṣk r āntavāṃ Cchākyakulāc ca kṣa triyāt 2 ||
4. Family Name
Sanskrit text is completely lost
5. Bodhi Trees
Sanskrit text is completely lost
6. The Aśembly of Bhikṣus
Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya śrāvakāṇāṃ trayo mahāsannipātā babhūvuḥ eko mahāsannipāto dvāṣaṣṭabhikṣuśatasahasrāṇi / dvitīyo mahāsannipāto bhikṣuśatasahasram tṛtīyo mahāsannipāto 'śītir bhikṣusahasrāṇi / Śikhinaḥ samyaksaṃbuddhasya śrāvakāṇāṃ trayo mahāsannipātā babhūvuḥ eko mahāsannipāto bhikṣuśatasahasram dvitīyo mahāsannipāto 'śītir bhikṣusahasrāṇi / tṛtīyo mahāsannipātaḥ saptatir bhikṣusahasrāṇi / Viśvabhujaḥ samyaksaṃbuddhasya śrāvakāṇāṃ dvau mahāsannipātau babhūvat u eko mahāsannip ā taḥ saptatir bh i kṣusahasrāṇi / dvitīyo mahāsannipāta ṣaṣṭir bh i kṣusahasrāṇi / Krakasundasya samyaksa ṃ buddhasya śrāvakān ā m eko mahāsannipāto babhūva cat v āriṃśad bhikṣusahasrāṇi / Kanakamuneḥ samyaksaṃbuddhasya śrāvakānām eko mahāsaṃnipāto babhūva triṃśad bhikṣusahasrāṇi / Kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śrāvakānām eko mahāsannipāto babhūva viṅśatir bhikṣusahasrāṇi / asmākam apy et arhi ( MAV 42 ) śrāvakā nām eko mahāsaṃnipāta ardhatrayodaśa bhikṣuśatāni iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
trayo Vipaśyisya trayaḥ Śikh ino
X _ ^ _ Viśvabhujo jinasya /
caturṇāṃ buddhānām ekaikaśa
ṛṣisannipātā muninā prakāśitā 1
te saṃn i pātā paramārthadarśinān
nāgeṣu nāge ^ ^ _ ^ _ ^ X |
saṃghādikānām akhilā nāṃ tā y i n āṃ
pannadhvajānāṃ virajasām ṛjūnām 2 ||
7. A Pair of Disciples
Vipaś y inaḥ samya ksaṃbuddhasya Khaṇḍaś ca Tiṣya ś ca śrā va k ayugam abhūd agrayugaṃ bhadrayuga m eko 'grya ṛddhimatā ṃ dvi tī y o 'grya prajñāvatām Śikhinaḥ samyaksaṃbuddhasya Abhibhūḥ Saṃ bha v aś c a śrāvakayu gam a bhūd a gr a yu gaṃ bhadra yugam eko 'grya ṛddhi matāṃ dvitīyo 'grya prajñāvatām Viśvabhujaḥ samyaksaṃbuddhasya Śroṇaś ca Uttaraś ca śrāvakayug a m a bhūd agrayugaṃ bhadrayugam eko 'grya ṛ ddhima t ā ṃ dvi tīyo 'gryaḥ prajñāvatām Krakasundasya samyaksaṃbuddhasya Saṃjīvaś ca Viduraś ca śrāvakayugam abhūd agrayugaṃ bhadrayugam eko 'grya ṛddhim atāṃ dvitīyo 'gryaḥ pra jñāvatām Kanakamuneḥ samyaksaṃbuddhasya Bhujiṣyaś ca bhikṣur Uttaraś ca śrāvakayugam abhūd agrayugaṃ bhadrayugam eko 'grya ṛddhim a tā ṃ d v itīyo 'grya prajñāvatām Kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya Tiṣyaś ca Bharadvājaś ca śrāvakayugam abhūd agrayugaṃ bhadr a yugam eko 'grya ṛddhimatā ṃ dvitīyo 'grya prajñāvatām asm ākam apy etarhi ŚāriputraMaudgalyāyanau bhikṣū agrayugaṃ bhadrayugam eko 'grya ṛddhimatāṃ dvitīyo 'grya prajñāvatām iyam atra dharmatā tasmād idam ucy ate ||
Kh a ṇḍaś ca Tiṣyaś ca Vipaśyino 'gryau
Śikhino buddha syā bhibhūḥ Saṃbhavaś ca /
Śroṇottarau Viśvabhujo jinasya
oghātigau kāmabhaveṣv asaktau 1
Saṃjīvabhikṣur Viduraś ca paṇḍitaḥ
agryāv etau Krakasundasya śāstu /
b uddh a sya ca K a nakamuner ihāgryau
Bhujiṣyo bhikṣur athottaraś ca 2

TiṣyaBharadvājayugaṃ maharṣer
et ā v ag r yau bha gavataḥ Kāśyapasya /
ŚāriputraMaudgalyāyanau bhikṣū
tāv etāv Aṅgiraso 'graśrāvakau 3 ||
8. Attendants
Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya Aśoko nāma bhikṣur u pa sthāyako 'bhūt Śikhinaḥ samyaksaṃbuddhasya Kṣemakāro nāma bhikṣur upasthāyako 'bhūt Viśvabhujaḥ samyaksaṃbuddhasya Upaśānto nā ma bhikṣur upa sthāyako 'bhūt Krakasundasya samyaksaṃbuddhasya Bhadriko nāma bhikṣur upasthāyako 'bhūt Kanakamuneḥ samyaksaṃbuddhasya Svastiko nāma bhikṣur upasthā yako 'bhūt Kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya Sa rvamitro nāma bhikṣur upasthāy ak o 'bhūt asmākam apy etarhi Ānand o bhi kṣu r u pas th āyakaḥ iyam atra dharmatā ta smād i dam ucyate ||
Aśoka Kṣemakāraś ca Up aśā ntaś ca Bhadrikaḥ
Svastikaḥ Sa rvamitraś ca Ānando bhavati saptamaḥ 1
bhi kṣava e te ma hā tmānaḥ śarīrānt i madhāriṇaḥ
vaiyyāpatyakarā āsaṃ cittanimitteṣu kovidā 2
sarve kālasya kuśalā nimittaprativedhinaḥ
sarveṣām āsravā kṣīṇā nāsti teṣāṃ punarbhavaḥ 3 ||
9. Sons
Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya Susaṃvṛttaskandho nāma putro 'bhūt Śikhinaḥ samyaksaṃbuddhasya Atulo nāma putro 'bhūt Viśvabhujaḥ sa mya ksaṃbu ddhasya Suprabuddho nāma putro 'bhūt Krakasunda s y a samyaksaṃbuddhasya Pratāpano nāma putro 'bhūt Kanakamuneḥ samyaksaṃbuddhasya Sā rthavā ho nāma putro 'bhūt Kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya Vijitaseno nāma putro 'bhūt asmākam apy etarhi Rāhula putra iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
Su saṃvṛttaskandho 'tula Suprabuddha Pratāpanaḥ
Sārthavāho Vijitaseno Rāhulo bhavati saptama 1
ete putrā mahātmānaḥ śarīrāntimadhāriṇaḥ
sarveṣā m ā sravā kṣīṇā nāsti teṣāṃ punarbhava 2 ||
10. Mother, Father, King and the Capital
Vi paś y i naḥ samyaksaṃbuddhasya pitābhūd Bandhumo nāma rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣikto mātābhūd Bandhuvatī nāma Bandhumāvatī nāma nagarī rājadhānī babhūva ṛddh ā ca sphī tā ca kṣemā ca subhikṣā cākīrṇabahujanamanuṣyā ca / Śikhinaḥ samyaksaṃbuddhasya pitābhūd Aruṇo nāma rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣikta mātābhūt P rabhāvatī nāma / Aruṇāvatī nāma nagarī rājadhānī babhū va / ṛddhā ca pūrva va t Viśvabhujaḥ samyaksaṃbuddhasya pitābhūt Supradīpo nā ma rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ mātābhūd Uttarā nā ma Anopamā n ā ma na garī rā jadhānī babhūva pūrvavat Krakasundasya samyaksaṃbuddhasya pitābhūd Agnidatto nāma brāhmaṇaḥ purohitaḥ mātābhūd Dhanavatī nā ma tena khalu sama yena Kṣemo ( MAV 48 ) nāma rājābhūt Kṣemasya khalu rājñaḥ Kṣemāvatī nāma nagarī rājadhānī babhūva pūrvavat Kanakamuneḥ sam y aksa ṃ buddhasya pitābhūd Ya jñadatto nāma brāhmaṇaḥ purohitaḥ mātābhūd Yaśovatī nāma tena kha lu samayena Śobho nāma rājābhūc Ch obha sy a kh a lu rāj ñ aḥ Śobhavatī nāma nagarī rājadhānī babhūva pūrvavat Kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pitābhūd Brahmadatto nāma brāhmaṇaḥ purohitaḥ mātābhūd Viśākhā nā ma tena khalu samayena Kṛkī nāma rājābhūt Kṛkiṇaḥ khalu rājñ o Bārāṇasī nāma nagarī rājadhānī babhūva pūrvavat a sm āk a m apy etarhi pitā Śuddho dano nāma rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ mātā Ma hāmāyā n āma nagarī Kapilavastur nāma rājadhānī ṛddhā ca sphītā ca kṣemā ca subhi kṣā ca ākīrṇabahujanamanuṣyā ca Śākyānāṃ gaṇarāj y am i yam a tr a dharmatā tasmād idam ucyate ||
Vipaśyino buddhavarasya Bandhumā
pitābhava d Bandh uva tī ca mātā /
na gar ī ta thā Bandh u ma t ī suramyā
yatra jino dharma m a d e ś a yac chiva m 1
buddhasya Śikhinaḥ Aruṇaḥ pitābhūt
Prabhāvatī mātā prabhākar a sya /
nagarī tathāruṇavatī suramyā
Aruṇasya rājñaḥ p ara śatrumardinaḥ 2
yat Supra d īpa ud a pādi kṣatriyaḥ
pitā abhūd Viśvabhujo jinasya /
mātā tathaivottara satyanāmā
Anopamā nagarī rājadhānī 3
yad Agnidatta udapādi brāhmaṇaḥ
pitā abhūt Krakasundasya śāstuḥ
mātāpi ca Dhanavatī satyanāmā
Kṣemo rājā Kṣemāvatī rājadhānī 4
yad Yajñadatta udapādi brāhmaṇaḥ
pitā abhūt Kanakamuner jinasya /
mātāpi ca Yaśovatī satyanāmā
Śobho rāj ā Ś o bhā va tī rājadhānī 5

