महावदानसूत्र · भाग 120

इ. प्रोलोगुए
एवं मया श् र् उतम् एकस्मिं समये भगवां श्रावस्त्यां विहरति जेतवने अ ना थपिण्डदारामे ।
अथ संबहुलान् आं भिक्षूणा ं करीरिकमण्डलवाटे संनिषण्णानां स् अ ं निपतिता नाम् अयम् एवंरूपो ऽभूद् अन्तराकथ् आस मुदाहारः
आश्चर्यम् आयुष्मन्तो यावच् च भग वत् अः अतीतेषु सम्यक्संबुद्धेषु अतीतांश भावग त् एष् उ छ् इन्न वर्त्म सु छिन्नपुटेषु निष्प्रपंचेषु प्रपंचातीतेषु परिनिर्वृतेषु कारुणिके षु निराशिष् ए षु एवं स् अम्यक् प्र् अत् य् आ त्मं ज्ञानदर्शनं प्रवर्तत् ए । ए वंशी ला बत ते बु द्धा भगवंतो बभूवुर् इत्य् अपि एवंधर्माण् अ एवंप्र् अज्ञा एवमभिज्ञा ए वंव् इ मुक्तय एवं वि हारिणो बत ते बुद्धा भगवन्तो बभूवुर् इत्य् अपि ।
किं नु भ ग व तो ध र्मधातुः सुप्रतिविद्धः आहो स्विद् देव ता आरोचयंति येन तथागत स्यातीतेषु सम्यक्संबुद्धेषु अतीतांशभा वगते षु छिन्नव र्त्मसु छिन्नपु टेषु निष्प्रपंचेषु प्रपञ्चा ती तेषु ( मव् 32 ) पर् इ निर्वृते षु कारुणिकेषु निराशिषेषु एवं सम्यक् प्रत्यात्मं ज्ञ् आ नदर्शनं प्रवर्तते एवंशीला बत ते बुद् धा भगवंतो बभू वुर् इत्य् अप्य् एवंधर्माण एवं प्रज्ञा एवमभिज् ञ् आ एवंविमुक्तय एवंविहारिणो बत ते बुद्धा भगवंतो बभूवुर् इत्य् अपि ।
इयं तेषां संबहुलानां भिक्षूणां करीरि क् अ मण्डलवाटे संनिषण्णानां सन्निपतितानाम् अ न्तराकथा विप्रकृता ।
अश्रौषीद् भगवां दिवाविहारोपगतो दिव्येन श्रोत्रेण विशुद्धेनातिक्रान्तमा नुषेण श्रुत्वा च पुनस् तस्मात् समाधेर् व्यु त्था य येन करीरिकमण्डल वा टस् तेनोपजगाम उपेत्य पुरस्ताद् भिक्षुसंघस्य प्रज्ञप्त्ऽ; एवासन्ने न्यषीदत्
निषद्य भ ग वा ं भिक्षून् आमन्त्रयति का नु युष्माकं भिक्षवः संबहुलानां भ् इ क्षूणां करीरिकमण्डलवाटे संनिषण्णानां संनिपतिता नाम् अन्त राकथा विप्रकृता कया चाप् इ कथ य् ऐतर्हि स न् न् इ ष ण्णा ः संनिप त् इ ताः
इहास्माकं भदन्त सं बहु लानां भिक्ष् ऊ ण् आ ं करीरिक् अम ण्डलव् आटे स् अ ं निषण्णानां संनिपतिताना म् अय् अम् एवंरू प् ओ ऽभूद् अन्तराकथासमुदाहारः आश्चर्यम् आयुष्म ं तो यावच् च भगवतः अतीतेषु सम्यक्संबुद्धेषु अतीतांशभावगतेषु छिन्नव र्त्म सु छिन्नपुटे षु निष्प्रपञ्चेषु प्रपञ्चातीतेषु परिनिर्वृतेषु कारुणिकेषु निराशिषेषु एवं सम्यक् प्रत्यात्मं ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते एवंशीला बत ते बुद्धा भ् अगव न्त् ओ बभूवु र् इ त्य् अपि एवंधर्माण एवंप्रज्ञा एव म भिज् ञ् आ एवंविम् उ क्तय एवं विहा रिणो बत ते बुद्धा भगवन्तो बभूवुर् इत्य् अपि । किं नु भगवतो धर् म् अ धातु ः स् उप्रतिविद्ध आहो स्विद् देवता आरोच यंति येन ( मव् 34 ) तथागत स्यातीतेषु सम्य क् स् अं बु द्धेषु अती तांशभावगतेषु छिन्नवर्त्मसु छिन्नपुटेषु निष्प्रपञ्चेषु प्रपञ्चा तीतेषु परिनिर्वृतेषु कारुणिके षु निराशिषेषु ए वं सम्यक् प्रत्यात्म् अं ज्ञानदर्शनं प्रवर्तते एवंशीला बत ते बुद्धा भगवन्तो बभूवुर् इत्य् अपि एवंधर् माण एवं प्रज्ञा एवमभिज् ञ् आ एवंविमुक्तय एवंविहारिणो बत ते बुद्धा भगवंतो ब भूवुर् इत्य् अपि । इयम् अस्माकं भदंत संबहुलानां भिक्सूणां करीरिकमण्डलवाटे स ं निषंण् आनां संनिपतितानाम् अन्तराकथा विप् र् अक् ऋ ता तया चापि भगवन् क थया एतर्हि संनिषंणाः संनिपतिता अपि मे भिक्षवो धर्मधातुः सुप्रतिविद्ध अपि मे देवता आरोच यन्ति इयम् अत्र धर् मता तस्माद् इदम् उ च् य् अ ते ॥
पूर्वं कथा धार्मिकी अर्थसंहिता
उदाहृता मण्डलवाटभिक्षुभिः
अश्रौषीद् दिव्येन हि श्रोत्रधातुना
दिवाविहार् ओपगतो महामु निः 1
दिव् य् एन श्र् ओ त्रेण निशाम्य शास्ता
उपागतो मण्डलव् आट भि क्षून्
न्यषीदत् स हि भिक्षुगणस्य मध्ये
शक्रो य थेन् द्र् अस् त्र् इद शेषु मध्ये 2
प् र् अ तिवि द्धो धर्मधातुर् बुद् ध् एनादित्यबन्धुना ।
येनाभ्यतीतां जानाति संबुद्धां द्विपद् ओ त्त् अमः 3
एवं नामा एवंजात्या एवंगोत्राश् च ते ऽभ् अवन्
यथा यथा च ते आसं सर्वे व्याकृतवा ं मुनि ः 4
ना नादीर्घायुषो देवा वर्णवन्तो यशस्विनः
एवम् आरोचयंत्य् अर्थं संबुद्धानां यशस्विनाम् 5 ॥
इइ. होw wअस् थे धर्मधातु रेअलिzएद्?
क थं धर्मधातुः सुप्रतिविद्धः
अ. थे छरच्तेरिस्तिच्स् ओf थे सेवेन् बुद्धस्
1. कल्प
इतः स ए कनवतः क ल्प् ओ यस्मिं कल्पे विपश् य् ई सम्यक्संबुद्धो लोके उत्पन्नः इतः स एकत्रिंशत्तमः कल्पो यस्मिं कल्प् ए शिखी च विश्वभुक् च सम्यक्संबुद्धौ लोक उत्पन्नौ अस्मिन्न् एव भद्रकल्पे च् अत् व् आरः सम्यक्सं बुद्धा लोके उत्पन्ना क्रकसुन्दः कनक मुन् इ ः क् आश् य प् ओ वयं चाप्य् एतर्हि शाक्यमुनिः इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
x कश् च कल् प् ओ ^ ^ _ ^ _ x
यदा विपश्यी उदपादि _ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x 1
विश्व भु ज ं _ ^ ^ _ ^ _ x
व् इ नायकाः क्रकसुन् द् ^ _ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x 2 ॥
2. लिfए स्पन्
विपश्यिनः सम्यक्संबु द्ध स्य अ शीतिर् वर्षसह स्राण्य् आयुष्प्रमाणम् अभूत् शिखिनः स म्यक्संबुद्धस्य सप्ततिः विश्वभुजः सम्यक्संबुद्धस्य षष्टिः क्रकसुन्दस्य सम्यक्संबु द् धस् य् अ चत्वारिङ्शत् कनकमुनेः सम्यक् स् अंबुद् ध् अस्य त्रिङ्शत् काश्य पस्य सम्यक्संबुद्धस्य विंशतिः अस्माकम् अप्य् एतर्हि वर्षशतम् आयुष्प्रमा ण् अं स म्यक्स् उ खे न परिप्रि य माण् अ म् इयम् अत्र ध र्म ता त स् म् आ द् इदम् उच्य् अते ॥
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।

x _ ^ _ _ ^ ^ _ स _ x
x _ ^ _ विश्व भुजो जिनस्य 1
चत्वारिंशत् क्रकसुन्दस्य शा स्तुः
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ शा क्यमु नि ^ _ x 2 ॥
3. चस्ते
विपश्यी सम्यक्संबुद्धः क्षत्रियो जात्याभूत् शिखी सम्यक्संबुद्धः क्षत्रियो जात्याभूद् विश्वभुक् च । क्रकसुन्दः सम्यक्संबुद्धो ब्राह्मणो जात्याभूत् कन कमुनिः काश् य् अपश् च । अस्माक म् अप्य् एतर्हि क्षत्रिया जाति र् भवति इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ बभूव क्षत् र् इ याः
x _ ^ _ कनकमुनिश् च काश्यप
एत्ऽ; एकजात्य्. ^ ^ _ ^ _ ^ x 1
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x य् आ ^ _ _ ^ ^ _ ^ क् अ ल्पां
निष्क् र् आन्तवां च्छाक्यकुलाच् च क्ष त्रियात् 2 ॥
4. fअमिल्य् नमे
सन्स्क्रित् तेxत् इस् चोम्प्लेतेल्य् लोस्त्
5. बोधि त्रेएस्
सन्स्क्रित् तेxत् इस् चोम्प्लेतेल्य् लोस्त्
6. थे अशेम्ब्ल्य् ओf भिक्षुस्
विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्य श्रावकाणां त्रयो महासन्निपाता बभूवुः एको महासन्निपातो द्वाषष्टभिक्षुशतसहस्राणि । द्वितीयो महासन्निपातो भिक्षुशतसहस्रम् तृतीयो महासन्निपातो ऽशीतिर् भिक्षुसहस्राणि । शिखिनः सम्यक्संबुद्धस्य श्रावकाणां त्रयो महासन्निपाता बभूवुः एको महासन्निपातो भिक्षुशतसहस्रम् द्वितीयो महासन्निपातो ऽशीतिर् भिक्षुसहस्राणि । तृतीयो महासन्निपातः सप्ततिर् भिक्षुसहस्राणि । विश्वभुजः सम्यक्संबुद्धस्य श्रावकाणां द्वौ महासन्निपातौ बभूवत् उ एको महासन्निप् आ तः सप्ततिर् भ् इ क्षुसहस्राणि । द्वितीयो महासन्निपात षष्टिर् भ् इ क्षुसहस्राणि । क्रकसुन्दस्य सम्यक्स ं बुद्धस्य श्रावकान् आ म् एको महासन्निपातो बभूव चत् व् आरिंशद् भिक्षुसहस्राणि । कनकमुनेः सम्यक्संबुद्धस्य श्रावकानाम् एको महासंनिपातो बभूव त्रिंशद् भिक्षुसहस्राणि । काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य श्रावकानाम् एको महासन्निपातो बभूव विङ्शतिर् भिक्षुसहस्राणि । अस्माकम् अप्य् एत् अर्हि ( मव् 42 ) श्रावका नाम् एको महासंनिपात अर्धत्रयोदश भिक्षुशतानि इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
त्रयो विपश्यिस्य त्रयः शिख् इनो
x _ ^ _ विश्वभुजो जिनस्य ।
चतुर्णां बुद्धानाम् एकैकश
ऋषिसन्निपाता मुनिना प्रकाशिता 1
ते संन् इ पाता परमार्थदर्शिनान्
नागेषु नागे ^ ^ _ ^ _ ^ x ।
संघादिकानाम् अखिला नां ता य् इ न् आं
पन्नध्वजानां विरजसाम् ऋजूनाम् 2 ॥
7. अ पैर् ओf दिस्चिप्लेस्
विपश् य् इनः सम्य क्संबुद्धस्य खण्डश् च तिष्य श् च श्रा व क् अयुगम् अभूद् अग्रयुगं भद्रयुग म् एको ऽग्र्य ऋद्धिमता ं द्वि ती य् ओ ऽग्र्य प्रज्ञावताम् शिखिनः सम्यक्संबुद्धस्य अभिभूः सं भ व् अश् च् अ श्रावकयु गम् अ भूद् अ ग्र् अ यु गं भद्र युगम् एको ऽग्र्य ऋद्धि मतां द्वितीयो ऽग्र्य प्रज्ञावताम् विश्वभुजः सम्यक्संबुद्धस्य श्रोणश् च उत्तरश् च श्रावकयुग् अ म् अ भूद् अग्रयुगं भद्रयुगम् एको ऽग्र्य ऋ द्धिम त् आ ं द्वि तीयो ऽग्र्यः प्रज्ञावताम् क्रकसुन्दस्य सम्यक्संबुद्धस्य संजीवश् च विदुरश् च श्रावकयुगम् अभूद् अग्रयुगं भद्रयुगम् एको ऽग्र्य ऋद्धिम् अतां द्वितीयो ऽग्र्यः प्र ज्ञावताम् कनकमुनेः सम्यक्संबुद्धस्य भुजिष्यश् च भिक्षुर् उत्तरश् च श्रावकयुगम् अभूद् अग्रयुगं भद्रयुगम् एको ऽग्र्य ऋद्धिम् अ ता ं द् व् इतीयो ऽग्र्य प्रज्ञावताम् काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य तिष्यश् च भरद्वाजश् च श्रावकयुगम् अभूद् अग्रयुगं भद्र् अ युगम् एको ऽग्र्य ऋद्धिमता ं द्वितीयो ऽग्र्य प्रज्ञावताम् अस्म् आकम् अप्य् एतर्हि शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ भिक्षू अग्रयुगं भद्रयुगम् एको ऽग्र्य ऋद्धिमतां द्वितीयो ऽग्र्य प्रज्ञावताम् इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्य् अते ॥
ख् अ ण्डश् च तिष्यश् च विपश्यिनो ऽग्र्यौ
शिखिनो बुद्ध स्या भिभूः संभवश् च ।
श्रोणोत्तरौ विश्वभुजो जिनस्य
ओघातिगौ कामभवेष्व् असक्तौ 1
संजीवभिक्षुर् विदुरश् च पण्डितः
अग्र्याव् एतौ क्रकसुन्दस्य शास्तु ।
ब् उद्ध् अ स्य च क् अ नकमुनेर् इहाग्र्यौ
भुजिष्यो भिक्षुर् अथोत्तरश् च 2

