Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 7032-7051

upakāre kṛtajñatvam apakāre kṛtaghnatā /
viṣayasya guṇāvetau kartuḥ syātāṃ viparyayau //

upakāreṇa dūyante na sahante'nukampitām /
āpatsvapi durārādhyā nityaduḥkhā manasvinaḥ //

upakāreṇa nīcānām apakāro hi jāyate /
payaḥpānaṃ bhujaṃgānāṃ kevalaṃ viṣavardhanam //

upakāreṇa vīrastu pratikāreṇa yujyate /
akṛtajño'pratikṛto hanti sattvavatāṃ manaḥ //

upakāryopakāritvaṃ dūre cet sā hi mitratā /
puṣpavantau kimāsannau paśya kairavapadmayoḥ //

upakṛtaṃ bahu tatra kimucyate sujanatā prathitā bhavatā param /
vidadhadīdṛśameva sadā sakhe sukhitamāssva tataḥ śaradāṃ śatam //

upakṛtamanena sutarām ityasatāmasti na kvacidapekṣā /
hotuḥ svahastamāśrita udvahato'gnir dahatyeva //

upakṛtavatāpyanārye nāśvasitavyaṃ kṛtipriyo'smīti /
payasāpi siktamūlo bhavati hi madhuro na picumandaḥ //

upakṛtavatā śrīratnābhyāṃ hareḥ śaśilekhayā manasijaripoḥ pīyūṣeṇāpyaśeṣadivaukasām /
kathamitarathā tena stheyaṃ yaśobharamantharaṃ yadi na mathanāyāsaṃ dhīraḥ saheta payonidhiḥ //

upakṛtireva khalānāṃ doṣasya garīyaso bhavati hetuḥ /
anukūlācaraṇena hi kupyanti vyādhayo'tyartham //

upakṛtisāhasikatayā kṣatimapi gaṇayanti no guṇinaḥ /
janayanti hi prakāśaṃ dīpaśikhāḥ svā gadāhena //

upakṛtya bhavanti dūrataḥ parataḥ pratyupakāraśa kayā /
iyameva hi sattvaśālināṃ mahatāṃ kāpi kaṭhoracittatā //

upakramaṃ vāñchitamāśu kuryād dūtopayānāt kriyamāṇasaṃdhiḥ /
sa ced visaṃdhiḥ sa tu tatra caikaḥ kṛto bhavatyātmasamucchrayaśca //

upagūḍhavelamalaghūrmibhujaiḥ saritāmacukṣubhadadhīśamapi /
rajanīkaraḥ kimiva citramado yadurāgiṇāṃ gaṇamana galaghum //

upagūhati davadahane tribhuvanadhanyāmaraṇyānīm /
mūrtā ivāndhakārāḥ pratidiśamapayānti kāsarāvalayaḥ //

upacaritāpyatimātraṃ paṇyavadhūḥ kṣīṇasaṃpadaḥ puṃsaḥ /
pātayati dṛśaṃ vrajataḥ spṛhayā paridhānamātre'pi //

upacaritā hariṇadṛśaḥ sajjanagoṣṭhīṣu miśritā vācaḥ /
caritaṃ klamanamadavanaṃ na vidheḥ kuṭilādapi trāsaḥ //

upacāraḥ kartavyo yāvadanutpannasauhṛdāḥ puruṣāḥ /
utpannasauhṛdānām upacāraḥ kaitavaṃ bhavati //

upacāravidhijño'pi nirdhanaḥ kiṃ kariṣyati /
nira kuśa ivārūḍho mattadviradamūrdhani //

upacārānunayāste kitavasyopekṣitāḥ sakhīvacasā /
adhunā niṣṭhuramapi yadi sa vadati kalikaitavād yāmi //