yad Brahmadatta udapādi brāhmaṇaḥ
pitā abhūd bhagavataḥ Kāśyapasya /
mātāpi ca Viśākhā satyanāmā
Kṛkī rā jā Bā rāṇa sī rājadhānī 6
Śuddhodano nāma pitā maharṣer
mātā Mahāmāya prabhākarasya /
nagarī tathā ṛddhā sphītā suramyā
Kapilāhvayā yatra jino ^ _ te 7 ||
11. Mnemonic Keywords of This Chapter
uddānam ||
kalpo 'tha āyur jātiś ca gotraṃ vṛkṣāś ca pañcamā /
saṃnipāto yugam upasthāyakā putrā mātā pitā tathā ||
B. The Legend of Vipaśyin Buddha
Part One
[The Bodhisattva's Entrance into His Mother's Womb]
1. Descent from Tuṣita Heaven
dharmatā khalu yasm iṃ samay e Vipa śy ī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv avakrāmati atyarthaṃ tasmiṃ samaye mahāpṛthiv ī cālaś cābhūt sarvaś cā yaṃ l oka udāreṇāvabhāse na sphuṭo 'bhūt yā api tā lokasya lokāntarikā andhastamā andhākāratamisrā yatremau sūryācandramasāv evaṃmahardhikau mahānubhāvau ābha yā ābh āṃ nā nubhavataḥ tā api tasmiṃ samaye udāreṇāvabhāsena sphuṭā abhūvaṃ tatra ye satvā upapannās te tayā ābhayā anyonyaṃ sa t vaṃ saṃjān ate a nye 'pi bhavaṃtaḥ satvā ihopapannā anye 'pi bhavaṃtaḥ satvā ihopapannā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
yathāpi megho vipu laḥ susaṃbhṛto
bahūdako mārutavegamūrcchitaḥ
tathopamaṃ kukṣim avākramaṃ muniḥ
śatahradāṃ sūrya ivābhyupāgataḥ 1
avabhāsayaṃ hi janatās sama ntata ḥ
pṛthūś ca lokāntarikās tamovṛtāḥ
yad utkramet kukṣim asahyasannibhas
tathā tad āsīd iyam atra dharmatā 2 ||
[In His Mother's Womb]
2. The Four Devaputras
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv asthāt tato 'sya Śakreṇa devendreṇa catvāro devaputrā mātur ārakṣakā sthāpitā mā etāṃ kaścid viheṭhayiṣyati ma nuṣ y o vā amanuṣyo vā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
te devaputrā sahitāś caturdiśaṃ
mahātmadevānugatā yaśasvinā /
Śakreṇa pro k tāḥ param ā rthadarśino
rakṣāṃ kurudhvaṃ sugatasya mātuḥ 1
niṣkṛṣṭaśastrāyudhakhaḍgapāṇayaḥ
sutīkṣṇarūpāṃ vyavalaṃbya śaktim
mā tāṃ ma nuṣy ā atha vāpi rākṣasā
viheṭhayeyuḥ sugatasya mātaram 2
sā devaguptā varabhūtarakṣitā
yaśasvinī devagaṇaiḥ supāli tā /
krīḍa ty asāv apsarasa iva Nandane
tathā tad āsīd iyam atra dharmatā 3 ||

3. He is as Pure as a Jewel
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv asthāt kośogata evāsthād amrakṣito garbhamalena jubhramalena rudhiramalena anyatamānyatamena vā aśuciprākṛte na tadyathā maṇiratnaṃ Kā ś ika ra tne upanikṣiptaṃ naiva maṇiratnaṃ Kāśikaratnenopalipyate na Kāśikaratnaṃ maṇiratnena iyam atra dharmatā tasmād idam ucy ate ||
yath ā pi taṃ maṇiratnaṃ prabhāsvaraṃ
na lipyate paramaśucau hi Kāśike /
tathopamaḥ kukṣigato narottamo
na lipyate aśucikṛtena paṇḍitaḥ 1 ||
4. He is Like an EightFaceted Gem
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv asthāt sarvam enaṃ mātā paripūrṇaṃ kukṣigataṃ paśyati tadyathā maṇir vaiḍūrya aṣṭāṃśo
j ā timāṃ śuddho viprasanna anāvilaḥ pañcaraṅgike sūtre arpita syān nīle pīte lohite avadāte māṃjiṣṭhe taṃ cakṣuṣmāṃ puruṣo dṛṣṭvā jānīyād idaṃ sūtram ayaṃ maṇi ḥs ūtre ma ṇir a rpita iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
yathāpy asau vaiḍūryako mahāmaṇi
prabhāsvaraḥ sūryamarīcisaṃnibhaḥ
tathopamaṃ ku kṣ ig ata ṃ narottamaṃ
Vipaśyimātā paripūrṇam īk ṣ ate ||
5. He Does Not Fatigue His Mother
dharmatā khalu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhisatvas Tuṣitād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kuk ṣ āv as th ā n nāsya tasmiṃ samaye mātā śrāntakāyā vābhūt klāntakāyā vā ya d uta bodhi satvaṃ dhārayaṃtī iyam atra dharmatā tasmād ida m ucyate ||
X _ cāsau kukṣim upe ^ _ ^ X
X _ c yutaḥ karmav. _ ^ _ ^ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
te dhārayaṃtī i yam atra dharmatā ||
6. His Mother Keeps the Five Precepts
dharmatā khalu yasmiṃ sa maye Vipaśyī bodhisatvas Tu ṣ i tād devanikāyāc cyavitvā mātuḥ kukṣāv asthāt tato mātrā yāvajjīvaṃ pañca vratapadāni samā dattāni yāvajjīvam asya mātā prāṇātipātāt prati viratādattādānā d abrahmacaryān mṛṣāv ādāt surāmaireyamadyapramādasthānāt prativiratā iya m atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
prā ṇān aha ṃtī nā dattam ādadau
mṛṣā na bhāṣen na ca madyapānam
abra hmacaryād viratā ca maithunād
Vipaśyi mātā iyam atra dharmatā ||
7. His Mother Has No Mental Attachment
dharmatā kha lu yasmiṃ samaye Vipaśyī bodhi satvas Tu ṣitād deva n i kāyāc cyavitvā mātuḥ ku kṣāv asthān nāsya mātā tataḥ puruṣeṣu mānasaṃ ni baddhavatī yad uta kāmag u ṇo pa saṃhi tam iyam atra dharmatā tasmād i dam ucyate ||
X _ ^ _ nāpi ca rajyate tadā
na kāmahetoḥ paridahyate manaḥ
na cāsya mā tuḥ puruṣena mānasaṃ
nibadhyate kā maguṇopa saṃhit am ||
[The Bodhisattva's Birth]
8. Birth
dharmatā khalu yasmiṃ sama ye Vipaśyī bodhisatv o mātuḥ kukṣer niṣkrānto 'tyarthaṃ tasmiṃ samaye mahāpṛthivī cāl a ś c ā bhūt sa r v a ś c ā y aṃ l oka udā reṇāvabh āsena s phuṭo 'bh ūt pū rvavad yāvad anye 'pi bhava nt a ḥ s a t v ā i hopapannāḥ iyam atra dharmatā tasmād idam ucya te ||
utpad y amāne pṛthivī prakampit ā
pṛ thu s tathābhā visṛ tā ^ _ ^ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ śobhate
ta thā tad āsīd iyam atra dharmatā ||
9. The Newborn Bodhisattva is Born Without Stain
dharmatā khalu yasmiṃ sa maye Vipaśyī bodhisatvo mātuḥ kukṣer niṣkrānt as kośogata ivāsir niṣkrānto 'mrakṣito garbhamalena ju bh r amalena rudhirama lenānyatamānyatamena vāśuciprākṛtena iyam atra dharmatā tasmād idam ucya te ||

yathāpi taṃ maṇiratanaṃ prabhāsvaraṃ
na lip y ate paramaśucau hi Kāśike /
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X ciḥ sunirdhāntam ivāṃśukāñcanam ||
10. His Mother Gives Birth in the Standing Position
dharmatā khalu yasmi ṃ samaye Vipaśyī bodhisatvo mātuḥ kukṣe r niṣkrā nto nāsya mātā niṣaṇṇā vābhūn nipannā vā sthi taiva sā kṣatriyā kṣatriyaṃ prajātā iyam at r a dharmatā tasmād idam ucyate ||
na sā niṣaṃṇā na nipanna kṣatriyā
s th i tai va sā .r. pad ^ _ ^ _ ^ X |
X _ ^ _ _ varasatya vikramo
jagrāha taṃ surapatide va u ts uka ||
[After the Bodhisattva's Birth]
11. He Takes Seven Steps
dharmatā khalu sāṃpratajāto Vipaś y ī bodhi satvaḥ sapt a padāni prakrāntaḥ parigṛhīto na kasmiṃ ś c ic catu rdiśa ñ ca vyavalokayati vācañ ca bhāṣate iyaṃ me bhave t paśc imā jā tiḥ
devāḥ ś v e taṃ ca chatraṃ maṇ idaṇḍakaṃ ca cāmaraṃ ca dhārayanti iyam a t ra dhar matā ta smād ida m u cyate ||
jāto hy e ṣa sapta padāni prakramad
di _ ^ _ lo k y a v ācaṃ ca bhāṣ at e /
ś r e _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ nti deva ||
12. Warm and Cool Streams Fall from Above
dharm atā kh alu sā ṃpratajātasya Vipaśyino bodhisatvasya dve vāridhāre 'n t a rīkṣāt pr a patite e kā śītāsyaik oṣṇ ā sya ye bo dhisatvaṃ snāpitavat yau i yam at r a dha rmatā tasmād ida m ucyate ||
jāte kumāre sumahābhiṣaṭke
dv e vāridhāre patite a ntarikṣāt
X _ ^ _ _ ṇa ca anāvilā ca
snātaḥ s ^ _ _ dvipa dottamo X ||
13. A Stream Manifests from a Well
dhar matā khal u sāṃ pratajātasya Vipaśyino bodhisatvasya mātu r jan ayitr y ā ḥ purastāṃ mahad u dapānaṃ prādurbhūtaṃ vāri viṣyandi ya to 'sya mā tā ud akakār yam akār ṣ īd iyam atra dharmatā
tasmād idam ucyate ||
kurvaṃti nāgāsya sadaivapūjāṃ
yasmiṃ ^ _ jā yate bodhisatvaḥ
te hṛṣṭā s tuṣṭā muditā udagrā ḥ
vā riṃ sṛjantīha athodapānam ||
14. The Deities Scatter Flowers and Play Music
dharmatā khalu sāṃpratajātasya Vi paś y i no bodhisatvasya d e vatā antarīkṣād divyāny utpa lāni padmāni kumudāni puṇḍarīkāṇi agarucūrṇāni tagarucūrṇāni candanacūrṇāni divyāni m a ndā rakā ni puṣpāṇi kṣipa nti divyāni ca vādyāni saṃpravādayanti cailavikṣe pa ṃ cākā r ṣu r iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
jāte kumāre sumahābhiṣaṭ k e
d.e _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 1
X _ ^ _ _ a nubhāvam īkṣya
yāvat sujāto b. ^ _ ^ _ utaḥ
rāj _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X