तिष्यभरद्वाजयुगं महर्षेर्
एत् आ व् अग् र् यौ भ गवतः काश्यपस्य ।
शारिपुत्रमौद्गल्यायनौ भिक्षू
ताव् एताव् अङ्गिरसो ऽग्रश्रावकौ 3 ॥
8. अत्तेन्दन्त्स्
विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्य अशोको नाम भिक्षुर् उ प स्थायको ऽभूत् शिखिनः सम्यक्संबुद्धस्य क्षेमकारो नाम भिक्षुर् उपस्थायको ऽभूत् विश्वभुजः सम्यक्संबुद्धस्य उपशान्तो ना म भिक्षुर् उप स्थायको ऽभूत् क्रकसुन्दस्य सम्यक्संबुद्धस्य भद्रिको नाम भिक्षुर् उपस्थायको ऽभूत् कनकमुनेः सम्यक्संबुद्धस्य स्वस्तिको नाम भिक्षुर् उपस्था यको ऽभूत् काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य स र्वमित्रो नाम भिक्षुर् उपस्थाय् अक् ओ ऽभूत् अस्माकम् अप्य् एतर्हि आनन्द् ओ भि क्षु र् उ पस् थ् आयकः इयम् अत्र धर्मता त स्माद् इ दम् उच्यते ॥
अशोक क्षेमकारश् च उप् अशा न्तश् च भद्रिकः
स्वस्तिकः स र्वमित्रश् च आनन्दो भवति सप्तमः 1
भि क्षव ए ते म हा त्मानः शरीरान्त् इ मधारिणः
वैय्यापत्यकरा आसं चित्तनिमित्तेषु कोविदा 2
सर्वे कालस्य कुशला निमित्तप्रतिवेधिनः
सर्वेषाम् आस्रवा क्षीणा नास्ति तेषां पुनर्भवः 3 ॥
9. सोन्स्
विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्य सुसंवृत्तस्कन्धो नाम पुत्रो ऽभूत् शिखिनः सम्यक्संबुद्धस्य अतुलो नाम पुत्रो ऽभूत् विश्वभुजः स म्य क्संबु द्धस्य सुप्रबुद्धो नाम पुत्रो ऽभूत् क्रकसुन्द स् य् अ सम्यक्संबुद्धस्य प्रतापनो नाम पुत्रो ऽभूत् कनकमुनेः सम्यक्संबुद्धस्य सा र्थवा हो नाम पुत्रो ऽभूत् काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य विजितसेनो नाम पुत्रो ऽभूत् अस्माकम् अप्य् एतर्हि राहुल पुत्र इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
सु संवृत्तस्कन्धो ऽतुल सुप्रबुद्ध प्रतापनः
सार्थवाहो विजितसेनो राहुलो भवति सप्तम 1
एते पुत्रा महात्मानः शरीरान्तिमधारिणः
सर्वेषा म् आ स्रवा क्षीणा नास्ति तेषां पुनर्भव 2 ॥
10. मोथेर्, fअथेर्, किन्ग् अन्द् थे चपितल्
वि पश् य् इ नः सम्यक्संबुद्धस्य पिताभूद् बन्धुमो नाम राजा क्षत्रियो मूर्धाभिषिक्तो माताभूद् बन्धुवती नाम बन्धुमावती नाम नगरी राजधानी बभूव ऋद्ध् आ च स्फी ता च क्षेमा च सुभिक्षा चाकीर्णबहुजनमनुष्या च । शिखिनः सम्यक्संबुद्धस्य पिताभूद् अरुणो नाम राजा क्षत्रियो मूर्धाभिषिक्त माताभूत् प् रभावती नाम । अरुणावती नाम नगरी राजधानी बभू व । ऋद्धा च पूर्व व त् विश्वभुजः सम्यक्संबुद्धस्य पिताभूत् सुप्रदीपो ना म राजा क्षत्रियो मूर्धाभिषिक्तः माताभूद् उत्तरा ना म अनोपमा न् आ म न गरी रा जधानी बभूव पूर्ववत् क्रकसुन्दस्य सम्यक्संबुद्धस्य पिताभूद् अग्निदत्तो नाम ब्राह्मणः पुरोहितः माताभूद् धनवती ना म तेन खलु सम येन क्षेमो ( मव् 48 ) नाम राजाभूत् क्षेमस्य खलु राज्ञः क्षेमावती नाम नगरी राजधानी बभूव पूर्ववत् कनकमुनेः सम् य् अक्स ं बुद्धस्य पिताभूद् य ज्ञदत्तो नाम ब्राह्मणः पुरोहितः माताभूद् यशोवती नाम तेन ख लु समयेन शोभो नाम राजाभूच् छ् ओभ स्य् अ ख् अ लु राज् ञ् अः शोभवती नाम नगरी राजधानी बभूव पूर्ववत् काश्यपस्य सम्यक्संबुद्धस्य पिताभूद् ब्रह्मदत्तो नाम ब्राह्मणः पुरोहितः माताभूद् विशाखा ना म तेन खलु समयेन कृकी नाम राजाभूत् कृकिणः खलु राज्ञ् ओ बाराणसी नाम नगरी राजधानी बभूव पूर्ववत् अ स्म् आक् अ म् अप्य् एतर्हि पिता शुद्धो दनो नाम राजा क्षत्रियो मूर्धाभिषिक्तः माता म हामाया न् आम नगरी कपिलवस्तुर् नाम राजधानी ऋद्धा च स्फीता च क्षेमा च सुभि क्षा च आकीर्णबहुजनमनुष्या च शाक्यानां गणराज् य् अम् इ यम् अ त्र् अ धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
विपश्यिनो बुद्धवरस्य बन्धुमा
पिताभव द् बन्ध् उव ती च माता ।
न गर् ई त था बन्ध् उ म त् ई सुरम्या
यत्र जिनो धर्म म् अ द् ए श् अ यच् छिव म् 1
बुद्धस्य शिखिनः अरुणः पिताभूत्
प्रभावती माता प्रभाकर् अ स्य ।
नगरी तथारुणवती सुरम्या
अरुणस्य राज्ञः प् अर शत्रुमर्दिनः 2
यत् सुप्र द् ईप उद् अ पादि क्षत्रियः
पिता अभूद् विश्वभुजो जिनस्य ।
माता तथैवोत्तर सत्यनामा
अनोपमा नगरी राजधानी 3
यद् अग्निदत्त उदपादि ब्राह्मणः
पिता अभूत् क्रकसुन्दस्य शास्तुः
मातापि च धनवती सत्यनामा
क्षेमो राजा क्षेमावती राजधानी 4
यद् यज्ञदत्त उदपादि ब्राह्मणः
पिता अभूत् कनकमुनेर् जिनस्य ।
मातापि च यशोवती सत्यनामा
शोभो राज् आ श् ओ भा व ती राजधानी 5

यद् ब्रह्मदत्त उदपादि ब्राह्मणः
पिता अभूद् भगवतः काश्यपस्य ।
मातापि च विशाखा सत्यनामा
कृकी रा जा बा राण सी राजधानी 6
शुद्धोदनो नाम पिता महर्षेर्
माता महामाय प्रभाकरस्य ।
नगरी तथा ऋद्धा स्फीता सुरम्या
कपिलाह्वया यत्र जिनो ^ _ ते 7 ॥
11. म्नेमोनिच् केय्wओर्द्स् ओf थिस् छप्तेर्
उद्दानम् ॥
कल्पो ऽथ आयुर् जातिश् च गोत्रं वृक्षाश् च पञ्चमा ।
संनिपातो युगम् उपस्थायका पुत्रा माता पिता तथा ॥
ब्. थे लेगेन्द् ओf विपश्यिन् बुद्ध
पर्त् ओने
[थे बोधिसत्त्वऽस् एन्त्रन्चे इन्तो हिस् मोथेर्ऽस् wओम्ब्]
1. देस्चेन्त् fरोम् तुषित हेअवेन्
धर्मता खलु यस्म् इं समय् ए विप श्य् ई बोधिसत्वस् तुषिताद् देवनिकायाच् च्यवित्वा मातुः कुक्षाव् अवक्रामति अत्यर्थं तस्मिं समये महापृथिव् ई चालश् चाभूत् सर्वश् चा यं ल् ओक उदारेणावभासे न स्फुटो ऽभूत् या अपि ता लोकस्य लोकान्तरिका अन्धस्तमा अन्धाकारतमिस्रा यत्रेमौ सूर्याचन्द्रमसाव् एवंमहर्धिकौ महानुभावौ आभ या आभ् आं ना नुभवतः ता अपि तस्मिं समये उदारेणावभासेन स्फुटा अभूवं तत्र ये सत्वा उपपन्नास् ते तया आभया अन्योन्यं स त् वं संजान् अते अ न्ये ऽपि भवंतः सत्वा इहोपपन्ना अन्ये ऽपि भवंतः सत्वा इहोपपन्ना इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
यथापि मेघो विपु लः सुसंभृतो
बहूदको मारुतवेगमूर्च्छितः
तथोपमं कुक्षिम् अवाक्रमं मुनिः
शतह्रदां सूर्य इवाभ्युपागतः 1
अवभासयं हि जनतास् सम न्तत ः
पृथूश् च लोकान्तरिकास् तमोवृताः
यद् उत्क्रमेत् कुक्षिम् असह्यसन्निभस्
तथा तद् आसीद् इयम् अत्र धर्मता 2 ॥
[इन् हिस् मोथेर्ऽस् wओम्ब्]
2. थे fओउर् देवपुत्रस्
धर्मता खलु यस्मिं समये विपश्यी बोधिसत्वस् तुषिताद् देवनिकायाच् च्यवित्वा मातुः कुक्षाव् अस्थात् ततो ऽस्य शक्रेण देवेन्द्रेण चत्वारो देवपुत्रा मातुर् आरक्षका स्थापिता मा एतां कश्चिद् विहेठयिष्यति म नुष् य् ओ वा अमनुष्यो वा इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
ते देवपुत्रा सहिताश् चतुर्दिशं
महात्मदेवानुगता यशस्विना ।
शक्रेण प्रो क् ताः परम् आ र्थदर्शिनो
रक्षां कुरुध्वं सुगतस्य मातुः 1
निष्कृष्टशस्त्रायुधखड्गपाणयः
सुतीक्ष्णरूपां व्यवलंब्य शक्तिम्
मा तां म नुष्य् आ अथ वापि राक्षसा
विहेठयेयुः सुगतस्य मातरम् 2
सा देवगुप्ता वरभूतरक्षिता
यशस्विनी देवगणैः सुपालि ता ।
क्रीड त्य् असाव् अप्सरस इव नन्दने
तथा तद् आसीद् इयम् अत्र धर्मता 3 ॥

