મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 8856-8875

કર્તવ્યઃ સંચયો નિત્યં ન તુ કાર્યોઽતિસંચયઃ ।
અતિસંચયશીલોઽયં ધનુષા જમ્બુકો હતઃ ॥

કર્તવ્યમેવ કર્તવ્યં પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈરપિ ।
અકર્તવ્યં ન કર્તવ્યં પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈરપિ ॥

કર્તવ્યા ચાર્થસારેઽપિ કાવ્યે શબ્દવિચિત્રતા ।
વિના ઘણ્ટાટણત્કારં ગજો ગચ્છન્ન શોભતે ॥

કર્તવ્યાનિ ચ મિત્રાણિ દુર્બલાનિ બલાનિ ચ ।
પશ્ય કૂર્મપતિર્બદ્ધો મૂષિકેણ વિમોચિતઃ ॥

કર્તવ્યાન્યેવ મિત્રાણિ સબલાન્યબલાનિ ચ ।
હસ્તિયૂથં વને બદ્ધં મૂષકૈર્યદ્ વિમોચિતમ્ ॥

કર્તવ્યે સાહસં નિત્યમ્ ઉત્કટં હિ વિગર્હિતમ્ ।
અતિસાહસદોષેણ ભીમઃ સર્પવશં ગતઃ ॥
કર્તવ્યો ગુણસંગ્રહઃ પરિહતે દેયં નિજં માનસં શ્રોતવ્યં વચનામૃતં જિનવચઃ કાર્યં યથાસ્થાનવત્ ।
દાતવ્યં યતિપુઙ્ગવેષુ નિજકં ન્યાયપ્રકલ્પ્યં ધનં શ્રદ્ધેયં સતતં સતાં સુચરિતશ્રેયસ્કરોઽયં વિધિઃ ॥

કર્તવ્યોઽપ્યાશ્રયઃ શ્રેયાન્ ફલં ભાગ્યાનુસારતઃ ।
નીલકણ્ઠસ્ય કણ્ઠેઽપિ વાસુકિર્વાયુભક્ષકઃ ॥

કર્તવ્યો ભ્રાતૃષુ સ્નેહો વિસ્મર્તવ્યા ગુણેતરાઃ ।
સંબન્ધો બન્ધુભિઃ શ્રેયાન્ લોકયોરુભયોરપિ ॥

કર્તવ્યો હૃદિ વર્તતે યદિ તરોરસ્યોપકારસ્ તદા મા કાલં ગમયામ્બુવાહ સમયે સિઞ્ચૈનમમ્ભોભરૈઃ ।
શીર્ણે પુષ્પફલે દલે વિગલિતે મૂલે ગતે શુષ્કતાં કસ્મૈ કિં હિતમાચરિષ્યસિ પરીતાપસ્ તુ તે સ્થાસ્યતિ ॥

કર્તા કારયિતા ચૈવ પ્રેષકો હ્યનુમોદકઃ ।
સકૃતં દુષ્કૃતં ચૈવ ચત્વારઃ સમભાગિનઃ ॥

કર્તા કારયિતા ચૈવ યશ્ચૈવમનુમન્યતે ।
શુભં વા યદિ વા પાપં તેષામપિ સમં ફલમ્ ।

કર્તા દ્યૂતચ્છલાનાં જતુમયશરણોદ્દીપનઃ સોઽતિમાની કૃષ્ણાકેશોત્તરીયવ્યપનયનમરુત્ પાણ્ડવા યસ્ય દાસાઃ ।
રાજા દુઃશાસનાદેર્ગુરુરનુજશતસ્યાઙ્ગરાજસ્ય મિત્રં ક્વાસ્તે દુર્યોધનોઽસૌ કથયત ન રુષા દ્રુષ્ટુમભ્યાગતૌ સ્વઃ ॥

કર્તું ત્રિલોચનાદન્યો ન પાર્થવિજયં ક્ષમઃ ।
તદર્થઃ શક્યતે દ્રષ્ટું લોચનદ્વયિભિઃ કથમ્ ॥

કર્તુમકર્તું શક્તઃ સકલં જગદેતદન્યથાકર્તુમ્ ।
યસ્તં વિહાય રામં કામં મા ધેહિ માનસાન્યસ્મિન્ ॥

કર્તુમિષ્ટમનિષ્ટં વા કઃ પ્રભુર્વિધિના વિના ।
કર્તારમન્યમારોપ્ય લોકસ્ તુષ્યતિ કુપ્યતિ ॥

કર્દમવદાત્મવૈભવમ્ ઉલ્લાસ્ય ચ માનવીં પ્રજાં સુચિરમ્ ।
તપનોત્તાપપ્લુષ્ટં સ્વવપુઃ કૃત્વા ગતં સરસા ॥

કર્પાસબીજમજ્જાનાં ચૂર્ણં તૈલેન પાચયેત્ ।
તેન સંજાયતે પુષ્પં યુવતીનાં ચિરાદ્ ગતમ્ ॥
કર્પાસભસ્મતક્રાસ્થિવર્જં સર્વં સિતં શુભમ્ ।
ગોવાજિગજદેવર્ષિવર્જં કૃષ્ણં તુ નિન્દિતમ્ ॥

કર્પાસાસ્થિપ્રચયનિચિતા નિર્ધનશ્રોત્રિયાણાં યેષાં વાત્યાપ્રવિતતકુટીપ્રાઙ્ગણાન્તા બભૂવુઃ ।
તત્સૌધાનાં પરિસરભુવિ ત્વત્પ્રસાદાદિદાનીં ક્રીડાયુદ્ધચ્છિદુરયુવતીહારમુક્તાઃ પતન્તિ ॥

કર્પૂરં ચન્દનં કુષ્ઠં તુલસી સર્જસંભવમ્ ।
મુસ્તં શિલારસં ચૈવ ધત્તૂરમગુરુસ્ તથા ॥

શેફાલી શતપુષ્પા ચ સર્ષપાસ્તગરં ગુડઃ ।
તથા રુદ્રજટા સર્વમ્ એતદેકત્ર કારયેત્ ॥