X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 2
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ āṃ paripūrayiṣyati X
itīha d e vā akaniṣṭhavāsina
ā _ ^ _ _ ^ ṣv agh o ṣa _ ^ X 3 ||
15. Mnemonic Keywords of This Chapter
uddānam ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
utpādakośasthi ti saptapadaṃ
dve vāridhāre udapāna devatā ||
Part Two
[After the Bodhisattva's Birth: Continued]
1. His Wet Nurse
dharma tā khalu sāṃpra tajātaṃ Vipaśyi naṃ bodhisatvaṃ mātāpitarau dhātr yā anuprayaccha taḥ ayaṃ tvayā dhātri kumāraḥ kālena kālam udvartayitavyaḥ kālena kālaṃ snāpayitavyaḥ kālena kā laṃ bhojayitavyaḥ kā lena kālaṃ samyak su khena parihartavyaḥ tam enaṃ dhātry ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ prati gṛhītvā kālena kālam udvartaya ti kā le na kāl aṃ snāpayati kālena kālaṃ bhojayati kā lena kālaṃ samyak sukhena pariharati / apīdānīṃ ye gandhā loke manojñarūpās tair vilipya sa rvālaṃkārair alaṃkṛtaṃ pitur Bandhumato 'nuprayaccha t i / enaṃ Bandhumā rā jā gṛhītvāṅke niṣādya punaḥ punaḥ prekṣate harṣaṃ ja nayati iyam atra dharmatā tasmād ida m ucyate ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ m adadat sa dhātryāḥ
tato 'pi _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ y a ti caiva 1
ye gandha loke sumanojñar ūpāḥ
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ bhir alaṅkṛ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 2
X bā ^ .ā l. sagataṃ kumāraṃ
punaḥ puna ḥ p rekṣ ati har ṣ a jāt a ḥ
su _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
abhyudyamo _ kula _ ^ .y . nti 3 ||
2. The Seer
[Two Paths: To Be a Universal Monarch or to Become a Buddha]
dharmatā khalu sāṃpratajātaṃ Vipaśy inaṃ bodhisatvaṃ mā tāpitarau br āh m aṇānāṃ naimittānāṃ vipañcanānāṃ copa d ar ś a ya taḥ kaścid bhavantaḥ samanvāgataḥ kumāro dvā tr iṃ śa dbhir mahāpuruṣalakṣaṇair yaiḥ samanvā gatasya mahā puruṣasya dve gatī bhavato 'nanyathā saced gṛhy a gāram adhyāvasa ti rājā bhavati cakravartī cā turantyāṃ vi jetā dhā rmiko dharmarājā saptaratnasamanvāgataḥ tasyemāṇy e vaṃrūpāṇi sapta ratnāni bhavaṃti tadyathā cakr a r a tn aṃ h as t iratnam aśvaratnaṃ maṇiratnaṃ strīra tnaṃ gṛhapatiratnaṃ pariṇāyakaratna m eva sa pt a maṃ pū rṇaṃ cāsya bhavati saha sraṃ putrāṇāṃ śūrā ṇā ṃ vīrāṇāṃ varā ṅgarūpiṇāṃ pa ra s ainyapramarda kānāṃ sa imām eva samudraparyantāṃ m ahāpṛthivīm akhilām akaṇṭakām anutpīḍām adaṇḍe nāśastreṇa dharme ṇa samenābhinirjityādhyā vasati sacet keś aś m a śrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchā dya samyag eva śraddhayāgārād anagārikāṃ pravrajati ta thā ga to bhavaty arhaṃ samyaksa ṃ bud dh o vi ghuṣṭaśabdo loke tathyaṃ deva s a manvāgataḥ kumāro dvātriṃśadbhir ma hāpuruṣalakṣaṇaiḥ pūrvavad yāvat tathāgato bhavaty arhan samyaksaṃbuddho vighuṣṭa śa b d o loke i yam atra dha rmatā tasm ād ida m ucyate ||
jātaṃ kumāraṃ sumahābhiṣaṭkaṃ
te bo dhisa tvam ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ n a pr a vraj i t o
rājā bhaviṣyati cakravartī 1
X _ ..ṃ tāṃ _ ^ ^ _ ^ _ X
dharmeṇa kṣemeṇa śivāṃ vasundharām
yad _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ bhaṃta m
X _ ^ _ yaṃ sa k. _ .r. m eva 2

y a t sarvasauva r ṇa sa ku ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ nemi /
yad asya pūrve pṛthivīṃ vijeṣyate
tac cakraratnaṃ prathamaṃ ni yāsyati 3
sujāta saptāṅgapratiṣṭhitaṃ ṛjum
avadāt am _ ^ ^ _ ^ _ ^ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ kuñjaraṃ
dvitīyaṃ ratnaṃ hi bhṛśaṃ niyā syati 4
yaḥ prāt a rāśe samayena medinīṃ
samaṃtataḥ prāpya pun ar n irvartate /
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
a śvaṃ tṛtīyaṃ ratnaṃ niyāsyati 5
maṇiñ ca vaiḍūryam ayaṃ sunirmalaṃ
samaṃtato yojanam āvabhāsate /
ya thaiva rātrau ^ ^ _ ^ _ ^ X
X _ ^ _ _ vimalaṃ niyāsyati 6
yā rūpaśab de ṣv atha gandhasparśe
nārī pradhānā pra ^ dottamā ca /
yathānta arāḥ sarvataś cāruhāsinī
ta t pañcamaṃ strīratnaṃ niyāsyati 7
X _ ^ _ vaiḍūryaṃ ma ṇ iratnaṃ
śilāpravāḍaṃ ca suvarṇarū pam
dadāti yaḥ śreṣṭhivaro mahā _ ^ X
gṛ hapatiṃ ratna ṃ ṣ a ṣ ṭhaṃ niyā syati 8
ya _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X ṃ
senāsu sthānaṃ gamanaṃ n ivartanam
yo _ tidakṣaḥ pariṇāyakottamas
tat saptamaṃ ratn a vara ṃ n i y ā sya ti 9
jana ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ .garūp i ṇām
sacet punaḥ pravrajat'; ānagārikāṃ
niḥsaṃśayaṃ buddhavaro bhaviṣyati 10
evaṃvidha e ṣa s utas tavāst i
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X anyatarānyatarā gatir dhruvā
tathā hy etaṃ mantrapadeṣu dṛśyate 11 ||
[The Thirtytwo Distinguishing Marks of a Great Man]
katamāni tāni bhavaṃt i ku mārasya dvātri ṃś an mahāp u ruṣa lakṣaṇāni yaiḥ samanvāgatasya mahāpuruṣasya dve gatī bhavato ( MAV 78 ) 'nanyathā saced agāram adhyāvasati pūrvavad yāvad vighu ṣṭaśa b d o loke
supratiṣṭhitap ādo de va kumāra i daṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalak ṣ a ṇam 1
adhas tasya pādayoś cakre jāte sahasrāre sanābhike s an emike sarvākāra pa r i pūrṇe idaṃ ma hāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 2

dīrghā ṅgulir deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuru ṣa lakṣ a ṇam 3 āyatapādapārṣṇir deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuru ṣalak ṣa ṇam 4 mṛdutaruṇapāṇipādo deva kumāra mṛdukam as ya pāṇipādaṃ tad y a th ā tūlapicur vā karpāsapi cur vā idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 5
jālin īpāṇipādo deva kumāra jālinī asya pā ṇipād eṣu t a dy a thābhijātasya haṃsarājñaḥ id a ṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 6
ucchaṅga caraṇo deva kumāra idaṃ mah ā pu ruṣas y a mahāpu ruṣalakṣaṇam 7 aiṇeyajaṅgho deva kumāra i daṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣa ṇam 8 anavanatakāyo deva kumā raḥ anavanat e na kāyenobhau jānumaṇḍalāv āmārjati parimā rjati idaṃ ma hāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣa ṇam 9
kośogatavastiguhyo de va k umāraḥ k ośogatam asya va stiguhy aṃ tadyathābhijātasya hastyā jāneyasya vā ś v asy ā j ā n e yasya vā idaṃ mahāpuruṣasya ma hā puruṣalakṣaṇa m 10
n yagrodhaparimaṇḍalo deva kumā ro yāvat kāye na tāvad vyāmena yāvad vyāmena tāvat kāyena ida ṃ mahāpuruṣas y a ma h ā puruṣalakṣa ṇam 11
ūrdhvāṅgaromā deva kumāra idaṃ mahāpuruṣa s ya mahāpuruṣal a kṣaṇam 12 ekaikaromā deva kumāra ekaikam asya roma kāye jātaṃ nīlaṃ kuṇḍalajātaṃ pradakṣiṇāvartam idaṃ mahāpuruṣas y a mahāpuru ṣa lakṣaṇam 13
suvarṇavarṇo deva kumāra ḥ k āñcana saṃnibhatvacaḥ i daṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 14
sūkṣmacchavi r de va kumāraḥ ( MAV 82 ) sūkṣmatvāt tvaco rajojalaṃ kāye na saṃtiṣṭhate idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣa lakṣaṇam 15
saptotsado deva kumāraḥ saptāsyotsadā kāye jātā dvau hast a yo dvau pādayo dvāv aṃsayor eko grīvāyām idaṃ mahāpuru ṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 16
citāntarāṃso deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 17 siṃhapūrvārdh akā yo dev a k u mā ra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 1 8 bṛhadṛjugātro deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 19 su saṃvṛttaskandho deva kumāra idaṃ mahāpuru ṣas ya mahā puruṣalakṣaṇam 20 catvāriṃśaddanto deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 21 samada nto deva k u māra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuru ṣalakṣa ṇa m 22 aviraḍadaṃto deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 23 suśukladaṃ ṣṭ ro deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuru ṣalakṣaṇam 24 siṃha hanu r deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 25 rasarasāgr aprāpto deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣala kṣaṇam 26
prabhūtatanujihvo deva kumāra prabhūtatvāj jihvayā mukhā j jihvāṃ nirṇāmayitvā sarvaṃ mukha maṇḍa laṃ praticchā dayati yāvat keśaparyantam upādā ya idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇam 2 7
brahma svaro deva kumāraḥ kalavi ṅkamanojñabhāṣī dundubhisvaranirgh o ṣaḥ idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇa m 28
abhinīla netro d e va kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuruṣalakṣaṇa m 29 gopakṣmā deva kumāra idaṃ mahāpuruṣasya mahāpuru ṣalakṣaṇam 30 uṣṇī ṣa śirā deva k u mār a idaṃ mahāpuruṣasya mahā puruṣalakṣaṇam 31 ūrṇā cāsya bh ruvo r madhye śvetā śaṅkhanibhā pradakṣi ṇā var tā idaṃ mahāpuruṣasya mahāpu ruṣalakṣaṇam 32
imāni dvātriṃśan ma hāpuruṣalakṣaṇāni yai ḥ sama nvāgatasya ma hāpuruṣasya dve gatī bhavato 'nan yathā pūrvavad y āvad iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
hantāhaṃ kīrtayiṣyāmi la kṣaṇāni mahā muneḥ
kāye 'sm iṃ bhāvitātmasya śa rīrāntimadhāri ṇaḥ 1
X X X X ^ _ _ X X X X X ^ _ ^ X |
adhaś ca pāda yos tasya cakre jāte susaṃsthite 2
dīrghāṅguliḥ s a bh a v a t i pādapārṣṇī ca ā yate /
jālini X ^ _ _ X X X X X ^ _ ^ X 3
X X X X ^ _ _ X X X X X ^ _ ^ X |
X X X ś cāpi kāyena spṛśate jānumaṇḍalam 4
kośogataṃ vastiguhyaṃ X X X X ^ _ ^ X |
X X X X ^ _ _ X X X X X ^ dakṣiṇam 5
X X s . ḍ . k . t . ṇ . bhā vy X X X X samaṃtataḥ
sūkṣmatvaco 'sau bhavati sapta kāy asya utsadāḥ 6
citāntarāṃso h . _ X siṃhapūrvārdhakāyavān
bṛhadṛjūni gātrāṇi skandhau tasya su saṃskṛtau 7
catuṣkā daśa dan tānāṃ paripūrṇā anūnakāḥ
samā aviraḍ āś caiva śuklāś caiva susaṃsthitāḥ 8
suśukladaṃṣṭro 'sau h _ X X X rasarasāgra tām
prabhū tata nuji hvaś ca tathā brahmasvaro mu X 9
a bhinīlanetro gopakṣmā uṣṇīṣaṃ cā sya mūrdhani /
ūrṇā cā sya bhruvo r madhye śvetā bhavati prada kṣi ṇā 10
dve ca tr iṃ śat tathaitāni lakṣaṇāni mah ā mu neḥ
kāye 'sm i ṃ bhāvitā tmasya śarīrāntimadhāriṇa ḥ 11
dvātriṃśatiṃ yasya viva rdhi tāni
bhavaṃti kāye 'sm iṃ X _ v i dhasya /
rājā vijitya pṛthi vīṃ viśāsti
buddho 'tha vā bhavati hitānukampī 1 2