3. हे इस् अस् पुरे अस् अ जेwएल्
धर्मता खलु यस्मिं समये विपश्यी बोधिसत्वस् तुषिताद् देवनिकायाच् च्यवित्वा मातुः कुक्षाव् अस्थात् कोशोगत एवास्थाद् अम्रक्षितो गर्भमलेन जुभ्रमलेन रुधिरमलेन अन्यतमान्यतमेन वा अशुचिप्राकृते न तद्यथा मणिरत्नं का श् इक र त्ने उपनिक्षिप्तं नैव मणिरत्नं काशिकरत्नेनोपलिप्यते न काशिकरत्नं मणिरत्नेन इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्य् अते ॥
यथ् आ पि तं मणिरत्नं प्रभास्वरं
न लिप्यते परमशुचौ हि काशिके ।
तथोपमः कुक्षिगतो नरोत्तमो
न लिप्यते अशुचिकृतेन पण्डितः 1 ॥
4. हे इस् लिके अन् एइघ्त्fअचेतेद् गेम्
धर्मता खलु यस्मिं समये विपश्यी बोधिसत्वस् तुषिताद् देवनिकायाच् च्यवित्वा मातुः कुक्षाव् अस्थात् सर्वम् एनं माता परिपूर्णं कुक्षिगतं पश्यति तद्यथा मणिर् वैडूर्य अष्टांशो
ज् आ तिमां शुद्धो विप्रसन्न अनाविलः पञ्चरङ्गिके सूत्रे अर्पित स्यान् नीले पीते लोहिते अवदाते मांजिष्ठे तं चक्षुष्मां पुरुषो दृष्ट्वा जानीयाद् इदं सूत्रम् अयं मणि ःस् ऊत्रे म णिर् अ र्पित इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
यथाप्य् असौ वैडूर्यको महामणि
प्रभास्वरः सूर्यमरीचिसंनिभः
तथोपमं कु क्ष् इग् अत ं नरोत्तमं
विपश्यिमाता परिपूर्णम् ईक् ष् अते ॥
5. हे दोएस् नोत् fअतिगुए हिस् मोथेर्
धर्मता खलु यस्मिं समये विपश्यी बोधिसत्वस् तुषिताद् देवनिकायाच् च्यवित्वा मातुः कुक् ष् आव् अस् थ् आ न् नास्य तस्मिं समये माता श्रान्तकाया वाभूत् क्लान्तकाया वा य द् उत बोधि सत्वं धारयंती इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इद म् उच्यते ॥
x _ चासौ कुक्षिम् उपे ^ _ ^ x
x _ च् युतः कर्मव्. _ ^ _ ^ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
ते धारयंती इ यम् अत्र धर्मता ॥
6. हिस् मोथेर् केएप्स् थे fइवे प्रेचेप्त्स्
धर्मता खलु यस्मिं स मये विपश्यी बोधिसत्वस् तु ष् इ ताद् देवनिकायाच् च्यवित्वा मातुः कुक्षाव् अस्थात् ततो मात्रा यावज्जीवं पञ्च व्रतपदानि समा दत्तानि यावज्जीवम् अस्य माता प्राणातिपातात् प्रति विरतादत्तादाना द् अब्रह्मचर्यान् मृषाव् आदात् सुरामैरेयमद्यप्रमादस्थानात् प्रतिविरता इय म् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
प्रा णान् अह ंती ना दत्तम् आददौ
मृषा न भाषेन् न च मद्यपानम्
अब्र ह्मचर्याद् विरता च मैथुनाद्
विपश्यि माता इयम् अत्र धर्मता ॥
7. हिस् मोथेर् हस् नो मेन्तल् अत्तछ्मेन्त्
धर्मता ख लु यस्मिं समये विपश्यी बोधि सत्वस् तु षिताद् देव न् इ कायाच् च्यवित्वा मातुः कु क्षाव् अस्थान् नास्य माता ततः पुरुषेषु मानसं नि बद्धवती यद् उत कामग् उ णो प संहि तम् इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इ दम् उच्यते ॥
x _ ^ _ नापि च रज्यते तदा
न कामहेतोः परिदह्यते मनः
न चास्य मा तुः पुरुषेन मानसं
निबध्यते का मगुणोप संहित् अम् ॥
[थे बोधिसत्त्वऽस् बिर्थ्]
8. बिर्थ्
धर्मता खलु यस्मिं सम ये विपश्यी बोधिसत्व् ओ मातुः कुक्षेर् निष्क्रान्तो ऽत्यर्थं तस्मिं समये महापृथिवी चाल् अ श् च् आ भूत् स र् व् अ श् च् आ य् अं ल् ओक उदा रेणावभ् आसेन स् फुटो ऽभ् ऊत् पू र्ववद् यावद् अन्ये ऽपि भव न्त् अ ः स् अ त् व् आ इ होपपन्नाः इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्य ते ॥
उत्पद् य् अमाने पृथिवी प्रकम्पित् आ
पृ थु स् तथाभा विसृ ता ^ _ ^ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ शोभते
त था तद् आसीद् इयम् अत्र धर्मता ॥
9. थे नेwबोर्न् बोधिसत्त्व इस् बोर्न् wइथोउत् स्तैन्
धर्मता खलु यस्मिं स मये विपश्यी बोधिसत्वो मातुः कुक्षेर् निष्क्रान्त् अस् कोशोगत इवासिर् निष्क्रान्तो ऽम्रक्षितो गर्भमलेन जु भ् र् अमलेन रुधिरम लेनान्यतमान्यतमेन वाशुचिप्राकृतेन इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्य ते ॥

यथापि तं मणिरतनं प्रभास्वरं
न लिप् य् अते परमशुचौ हि काशिके ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x चिः सुनिर्धान्तम् इवांशुकाञ्चनम् ॥
10. हिस् मोथेर् गिवेस् बिर्थ् इन् थे स्तन्दिन्ग् पोसितिओन्
धर्मता खलु यस्मि ं समये विपश्यी बोधिसत्वो मातुः कुक्षे र् निष्क्रा न्तो नास्य माता निषण्णा वाभून् निपन्ना वा स्थि तैव सा क्षत्रिया क्षत्रियं प्रजाता इयम् अत् र् अ धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
न सा निषंणा न निपन्न क्षत्रिया
स् थ् इ तै व सा .र्. पद् ^ _ ^ _ ^ x ।
x _ ^ _ _ वरसत्य विक्रमो
जग्राह तं सुरपतिदे व उ त्स् उक ॥
[अfतेर् थे बोधिसत्त्वऽस् बिर्थ्]
11. हे तकेस् सेवेन् स्तेप्स्
धर्मता खलु सांप्रतजातो विपश् य् ई बोधि सत्वः सप्त् अ पदानि प्रक्रान्तः परिगृहीतो न कस्मिं श् च् इच् चतु र्दिश ञ् च व्यवलोकयति वाचञ् च भाषते इयं मे भवे त् पश्च् इमा जा तिः
देवाः श् व् ए तं च छत्रं मण् इदण्डकं च चामरं च धारयन्ति इयम् अ त् र धर् मता त स्माद् इद म् उ च्यते ॥
जातो ह्य् ए ष सप्त पदानि प्रक्रमद्
दि _ ^ _ लो क् य् अ व् आचं च भाष् अत् ए ।
श् र् ए _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ न्ति देव ॥
12. wअर्म् अन्द् चोओल् स्त्रेअम्स् fअल्ल् fरोम् अबोवे
धर्म् अता ख् अलु सा ंप्रतजातस्य विपश्यिनो बोधिसत्वस्य द्वे वारिधारे ऽन् त् अ रीक्षात् प्र् अ पतिते ए का शीतास्यैक् ओष्ण् आ स्य ये बो धिसत्वं स्नापितवत् यौ इ यम् अत् र् अ ध र्मता तस्माद् इद म् उच्यते ॥
जाते कुमारे सुमहाभिषट्के
द्व् ए वारिधारे पतिते अ न्तरिक्षात्
x _ ^ _ _ ण च अनाविला च
स्नातः स् ^ _ _ द्विप दोत्तमो x ॥
13. अ स्त्रेअम् मनिfएस्त्स् fरोम् अ wएल्ल्
धर् मता खल् उ सां प्रतजातस्य विपश्यिनो बोधिसत्वस्य मातु र् जन् अयित्र् य् आ ः पुरस्तां महद् उ दपानं प्रादुर्भूतं वारि विष्यन्दि य तो ऽस्य मा ता उद् अककार् यम् अकार् ष् ईद् इयम् अत्र धर्मता
तस्माद् इदम् उच्यते ॥
कुर्वंति नागास्य सदैवपूजां
यस्मिं ^ _ जा यते बोधिसत्वः
ते हृष्टा स् तुष्टा मुदिता उदग्रा ः
वा रिं सृजन्तीह अथोदपानम् ॥
14. थे देइतिएस् स्चत्तेर् fलोwएर्स् अन्द् प्लय् मुसिच्
धर्मता खलु सांप्रतजातस्य वि पश् य् इ नो बोधिसत्वस्य द् ए वता अन्तरीक्षाद् दिव्यान्य् उत्प लानि पद्मानि कुमुदानि पुण्डरीकाणि अगरुचूर्णानि तगरुचूर्णानि चन्दनचूर्णानि दिव्यानि म् अ न्दा रका नि पुष्पाणि क्षिप न्ति दिव्यानि च वाद्यानि संप्रवादयन्ति चैलविक्षे प ं चाका र् षु र् इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
जाते कुमारे सुमहाभिषट् क् ए
द्.ए _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x 1
x _ ^ _ _ अ नुभावम् ईक्ष्य
यावत् सुजातो ब्. ^ _ ^ _ उतः
राज् _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x

x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x 2
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ आं परिपूरयिष्यति x
इतीह द् ए वा अकनिष्ठवासिन
आ _ ^ _ _ ^ ष्व् अघ् ओ ष _ ^ x 3 ॥
15. म्नेमोनिच् केय्wओर्द्स् ओf थिस् छप्तेर्
उद्दानम् ॥
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
उत्पादकोशस्थि ति सप्तपदं
द्वे वारिधारे उदपान देवता ॥
पर्त् त्wओ
[अfतेर् थे बोधिसत्त्वऽस् बिर्थ्: चोन्तिनुएद्]
1. हिस् wएत् नुर्से
धर्म ता खलु सांप्र तजातं विपश्यि नं बोधिसत्वं मातापितरौ धात्र् या अनुप्रयच्छ तः अयं त्वया धात्रि कुमारः कालेन कालम् उद्वर्तयितव्यः कालेन कालं स्नापयितव्यः कालेन का लं भोजयितव्यः का लेन कालं सम्यक् सु खेन परिहर्तव्यः तम् एनं धात्र्य् उभाभ्यां पाणिभ्यां प्रति गृहीत्वा कालेन कालम् उद्वर्तय ति का ले न काल् अं स्नापयति कालेन कालं भोजयति का लेन कालं सम्यक् सुखेन परिहरति । अपीदानीं ये गन्धा लोके मनोज्ञरूपास् तैर् विलिप्य स र्वालंकारैर् अलंकृतं पितुर् बन्धुमतो ऽनुप्रयच्छ त् इ । एनं बन्धुमा रा जा गृहीत्वाङ्के निषाद्य पुनः पुनः प्रेक्षते हर्षं ज नयति इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इद म् उच्यते ॥
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ म् अददत् स धात्र्याः
ततो ऽपि _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ य् अ ति चैव 1
ये गन्ध लोके सुमनोज्ञर् ऊपाः
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x _ ^ _ _ भिर् अलङ्कृ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x 2
x बा ^ .आ ल्. सगतं कुमारं
पुनः पुन ः प् रेक्ष् अति हर् ष् अ जात् अ ः
सु _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
अभ्युद्यमो _ कुल _ ^ .य् . न्ति 3 ॥
2. थे सेएर्
[त्wओ पथ्स्: तो बे अ उनिवेर्सल् मोनर्छ् ओर् तो बेचोमे अ बुद्ध]
धर्मता खलु सांप्रतजातं विपश्य् इनं बोधिसत्वं मा तापितरौ ब्र् आह् म् अणानां नैमित्तानां विपञ्चनानां चोप द् अर् श् अ य तः कश्चिद् भवन्तः समन्वागतः कुमारो द्वा त्र् इं श द्भिर् महापुरुषलक्षणैर् यैः समन्वा गतस्य महा पुरुषस्य द्वे गती भवतो ऽनन्यथा सचेद् गृह्य् अ गारम् अध्यावस ति राजा भवति चक्रवर्ती चा तुरन्त्यां वि जेता धा र्मिको धर्मराजा सप्तरत्नसमन्वागतः तस्येमाण्य् ए वंरूपाणि सप्त रत्नानि भवंति तद्यथा चक्र् अ र् अ त्न् अं ह् अस् त् इरत्नम् अश्वरत्नं मणिरत्नं स्त्रीर त्नं गृहपतिरत्नं परिणायकरत्न म् एव स प्त् अ मं पू र्णं चास्य भवति सह स्रं पुत्राणां शूरा णा ं वीराणां वरा ङ्गरूपिणां प र स् ऐन्यप्रमर्द कानां स इमाम् एव समुद्रपर्यन्तां म् अहापृथिवीम् अखिलाम् अकण्टकाम् अनुत्पीडाम् अदण्डे नाशस्त्रेण धर्मे ण समेनाभिनिर्जित्याध्या वसति सचेत् केश् अश् म् अ श्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छा द्य सम्यग् एव श्रद्धयागाराद् अनगारिकां प्रव्रजति त था ग तो भवत्य् अर्हं सम्यक्स ं बुद् ध् ओ वि घुष्टशब्दो लोके तथ्यं देव स् अ मन्वागतः कुमारो द्वात्रिंशद्भिर् म हापुरुषलक्षणैः पूर्ववद् यावत् तथागतो भवत्य् अर्हन् सम्यक्संबुद्धो विघुष्ट श ब् द् ओ लोके इ यम् अत्र ध र्मता तस्म् आद् इद म् उच्यते ॥
जातं कुमारं सुमहाभिषट्कं
ते बो धिस त्वम् ^ ^ _ ^ _ x ।
x _ ^ _ _ ^ न् अ प्र् अ व्रज् इ त् ओ
राजा भविष्यति चक्रवर्ती 1
x _ ..ं तां _ ^ ^ _ ^ _ x
धर्मेण क्षेमेण शिवां वसुन्धराम्
यद् _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ भंत म्
x _ ^ _ यं स क्. _ .र्. म् एव 2

