Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 7332-7351

ṛgyajuḥsāmanāmānas trayo vedās trayī smṛtā /
ubhau lokāvavāpnoti trayyāṃ tiṣṭhan yathāvidhi //

ṛjutāṃ nayataḥ smarāmi te śaramutsaṅganiṣaṇṇadhanvanaḥ /
madhunā saha sasmitāṃ kathāṃ nayanopāntavilokitaṃ ca yat //
ṛjutā dhanvaguṇayor astu vastusvarūpataḥ /
kāryasiddhau praśasyeta vakrataiva tayoḥ punaḥ //

ṛjutvaṃ ca parityajya kalāṃ darśayato'rcanā /
dvijarājo'nṛjutvena maheśenāpi mahyate //

ṛjutvaṃ tyāgitā śauryaṃ sāmānyaṃ sukhaduḥkhayoḥ /
dākṣiṇyaṃ cānuriktaśca satyatā ca suhṛdguṇāḥ //

ṛjutvamaunaśrutipāragāmitā yadīyametat parameva hiṃsitum /
atīva viśvāsavidhāyi ceṣṭitaṃ bahurmahānasya sa dāmbhikaḥ śaraḥ //

ṛjudṛśaḥ kathayanti purāvido madhubhidaṃ kila rāhuśiraśchidam /
virahimūrdhabhidaṃ nigadanti na kva nu śaśī yadi tajjaṭharānalaḥ //

ṛjunayananipātaḥ kāmatantrābhighātas tanurapi taralākṣyāḥ kasya na syāt kaṭākṣaḥ /
iti namitamukhenduṃ paśyati prāṇanāthaṃ janasadasi vidagdhā pakṣmaṇāmantareṇa //

ṛjunā nidhehi caraṇau parihara sakhi nikhilanāgarācāram /
iha ḍākinīti pallī- patiḥ kaṭākṣe'pi daṇḍayati //

ṛju paśyati yaḥ sarvaṃ cakṣuṣānupibanniva /
āsīnamapi tūṣṇīkam anurajyanti taṃ prajāḥ //

ṛjureṣa pakṣavāniti kāṇḍe prītiṃ khale ca mā kārṣīḥ /
prāyeṇa tyaktaguṇaḥ phalena hṛdayaṃ vidārayati //

ṛjvāyatāṃ ca viralāṃ ca natonnatāṃ ca saptarṣivaṃśakuṭilāṃ ca nivartaneṣu /
nirmucyamānabhujagodaranirmalasya sīmāmivāmbaratalasya vibhajyamānām //

ṛjvāyatāṃ hi mukhatoraṇalolamālāṃ bhraṣṭāṃ kṣitau tvamavagacchasi mūrkha sarpam /
mandānilena niśi yā parivartamānā kiṃcit karoti bhujagasya viceṣṭitāni //

ṛjvī dṛṣṭiranulbaṇaṃ vihasitaṃ mandaṃ parispanditaṃ dveṣo narmaṇi dūratīrthagamane yatno ratirliṅgiṣu /
yasyāstyaktasukhaspṛhaṃ kila vapuḥ pīnālpalambastanī sakṣīrā viṭaceṭakaikamahiṣī raṇḍā śivāyāstu vaḥ //

ṛjvī sthirā suvṛttā pāṇigrahaṇojjvalā suvaṃśotthā /
saṃdhārayati patantaṃ saṃprati gṛhaṇīva yaṣṭirmām //

ṛṇaṃ kṛtaṃ tvadattaṃ ced bādhate'tra paratra ca /
na naśyed duṣkṛtaṃ tadvad bhuktiṃ vā niṣkṛtiṃ vinā //

ṛṇaṃ mitrānna kartavyaṃ na deyaṃ cāpi mitrake /
prīticchedakarī jñeyā yasmād vai ṛṇakartarī //

ṛṇaṃ yācñā ca vṛddhatvaṃ jāracoradaridratāḥ /
rogaśca bhuktaśeṣaścāpy aṣṭa kaṣṭāḥ prakīrtitāḥ //

ṛṇakartā pitā śatrur mātā ca vyabhicāriṇī /
bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ //

ṛṇatrayaṃ dvijātīnāṃ janmanaḥ prabhṛti sthitam /
ṛṇāntarabhṛtāṃ puṃsāṃ jīvanaṃ jīvanaṃ vinā //

ṛṇatrayaṃ nirākāri nūtnaṃ cākāri yena no /
sa ekaḥ sukṛtī lokaḥ sarvatra sukhamedhate //