smṛtimāṃ bahuputraś ca alpābādhaś ca paṇḍi ta ḥ
lābhī annasya pānasya vastraśayyāsanasya ca 13
abhedyaparivāro 'sau manā p aḥ sar v adehinām
anvāvartanti taṃ devā manujāś ca tathāvidham 14
agryo mahādhipatyeṣu bhaven martyas tathāvidhaḥ
asamaś cā prat isama atu l y a ś ca vināyaka 1 5
3. His Mother Passes Away
dharmatā kha lu saptāhajātasya Vipaśyino bodhisatvasya mātā janetrī kālagatā samanantarakā lagatā tridaśe devanikāye upapannā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
vidhṛtya māsāṃ hi daśaiva kukṣyā
Vipaśyimātā asamaṃ prajātā /
kāyasya bhedāt tridaśopapa nnā
d e v ani kāyā bhagavajjanetrī ||
4. The Physical Beauty of the Bodhisattva
dharmatā khalu sāṃpratajāto Vipaśyī bodhisatvo 'bhirūpo darśanīya prāsādiko 'tikrāntaś ca mānuṣyakaṃ varṇam asaṃprāptaś ca divyaṃ varṇaṃ nirīkṣamāṇā narāś ca nāryaś ca tṛptiṃ na gacchaṃti a n ūnavarṇ am tad y athā jāṃbūnadamayī suvarṇaniṣkā dakṣakarmāraputraparimṛṣṭā āhate pāṇḍukambale upanikṣiptā atyarthaṃ bhāsate tapate virocate evam eva sāṃ p r a t a j ā t o Vipaśyī bodhisatvo 'bhirūpo darśanīyo yāvad anūnavarṇam iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
śiśu kumāro manaseva nirm itaḥ
yathāpi niṣkā kuśalena niṣṭhitā /
nirīkṣamāṇā hi narāś ca nāryas
tṛptiṃ na gacchaṃti anūnavarṇam ||
5. The Attractiveness of the Bodhisattva
dharmatā khalu sāṃpratajāto Vipaśyī bodhisatvo mahājanakāyasya priyaś cābhūn manāpaś ca apīdānīṃ mahājanakāyā aṃsenāṃsaṃ ( MAV 90 ) parivartayaṃti tadyathā śāradakaṃ padmaṃ mahājanakāyasya priyaṃ ca bhavati manāpaṃ ca apīdānīṃ mahājanakāyaḥ pāṇinā pāṇiṃ saṃvārayati evam eva sāṃpratajāto Vipaśyī bodhi sat v o m a hājanakāyasya priyaś cābhūn manāpaś ca apīdānīṃ mahājanakāyaḥ aṃsenāṃsa ṃ parivartayati iyam atra dharmatā tasmā d ida m ucyate ||
priyo manāpo mahato janasya
tadā Vipaśyī daharas samānaḥ
aṃsena cāṃsaṃ parivartayaṃti
padmaṃ yathā śāradakaṃ sujātam ||
[The Bodhisattva's Youth]
6. The Bodhisattva's Eyes Do Not Blink
dha r matā khalu Vipaśyī bodhisatvo 'nimiṣo rūpāṇi paśyat i na n imiṣati / tadyathā devās tridaśopapannakā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
nāsau kumāro nimiṣaṃ hi paśyati
yathāpi devās tridaśopapannakāḥ
dṛṣṭveha rūpāṇi manoramāṇi
athāpi dṛṣṭvā amanoramāṇi ||
7. His Maturation
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatvaḥ karmavipākajena divyena cakṣuṣā samanv āga to yena sa pa śyati divā ca rātrau ca samaṃtayojanam iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
vipākajaṃ tasya babhūva cakṣur
divyaṃ vi śuddhaṃ vi malaṃ prabhāsvaram
yenāsau paśya ti bodhisatvo
divā ca rātrau ca samantayojanam ||
8. The Beauty of His Voice
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatvo valgusvaraś cābhūn manojñasvaraś ca kalaviṅkamanojñ a bh āṣī ca dundubhisvaranirghoṣaś ca tadyathā haimavataḥ śakunto valg u svar aś cābhūn manojñasva raś ca kal aviṅkaman oj ñabh āṣī ca d undubhisva ranirghoṣaś ca evam eva Vipaśyī bodhi satvo va lgusvaraś cābhūn manojñasvaraś ca kalaviṅka manojñabhā ṣī ca dundubhisvaranirghoṣaś ca iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
yathāpy a sau haimavataḥ śakunto

nikūjate ku s umarasena mattaḥ
tathaiva valgukalaviṅkabhāṣī
sa cāp y a bhūd apratikūlabhāṣī ||
9. Becoming Sagacious
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatvaḥ paṇḍito 'bhūd v yakto medhāvī ta nt r opamikayā mīmāṃsikayā prajñayā samanvāgataḥ apīdānīṃ pitur Bandhuma to 'rthakaraṇe niṣadya gambhīrān arthān nistārayati iyam atra dharmatā tasmād ida m ucyate ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ toyāmbudhara iva sāgaraḥ
anuśiṣṭavān
Bandhumatīnikete
naikāṃ janāṃ jānapadāṃś ca kṣatriyān 1
hitānukampaṃ sam ^ _ ^ _ ^ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ daḥ
tataḥ samājñā udapādi bhadrikā
bhūyo Vipaśyīti samaṃtacakṣuḥ 2 ||
10. The Four Excursions
[On Seeing an Old Man]
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryātukāma ḥ sārathim āmantrayati
yojaya sā r a the kṣipraṃ bhadraṃ yānam u dyā nabhūmiṃ niryāsyāmi
evaṃ deveti sārathir Vipaśyino bodhisatvasya pratiśruty a kṣipraṃ bhadraṃ yānaṃ yojayitvā yena Vi p a śyī bodhisatvas te nopajagāma upetya Vipaśyinaṃ bodhi satva m idam avocat yuktaṃ devasya bhadraṃ yānaṃ yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyate /
atha Vipaśyī bodhisatvo bhadraṃ yānam a bhiruhyodyānabhūmiṃ niryāti adrākṣī d Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryāyaṃ puruṣaṃ kubjaṃ gopānasīvaṅgaṃ daṇḍam ava ṣ ṭ a bhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchantam dṛ ṣṭvā ca punaḥ sārathim ā maṃ trayati
kim eṣa sārathe puruṣaḥ kubjo gopānasīvaṅka daṇḍam avaṣṭabhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchati keśāś cāsya vi var ṇā na tath ā ny eṣām
eṣa de va puruṣo jīrṇ o nāma
kim eṣa sārathe jīrṇo nāma
anena deva puruṣeṇa na cirāṃ martavy aṃ bha viṣyati sa eṣa deva jīrṇo nāma
aham api sārathe j a rādharmā jarādharmatāṃ cānatītaḥ
devo 'pi jarādharmā jarādharmatāṃ cānatītaḥ
tena h i sārathe pratinivartaya ratham aṃtaḥpuram eva gaccha yad aham aṃtaḥpuramadhya ga ta et a m e vārthaṃ cintayiṣyām i jarāṃ k i lāham avyativṛttaḥ
pratinivartayati sārathī rath am antaḥ puram eva yāti tatredānīṃ Vipaśyī bodhisatvo 'ntaḥpu ramadhyagataḥ
athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti j a rā ṃ kilāham avyativṛtta iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate |
|
puruṣaṃ dṛṣṭveha vyatītayauvanaṃ
jīrṇāturaṃ palitaṃ daṇḍapāṇim
athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti
jarāṃ kilāhaṃ nopā t ivṛttaḥ ||
[The King's Perturbation 1]
atha Bandhumā rājā sārathim āmantrayati
kaccit sārathe kumāra āptamanaska udyānabhūmiṃ gataḥ abhirato vā udyāne
no deva / adrākṣīd deva kumāra udyānabhūmiṃ niryāyaṃ puruṣaṃ kubjaṃ gopānasīvaṅkaṃ daṇḍam avaṣṭabhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchantaṃ / dṛṣṭvā ca punar mām āmaṃtrayati kim eṣa sārathe puruṣaḥ kubjo gopānasīvaṅko daṇḍ a m avaṣṭabhya purataḥ pravepamānena kāyena gacchati keśāś cāsya vivarṇā na tathānyeṣāṃ tam enam ( MAV 100 ) evaṃ vadāmi eṣa d e va p uruṣ o jīrṇo nāma sa e va m āh a k i m e ṣa sārathe jīrṇo nāma tam enam evaṃ vadāmi anena deva puruṣeṇa na cirā martavyaṃ bhaviṣyati sa eṣa deva jīrṇo nāma sa evam āha aha m a p i sā rathe jarādharmā jarādharmatāṃ cānatītaḥ tam enam evaṃ vadāmi devo 'pi jarādharmā jarādharmatāṃ cānatītaḥ sa evam āha tena hi sārathe pratinivartaya ratham antaḥpuram eva gaccha yad aham antaḥpuramadhyagata etam evārthaṃ cintayiṣyāmi jarāṃ kilāham avyativṛttaḥ sa eṣa deva kumāra antaḥpuramadhyagata athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti jarāṃ kilāham avyativṛttaḥ
atha Bandhumato rājña etad abhavan mā haiva brāhmaṇānāṃ naimittānāṃ vivañcanānāṃ vacanaṃ bhūtaṃ satyaṃ bhaviṣyati mā haiva kumāraḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajiṣyati yanv aham asya bhūyasyā mātrayā pañca kāmaguṇān anupradadyām apy eva rato na pravrajeta /
atha Bandhumā rājā Vipaśyin e bodhisatvāya bhūyasyā mātrayā pañca kāmaguṇān anuprayacchati apy eva rato na pravrajeta iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||