य् अ त् सर्वसौव र् ण स कु ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ नेमि ।
यद् अस्य पूर्वे पृथिवीं विजेष्यते
तच् चक्ररत्नं प्रथमं नि यास्यति 3
सुजात सप्ताङ्गप्रतिष्ठितं ऋजुम्
अवदात् अम् _ ^ ^ _ ^ _ ^ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ कुञ्जरं
द्वितीयं रत्नं हि भृशं निया स्यति 4
यः प्रात् अ राशे समयेन मेदिनीं
समंततः प्राप्य पुन् अर् न् इर्वर्तते ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
अ श्वं तृतीयं रत्नं नियास्यति 5
मणिञ् च वैडूर्यम् अयं सुनिर्मलं
समंततो योजनम् आवभासते ।
य थैव रात्रौ ^ ^ _ ^ _ ^ x
x _ ^ _ _ विमलं नियास्यति 6
या रूपशब् दे ष्व् अथ गन्धस्पर्शे
नारी प्रधाना प्र ^ दोत्तमा च ।
यथान्त अराः सर्वतश् चारुहासिनी
त त् पञ्चमं स्त्रीरत्नं नियास्यति 7
x _ ^ _ वैडूर्यं म ण् इरत्नं
शिलाप्रवाडं च सुवर्णरू पम्
ददाति यः श्रेष्ठिवरो महा _ ^ x
गृ हपतिं रत्न ं ष् अ ष् ठं निया स्यति 8
य _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ं
सेनासु स्थानं गमनं न् इवर्तनम्
यो _ तिदक्षः परिणायकोत्तमस्
तत् सप्तमं रत्न् अ वर ं न् इ य् आ स्य ति 9
जन ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ .गरूप् इ णाम्
सचेत् पुनः प्रव्रजत्ऽ; आनगारिकां
निःसंशयं बुद्धवरो भविष्यति 10
एवंविध ए ष स् उतस् तवास्त् इ
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x अन्यतरान्यतरा गतिर् ध्रुवा
तथा ह्य् एतं मन्त्रपदेषु दृश्यते 11 ॥
[थे थिर्त्य्त्wओ दिस्तिन्गुइस्हिन्ग् मर्क्स् ओf अ ग्रेअत् मन्]
कतमानि तानि भवंत् इ कु मारस्य द्वात्रि ंश् अन् महाप् उ रुष लक्षणानि यैः समन्वागतस्य महापुरुषस्य द्वे गती भवतो ( मव् 78 ) ऽनन्यथा सचेद् अगारम् अध्यावसति पूर्ववद् यावद् विघु ष्टश ब् द् ओ लोके
सुप्रतिष्ठितप् आदो दे व कुमार इ दं महापुरुषस्य महापुरुषलक् ष् अ णम् 1
अधस् तस्य पादयोश् चक्रे जाते सहस्रारे सनाभिके स् अन् एमिके सर्वाकार प र् इ पूर्णे इदं म हापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम् 2

दीर्घा ङ्गुलिर् देव कुमार इदं महापुरुषस्य महापुरु ष लक्ष् अ णम् 3 आयतपादपार्ष्णिर् देव कुमार इदं महापुरुषस्य महापुरु षलक् ष णम् 4 मृदुतरुणपाणिपादो देव कुमार मृदुकम् अस् य पाणिपादं तद् य् अ थ् आ तूलपिचुर् वा कर्पासपि चुर् वा इदं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम् 5
जालिन् ईपाणिपादो देव कुमार जालिनी अस्य पा णिपाद् एषु त् अ द्य् अ थाभिजातस्य हंसराज्ञः इद् अ ं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम् 6
उच्छङ्ग चरणो देव कुमार इदं मह् आ पु रुषस् य् अ महापु रुषलक्षणम् 7 ऐणेयजङ्घो देव कुमार इ दं महापुरुषस्य महापुरुषलक्ष णम् 8 अनवनतकायो देव कुमा रः अनवनत् ए न कायेनोभौ जानुमण्डलाव् आमार्जति परिमा र्जति इदं म हापुरुषस्य महापुरुषलक्ष णम् 9
कोशोगतवस्तिगुह्यो दे व क् उमारः क् ओशोगतम् अस्य व स्तिगुह्य् अं तद्यथाभिजातस्य हस्त्या जानेयस्य वा श् व् अस्य् आ ज् आ न् ए यस्य वा इदं महापुरुषस्य म हा पुरुषलक्षण म् 10
न् यग्रोधपरिमण्डलो देव कुमा रो यावत् काये न तावद् व्यामेन यावद् व्यामेन तावत् कायेन इद ं महापुरुषस् य् अ म ह् आ पुरुषलक्ष णम् 11
ऊर्ध्वाङ्गरोमा देव कुमार इदं महापुरुष स् य महापुरुषल् अ क्षणम् 12 एकैकरोमा देव कुमार एकैकम् अस्य रोम काये जातं नीलं कुण्डलजातं प्रदक्षिणावर्तम् इदं महापुरुषस् य् अ महापुरु ष लक्षणम् 13
सुवर्णवर्णो देव कुमार ः क् आञ्चन संनिभत्वचः इ दं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम् 14
सूक्ष्मच्छवि र् दे व कुमारः ( मव् 82 ) सूक्ष्मत्वात् त्वचो रजोजलं काये न संतिष्ठते इदं महापुरुषस्य महापुरुष लक्षणम् 15
सप्तोत्सदो देव कुमारः सप्तास्योत्सदा काये जाता द्वौ हस्त् अ यो द्वौ पादयो द्वाव् अंसयोर् एको ग्रीवायाम् इदं महापुरु षस्य महापुरुषलक्षणम् 16
चितान्तरांसो देव कुमार इदं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम् 17 सिंहपूर्वार्ध् अका यो देव् अ क् उ मा र इदं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम् 1 8 बृहदृजुगात्रो देव कुमार इदं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम् 19 सु संवृत्तस्कन्धो देव कुमार इदं महापुरु षस् य महा पुरुषलक्षणम् 20 चत्वारिंशद्दन्तो देव कुमार इदं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम् 21 समद न्तो देव क् उ मार इदं महापुरुषस्य महापुरु षलक्ष ण म् 22 अविरडदंतो देव कुमार इदं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम् 23 सुशुक्लदं ष्ट् रो देव कुमार इदं महापुरुषस्य महापुरु षलक्षणम् 24 सिंह हनु र् देव कुमार इदं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम् 25 रसरसाग्र् अप्राप्तो देव कुमार इदं महापुरुषस्य महापुरुषल क्षणम् 26
प्रभूततनुजिह्वो देव कुमार प्रभूतत्वाज् जिह्वया मुखा ज् जिह्वां निर्णामयित्वा सर्वं मुख मण्ड लं प्रतिच्छा दयति यावत् केशपर्यन्तम् उपादा य इदं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षणम् 2 7
ब्रह्म स्वरो देव कुमारः कलवि ङ्कमनोज्ञभाषी दुन्दुभिस्वरनिर्घ् ओ षः इदं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षण म् 28
अभिनील नेत्रो द् ए व कुमार इदं महापुरुषस्य महापुरुषलक्षण म् 29 गोपक्ष्मा देव कुमार इदं महापुरुषस्य महापुरु षलक्षणम् 30 उष्णी ष शिरा देव क् उ मार् अ इदं महापुरुषस्य महा पुरुषलक्षणम् 31 ऊर्णा चास्य भ् रुवो र् मध्ये श्वेता शङ्खनिभा प्रदक्षि णा वर् ता इदं महापुरुषस्य महापु रुषलक्षणम् 32
इमानि द्वात्रिंशन् म हापुरुषलक्षणानि यै ः सम न्वागतस्य म हापुरुषस्य द्वे गती भवतो ऽनन् यथा पूर्ववद् य् आवद् इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
हन्ताहं कीर्तयिष्यामि ल क्षणानि महा मुनेः
काये ऽस्म् इं भावितात्मस्य श रीरान्तिमधारि णः 1
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ x ।
अधश् च पाद योस् तस्य चक्रे जाते सुसंस्थिते 2
दीर्घाङ्गुलिः स् अ भ् अ व् अ त् इ पादपार्ष्णी च आ यते ।
जालिनि x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ x 3
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ x ।
x x x श् चापि कायेन स्पृशते जानुमण्डलम् 4
कोशोगतं वस्तिगुह्यं x x x x ^ _ ^ x ।
x x x x ^ _ _ x x x x x ^ दक्षिणम् 5
x x स् . ड् . क् . त् . ण् . भा व्य् x x x x समंततः
सूक्ष्मत्वचो ऽसौ भवति सप्त काय् अस्य उत्सदाः 6
चितान्तरांसो ह् . _ x सिंहपूर्वार्धकायवान्
बृहदृजूनि गात्राणि स्कन्धौ तस्य सु संस्कृतौ 7
चतुष्का दश दन् तानां परिपूर्णा अनूनकाः
समा अविरड् आश् चैव शुक्लाश् चैव सुसंस्थिताः 8
सुशुक्लदंष्ट्रो ऽसौ ह् _ x x x रसरसाग्र ताम्
प्रभू तत नुजि ह्वश् च तथा ब्रह्मस्वरो मु x 9
अ भिनीलनेत्रो गोपक्ष्मा उष्णीषं चा स्य मूर्धनि ।
ऊर्णा चा स्य भ्रुवो र् मध्ये श्वेता भवति प्रद क्षि णा 10
द्वे च त्र् इं शत् तथैतानि लक्षणानि मह् आ मु नेः
काये ऽस्म् इ ं भाविता त्मस्य शरीरान्तिमधारिण ः 11
द्वात्रिंशतिं यस्य विव र्धि तानि
भवंति काये ऽस्म् इं x _ व् इ धस्य ।
राजा विजित्य पृथि वीं विशास्ति
बुद्धो ऽथ वा भवति हितानुकम्पी 1 2

स्मृतिमां बहुपुत्रश् च अल्पाबाधश् च पण्डि त ः
लाभी अन्नस्य पानस्य वस्त्रशय्यासनस्य च 13
अभेद्यपरिवारो ऽसौ मना प् अः सर् व् अदेहिनाम्
अन्वावर्तन्ति तं देवा मनुजाश् च तथाविधम् 14
अग्र्यो महाधिपत्येषु भवेन् मर्त्यस् तथाविधः
असमश् चा प्रत् इसम अतु ल् य् अ श् च विनायक 1 5
3. हिस् मोथेर् पस्सेस् अwअय्
धर्मता ख लु सप्ताहजातस्य विपश्यिनो बोधिसत्वस्य माता जनेत्री कालगता समनन्तरका लगता त्रिदशे देवनिकाये उपपन्ना इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
विधृत्य मासां हि दशैव कुक्ष्या
विपश्यिमाता असमं प्रजाता ।
कायस्य भेदात् त्रिदशोपप न्ना
द् ए व् अनि काया भगवज्जनेत्री ॥
4. थे फ्य्सिचल् बेऔत्य् ओf थे बोधिसत्त्व
धर्मता खलु सांप्रतजातो विपश्यी बोधिसत्वो ऽभिरूपो दर्शनीय प्रासादिको ऽतिक्रान्तश् च मानुष्यकं वर्णम् असंप्राप्तश् च दिव्यं वर्णं निरीक्षमाणा नराश् च नार्यश् च तृप्तिं न गच्छंति अ न् ऊनवर्ण् अम् तद् य् अथा जांबूनदमयी सुवर्णनिष्का दक्षकर्मारपुत्रपरिमृष्टा आहते पाण्डुकम्बले उपनिक्षिप्ता अत्यर्थं भासते तपते विरोचते एवम् एव सां प् र् अ त् अ ज् आ त् ओ विपश्यी बोधिसत्वो ऽभिरूपो दर्शनीयो यावद् अनूनवर्णम् इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
शिशु कुमारो मनसेव निर्म् इतः
यथापि निष्का कुशलेन निष्ठिता ।
निरीक्षमाणा हि नराश् च नार्यस्
तृप्तिं न गच्छंति अनूनवर्णम् ॥
5. थे अत्त्रच्तिवेनेस्स् ओf थे बोधिसत्त्व
धर्मता खलु सांप्रतजातो विपश्यी बोधिसत्वो महाजनकायस्य प्रियश् चाभून् मनापश् च अपीदानीं महाजनकाया अंसेनांसं ( मव् 90 ) परिवर्तयंति तद्यथा शारदकं पद्मं महाजनकायस्य प्रियं च भवति मनापं च अपीदानीं महाजनकायः पाणिना पाणिं संवारयति एवम् एव सांप्रतजातो विपश्यी बोधि सत् व् ओ म् अ हाजनकायस्य प्रियश् चाभून् मनापश् च अपीदानीं महाजनकायः अंसेनांस ं परिवर्तयति इयम् अत्र धर्मता तस्मा द् इद म् उच्यते ॥
प्रियो मनापो महतो जनस्य
तदा विपश्यी दहरस् समानः
अंसेन चांसं परिवर्तयंति
पद्मं यथा शारदकं सुजातम् ॥
[थे बोधिसत्त्वऽस् योउथ्]
6. थे बोधिसत्त्वऽस् एयेस् दो नोत् ब्लिन्क्
ध र् मता खलु विपश्यी बोधिसत्वो ऽनिमिषो रूपाणि पश्यत् इ न न् इमिषति । तद्यथा देवास् त्रिदशोपपन्नका इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
नासौ कुमारो निमिषं हि पश्यति
यथापि देवास् त्रिदशोपपन्नकाः
दृष्ट्वेह रूपाणि मनोरमाणि
अथापि दृष्ट्वा अमनोरमाणि ॥
7. हिस् मतुरतिओन्
धर्मता खलु विपश्यी बोधिसत्वः कर्मविपाकजेन दिव्येन चक्षुषा समन्व् आग तो येन स प श्यति दिवा च रात्रौ च समंतयोजनम् इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
विपाकजं तस्य बभूव चक्षुर्
दिव्यं वि शुद्धं वि मलं प्रभास्वरम्
येनासौ पश्य ति बोधिसत्वो
दिवा च रात्रौ च समन्तयोजनम् ॥
8. थे बेऔत्य् ओf हिस् वोइचे
धर्मता खलु विपश्यी बोधिसत्वो वल्गुस्वरश् चाभून् मनोज्ञस्वरश् च कलविङ्कमनोज्ञ् अ भ् आषी च दुन्दुभिस्वरनिर्घोषश् च तद्यथा हैमवतः शकुन्तो वल्ग् उ स्वर् अश् चाभून् मनोज्ञस्व रश् च कल् अविङ्कमन् ओज् ञभ् आषी च द् उन्दुभिस्व रनिर्घोषश् च एवम् एव विपश्यी बोधि सत्वो व ल्गुस्वरश् चाभून् मनोज्ञस्वरश् च कलविङ्क मनोज्ञभा षी च दुन्दुभिस्वरनिर्घोषश् च इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
यथाप्य् अ सौ हैमवतः शकुन्तो

