Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 8856-8875

kartavyaḥ saṃcayo nityaṃ na tu kāryo'tisaṃcayaḥ /
atisaṃcayaśīlo'yaṃ dhanuṣā jambuko hataḥ //

kartavyameva kartavyaṃ prāṇaiḥ kaṇṭhagatairapi /
akartavyaṃ na kartavyaṃ prāṇaiḥ kaṇṭhagatairapi //

kartavyā cārthasāre'pi kāvye śabdavicitratā /
vinā ghaṇṭāṭaṇatkāraṃ gajo gacchanna śobhate //

kartavyāni ca mitrāṇi durbalāni balāni ca /
paśya kūrmapatirbaddho mūṣikeṇa vimocitaḥ //

kartavyānyeva mitrāṇi sabalānyabalāni ca /
hastiyūthaṃ vane baddhaṃ mūṣakairyad vimocitam //

kartavye sāhasaṃ nityam utkaṭaṃ hi vigarhitam /
atisāhasadoṣeṇa bhīmaḥ sarpavaśaṃ gataḥ //
kartavyo guṇasaṃgrahaḥ parihate deyaṃ nijaṃ mānasaṃ śrotavyaṃ vacanāmṛtaṃ jinavacaḥ kāryaṃ yathāsthānavat /
dātavyaṃ yatipuṅgaveṣu nijakaṃ nyāyaprakalpyaṃ dhanaṃ śraddheyaṃ satataṃ satāṃ sucaritaśreyaskaro'yaṃ vidhiḥ //

kartavyo'pyāśrayaḥ śreyān phalaṃ bhāgyānusārataḥ /
nīlakaṇṭhasya kaṇṭhe'pi vāsukirvāyubhakṣakaḥ //

kartavyo bhrātṛṣu sneho vismartavyā guṇetarāḥ /
saṃbandho bandhubhiḥ śreyān lokayorubhayorapi //

kartavyo hṛdi vartate yadi tarorasyopakāras tadā mā kālaṃ gamayāmbuvāha samaye siñcainamambhobharaiḥ /
śīrṇe puṣpaphale dale vigalite mūle gate śuṣkatāṃ kasmai kiṃ hitamācariṣyasi parītāpas tu te sthāsyati //

kartā kārayitā caiva preṣako hyanumodakaḥ /
sakṛtaṃ duṣkṛtaṃ caiva catvāraḥ samabhāginaḥ //

kartā kārayitā caiva yaścaivamanumanyate /
śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ teṣāmapi samaṃ phalam /

kartā dyūtacchalānāṃ jatumayaśaraṇoddīpanaḥ so'timānī kṛṣṇākeśottarīyavyapanayanamarut pāṇḍavā yasya dāsāḥ /
rājā duḥśāsanādergururanujaśatasyāṅgarājasya mitraṃ kvāste duryodhano'sau kathayata na ruṣā druṣṭumabhyāgatau svaḥ //

kartuṃ trilocanādanyo na pārthavijayaṃ kṣamaḥ /
tadarthaḥ śakyate draṣṭuṃ locanadvayibhiḥ katham //

kartumakartuṃ śaktaḥ sakalaṃ jagadetadanyathākartum /
yastaṃ vihāya rāmaṃ kāmaṃ mā dhehi mānasānyasmin //

kartumiṣṭamaniṣṭaṃ vā kaḥ prabhurvidhinā vinā /
kartāramanyamāropya lokas tuṣyati kupyati //

kardamavadātmavaibhavam ullāsya ca mānavīṃ prajāṃ suciram /
tapanottāpapluṣṭaṃ svavapuḥ kṛtvā gataṃ sarasā //

karpāsabījamajjānāṃ cūrṇaṃ tailena pācayet /
tena saṃjāyate puṣpaṃ yuvatīnāṃ cirād gatam //
karpāsabhasmatakrāsthivarjaṃ sarvaṃ sitaṃ śubham /
govājigajadevarṣivarjaṃ kṛṣṇaṃ tu ninditam //

karpāsāsthipracayanicitā nirdhanaśrotriyāṇāṃ yeṣāṃ vātyāpravitatakuṭīprāṅgaṇāntā babhūvuḥ /
tatsaudhānāṃ parisarabhuvi tvatprasādādidānīṃ krīḍāyuddhacchidurayuvatīhāramuktāḥ patanti //

karpūraṃ candanaṃ kuṣṭhaṃ tulasī sarjasaṃbhavam /
mustaṃ śilārasaṃ caiva dhattūramagurus tathā //

śephālī śatapuṣpā ca sarṣapāstagaraṃ guḍaḥ /
tathā rudrajaṭā sarvam etadekatra kārayet //