śrutvā sa saṃgrāhakavākyam evaṃ
pitā Vipaśyisya priyasya Bandhumā /
dadau tataḥ kāmaguṇāṃ hi paṃca
rato hy asau yeṣu na pravrajeta ||
[On Seeing a Sick Man]
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryātukāmaḥ sārathim āmaṃtrayati pūrvavad yāvad
adrākṣīd Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryāyaṃ puruṣam utpāṇḍūtpāṇḍukaṃ kṛśaṃ rukṣaṃ durvarṇaṃ vyatibhinnendriyaṃ no ca nibandhanīyaṃ bahujanasya cakṣuṣo darśan ā ya dṛṣṭvā ca punaḥ sārathim āmantrayati
kim eṣa sārathe puruṣa utpaṇḍūtpāṇḍukaḥ kṛśa rukṣo durvarṇa vyatibhinnendriya no ca nibandhanīyo bahujanasya cakṣuṣo darśanāya
eṣa deva puruṣo vyādhito nāma
kim eṣa sārathe vyādhito nāma
anena deva puruṣeṇa sthānam etad vidyate yad anenaivābādhena martavyaṃ bhaviṣyati sa eṣa deva vyādhito nāma
aham api sārathe vyādhidharmā vyādhidharmatāṃ cā nat ītaḥ
devo 'p i vy ādhidha rmā vyā dhidharmatāṃ cānatītaḥ
tena hi sārathe pratinivartaya ratham antaḥpuram eva gaccha yad aham antaḥpuramadhyagata etam evārthaṃ cintayiṣ y āmi v y ādhiṃ k i l āha m avyativṛttaḥ
pratinivartayati sārathī ratham antaḥpuram eva yāti tatredānīṃ Vipaśyī bodhisatva antaḥpuramadhyagata
athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti vyādh iṃ k i lāham avyativṛttaḥ iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
dṛṣṭveha rogeṇa viṣaktarūpaṃ
pāṇḍuṃ manuṣyaṃ kṛśam asvatantram
athāpratītaḥ karuṇāni dhy ā ti
vyādhiṃ kilāhaṃ nopātivṛtta ||
[The King's Perturbation 2]
atha Bandhumā rājā sārathim āmaṃtrayati
kaccit sārathe kumāra āptamanaska udyānabhūmiṃ gata abhirato vā udyāne
no deva adrākṣīd deva kumāra udyānabhūmiṃ niry ā yaṃ puruṣam utpāṇḍūtpāṇḍukaṃ kṛśaṃ rukṣaṃ durvarṇaṃ vya t ibhinnendriyaṃ no ca nibandhanīyaṃ bahujanasya cakṣuṣo darśanāya dṛṣṭvā ca punar mām āmaṃtrayati kim eṣa sārathe puruṣa utpāṇḍūtpāṇḍukaḥ kṛśa rukṣa durvarṇa vyatibhinnendriya no ca nibandhanīya bahujanasya cakṣuṣo darśanāya tam enam evaṃ vadāmi eṣa deva puruṣo vyādhito nāma sa evam āha kim eṣa sārathe vyādhito nāma tam enam evaṃ vadāmi anena deva puruṣeṇa sthān a m e tad vidyate yad anenaivābādhena martavyaṃ bhaviṣyati sa eṣa deva vyādhito nāma sa evam āha aham api sārathe vyādhidharmā vyādhidharmatāṃ cānatītaḥ ta m enam evaṃ vadāmi devo 'pi vyādhidharmā vyādhidharmatāṃ cānatītaḥ sa evam āha tena hi sārathe pratinivartaya ( MAV 108 ) ratham antaḥpuram eva gaccha yad aham antaḥpuramadhyagata etam evārthaṃ cintayiṣyāmi vyādhiṃ kilāham avyativṛttaḥ sa eṣa deva kumāra antaḥpuram a dhy a ga taḥ athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti vyādhiṃ kilāham a vyativṛttaḥ
atha Bandhumato rājña etad abhavaṃ mā haiva brāhmaṇānāṃ naimittānāṃ pūrva vat iyam atra dhar matā tasmā d idam ucyate ||
rūpāṇi śabdāṃś ca tathaiva gandhāṃ
rasān atha sparśaguṇopapannāṃ /
dadau tataḥ kā maguṇāṃ h i p añca
rato h y asau ye ṣu na pravrajeta ||
[Seeing a Corpse]
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryātukāma sārathim āmaṃtrayati pūrvavad
adrākṣīd Vip aś y ī bodhisatva ud y ānabhūmiṃ ni ryā yan nānāraṅgair vastraiś caila vitānaṃ vitataṃ śivikā ca pragṛhītā ulkā ca purato nīyate mahājanakāyaś ca purato gacchati nāryaś ca prakīrṇakeśyo ( MAV 110 ) rudanty aḥ pṛṣṭhataḥ pṛ ṣṭhataḥ sa manubaddhā dṛṣṭvā ca punaḥ sārathim āmaṃtrayati
kim etat sārathe nānāraṅgair vastraiś cailavitānaṃ vitataṃ śivikā ca pūrvavat pṛṣṭha taḥ pṛṣṭh ataḥ sama nubaddhā
eṣa deva puruṣo mṛto nāma
kim eṣa sārathe mṛto nāma
eṣa deva puruṣo na bhūyaḥ priyau mātāpitarau drakṣyati priyam api m ā t ā pi tarāv etaṃ puruṣaṃ na drakṣyataḥ sa eṣa deva mṛto nāma
aham api sārathe maraṇadharmā maraṇadharmatāñ cānatītaḥ
devo 'pi maraṇadharmā maraṇadharmat ā ñ cānatīt aḥ
tenah i sārathe pratinivartaya ratham antaḥpuram eva gaccha yad aham antaḥpuramadhyagata etam evārthaṃ cintayiṣyāmi maraṇaṃ kilāham avyativṛttaḥ
pratinivar taya ti sārathī ratham antaḥpuram eva yāti tatredānī ṃ Vipaśyī bodhisatva antaḥpuramadhyagata

athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti maraṇaṃ kilāham avyativṛtta iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
puruṣaṃ dṛṣṭveha vyatītacetasaṃ
mṛtaṃ visaṃjñaṃ kṛtamāyuṣakṣayam
athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti
m a raṇaṃ ki lāhaṃ nopātivṛtta ||
[The King's Perturbation 3]
atha Bandhumā rājā sārathim āmaṃtrayati
kaccit sārathe kumāra āptamanaska udyānabhūmiṃ gata abhirato vā ud y ane
no deva adrākṣīd deva kumāra udyānabhūmiṃ niryāyaṃ nānāraṅgair vastraiś cailavitānaṃ vitataṃ śivikā ca pūrvavad yāvat pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ sam a nuba ddhāḥ dṛṣṭvā ca punar mām āmaṃtrayati kim etat sārathe nānāraṅgair vastraiś cailavitānaṃ vitataṃ śivikā ca pūrvavat pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubad dh ā ta m enam evaṃ va dāmi eṣa de va puruṣo mṛto nāma sa evam āha kim eṣa sārathe mṛto nāma tam enam evaṃ vadāmi eṣa deva puruṣo na bhūyaḥ priyau mātāpitarau drakṣyati priyam api mātāpitarau etaṃ puruṣaṃ na drakṣyata sa eṣa deva mṛto nāma sa evam āha aham api sārathe maraṇadharmā maraṇadharmatāṃ cānatītaḥ tam enam evaṃ ( MAV 114 ) va dāmi devo 'pi maraṇadharmā maraṇadharmatāṃ cānatītaḥ sa evam āha tena hi sārathe pratinivartaya ratham antaḥpuram eva gaccha yad aham antaḥpuramadhyagata et a m evārthaṃ cintayiṣyāmi maraṇaṃ kilāham avyativṛttaḥ sa eṣa deva kumāra antaḥpuramadhyagata athāpratītaḥ karuṇāni dhyāti maraṇaṃ kilāham avyativṛttaḥ
atha Bandhumato rājña etad abhavaṃ mā haiva brāhmaṇānāṃ naimittānāṃ pūrvavad yāvad iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
purottame nagaravare suramye
tadā Vipaśyī daharaḥ samānaḥ
āmodate kāmaguṇair hi pañcabhiḥ
sahasranetra iva Nandane vane ||
[Seeing an Ascetic]
dharmatā khalu Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryātukāmaḥ sārathim āmaṃtrayati pūrvavad yāvad
adrākṣīd Vipaśyī bodhisatva udyānabhūmiṃ niryāyaṃ puruṣaṃ muṇḍaṃ kapālapāṇim anuveśmānuveśma kulāny upasaṃkramantaṃ dṛṣṭvā ca punaḥ sārathim āmaṃtrayati
kim eṣa sārathe puruṣa muṇḍaḥ kapālapāṇir anuveśmānuveśma kulāny upasaṃkrāmati vastrāṇi cāsya vivarṇāni na tathānyeṣām
eṣa deva pravrajito nāma
kim eṣa sārathe pravrajito nāma
eṣa deva puruṣaḥ sādhu damaḥ sādhu saṃyamaḥ sādhv arthacaryā sādhu dharmacaryā sādhu kuśalacaryā sādhu kalyāṇacaryeti keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ sa eṣa deva pravrajito nāma /
tena hi sārathe yena sa pravrajitas tena rathaṃ preraya
evaṃ deveti sārathir Vipaśyino bodhisatvasya pratiśrutya yena sa pravrajitas tena rathaṃ prerayati /
atha Vipaśyī bodhisatvas taṃ pravrajitam idam avocat
kaḥ punas tvaṃ bhoḥ puruṣa muṇḍaḥ kapālapāṇi anuveśmānuveśma kulāny upasaṃkrāmasi vastrāṇi ca te vivarṇāni na tathānyeṣām
ahaṃ kumāra pravrajito nāma
yathā kathaṃ tvaṃ bhoḥ puruṣa pravrajito nāma /
ahaṃ kumāra sādhu damaḥ sādhu saṃyamaḥ sādhv arthacaryā sādhu dharmacaryā sādhu kuśalacaryā sādhu kalyāṇacaryeti keśaśmaśrūṇy ( MAV 118 ) avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajitaḥ so 'haṃ pravrajito nāma /
sādhu tvaṃ bhoḥ puruṣa arth acaryā dha rmac a ryā kuśalacaryā kalyāṇacaryeti keśaśmaśrūṇy a va tārya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchādya samyag eva śraddhayā agārād anagāri kāṃ pr a vr a j itaḥ
tena hi tvaṃ sārathe imaṃ ca ratham imāni cābharaṇāni asmākaṃ jñātibhyo 'nuprayaccha aham api ca kāmaguṇāṃ prahāya ihaiva pravrajyām abhyupagamiṣyāmi iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
imaṃ rathaṃ cābharaṇāni caiva
anuprayaccha mama jñātikebhyaḥ
kṣipram ahaṃ kāma gu ṇāṃ prahāya
ihaiva pravrajyām upāga m iṣye ||
[Renunciation]
tatredānīṃ Vipaśyī bodhisatvo jīrṇaṃ ca dṛṣṭvā vyādhitaṃ ca dṛṣṭvā mṛtaṃ ca dṛṣṭvā kāṣāyadhāriṇaṃ pravrajitaṃ ca dṛṣṭvā p rav r a jyā ṃ tatra samupāgato 'sau iyam atra dharm a tā tasmād idam ucyate ||
jīrṇāñ ca dṛṣṭvā duḥkhitaṃ vyādhitaṃ ca
mṛtañ ca dṛṣṭvā samatītacetasam
kāṣā ya kaṇṭhaṃ pravrajita ca vīkṣya
tatraiva pravrajyām upāgato 'sau ||