निकूजते कु स् उमरसेन मत्तः
तथैव वल्गुकलविङ्कभाषी
स चाप् य् अ भूद् अप्रतिकूलभाषी ॥
9. बेचोमिन्ग् सगचिओउस्
धर्मता खलु विपश्यी बोधिसत्वः पण्डितो ऽभूद् व् यक्तो मेधावी त न्त् र् ओपमिकया मीमांसिकया प्रज्ञया समन्वागतः अपीदानीं पितुर् बन्धुम तो ऽर्थकरणे निषद्य गम्भीरान् अर्थान् निस्तारयति इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इद म् उच्यते ॥
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ तोयाम्बुधर इव सागरः
अनुशिष्टवान्
बन्धुमतीनिकेते
नैकां जनां जानपदांश् च क्षत्रियान् 1
हितानुकम्पं सम् ^ _ ^ _ ^ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ दः
ततः समाज्ञा उदपादि भद्रिका
भूयो विपश्यीति समंतचक्षुः 2 ॥
10. थे fओउर् एxचुर्सिओन्स्
[ओन् सेएइन्ग् अन् ओल्द् मन्]
धर्मता खलु विपश्यी बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्यातुकाम ः सारथिम् आमन्त्रयति
योजय सा र् अ थे क्षिप्रं भद्रं यानम् उ द्या नभूमिं निर्यास्यामि
एवं देवेति सारथिर् विपश्यिनो बोधिसत्वस्य प्रतिश्रुत्य् अ क्षिप्रं भद्रं यानं योजयित्वा येन वि प् अ श्यी बोधिसत्वस् ते नोपजगाम उपेत्य विपश्यिनं बोधि सत्व म् इदम् अवोचत् युक्तं देवस्य भद्रं यानं यस्येदानीं देवः कालं मन्यते ।
अथ विपश्यी बोधिसत्वो भद्रं यानम् अ भिरुह्योद्यानभूमिं निर्याति अद्राक्षी द् विपश्यी बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्यायं पुरुषं कुब्जं गोपानसीवङ्गं दण्डम् अव ष् ट् अ भ्य पुरतः प्रवेपमानेन कायेन गच्छन्तम् दृ ष्ट्वा च पुनः सारथिम् आ मं त्रयति
किम् एष सारथे पुरुषः कुब्जो गोपानसीवङ्क दण्डम् अवष्टभ्य पुरतः प्रवेपमानेन कायेन गच्छति केशाश् चास्य वि वर् णा न तथ् आ न्य् एषाम्
एष दे व पुरुषो जीर्ण् ओ नाम
किम् एष सारथे जीर्णो नाम
अनेन देव पुरुषेण न चिरां मर्तव्य् अं भ विष्यति स एष देव जीर्णो नाम
अहम् अपि सारथे ज् अ राधर्मा जराधर्मतां चानतीतः
देवो ऽपि जराधर्मा जराधर्मतां चानतीतः
तेन ह् इ सारथे प्रतिनिवर्तय रथम् अंतःपुरम् एव गच्छ यद् अहम् अंतःपुरमध्य ग त एत् अ म् ए वार्थं चिन्तयिष्याम् इ जरां क् इ लाहम् अव्यतिवृत्तः
प्रतिनिवर्तयति सारथी रथ् अम् अन्तः पुरम् एव याति तत्रेदानीं विपश्यी बोधिसत्वो ऽन्तःपु रमध्यगतः
अथाप्रतीतः करुणानि ध्याति ज् अ रा ं किलाहम् अव्यतिवृत्त इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ।
।
पुरुषं दृष्ट्वेह व्यतीतयौवनं
जीर्णातुरं पलितं दण्डपाणिम्
अथाप्रतीतः करुणानि ध्याति
जरां किलाहं नोपा त् इवृत्तः ॥
[थे किन्ग्ऽस् पेर्तुर्बतिओन् 1]
अथ बन्धुमा राजा सारथिम् आमन्त्रयति
कच्चित् सारथे कुमार आप्तमनस्क उद्यानभूमिं गतः अभिरतो वा उद्याने
नो देव । अद्राक्षीद् देव कुमार उद्यानभूमिं निर्यायं पुरुषं कुब्जं गोपानसीवङ्कं दण्डम् अवष्टभ्य पुरतः प्रवेपमानेन कायेन गच्छन्तं । दृष्ट्वा च पुनर् माम् आमंत्रयति किम् एष सारथे पुरुषः कुब्जो गोपानसीवङ्को दण्ड् अ म् अवष्टभ्य पुरतः प्रवेपमानेन कायेन गच्छति केशाश् चास्य विवर्णा न तथान्येषां तम् एनम् ( मव् 100 ) एवं वदामि एष द् ए व प् उरुष् ओ जीर्णो नाम स ए व म् आह् अ क् इ म् ए ष सारथे जीर्णो नाम तम् एनम् एवं वदामि अनेन देव पुरुषेण न चिरा मर्तव्यं भविष्यति स एष देव जीर्णो नाम स एवम् आह अह म् अ प् इ सा रथे जराधर्मा जराधर्मतां चानतीतः तम् एनम् एवं वदामि देवो ऽपि जराधर्मा जराधर्मतां चानतीतः स एवम् आह तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय रथम् अन्तःपुरम् एव गच्छ यद् अहम् अन्तःपुरमध्यगत एतम् एवार्थं चिन्तयिष्यामि जरां किलाहम् अव्यतिवृत्तः स एष देव कुमार अन्तःपुरमध्यगत अथाप्रतीतः करुणानि ध्याति जरां किलाहम् अव्यतिवृत्तः
अथ बन्धुमतो राज्ञ एतद् अभवन् मा हैव ब्राह्मणानां नैमित्तानां विवञ्चनानां वचनं भूतं सत्यं भविष्यति मा हैव कुमारः केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आच्छाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजिष्यति यन्व् अहम् अस्य भूयस्या मात्रया पञ्च कामगुणान् अनुप्रदद्याम् अप्य् एव रतो न प्रव्रजेत ।
अथ बन्धुमा राजा विपश्यिन् ए बोधिसत्वाय भूयस्या मात्रया पञ्च कामगुणान् अनुप्रयच्छति अप्य् एव रतो न प्रव्रजेत इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥

श्रुत्वा स संग्राहकवाक्यम् एवं
पिता विपश्यिस्य प्रियस्य बन्धुमा ।
ददौ ततः कामगुणां हि पंच
रतो ह्य् असौ येषु न प्रव्रजेत ॥
[ओन् सेएइन्ग् अ सिच्क् मन्]
धर्मता खलु विपश्यी बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्यातुकामः सारथिम् आमंत्रयति पूर्ववद् यावद्
अद्राक्षीद् विपश्यी बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्यायं पुरुषम् उत्पाण्डूत्पाण्डुकं कृशं रुक्षं दुर्वर्णं व्यतिभिन्नेन्द्रियं नो च निबन्धनीयं बहुजनस्य चक्षुषो दर्शन् आ य दृष्ट्वा च पुनः सारथिम् आमन्त्रयति
किम् एष सारथे पुरुष उत्पण्डूत्पाण्डुकः कृश रुक्षो दुर्वर्ण व्यतिभिन्नेन्द्रिय नो च निबन्धनीयो बहुजनस्य चक्षुषो दर्शनाय
एष देव पुरुषो व्याधितो नाम
किम् एष सारथे व्याधितो नाम
अनेन देव पुरुषेण स्थानम् एतद् विद्यते यद् अनेनैवाबाधेन मर्तव्यं भविष्यति स एष देव व्याधितो नाम
अहम् अपि सारथे व्याधिधर्मा व्याधिधर्मतां चा नत् ईतः
देवो ऽप् इ व्य् आधिध र्मा व्या धिधर्मतां चानतीतः
तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय रथम् अन्तःपुरम् एव गच्छ यद् अहम् अन्तःपुरमध्यगत एतम् एवार्थं चिन्तयिष् य् आमि व् य् आधिं क् इ ल् आह म् अव्यतिवृत्तः
प्रतिनिवर्तयति सारथी रथम् अन्तःपुरम् एव याति तत्रेदानीं विपश्यी बोधिसत्व अन्तःपुरमध्यगत
अथाप्रतीतः करुणानि ध्याति व्याध् इं क् इ लाहम् अव्यतिवृत्तः इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
दृष्ट्वेह रोगेण विषक्तरूपं
पाण्डुं मनुष्यं कृशम् अस्वतन्त्रम्
अथाप्रतीतः करुणानि ध्य् आ ति
व्याधिं किलाहं नोपातिवृत्त ॥
[थे किन्ग्ऽस् पेर्तुर्बतिओन् 2]
अथ बन्धुमा राजा सारथिम् आमंत्रयति
कच्चित् सारथे कुमार आप्तमनस्क उद्यानभूमिं गत अभिरतो वा उद्याने
नो देव अद्राक्षीद् देव कुमार उद्यानभूमिं निर्य् आ यं पुरुषम् उत्पाण्डूत्पाण्डुकं कृशं रुक्षं दुर्वर्णं व्य त् इभिन्नेन्द्रियं नो च निबन्धनीयं बहुजनस्य चक्षुषो दर्शनाय दृष्ट्वा च पुनर् माम् आमंत्रयति किम् एष सारथे पुरुष उत्पाण्डूत्पाण्डुकः कृश रुक्ष दुर्वर्ण व्यतिभिन्नेन्द्रिय नो च निबन्धनीय बहुजनस्य चक्षुषो दर्शनाय तम् एनम् एवं वदामि एष देव पुरुषो व्याधितो नाम स एवम् आह किम् एष सारथे व्याधितो नाम तम् एनम् एवं वदामि अनेन देव पुरुषेण स्थान् अ म् ए तद् विद्यते यद् अनेनैवाबाधेन मर्तव्यं भविष्यति स एष देव व्याधितो नाम स एवम् आह अहम् अपि सारथे व्याधिधर्मा व्याधिधर्मतां चानतीतः त म् एनम् एवं वदामि देवो ऽपि व्याधिधर्मा व्याधिधर्मतां चानतीतः स एवम् आह तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय ( मव् 108 ) रथम् अन्तःपुरम् एव गच्छ यद् अहम् अन्तःपुरमध्यगत एतम् एवार्थं चिन्तयिष्यामि व्याधिं किलाहम् अव्यतिवृत्तः स एष देव कुमार अन्तःपुरम् अ ध्य् अ ग तः अथाप्रतीतः करुणानि ध्याति व्याधिं किलाहम् अ व्यतिवृत्तः
अथ बन्धुमतो राज्ञ एतद् अभवं मा हैव ब्राह्मणानां नैमित्तानां पूर्व वत् इयम् अत्र धर् मता तस्मा द् इदम् उच्यते ॥
रूपाणि शब्दांश् च तथैव गन्धां
रसान् अथ स्पर्शगुणोपपन्नां ।
ददौ ततः का मगुणां ह् इ प् अञ्च
रतो ह् य् असौ ये षु न प्रव्रजेत ॥
[सेएइन्ग् अ चोर्प्से]
धर्मता खलु विपश्यी बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्यातुकाम सारथिम् आमंत्रयति पूर्ववद्
अद्राक्षीद् विप् अश् य् ई बोधिसत्व उद् य् आनभूमिं नि र्या यन् नानारङ्गैर् वस्त्रैश् चैल वितानं विततं शिविका च प्रगृहीता उल्का च पुरतो नीयते महाजनकायश् च पुरतो गच्छति नार्यश् च प्रकीर्णकेश्यो ( मव् 110 ) रुदन्त्य् अः पृष्ठतः पृ ष्ठतः स मनुबद्धा दृष्ट्वा च पुनः सारथिम् आमंत्रयति
किम् एतत् सारथे नानारङ्गैर् वस्त्रैश् चैलवितानं विततं शिविका च पूर्ववत् पृष्ठ तः पृष्ठ् अतः सम नुबद्धा
एष देव पुरुषो मृतो नाम
किम् एष सारथे मृतो नाम
एष देव पुरुषो न भूयः प्रियौ मातापितरौ द्रक्ष्यति प्रियम् अपि म् आ त् आ पि तराव् एतं पुरुषं न द्रक्ष्यतः स एष देव मृतो नाम
अहम् अपि सारथे मरणधर्मा मरणधर्मताञ् चानतीतः
देवो ऽपि मरणधर्मा मरणधर्मत् आ ञ् चानतीत् अः
तेनह् इ सारथे प्रतिनिवर्तय रथम् अन्तःपुरम् एव गच्छ यद् अहम् अन्तःपुरमध्यगत एतम् एवार्थं चिन्तयिष्यामि मरणं किलाहम् अव्यतिवृत्तः
प्रतिनिवर् तय ति सारथी रथम् अन्तःपुरम् एव याति तत्रेदानी ं विपश्यी बोधिसत्व अन्तःपुरमध्यगत

अथाप्रतीतः करुणानि ध्याति मरणं किलाहम् अव्यतिवृत्त इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
पुरुषं दृष्ट्वेह व्यतीतचेतसं
मृतं विसंज्ञं कृतमायुषक्षयम्
अथाप्रतीतः करुणानि ध्याति
म् अ रणं कि लाहं नोपातिवृत्त ॥
[थे किन्ग्ऽस् पेर्तुर्बतिओन् 3]
अथ बन्धुमा राजा सारथिम् आमंत्रयति
कच्चित् सारथे कुमार आप्तमनस्क उद्यानभूमिं गत अभिरतो वा उद् य् अने
नो देव अद्राक्षीद् देव कुमार उद्यानभूमिं निर्यायं नानारङ्गैर् वस्त्रैश् चैलवितानं विततं शिविका च पूर्ववद् यावत् पृष्ठतः पृष्ठतः सम् अ नुब द्धाः दृष्ट्वा च पुनर् माम् आमंत्रयति किम् एतत् सारथे नानारङ्गैर् वस्त्रैश् चैलवितानं विततं शिविका च पूर्ववत् पृष्ठतः पृष्ठतः समनुबद् ध् आ त म् एनम् एवं व दामि एष दे व पुरुषो मृतो नाम स एवम् आह किम् एष सारथे मृतो नाम तम् एनम् एवं वदामि एष देव पुरुषो न भूयः प्रियौ मातापितरौ द्रक्ष्यति प्रियम् अपि मातापितरौ एतं पुरुषं न द्रक्ष्यत स एष देव मृतो नाम स एवम् आह अहम् अपि सारथे मरणधर्मा मरणधर्मतां चानतीतः तम् एनम् एवं ( मव् 114 ) व दामि देवो ऽपि मरणधर्मा मरणधर्मतां चानतीतः स एवम् आह तेन हि सारथे प्रतिनिवर्तय रथम् अन्तःपुरम् एव गच्छ यद् अहम् अन्तःपुरमध्यगत एत् अ म् एवार्थं चिन्तयिष्यामि मरणं किलाहम् अव्यतिवृत्तः स एष देव कुमार अन्तःपुरमध्यगत अथाप्रतीतः करुणानि ध्याति मरणं किलाहम् अव्यतिवृत्तः
अथ बन्धुमतो राज्ञ एतद् अभवं मा हैव ब्राह्मणानां नैमित्तानां पूर्ववद् यावद् इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
पुरोत्तमे नगरवरे सुरम्ये
तदा विपश्यी दहरः समानः
आमोदते कामगुणैर् हि पञ्चभिः
सहस्रनेत्र इव नन्दने वने ॥
[सेएइन्ग् अन् अस्चेतिच्]
धर्मता खलु विपश्यी बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्यातुकामः सारथिम् आमंत्रयति पूर्ववद् यावद्
अद्राक्षीद् विपश्यी बोधिसत्व उद्यानभूमिं निर्यायं पुरुषं मुण्डं कपालपाणिम् अनुवेश्मानुवेश्म कुलान्य् उपसंक्रमन्तं दृष्ट्वा च पुनः सारथिम् आमंत्रयति
किम् एष सारथे पुरुष मुण्डः कपालपाणिर् अनुवेश्मानुवेश्म कुलान्य् उपसंक्रामति वस्त्राणि चास्य विवर्णानि न तथान्येषाम्
एष देव प्रव्रजितो नाम
किम् एष सारथे प्रव्रजितो नाम
एष देव पुरुषः साधु दमः साधु संयमः साध्व् अर्थचर्या साधु धर्मचर्या साधु कुशलचर्या साधु कल्याणचर्येति केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आछाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः स एष देव प्रव्रजितो नाम ।
तेन हि सारथे येन स प्रव्रजितस् तेन रथं प्रेरय
एवं देवेति सारथिर् विपश्यिनो बोधिसत्वस्य प्रतिश्रुत्य येन स प्रव्रजितस् तेन रथं प्रेरयति ।
अथ विपश्यी बोधिसत्वस् तं प्रव्रजितम् इदम् अवोचत्
कः पुनस् त्वं भोः पुरुष मुण्डः कपालपाणि अनुवेश्मानुवेश्म कुलान्य् उपसंक्रामसि वस्त्राणि च ते विवर्णानि न तथान्येषाम्
अहं कुमार प्रव्रजितो नाम
यथा कथं त्वं भोः पुरुष प्रव्रजितो नाम ।
अहं कुमार साधु दमः साधु संयमः साध्व् अर्थचर्या साधु धर्मचर्या साधु कुशलचर्या साधु कल्याणचर्येति केशश्मश्रूण्य् ( मव् 118 ) अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आछाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजितः सो ऽहं प्रव्रजितो नाम ।
साधु त्वं भोः पुरुष अर्थ् अचर्या ध र्मच् अ र्या कुशलचर्या कल्याणचर्येति केशश्मश्रूण्य् अ व तार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आछाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारि कां प्र् अ व्र् अ ज् इतः
तेन हि त्वं सारथे इमं च रथम् इमानि चाभरणानि अस्माकं ज्ञातिभ्यो ऽनुप्रयच्छ अहम् अपि च कामगुणां प्रहाय इहैव प्रव्रज्याम् अभ्युपगमिष्यामि इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
इमं रथं चाभरणानि चैव
अनुप्रयच्छ मम ज्ञातिकेभ्यः
क्षिप्रम् अहं काम गु णां प्रहाय
इहैव प्रव्रज्याम् उपाग म् इष्ये ॥
[रेनुन्चिअतिओन्]
तत्रेदानीं विपश्यी बोधिसत्वो जीर्णं च दृष्ट्वा व्याधितं च दृष्ट्वा मृतं च दृष्ट्वा काषायधारिणं प्रव्रजितं च दृष्ट्वा प् रव् र् अ ज्या ं तत्र समुपागतो ऽसौ इयम् अत्र धर्म् अ ता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
जीर्णाञ् च दृष्ट्वा दुःखितं व्याधितं च
मृतञ् च दृष्ट्वा समतीतचेतसम्
काषा य कण्ठं प्रव्रजित च वीक्ष्य
तत्रैव प्रव्रज्याम् उपागतो ऽसौ ॥

11. म्नेमोनिच् केय्wओर्द्स् ओf थिस् छप्तेर्
उद्दानम् ॥
धात्री ब्राह्मण माता च अभिरूपो मनापता ।
अनिमिषो विपाकधर्मश् च
वल्गुस्व र ः प ण्डित श् च उद्यानम् ॥
पर्त् थ्रेए
1. थे एइघ्त्य्थोउसन्द् पेओप्ले ओf बन्धुमती रेनोउन्चे थे wओर्ल्द्
अश्रौषुर् बन्धुमत्यां राजधान्याम् अशीतिप्राणसहस्राणि विपश्यी बोधिसत्वः केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त् र् आण् य् आच्छा द्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्रव्रजि तः श्रुत्वा च पुनर् एषाम् एतद् अभवन् न बतावरो धर्मो भविष्यति नावरं धर्माख्यानं यत्रेदानीं विपश्यी बोधिसत्वस् तथा सुकुमारस् तथा सुखैषि केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आछाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प्र व् र् अजितः
अथ च् अ पुनस् ते ऽपि केशश्मश्रूण्य् अवतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आछाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगाराद् अनगारिकां प् र् अव् र् अ जिताः इयम् अ त्र धर्म ता तस्म् आ द् इ दम् उच्यते ॥
आश् चर्यरूपं प्रतिभाति मे तद्
यावत् सुसंवेजकाः शुद्धसत्वा
विपश्यिनं प्रव्रजितं हि श्रुत्वा
तत्रैव प्रव्र ज्याम् अनुव्रजन्ति ॥
2. थे एइघ्त्य्थोउसन्द् दिस्चिप्लेस् लेअवे ओन् पेरेग्रिनतिओन्
अ थ् आशी त् इ र् भ् इक्षुसहस्राणि येन विपश्यी बोधिसत्वस् तेनोपजग्मुर् उपेत्य विपश्यिनो बोधिसत्वस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते न्यषीदंन् एकान्तनिषंणान्य् अशीतिर् भिक्षुसहस्राणि विपश्यी बोध् इसत्वो धा र्म्या कथया सन्दर्शयति स मा दापयति समुत्तेजयति संप्रहर्षयति ।
अथ विपश्यिनो बोधिसत्वस्यैतद् अभवन् न मम प्रतिरू प ं स् या द् यद् अ हम् अननुप्राप्तस्वकार्थ एव समान श्रावकैर् आकीर्णो विहरेयं यन्व् अहं श्रावकान् उद्योजयेयं चरत भिक्षवश् चर्यां ( मव् 124 ) बहुज न हि ताय बह् उ जनसुखाय लोकानुकंपाय अर्थाय हिताय सुखाय देवमनुष्याणां यदा यूयं शृणुथ विपश्यी बोधिसत्व अनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभि संब् उ द्धो दे श् अ यति बन्धुमत्यां राजधान्यां धर्मं तदा यूयम् आगच्छत बन्धुमत्यां राजधानीं धर्मश्रवणाय
अथ विपश्यी बोधिसत्व श्रावकान् उद्योजयति चरत भिक्षवश् चर्यां पूर्ववद् यावद् धर्मश्रवणाय ।
अथ विपश्यिनो बोधिसत्वस्य श्रावका विपश्यिना बोधिसत्वेनोद्योजिता जनपदचर्यां प्रक्रान्ता इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
अन्येन ते प्रव्रजिता अचार्षुर्
उच्छेन भिक्षाचर्येण जीविकाम्
अन्येन शूरो द्विपदोत्तमस् तदा
एषत्य् आदीप्तशिर इव निर्वृतिम् ॥
3. थे बोधिसत्त्व सित्स् उन्देर् थे बोधि त्रेए
अथ विपश्यी बोधिसत्वो यावसिकस्य पुरुषस्य सकाशात् तृणान्य् आदाय येन बोधिमूलं तेनोपजगाम उपेत्य स्वयम् एव तृणसंस्तरकं संस्तीर्य न्यषीदत् पर्यं ग म् आभ् उज् य् अ ऋजुं कायं प्रणिधाय प्रतिमुखां स्मृतिम् उपस्थाप्य चित्तम् उत्पादयति वाचं च भाषते तावन् न भेत्स्यामि पर्यंकं यावद् अप्राप्ता स् र् अ व् अ क्ष् अयः
स तावन् न भिनत्ति पर्यङ्गं यावद् अप्राप्तास्रवक्षय इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
पर्यङ्गम् आभुज्य ततो निषण्णो
द्रुममूले महर् ष् ए र् बोधिम ण्डे ।
दुःखं जरामरणम् इदं विदित्वा
निर्वाणशान्तत्वम् अहं प्रपद्ये 1
न भिनद्मि पर्यंगम् अहं ह्य् अलब्ध् व् आ
अनुत्तरा ं बो धि म् अनु ^ _ x ः
इत्य् ए व _ _ ^ ^ _ विप श्यी
न स्रंसयति वीर्यम् अलब्धनिर्वृतिः 2 ॥
4. थे रेअलिzअतिओन् ओf देपेन्देन्त् ओरिगिनतिओन्
[थे प्रवृत्ति प्रोचेस्स्]
अथ वि पश्यिनो बोधिसत्त्व स्यै काकिनो रहसिगतस्य प्रतिसंलीनस्यैवं चेतसि चेतःपरिवितर्क उद पादि कृछ्रं बतायं लोक आपन्नो य द् उ त् अ ज् आ यत् ए ऽपि जीर्यते ऽपि म्रियते ऽपि च्यवते ऽप्य् उपपद्यते ऽपि अथ च पुनर् इमे सत्वा जरामरणस्योत्तरे निःसरणं यथाभूतं न प्रजानन्ति ।
तस्यैत् अ द् अ भवत् क् अस्मिं नु सति जरामरणं भवति किंप्रत्ययं च पुनर् जरामरणं तस्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । जा त्य् आं सत्यां जरामरणं भवति जातिप्रत्ययं च पुनर् जरामरणं
तस्यैतद् अभवत् कस्मिं नु सति जाति र् भवति किंप् र् अत्यया च पुनर् जाति तस्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथ् आभू तस्य् आ भिसमय उदपादि । भवे सति जाति र् भ वति भवप्रत्य या च प् उ नर् जाति
तस्यैतद् अभवत् कस्मिं नु सति भवो भवति किंप्रत्ययश् च् अ पुनर् भवः तस्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथ् आभूतस्याभिसम य उदपादि । उपादाने सति भवो भवति उपादानप्रत्ययश् च पुनर् भवः
तस्यैतद् अभवत् कस्मिं नु सति उपादानं भवति किंप्रत्ययं च पुनर् उपादान् अ ं तस् य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । तृ ष् ण् आयां स त्याम् उपादा न ं भवति तृष्णाप्रत्ययं च प् उ नर् उपादानं

तस्यैतद् अभवत् कस्म् इ ं नु सति तृष्णा भवति किंप्रत्यया च पुनस् तृ ष् ण् आ तस्य यो निशो मनसिकुर्वत एवं यथाभ् ऊ तस् य् आ भिसमय उ दपादि । वेदनायां सत्य् आ ं तृ ष्णा भवति वेदनाप्रत्यया च पुनस् तृष्णा
तस्यैतद् अभवत् कस्म् इ ं नु स ति वेदना भव ति कि ं प् र् अ त्य् अ य् आ च पुनर् वेदन् आ तस्य यो नि श् ओ मन् असिकु र्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । स्पर्शे सति वेद् अ ना भ् अवति स् पर्शप्रत्यया च पुनर् वेदना ।
तस्यैतद् अभवत् क स्मिं नु सति स्पर्शो भव ति किंप्रत्ययश् च पुन स्पर्शः तस्य योन् इ शो मनसिकुर्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । षडायतने स ति स्पर्शो भवति षडायतनप्रत्ययश् च पुन स्पर्शः
तस्यैतद् अभवत् कस्मिं नु सति षडायतनं भवति किंप्रत्ययं च पुनः षडायतनं तस्य योनिशो मन् अ स् इ कु र्व त एवं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । नामरूपे सति षडायतनं भवति नामरूपप्रत्ययं च पुनः षडा यतन ं
तस्यैतद् अभवत् कस्मिं नु सति नामरूपं भवति किंप्रत्ययं च पुनर् नामरूपं तस्य योनिशो मनस् इ कु र्वत ए वं यथा भू त् अस्याभिसम य उ दपाद् इ । विज् ञ् आ न् ए स् अत् इ नाम रूपं भवति वि ज्ञा नप्रत्ययं च पुनर् नामरूपं
तस्यैतद् अभवत् क स् मिं नु सति विज्ञानं भ् अ वति किंप्रत्य य ं च पुन र् विज् ञ् आनम् तस्य य् ओ न् इ श् ओ म् अ न् असिकुर्व त एव् अं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । नामरू प् ए सति विज्ञानं भ वति नामरूपप्रत्ययञ् च् अ पुनर् विज्ञा न् अं
तस्य विज्ञानात् प् रत्यु दावर्तते म् आनसं नातः परतो व्यतिवर्तते यद् उत नामरूपप्रत्ययं विज्ञानं विज्ञानप्र त्य यं नामरूप् अ ं ना मरू पप्र त्ययं षडायतनं षडायतनप्रत्यय् अ ः स्प् अ र्शः स्पर्शप्रत्यया वेदना वेदनाप्रत्यया तृष्णा तृष्णाप्रत्ययम् उपादानम् उ प् आ दा नप्रत्ययो भ् अवः भ वप्रत्यया जाति जातिप्रत्ययं जरामरणं शोकपरिदेवदुःखद् और्म नस्योपायासा संभवंत्य् एवम् अस्य केवल् अ स्य महतो दुःखस्क न्ध स्य समुदयो भवति ।
[थे निवृत्ति प्रोचेस्स्]
तस्यैतद् अभवत् कस्मि ं न्व् असति जरामरणं न भवति कस्य निरोधाज् जरामरणनिरोधः तस्य योनिशो मनसिकुर्व त ए वं यथाभूत स् याभिसमय उदपादि । जात्याम् असत्यां जरामरणं न भ व ति जातिनिरोधाज् जरामरणनिरोधः
तस्यैतद् अभवत् कस्मिं न्व् असति जातिर् न् अ भवति क स्य न् इ रोधाज् जातिनिरोधः त स्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । भवे असति जातिर् न भवति भवनिरो धाज् जातिनिरो धः
तस्यैतद् अभ् अ व त् क स् म् इ ं न्व् अ सति भवो न भव ति कस्य निरोधाद् भ व निरोधः तस्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उ दपादि । उपादाने ऽसति भवो न भवति उपादाननिरोधाद् भ वनि रो धः
तस्यैतद् अभव त् कस्मि ं न्व् असति उपाद् आ नं न भवति कस्य निरोधाद् उपादाननिरोध् अः तस्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उद पादि । तृष्णाया म् अ सत्याम् उपादान ं न भव् अत् इ तृष्णानिरोधाद् उप् आदा न नि रोधः
त स्यैतद् अ भवत् कस्मिं न्व् असति तृष्णा न भवति कस्य निरोधात् तृष्णानिरोधः तस्य यो निशो मनसिकु र् वत ए वं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । वेदनायाम् असत्यां तृष्णा न भवति वेदनानिरोधात् तृष्णानिरोधः
तस्यैतद् अभवत् कस्मिं न्व् असति वेदना न भवति कस्य निरोधाद् वेदनानिरोधः तस्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । स्पर्शे ऽसति वेदना न भवति स्पर्शनिरोधाद् वेदनानिरोधः
तस्यैतद् अभवत् कस्मिं न्व् असति स्पर्शो न भवति कस्य निरोधात् स्पर्शनिरोधः तस्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । षडायतने ऽसति स्पर्शो न भवति षडायतननिरोधात् स्पर्शनिरोधः
तस्यैतद् अभवत् कस्मिं न्व् असति षडायतनं न भवति कस्य निरोधात् षडायतननिरोधः तस्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । नामरूपे ऽसति षडायतनं न भवति नामरूपनिरोधात् षडायतननिरोधः
तस्यैतद् अभवत् कस्मिं न्व् असति नामरूपं न भवति कस्य निरोधान् नामरूपनिरोधः तस्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । विज्ञाने ऽसति नामरूपं न भवति विज्ञाननिरोधान् नामरूपनिरोधः
तस्यैतद् अभवत् कस्मिं न्व् असति विज्ञानं न भवति कस्य निरोधाद् विज्ञाननिरोधः तस्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथाभूतस्याभिसमय उदपादि । संस्कारेष्व् असत्सु विज्ञानं न भवति संस्कारनि रो धा द् विज्ञान् अ न् इ र् ओ धः
तस्यैतद् अ भ् अ वत् क स्मिं न्व् असति संस्कारा न भ व् अन्ति कस्य निरोधात् संस्कारनिरोधः तस्य योनिशो मनसिकुर्वत एवं यथा भूतस्याभिसमय उदपादि । अविद्य् आ याम् अस त् य् आ ं स ं स्कारा न भवं ति अविद्य् आ नि रोध् आत् स ंस्कारनिरोधः
इति अविद्यानिरोधात् संस्कारनिरोधः संस्कारनिरो ध् आ द् विज्ञाननिरोधो: विज्ञाननिरोधान् नामरूपनिरोधो: नामरूपनिरोधात् षडायतननिरोधः षडायतनन् इरो धात् स्पर्शनिरो धः स्प् अर् श् अनि रोधाद् वे द नानिरो धो: वे दनानिरोधात् तृष्णानिरोधः ( मव् 134 ) तृष्णानिरोधाद् उपादाननिरोधः उपादाननिरोधाद् भवनिरोधो: भवनिरोधाज् जातिनिरोधो: जातिनिरोधाज् जरामरणनिरोधः शोक प रिदेवदुःखदौर्मनस्योपायासा निरुध्यंत्य् एवम् अस्य केवलस्य महतो दुःखस्कन्धस्य निरोधो भवति इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इद म् उ च्य त् ए ॥
इमां कथां परिषदि वर्तमानां
महानुशंसां वदत शृणुध्वम्
या बोधिसत्वस्य बभूव पूर्वे
धर्मेष्व् अवेक्षा अननुश्रुतेषु 1
र हो गतस्य ^ ^ तस्य ध्यायतो
विपश्यिनो ऽभून् मनसाभिचिन्तितम्
कुतोनिदानं मरणं जरा च
संभवति नानाविविधं च दुःखम् 2
तस्यैकम् एकाग्रमनस्य ध्या यतो
x _ ^ _ र्य्. म् उ दपादि ज्ञानम्
जातिनिदानं मरणं जरा च
संभवति नानाविविधं च दुःखम् 3
जातिर् अथैषा पि क् उ तोनिदा न् आ
क् इंप्रत् यया कः पुनर् अस्य ह् ए तुः
भवनिदा न् आ भवमूलिका च
जातिर् भ व प्रत्ययतां प्रतीत्य 4
उपाददानः पुनस् तत्र तत्र
पुनर्भवं व्. ^ ^ _ प्र् अती त् य ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ उपादा नम् इदं प्रतीत्य 5

प्रभूतभक्षस्य हि पावकस्य
समीरितं वायुवशाद् यथार्चि ।
एवम् उपादा न म् इदं हि भवति
तृष्णानिदानं ज्वल् अ ति यथा र्चिः 6
तृष्णा पुन र् वेदयितं प्रतीत्य
उत्पद्यते जालिनी दुःखमूलिका ।
विषक्ति का सरिता सीवनी च
सुखेन दुःखेन च संप्रयुक्ता 7
स्पर्शस् तथ् ऐवायतनं प्रतीत्य
उत्पद्यते वेदयितं नराणाम्
साता असाता अथ वाप्य् उपेक्षा
तिस्र इमा वेदना स्पर्शसंभवा 8
स्पर्शस् तथैवायत् अ नं प् र् अत् ईत्य
उत्पद्यते सो ऽपि हितस्य हेतुः
चक्षुश् च श्रोत्रं च तथैव घ्राणं
जिह्वा च कायश् च मनश् च षष्ठम् 9
इदं हि षडायतनं सहे तु कम्
उत्पद्यते नाम् अ रूपं प्रतीत्य ।
रिक्तं च तुच्छञ् च असारकञ् च
अनाश्वासिकं विपरिणामधर्मम् 10
नाम च र् ऊपं च कुतोनि दा नं
किंप्रत्ययं क ः प् उ नर् अ स्य हेतुः
इत् य् ए त म् अर्थ ं परिचिन्तयानो
ददर्श विज्ञाननिदानम् एव 11
विज्ञानम् एत च् च् अ कुत् ओ निदान ं
कि ं प् र् अत्ययं कः पुनर् अस्य हेतुः
इत्य् एतम् अर्थ ं प्रवणे विचिन्त्य
ददर्श संस्कारनिदानम् एव 12
कृत्स्नं च संस्कारगतं यद् एतत्
किंप्रत्ययं कः पुनर् अस्य हेतुः
इत्य् एतम् अर्थं भगवां विपश्यी
ददर्श अज्ञाननिदानम् एव 13
एवम् इदं भवति सहेतुकं भृशं
सप्रत्ययम् अस्ति निदानम् अस्य ।
तस्माद् दुःखे विपरिणामधर्मे
ज्ञात्वा पिपासां विनयन्ति पण्डिता 14
तद् इदं हि देवैर् न कृतं न मानुषैर्
न चेश्वरैर् निर्मितं नाभिवाद्यैः
प्रत्येति विद्वां कुशलस्मृतश् च
दुःखस्य ज्ञात्वा प्रभवं शमं च 15

अज्ञानम् एतच् च यदा निरुध्यते
इमे ऽपि संस्कारस् तदा न सन्ति ।
इमे ऽपि संस्कार यदा न सन्ति
इदं च विज्ञानम् अथो निरुध्यते 16
विज्ञानम् एतच् च यदा निरुध्यते
नाम च रूपं च ततो निरुध्यते ।
नाम च रूपं च यदा अशेषं
निरुध्यते नायतनानि सन्ति 17
इमानि चेद् आयतनान्य् अशेषं
यदा निरुध्यंति न सन्ति स्पर्शा ।
स्पर्शेष्व् असत्सु न भवंति वेदना
अवेदयानस्य न संति तृष्णा 18
तृष्णानिरोधान् नोपाददाति
अनुपाददानस्य भवा न सन्ति ।
भवस्य चाध्यस्तगमान् निरोधाज्
जातिः कदाचिन् न कथंचिद् अस्ति 19
जातेर् निरोधान् मरणं जरा च
शोकश् च दुःखं परिदेवितं च ।
सर्वस्य चाध्यस्तगमो निरोधश्
चक्षुष्मता एवम् इदं निबुद्धम् 20
गंभीरम् एतं निपुणं सुदुर्दृशं
प्रतीत्यसमुत्पादम् अवैति शास्ता ।
अस्मिं सतीदं हि सदा प्रवर्तते
असति च तस्मिं हि सदा न भवति 21
यदा प्रजानाति यतोनिदानं
यां प्रत्ययान् आयतनानि सन्ति ।
न तस्य भूय इतो बहिर्धा
पर्येषणा भवति स्वयं विदित्वा 22
यदा च तं पश्यत्य् आत्मनैव
न नाम भवति परिव र् तकः सः
प्रहाय मोहम् उदपादि ज्ञानं
दुःखस्य ज्ञात्वा प्रभवं शमं च 23
चित्तं यदा चैतसिकाश् च धर्मा
अनित्यतस् सुविदिता भवन्ति ।
हीनं प्रणीतं च यद् अस्ति रूपं
सम्यग्दृशो वेत्ति प्रलोपधर्मम् 24
यम् आह दुःखोपनयं सुखावहं
मार्गं शिवं यातुम् अनन्यनेय म्
.ऐ _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ॥ 2 5

या वा अकोप्या अतुला अनङ्गणा
विरा ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ x ।
x कः स _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x 26
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ कुलेषु ।
वालम् इव तिरो विततक्षुरेण
प्रति ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x 27
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ विगतास्य संज्ञा ।
ना न् आन् ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ षे
स राष्टृ _ _ ^ ^ _ ^ _ x 2 8 ॥
5. थे fओउर् नोब्ले त्रुथ्स्
तत्रेदानीं विपश्यी बोधिस त् वो जरामरण म् अद्र् आक्षीज् जरामरणस मुदयं जरामरणनि रोधं जरा मरणनिरोधगामिनीं प्रतिपदम् अद्राक्षीत् एवं जातिं भ व म् उपादानं तृष्णां वेदनां स्पर्शं षडायतनं नामरूपं
विज्ञानं संस्कारा न् अ द्राक्षीत् स ं स्कारसमु द यं संस्कारनिरोधं संस्कार निरोधगामि न् ई ं प्रतिप दम् अ द्राक्षीत्
रूपम् अद्राक्षीद् रूपसमुदयं रूपनिरो धं रूपनि र् ओधगामिनीं प्रतिपदम् अद्राक्षीत् वेदनां संज्ञां संस्कारां विज्ञा नम् अ द्राक्षीत् विज्ञानसमुदयं विज्ञाननिरोधं विज्ञ् आननिरोधगामिनीं प्रतिप द् अ म् अ द्राक्षीत्
ज्ञानं चास्य दर्शनं चोत्पन्नं संबोधपक्षिकेष् उ धर्मेषु क् ष् ईणा मे जातिर् उषितं ब्रह्मचर्यं कृत ं क र णी यं नाप रम् अस्माद् भवं
प्रजानाम्य् अन् उ त्त रां स म्य् अक्सं बोधिम् अभि सं बुद्धो ऽस्मीत्य् अध्यज्ञासीद् इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
रूपं च सं ज्ञा ं च तथैव वेदनां
सं स्कारं विज्ञान म् अनित्यम् अध्य x ।
न ए ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ तिस्
तत्रैव संप्राप्तव न् आस्रव क्षयम् 1
पिचुर् यथा मारुतवेगप्रेरितं
दिशो दिशं ग च्छत् इ प्रे र्यमाण् अः
तथैव मारस्य बलं सु _ ^ x
x _ ^ _ स् तूलपिचु ^ _ x 2 ॥
6. थे त्wओ qउएस्तिओन्स्
अचिराभिसंबुद्धस्य विप् अश् य् इ नः सम्यक्संबुद्धस्य द्व् औ वि तर्क् औ बहुलं समुदाचा रिष्टाम् नैष्क्रम्यवित र्कश् च प्रवि वे क् अवितर्कश् च इयम् अ त्र धर्मता तस्माद् इद म् उच्यत् ए ॥
तथागतस्याप्रतितुल्य्. _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ल्. ।
बभू व _ _ ^ ^ _ कता ^ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ ता यिनः 1
x _ ^ _ ध र्मवशिमान् अशेषो
विश् व् ओत्तरस् तृष्णाक्षयाद् विरक्त ः
वि म् उक्त् अ चित्तो ह्य् अ खिलो अनास्रव् ओ
व्य् अ _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ x 2 ॥
7. थे रेसोलुतिओन् तो प्रेअछ्
अथ विपश्यिनः सम्यक्संबुद्ध स्यैतद् अभवत् कस्य न्व् अहं बन्धुमत्यां राजधान्यां प्रथमतो धर्मन् देशयेयम्
अथ विपश् य् इ नः सम्यक्संबुद्धस्यैतद् अभवत् यन्व् अहं खण्डस्य च राजकुमार स्य तिष्यस्य च पुरोहितपुत्रस्य प्रथमतो धर्मन् दे श येयम् इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
शैले यथा पर्वतमूर्धनि स्थितो

य द्वां हि पश्येज् जनतां समन्तात्
तथ् आ ह्य् अ स् औ धर्मम् अ यं स् उम् ए ध
प्रासादम् आरुह्य समन्त चक्षुः
शोकाभि भू तां जनताम् अशोको
ऽद्राक्षीद् इमां जातिज राभिभूताम् ॥
8. थे बुद्ध गोएस् तो बन्धुमती
अथ विपश्यी सम्य् अक्संबुद्धो बो धिमूलं यथाभिरम्यं व् इहृत्य येन बन्धुमती राजधानी ते न चर्यां प् र् अक्रान्तः विपश्यी सम्यक्संबुद्धो ब न्धुमती ं राजधान् ईम् अनु प्राप्तः इ यम् अत्र धर्मता तस्म् आद् इदम् उच्यते ॥
सिंहो यथा पर्वतकुंजवासी
विश् _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ मो ^ _ x
x बन्धुम त्यां ^ ^ _ ^ _ x ॥
9. थे fइर्स्त् सेर्मोन् तो थे त्wओ प्रिन्चिपल् दिस्चिप्लेस्
अ थ् अ वि पश्यी सम्यक्संबुद्धो दावपालं प् उर् उ ष म् आ म् अन्त् र् अय ति
ए हि त्वं भो दावपाल येन खण्डश् च राजकु मारस् तिष्यश् च् अ पु रोहितपुत्रस् तेनो पस ंक् र् आम उपेत् य् अ खण्डञ् च राजकुमारं तिष्यञ् च पुरोहितपुत्रम् एव् अं वद वि पश्यी य् उ व् आ ं सम्यक्संबुद्धो आगतः स वां द्रष्टुकामः
एवं भदन्तेति स दा वपाल् ओ पुर् उ षो विप श्य् इ नः सम्यक्संबुधस्य प्रतिश्रुत्य येन खण्ड श् च राजकुमारस् तिष्यश् च पुरोहितपुत्रस् तेनोपजगाम उपेत्य खण्डं च राजकुमारं ति ष्यञ् च पुरोहितपुत्रम् इदम् अवोचत्
विपश् य् ई य् उवां स म्यक्संबुद् धो आ गतः स वां द्रष्टुकामः
अथ खलु खण्डश् च राजकुमारस् तिष्यश् च पुरोहि तपुत्रस् तस्य पुरुषस्य प्रतिश्रुत्य येन विपश्यी सम्य क्संबुद्धस् तेनोपजग्मतुः उपेत्य विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा व न्दित्वा एकांते न्यषीदताम् ( मव् 148 ) एकान्तनिषण्णौ खण्डञ् च राजकुमारं तिष्यं च पुरोहितपुत्रं विपश्यी सम्यक्संबुद्धस् त्रि भिः प्रातिहार्यैर् अववदति ऋद्धिप्र् आ त् इहार्येणादेशनाप्रा तिहार्येण आनुशासनाप्रातिहार्येण
तौ त्रिभ् इ ः प्रातिहार्यैः सम्य ग् अव वद्यमानौ सम्यग् अनुशिष्यमाणौ तत्रैव सं प्र् आ प्तवन्ताव् आ स् र् अवक्षयम् इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
संबोधिलब्धस् तद् उपागम ज् जिनः
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x _ ^ _ _ म् अमृतं प्रकाशितं
प् र् अवर्ति तं भगवता धर्मचक्रम् 1
तौ खण्डतिष्यौ सुगतस्य श्रा वक् औ
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x _ ^ _ _ प्रतिविध्यतुस् तदा
त त् रै व प्राप्तवन्ताव् आस्रवक्षयम् 2 ॥
10. अनोथेर् एइघ्त्य्थोउसन्द् पेओप्ले ओf बन्धुमती रेनोउन्चे थे wओर्ल्द्
अश्रौषुर् बन्धुम् अत्या ं राजधान्याम् अशी ति प् र् आणसहस्राणि खण्डश् च् अ राजकुम् आ र् अ स् तिष्यश् च पुरोहितपु त्रः केशश्मश्रूण्य् अ वतार्य काषायाणि वस्त्राण्य् आछा द्य सम्यग् एव श्र द्धया अग् आ राद् अ नगारिकां प्रव्रज् इतौ
श्रुत्वा च् अ पुनर् एषा म् एतद् अभवन् न बतावरो धर्मो भविष्यति ना वरं धर्माख्यानं यत्रेदानीं खण्डश् च राजकुमारस् तिष्य श् च पुरोहितपुत्रस् त था सुकुमारौ त था स् उखैषि णौ केशश्मश्रूण्य् अवतार् य काषायाणि वस्त्रा ण्य् आछाद्य सम्यग् एव श्रद्धया अगार् आद् अनगारिकां प्रव्रजितौ
श्रु त्वा च पुनस् ते ऽपि केशश्मश्रूण्य् अवता र्य काषायाणि वस्त्राण्य् आछाद्य सम्यग् ए व श्रद्धयागारा द् अ नगारिकां प्रव्रजिता इयम् अत्र धर्मता त स्माद् इदम् उच्यते ॥
आश्चर्यरूपं प्रति भाति मे तद्
यावत् सुसंवे जकाः शुद्धसत्वा ।
श्रुत्वा हि प्र व्रजितौ खण्डतिष्यौ
प्रव्रज्यां तत्र समुप् आ ग् अताश् च ॥
11. थे दिस्प्लय् ओf थे थ्रेए अत्तैन्मेन्त्स्
अथाशीतिर् भिक्षुसहस्राणि येन विपश्यी सम्यक्संबुद्धस्ते नोपजग्मुर् उपेत्य विपश्यि नः सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा वन्दित्वा एकान्ते न्यषीदन् एकान्त निषण्णान्य् अशीतिर् भिक्षु स हस्राणि खण् डो रा जक् उ मार ऋ द्धिप्रातिहार्येणावव दति तिष्यः पुरोहितपुत्र आदेशनाप्रातिहार्येणा ववदति विपश्यी सम्यक्सं ब् उ द् ध् अ आनुशास ना प् र् आतिहार्येणा ववद ति
ते त्रिभिः प्रातिहार्यैः स म्यग् अववद्यमानाः सम्यग् अनुशिष्यमानास् तत्रैव सं प् र् आप्तवन्त आस्रवक्षयम् इयम् अत्र धर्म ता त् अ स्म् आ द् इ द् अ म् उच्य् अते ॥
ख् अ ण्ड् अ श् च् अ _ _ ^ ^ _ ^ _ ^ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x

x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ॥
12. रेतुर्न् ओf थे fइर्स्त् एइघ्त्य्थोउसन्द् रेनुन्चिअन्त्स् ओf बन्धुमती
अ श्रौषुस् तानि पूर्वकाण्य् अशीतिर् भिक्षुसह स् र् आणि विपश्यी सम्यक्संबुद्धो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिम् अभिसंबुद्धो देशयति बन्धुमत्यां राजधान्यां धर्मम्
श्रु त्वा च पु नस् ते ऽपि येन बन्धुम ती राजधानी तेन चर्यां प्रक्रान्ता इय म् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ हि यथ्. ^ _ ^ x ।
x _ ^ _ _ ^ म् असारसंज्ञिन
उपागता बन्धुमत्यां ^ _ ^ x ॥
13. थे दिस्प्लय् ओf थे थ्रेए अत्तैन्मेन्त्स् तो थे एइघ्त्य्थोउसन्द् रेनुन्चिअन्त्स्
अथाशीतिर् भिक्षुसहस्राणि येन विपश्यी सम् यक्संबुद्ध स् तेनोपजगमुः उपेत्य विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्य पादौ शिरसा वन् द् इ त्वैकान्ते न्यषीदन् एकान्तनिषण्णान्य् अशीतिर् भिक्षुसहस्राणि विपश्यी सम्यक्संब् उद्धस् त्रिभिः प्रातिहार्यैर् अवव दति ऋद्धिप्रातिहार्येणादेशनाप्रा तिहार्येणानुशास न् आ प्राति हार्येण
ते त्रिभिः प्रातिहार्यैः सम्यग् अवव द्यमानाः सम्यग् अनुशिष्यमाणास् तत्रैव सं प्राप्तास्रवक् ष यम् इयम् अत्र् अ धर्मता तस्माद् इदम् उ च्यते ॥
स् x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ पाकः _ ^ x
x _ ण भवनश्रित्. _ ^ _ ^ x ॥
14. सिx मोरे येअर्स् ओf पेरेग्रिनतिओन्
तेन खलु समयेन् अ बन्धुमत्या ं राजधान्य् आ ं महान् भिक्षुसंघः प्रतिवसति यद् उत द्वाषष्टभिक्षुशतसह स्र् आ ण् इ
अथ् अ विप श्य् इ नः स म्यक्स ंबुद्धस्यैतद् अ भ व द् एतर्हि बन्धुमतीं रा जधानीं निःशृत्य महान् भिक्षुसंघ् अः प्रतिवसति यद् उत द्वाषष्टभिक्षुशतसहस्राणि यन्व् अहं श्रावकान् उद्योजये य म् चर त भिक् ष वश् चर्यां बहुजनहित् आय ब हुजनसुख् आय लोकानुकम्पायार्थाय हिताय सुखाय
देवमनुष्याणाम् अपि तु षण्णां यूयं वर्षाणाम् अ त्ययाद् ब न्धुमतीं राजधानीम् आगच्छत प्राति म् ओ क्षसूत्र् ओ द्देशं श्रोतुम्
अथ देवताः शुद्धावासे स्थितास् तस्य चेतसा चित्तम् आज्ञाय भगवन्तम् अवोचन्
ए तर्हि बन्धुमतीं राजधानीन् निःशृत्य महान् भिक्षुसंघः प्र तिव सत् इ यद् उत द्वाषष्टभिक्षुशतसहस्राणि भगवान् श्रावकान् उद्योजयेत् अहम् अपि तथा करिष्यामि यथा भिक्षवः षण्णां वर्षाणाम् अत्ययाद् बन्धुमतीं राजधानीम् आगमिष्यन्ति प् र् आतिमोक्षस् ऊत्र् ओद्देशं श्रोतुम्
अथ विपश्यी सम्यक्संबुद्धः श्रावका न् आ मंत्रयति
चरत भिक्षव श् चर्यां बहुजनहि ताय् अ ब हुज् अनसुखाय लो कानुकम्पायार्था य हिताय सुखाय देवमनुष्याणाम् अपि तु षण्णां यूयं वर्षा ण् आ म् अ त्ययाद् बन्धुमतीं रा जधानीम् आगच्छत प्राति मोक्षसूत्रोद्देशं श्रोतुम्
एवं भदंत इति भिक्षवो विपश्यिनः सम्यक्संबुद्धस्य प्रतिश्रुत्य जनपद च् अ र्यां प् रक्रान्ताः इ यम् अत् र धर्म ता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
यः सार्थवाहः सुमहाज्. _ ^ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x 1
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x रेण शिष्यासङ्गात् प्रमु _ ^ x ।
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ^ ता दिशो दि शम् 2 ॥
15. थे देइतिएस् अन्नोउन्चे थे येअर्स् ओf पेरेग्रिनतिओन् रेमैनिन्ग्
नि र्गते एकस्मिन् वर्षे द् एवता आरो चयंति निर्गतं भदंता ः षण् णा ं वर्षानां एकं वर्षम् पञ्चनां वर्षाणाम् अत्ययाद् भवद्भिर् बन्धुमातीं राजधानीं गन्तव्यं प्रातिमोक्षसूत्रोद्देशं श्रो तुम्
निर्गतयोर् द्वयोर् वर्षयोर् देवता आरोचयन्ति निर्गते भदन्ताश् षण्णां वर्षानां द्वे वर्षे चतुर्णां वर्षाणाम् अत्ययाद् भवद्भि र् ब न्धुमतीं राजधानीं गंतव्य ं प्रातिमोक्षसूत्रोद्देशं श्रोतुम्
निर्गतेषु त्रिषु वर्षेषु यावन् निर्गतेषु षट्सु वर्षेषु देवताः शुद्धावासे स्थिता भिक्षुगणं वदन्ति वर्षाणि षष्ठा नि निर्गतानि भवद्भिर् बन्धुमतीं राजधानीं गन्तव्यं प्रातिमोक्षसूत्रोद्देशं श्रोतुम्
अथ ते भिक्षव एकत्य स्वानुभा वेन एकत्य देवतानुभावे न तत एव आ जग्मुर् बन्धुमतीं राजधानीम् इयम् अत्र धर्मता तस्माद् इदम् उच्यते ॥
x _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
x _ ^ _ _ ^ ऋषिं प्रवेदिताम्
शिक्षां श्रोतु _ ^ त भिक्ष वः ^ x