11. Mnemonic Keywords of This Chapter
uddānam ||
dhātrī brāhmaṇa mātā ca abhirūpo manāpatā /
animiṣo vipākadharmaś ca
valgusva ra ḥ pa ṇḍita ś ca udyānam ||
Part Three
1. The Eightythousand People of Bandhumatī Renounce the World
aśrauṣur Bandhumatyāṃ rājadhānyām aśītiprāṇasahasrāṇi Vipaśyī bodhisatvaḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vast r āṇ y ācchā dya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravraji taḥ śrutvā ca punar eṣām etad abhavan na batāvaro dharmo bhaviṣyati nāvaraṃ dharmākhyānaṃ yatredānīṃ Vipaśyī bodhisatvas tathā sukumāras tathā sukhaiṣi keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pra v r ajitaḥ
atha c a punas te 'pi keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ p r av r a jitāḥ iyam a tra dharma tā tasm ā d i dam ucyate ||
āś caryarūpaṃ pratibhāti me tad
yāvat susaṃvejakāḥ śuddhasatvā
Vipaśyinaṃ pravrajitaṃ hi śrutvā
tatraiva pravra jyām anuvrajanti ||
2. The Eightythousand Disciples Leave on Peregrination
a th āśī t i r bh ikṣusahasrāṇi yena Vipaśyī bodhisatvas tenopajagmur upetya Vipaśyino bodhisatvasya pādau śirasā vanditvā ekānte nyaṣīdaṃn ekāntaniṣaṃṇāny aśītir bhikṣusahasrāṇi Vipaśyī bodh isatvo dhā rmyā kathayā sandarśayati sa mā dāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati /
atha Vipaśyino bodhisatvasyaitad abhavan na mama pratirū pa ṃ s yā d yad a ham ananuprāptasvakārtha eva samāna śrāvakair ākīrṇo vihareyaṃ yanv ahaṃ śrāvakān udyojayeyaṃ carata bhikṣavaś caryāṃ ( MAV 124 ) bahuja na hi tāya bah u janasukhāya lokānukaṃpāya arthāya hitāya sukhāya devamanuṣyāṇāṃ yadā yūyaṃ śṛṇutha Vipaśyī bodhisatva anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhi saṃb u ddho de ś a yati Bandhumatyāṃ rājadhānyāṃ dharmaṃ tadā yūyam āgacchata Bandhumatyāṃ rājadhānīṃ dharmaśravaṇāya
atha Vipaśyī bodhisatva śrāvakān udyojayati carata bhikṣavaś caryāṃ pūrvavad yāvad dharmaśravaṇāya /
atha Vipaśyino bodhisatvasya śrāvakā Vipaśyinā bodhisatvenodyojitā janapadacaryāṃ prakrāntā iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
anyena te pravrajitā acārṣur
ucchena bhikṣācaryeṇa jīvikām
anyena śūro dvipadottamas tadā
eṣaty ādīptaśira iva nirvṛtim ||
3. The Bodhisattva Sits under the Bodhi Tree
atha Vipaśyī bodhisatvo yāvasikasya puruṣasya sakāśāt tṛṇāny ādāya yena bodhimūlaṃ tenopajagāma upetya svayam eva tṛṇasaṃstarakaṃ saṃstīrya nyaṣīdat paryaṃ ga m ābh uj y a ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya pratimukhāṃ smṛtim upasthāpya cittam utpādayati vācaṃ ca bhāṣate tāvan na bhetsyāmi paryaṃkaṃ yāvad aprāptā s r a v a kṣ ayaḥ
sa tāvan na bhinatti paryaṅgaṃ yāvad aprāptāsravakṣaya iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
paryaṅgam ābhujya tato niṣaṇṇo
drumamūle mahar ṣ e r bodhima ṇḍe /
duḥkhaṃ jarāmaraṇam idaṃ viditvā
nirvāṇaśāntatvam ahaṃ prapadye 1
na bhinadmi paryaṃgam ahaṃ hy alabdh v ā
anuttarā ṃ bo dhi m anu ^ _ X ḥ
ity e va _ _ ^ ^ _ Vipa śyī
na sraṃsayati vīryam alabdhanirvṛtiḥ 2 ||
4. The Realization of Dependent Origination
[The Pravṛtti Process]
atha Vi paśyino bodhisattva syai kākino rahasigatasya pratisaṃlīnasyaivaṃ cetasi cetaḥparivitarka uda pādi kṛchraṃ batāyaṃ loka āpanno ya d u t a j ā yat e 'pi jīryate 'pi mriyate 'pi cyavate 'py upapadyate 'pi atha ca punar ime satvā jarāmaraṇasyottare niḥsaraṇaṃ yathābhūtaṃ na prajānanti /
tasyait a d a bhavat k asmiṃ nu sati jarāmaraṇaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punar jarāmaraṇaṃ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / jā ty āṃ satyāṃ jarāmaraṇaṃ bhavati jātipratyayaṃ ca punar jarāmaraṇaṃ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati jāti r bhavati kiṃp r atyayā ca punar jāti tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yath ābhū tasy ā bhisamaya udapādi / bhave sati jāti r bha vati bhavapratya yā ca p u nar jāti
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati bhavo bhavati kiṃpratyayaś c a punar bhavaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yath ābhūtasyābhisama ya udapādi / upādāne sati bhavo bhavati upādānapratyayaś ca punar bhavaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati upādānaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punar upādān a ṃ tas ya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / tṛ ṣ ṇ āyāṃ sa tyām upādā na ṃ bhavati tṛṣṇāpratyayaṃ ca p u nar upādānaṃ

tasyaitad abhavat kasm i ṃ nu sati tṛṣṇā bhavati kiṃpratyayā ca punas tṛ ṣ ṇ ā tasya yo niśo manasikurvata evaṃ yathābh ū tas y ā bhisamaya u dapādi / vedanāyāṃ saty ā ṃ tṛ ṣṇā bhavati vedanāpratyayā ca punas tṛṣṇā
tasyaitad abhavat kasm i ṃ nu sa ti vedanā bhava ti ki ṃ p r a ty a y ā ca punar vedan ā tasya yo ni ś o man asiku rvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / sparśe sati ved a nā bh avati s parśapratyayā ca punar vedanā /
tasyaitad abhavat ka smiṃ nu sati sparśo bhava ti kiṃpratyayaś ca puna sparśaḥ tasya yon i śo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / ṣaḍāyatane sa ti sparśo bhavati ṣaḍāyatanapratyayaś ca puna sparśaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati ṣaḍāyatanaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punaḥ ṣaḍāyatanaṃ tasya yoniśo man a s i ku rva ta evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / nāmarūpe sati ṣaḍāyatanaṃ bhavati nāmarūpapratyayaṃ ca punaḥ ṣaḍā yatana ṃ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nu sati nāmarūpaṃ bhavati kiṃpratyayaṃ ca punar nāmarūpaṃ tasya yoniśo manas i ku rvata e vaṃ yathā bhū t asyābhisama ya u dapād i / vij ñ ā n e s at i nāma rūpaṃ bhavati vi jñā napratyayaṃ ca punar nāmarūpaṃ
tasyaitad abhavat ka s miṃ nu sati vijñānaṃ bh a vati kiṃpratya ya ṃ ca puna r vij ñ ānam tasya y o n i ś o m a n asikurva ta ev aṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / nāmarū p e sati vijñānaṃ bha vati nāmarūpapratyayañ c a punar vijñā n aṃ
tasya vijñānāt p ratyu dāvartate m ānasaṃ nātaḥ parato vyativartate yad uta nāmarūpapratyayaṃ vijñānaṃ vijñānapra tya yaṃ nāmarūp a ṃ nā marū papra tyayaṃ ṣaḍāyatanaṃ ṣaḍāyatanapratyay a ḥ sp a rśaḥ sparśapratyayā vedanā vedanāpratyayā tṛṣṇā tṛṣṇāpratyayam upādānam u p ā dā napratyayo bh avaḥ bha vapratyayā jāti jātipratyayaṃ jarāmaraṇaṃ śokaparidevaduḥkhad aurma nasyopāyāsā saṃbhavaṃty evam asya keval a sya mahato duḥkhaska ndha sya samudayo bhavati /
[The Nivṛtti Process]
tasyaitad abhavat kasmi ṃ nv asati jarāmaraṇaṃ na bhavati kasya nirodhāj jarāmaraṇanirodhaḥ tasya yoniśo manasikurva ta e vaṃ yathābhūta s yābhisamaya udapādi / jātyām asatyāṃ jarāmaraṇaṃ na bha va ti jātinirodhāj jarāmaraṇanirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati jātir n a bhavati ka sya n i rodhāj jātinirodhaḥ ta sya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / bhave asati jātir na bhavati bhavaniro dhāj jātiniro dhaḥ
tasyaitad abh a va t ka s m i ṃ nv a sati bhavo na bhava ti kasya nirodhād bha va nirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya u dapādi / upādāne 'sati bhavo na bhavati upādānanirodhād bha vani ro dhaḥ
tasyaitad abhava t kasmi ṃ nv asati upād ā naṃ na bhavati kasya nirodhād upādānanirodh aḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya uda pādi / tṛṣṇāyā m a satyām upādāna ṃ na bhav at i tṛṣṇānirodhād up ādā na ni rodhaḥ
ta syaitad a bhavat kasmiṃ nv asati tṛṣṇā na bhavati kasya nirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ tasya yo niśo manasiku r vata e vaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / vedanāyām asatyāṃ tṛṣṇā na bhavati vedanānirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati vedanā na bhavati kasya nirodhād vedanānirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / sparśe 'sati vedanā na bhavati sparśanirodhād vedanānirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati sparśo na bhavati kasya nirodhāt sparśanirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / ṣaḍāyatane 'sati sparśo na bhavati ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati ṣaḍāyatanaṃ na bhavati kasya nirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / nāmarūpe 'sati ṣaḍāyatanaṃ na bhavati nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati nāmarūpaṃ na bhavati kasya nirodhān nāmarūpanirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / vijñāne 'sati nāmarūpaṃ na bhavati vijñānanirodhān nāmarūpanirodhaḥ
tasyaitad abhavat kasmiṃ nv asati vijñānaṃ na bhavati kasya nirodhād vijñānanirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathābhūtasyābhisamaya udapādi / saṃskāreṣv asatsu vijñānaṃ na bhavati saṃskārani ro dhā d vijñān a n i r o dhaḥ
tasyaitad a bh a vat ka smiṃ nv asati saṃskārā na bha v anti kasya nirodhāt saṃskāranirodhaḥ tasya yoniśo manasikurvata evaṃ yathā bhūtasyābhisamaya udapādi / avidy ā yām asa t y ā ṃ sa ṃ skārā na bhavaṃ ti avidy ā ni rodh āt sa ṃskāranirodhaḥ
iti avidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ saṃskāraniro dh ā d vijñānanirodho: vijñānanirodhān nāmarūpanirodho: nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ ṣaḍāyatanan iro dhāt sparśaniro dhaḥ sp ar ś ani rodhād ve da nāniro dho: ve danānirodhāt tṛṣṇānirodhaḥ ( MAV 134 ) tṛṣṇānirodhād upādānanirodhaḥ upādānanirodhād bhavanirodho: bhavanirodhāj jātinirodho: jātinirodhāj jarāmaraṇanirodhaḥ śoka pa ridevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyaṃty evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavati iyam atra dharmatā tasmād ida m u cya t e ||
imāṃ kathāṃ pariṣadi vartamānāṃ
mahānuśaṃsāṃ vadata śṛṇudhvam
yā bodhisatvasya babhūva pūrve
dharmeṣv avekṣā ananuśruteṣu 1
ra ho gatasya ^ ^ tasya dhyāyato
Vipaśyino 'bhūn manasābhicintitam
kutonidānaṃ maraṇaṃ jarā ca
saṃbhavati nānāvividhaṃ ca duḥkham 2
tasyaikam ekāgramanasya dhyā yato
X _ ^ _ ry. m u dapādi jñānam
jātinidānaṃ maraṇaṃ jarā ca
saṃbhavati nānāvividhaṃ ca duḥkham 3
jātir athaiṣā pi k u tonidā n ā
k iṃprat yayā kaḥ punar asya h e tuḥ
bhavanidā n ā bhavamūlikā ca
jātir bha va pratyayatāṃ pratītya 4
upādadānaḥ punas tatra tatra
punarbhavaṃ v. ^ ^ _ pr atī t ya |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ upādā nam idaṃ pratītya 5

prabhūtabhakṣasya hi pāvakasya
samīritaṃ vāyuvaśād yathārci /
evam upādā na m idaṃ hi bhavati
tṛṣṇānidānaṃ jval a ti yathā rciḥ 6
tṛṣṇā puna r vedayitaṃ pratītya
utpadyate jālinī duḥkhamūlikā /
viṣakti kā saritā sīvanī ca
sukhena duḥkhena ca saṃprayuktā 7
sparśas tath aivāyatanaṃ pratītya
utpadyate vedayitaṃ narāṇām
sātā asātā atha vāpy upekṣā
tisra imā vedanā sparśasaṃbhavā 8
sparśas tathaivāyat a naṃ p r at ītya
utpadyate so 'pi hitasya hetuḥ
cakṣuś ca śrotraṃ ca tathaiva ghrāṇaṃ
jihvā ca kāyaś ca manaś ca ṣaṣṭham 9
idaṃ hi ṣaḍāyatanaṃ sahe tu kam
utpadyate nām a rūpaṃ pratītya /
riktaṃ ca tucchañ ca asārakañ ca
anāśvāsikaṃ vipariṇāmadharmam 10
nāma ca r ūpaṃ ca kutoni dā naṃ
kiṃpratyayaṃ ka ḥ p u nar a sya hetuḥ
it y e ta m artha ṃ paricintayāno
dadarśa vijñānanidānam eva 11
vijñānam eta c c a kut o nidāna ṃ
ki ṃ p r atyayaṃ kaḥ punar asya hetuḥ
ity etam artha ṃ pravaṇe vicintya
dadarśa saṃskāranidānam eva 12
kṛtsnaṃ ca saṃskāragataṃ yad etat
kiṃpratyayaṃ kaḥ punar asya hetuḥ
ity etam arthaṃ bhagavāṃ Vipaśyī
dadarśa ajñānanidānam eva 13
evam idaṃ bhavati sahetukaṃ bhṛśaṃ
sapratyayam asti nidānam asya /
tasmād duḥkhe vipariṇāmadharme
jñātvā pipāsāṃ vinayanti paṇḍitā 14
tad idaṃ hi devair na kṛtaṃ na mānuṣair
na ceśvarair nirmitaṃ nābhivādyaiḥ
pratyeti vidvāṃ kuśalasmṛtaś ca
duḥkhasya jñātvā prabhavaṃ śamaṃ ca 15

ajñānam etac ca yadā nirudhyate
ime 'pi saṃskāras tadā na santi /
ime 'pi saṃskāra yadā na santi
idaṃ ca vijñānam atho nirudhyate 16
vijñānam etac ca yadā nirudhyate
nāma ca rūpaṃ ca tato nirudhyate /
nāma ca rūpaṃ ca yadā aśeṣaṃ
nirudhyate nāyatanāni santi 17
imāni ced āyatanāny aśeṣaṃ
yadā nirudhyaṃti na santi sparśā /
sparśeṣv asatsu na bhavaṃti vedanā
avedayānasya na saṃti tṛṣṇā 18
tṛṣṇānirodhān nopādadāti
anupādadānasya bhavā na santi /
bhavasya cādhyastagamān nirodhāj
jātiḥ kadācin na kathaṃcid asti 19
jāter nirodhān maraṇaṃ jarā ca
śokaś ca duḥkhaṃ paridevitaṃ ca /
sarvasya cādhyastagamo nirodhaś
cakṣuṣmatā evam idaṃ nibuddham 20
gaṃbhīram etaṃ nipuṇaṃ sudurdṛśaṃ
pratītyasamutpādam avaiti śāstā /
asmiṃ satīdaṃ hi sadā pravartate
asati ca tasmiṃ hi sadā na bhavati 21
yadā prajānāti yatonidānaṃ
yāṃ pratyayān āyatanāni santi /
na tasya bhūya ito bahirdhā
paryeṣaṇā bhavati svayaṃ viditvā 22
yadā ca taṃ paśyaty ātmanaiva
na nāma bhavati pariva r takaḥ saḥ
prahāya moham udapādi jñānaṃ
duḥkhasya jñātvā prabhavaṃ śamaṃ ca 23
cittaṃ yadā caitasikāś ca dharmā
anityatas suviditā bhavanti /
hīnaṃ praṇītaṃ ca yad asti rūpaṃ
samyagdṛśo vetti pralopadharmam 24
yam āha duḥkhopanayaṃ sukhāvahaṃ
mārgaṃ śivaṃ yātum ananyaneya m
.ai _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X || 2 5

yā vā akopyā atulā anaṅgaṇā
virā ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ X |
X kaḥ sa _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 26
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ kuleṣu /
vālam iva tiro vitatakṣureṇa
prati ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 27
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ vigatāsya saṃjñā /
nā n ān ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ṣe
sa rāṣṭṛ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 2 8 ||
5. The Four Noble Truths
tatredānīṃ Vipaśyī bodhisa t vo jarāmaraṇa m adr ākṣīj jarāmaraṇasa mudayaṃ jarāmaraṇani rodhaṃ jarā maraṇanirodhagāminīṃ pratipadam adrākṣīt evaṃ jātiṃ bha va m upādānaṃ tṛṣṇāṃ vedanāṃ sparśaṃ ṣaḍāyatanaṃ nāmarūpaṃ
vijñānaṃ saṃskārā n a drākṣīt sa ṃ skārasamu da yaṃ saṃskāranirodhaṃ saṃskāra nirodhagāmi n ī ṃ pratipa dam a drākṣīt
rūpam adrākṣīd rūpasamudayaṃ rūpaniro dhaṃ rūpani r odhagāminīṃ pratipadam adrākṣīt vedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārāṃ vijñā nam a drākṣīt vijñānasamudayaṃ vijñānanirodhaṃ vijñ ānanirodhagāminīṃ pratipa d a m a drākṣīt
jñānaṃ cāsya darśanaṃ cotpannaṃ saṃbodhapakṣikeṣ u dharmeṣu k ṣ īṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛta ṃ ka ra ṇī yaṃ nāpa ram asmād bhavaṃ
prajānāmy an u tta rāṃ sa my aksaṃ bodhim abhi saṃ buddho 'smīty adhyajñāsīd iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
rūpaṃ ca saṃ jñā ṃ ca tathaiva vedanāṃ
saṃ skāraṃ vijñāna m anityam adhya X |
na e ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ tis
tatraiva saṃprāptava n āsrava kṣayam 1
picur yathā mārutavegapreritaṃ
diśo diśaṃ ga cchat i pre ryamāṇ aḥ
tathaiva mārasya balaṃ su _ ^ X
X _ ^ _ s tūlapicu ^ _ X 2 ||
6. The Two Questions
acirābhisaṃbuddhasya Vip aś y i naḥ samyaksaṃbuddhasya dv au vi tark au bahulaṃ samudācā riṣṭām naiṣkramyavita rkaś ca pravi ve k avitarkaś ca iyam a tra dharmatā tasmād ida m ucyat e ||
tathāgatasyāpratituly. _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ l. |
babhū va _ _ ^ ^ _ katā ^ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ tā yinaḥ 1
X _ ^ _ dha rmavaśimān aśeṣo
viś v ottaras tṛṣṇākṣayād virakta ḥ
vi m ukt a citto hy a khilo anāsrav o
vy a _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ X 2 ||
7. The Resolution to Preach
atha Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddha syaitad abhavat kasya nv ahaṃ Bandhumatyāṃ rājadhānyāṃ prathamato dharman deśayeyam
atha Vipaś y i naḥ samyaksaṃbuddhasyaitad abhavat yanv ahaṃ Khaṇḍasya ca rājakumāra sya Tiṣyasya ca purohitaputrasya prathamato dharman de śa yeyam iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
śaile yathā parvatamūrdhani sthito

ya dvāṃ hi paśyej janatāṃ samantāt
tath ā hy a s au dharmam a yaṃ s um e dha
prāsādam āruhya samanta cakṣuḥ
śokābhi bhū tāṃ janatām aśoko
'drākṣīd imāṃ jātija rābhibhūtām ||
8. The Buddha Goes to Bandhumatī
atha Vipaśyī samy aksaṃbuddho bo dhimūlaṃ yathābhiramyaṃ v ihṛtya yena Bandhumatī rājadhānī te na caryāṃ p r akrāntaḥ Vipaśyī samyaksaṃbuddho Ba ndhumatī ṃ rājadhān īm anu prāptaḥ i yam atra dharmatā tasm ād idam ucyate ||
siṃho yathā parvatakuṃjavāsī
viś _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ mo ^ _ X
X bandhuma tyāṃ ^ ^ _ ^ _ X ||
9. The First Sermon to the Two Principal Disciples
a th a Vi paśyī samyaksaṃbuddho dāvapālaṃ p ur u ṣa m ā m ant r aya ti
e hi tvaṃ bho dāvapāla yena Khaṇḍaś ca rājaku māras Tiṣyaś c a pu rohitaputras teno pasa ṃk r āma upet y a Khaṇḍañ ca rājakumāraṃ Tiṣyañ ca purohitaputram ev aṃ vada Vi paśyī y u v ā ṃ samyaksaṃbuddho āgataḥ sa vāṃ draṣṭukāmaḥ
evaṃ bhadanteti sa dā vapāl o pur u ṣo Vipa śy i naḥ samyaksaṃbudhasya pratiśrutya yena Khaṇḍa ś ca rājakumāras Tiṣyaś ca purohitaputras tenopajagāma upetya Khaṇḍaṃ ca rājakumāraṃ Ti ṣyañ ca purohitaputram idam avocat
Vipaś y ī y uvāṃ sa myaksaṃbud dho ā gataḥ sa vāṃ draṣṭukāmaḥ
atha khalu Khaṇḍaś ca rājakumāras Tiṣyaś ca purohi taputras tasya puruṣasya pratiśrutya yena Vipaśyī samya ksaṃbuddhas tenopajagmatuḥ upetya Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā va nditvā ekāṃte nyaṣīdatām ( MAV 148 ) ekāntaniṣaṇṇau Khaṇḍañ ca rājakumāraṃ Tiṣyaṃ ca purohitaputraṃ Vipaśyī samyaksaṃbuddhas tri bhiḥ prātihāryair avavadati ṛddhipr ā t ihāryeṇādeśanāprā tihāryeṇa ānuśāsanāprātihāryeṇa
tau tribh i ḥ prātihāryaiḥ samya g ava vadyamānau samyag anuśiṣyamāṇau tatraiva saṃ pr ā ptavantāv ā s r avakṣayam iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
saṃbodhilabdhas tad upāgama j jinaḥ
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ m amṛtaṃ prakāśitaṃ
p r avarti taṃ bhagavatā dharmacakram 1
tau KhaṇḍaTiṣyau sugatasya śrā vak au
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ pratividhyatus tadā
ta t rai va prāptavantāv āsravakṣayam 2 ||
10. Another Eightythousand People of Bandhumatī Renounce the World
aśrauṣur Bandhum atyā ṃ rājadhānyām aśī ti p r āṇasahasrāṇi Khaṇḍaś c a rājakum ā r a s Tiṣyaś ca purohitapu traḥ keśaśmaśrūṇy a vatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchā dya samyag eva śra ddhayā ag ā rād a nagārikāṃ pravraj itau
śrutvā c a punar eṣā m etad abhavan na batāvaro dharmo bhaviṣyati nā varaṃ dharmākhyānaṃ yatredānīṃ Khaṇḍaś ca rājakumāras Tiṣya ś ca purohitaputras ta thā sukumārau ta thā s ukhaiṣi ṇau keśaśmaśrūṇy avatār ya kāṣāyāṇi vastrā ṇy āchādya samyag eva śraddhayā agār ād anagārikāṃ pravrajitau
śru tvā ca punas te 'pi keśaśmaśrūṇy avatā rya kāṣāyāṇi vastrāṇy āchādya samyag e va śraddhayāgārā d a nagārikāṃ pravrajitā iyam atra dharmatā ta smād idam ucyate ||
āścaryarūpaṃ prati bhāti me tad
yāvat susaṃve jakāḥ śuddhasatvā /
śrutvā hi pra vrajitau KhaṇḍaTiṣyau
pravrajyāṃ tatra samup ā g atāś ca ||
11. The Display of the Three Attainments
athāśītir bhikṣusahasrāṇi yena Vipaśyī samyaksaṃbuddhaste nopajagmur upetya Vipaśyi naḥ samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā vanditvā ekānte nyaṣīdan ekānta niṣaṇṇāny aśītir bhikṣu sa hasrāṇi Khaṇ ḍo rā jak u māra ṛ ddhiprātihāryeṇāvava dati Tiṣyaḥ purohitaputra ādeśanāprātihāryeṇā vavadati Vipaśyī samyaksaṃ b u d dh a ānuśāsa nā p r ātihāryeṇā vavada ti
te tribhiḥ prātihāryaiḥ sa myag avavadyamānāḥ samyag anuśiṣyamānās tatraiva saṃ p r āptavanta āsravakṣayam iyam atra dharma tā t a sm ā d i d a m ucy ate ||
Kh a ṇḍ a ś c a _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X

X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X ||
12. Return of the First Eightythousand Renunciants of Bandhumatī
a śrauṣus tāni pūrvakāṇy aśītir bhikṣusaha s r āṇi Vipaśyī samyaksaṃbuddho 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho deśayati Bandhumatyāṃ rājadhānyāṃ dharmam
śru tvā ca pu nas te 'pi yena Bandhuma tī rājadhānī tena caryāṃ prakrāntā iya m atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ hi yath. ^ _ ^ X |
X _ ^ _ _ ^ m asārasaṃjñina
upāgatā Bandhumatyāṃ ^ _ ^ X ||
13. The Display of the Three Attainments to the Eightythousand Renunciants
athāśītir bhikṣusahasrāṇi yena Vipaśyī sam yaksaṃbuddha s tenopajagamuḥ upetya Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya pādau śirasā van d i tvaikānte nyaṣīdan ekāntaniṣaṇṇāny aśītir bhikṣusahasrāṇi Vipaśyī samyaksaṃb uddhas tribhiḥ prātihāryair avava dati ṛddhiprātihāryeṇādeśanāprā tihāryeṇānuśāsa n ā prāti hāryeṇa
te tribhiḥ prātihāryaiḥ samyag avava dyamānāḥ samyag anuśiṣyamāṇās tatraiva saṃ prāptāsravak ṣa yam iyam atr a dharmatā tasmād idam u cyate ||
s X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ pākaḥ _ ^ X
X _ ṇa bhavanaśrit. _ ^ _ ^ X ||
14. Six More Years of Peregrination
tena khalu samayen a Bandhumatyā ṃ rājadhāny ā ṃ mahān bhikṣusaṃghaḥ prativasati yad uta dvāṣaṣṭabhikṣuśatasaha sr ā ṇ i
ath a Vipa śy i naḥ sa myaksa ṃbuddhasyaitad a bha va d etarhi Bandhumatīṃ rā jadhānīṃ niḥśṛtya mahān bhikṣusaṃgh aḥ prativasati yad uta dvāṣaṣṭabhikṣuśatasahasrāṇi yanv ahaṃ śrāvakān udyojaye ya m cara ta bhik ṣa vaś caryāṃ bahujanahit āya ba hujanasukh āya lokānukampāyārthāya hitāya sukhāya
devamanuṣyāṇām api tu ṣaṇṇāṃ yūyaṃ varṣāṇām a tyayād Ba ndhumatīṃ rājadhānīm āgacchata prāti m o kṣasūtr o ddeśaṃ śrotum
atha devatāḥ Śuddhāvāse sthitās tasya cetasā cittam ājñāya bhagavantam avocan
e tarhi Bandhumatīṃ rājadhānīn niḥśṛtya mahān bhikṣusaṃghaḥ pra tiva sat i yad uta dvāṣaṣṭabhikṣuśatasahasrāṇi bhagavān śrāvakān udyojayet aham api tathā kariṣyāmi yathā bhikṣavaḥ ṣaṇṇāṃ varṣāṇām atyayād Bandhumatīṃ rājadhānīm āgamiṣyanti p r ātimokṣas ūtr oddeśaṃ śrotum
atha Vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ śrāvakā n ā maṃtrayati
carata bhikṣava ś caryāṃ bahujanahi tāy a ba huj anasukhāya lo kānukampāyārthā ya hitāya sukhāya devamanuṣyāṇām api tu ṣaṇṇāṃ yūyaṃ varṣā ṇ ā m a tyayād Bandhumatīṃ rā jadhānīm āgacchata prāti mokṣasūtroddeśaṃ śrotum
evaṃ bhadaṃta iti bhikṣavo Vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya pratiśrutya janapada c a ryāṃ p rakrāntāḥ i yam at ra dharma tā tasmād idam ucyate ||
yaḥ sārthavāhaḥ sumahāj. _ ^ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X 1
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X reṇa śiṣyāsaṅgāt pramu _ ^ X |
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ^ tā diśo di śam 2 ||
15. The Deities Announce the Years of Peregrination Remaining
ni rgate ekasmin varṣe d evatā āro cayaṃti nirgataṃ bhadaṃtā ḥ ṣaṇ ṇā ṃ varṣānāṃ ekaṃ varṣam pañcanāṃ varṣāṇām atyayād bhavadbhir Bandhumātīṃ rājadhānīṃ gantavyaṃ prātimokṣasūtroddeśaṃ śro tum
nirgatayor dvayor varṣayor devatā ārocayanti nirgate bhadantāś ṣaṇṇāṃ varṣānāṃ dve varṣe caturṇāṃ varṣāṇām atyayād bhavadbhi r Ba ndhumatīṃ rājadhānīṃ gaṃtavya ṃ prātimokṣasūtroddeśaṃ śrotum
nirgateṣu triṣu varṣeṣu yāvan nirgateṣu ṣaṭsu varṣeṣu devatāḥ Śuddhāvāse sthitā bhikṣugaṇaṃ vadanti varṣāṇi ṣaṣṭhā ni nirgatāni bhavadbhir Bandhumatīṃ rājadhānīṃ gantavyaṃ prātimokṣasūtroddeśaṃ śrotum
atha te bhikṣava ekatya svānubhā vena ekatya devatānubhāve na tata eva ā jagmur Bandhumatīṃ rājadhānīm iyam atra dharmatā tasmād idam ucyate ||
X _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ X
X _ ^ _ _ ^ ṛṣiṃ praveditām
śikṣāṃ śrotu _ ^ ta bhikṣa vaḥ ^ X

Original text: Mahāvadānasūtra · Edition: Takamichi Fukita: The Mahāvadānasūtra, A New Edition Based on Manuscripts Discovered in Northern Turkestan. Göttingen 2003 (Sanskrit-Wörterbuch der buddhistischen Texte aus den Turfan-Funden, Beiheft 10). · Data entry Takamichi Fukita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc