મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 7032-7051

ઉપકારે કૃતજ્ઞત્વમ્ અપકારે કૃતઘ્નતા ।
વિષયસ્ય ગુણાવેતૌ કર્તુઃ સ્યાતાં વિપર્યયૌ ॥

ઉપકારેણ દૂયન્તે ન સહન્તેઽનુકમ્પિતામ્ ।
આપત્સ્વપિ દુરારાધ્યા નિત્યદુઃખા મનસ્વિનઃ ॥

ઉપકારેણ નીચાનામ્ અપકારો હિ જાયતે ।
પયઃપાનં ભુજંગાનાં કેવલં વિષવર્ધનમ્ ॥

ઉપકારેણ વીરસ્તુ પ્રતિકારેણ યુજ્યતે ।
અકૃતજ્ઞોઽપ્રતિકૃતો હન્તિ સત્ત્વવતાં મનઃ ॥

ઉપકાર્યોપકારિત્વં દૂરે ચેત્ સા હિ મિત્રતા ।
પુષ્પવન્તૌ કિમાસન્નૌ પશ્ય કૈરવપદ્મયોઃ ॥

ઉપકૃતં બહુ તત્ર કિમુચ્યતે સુજનતા પ્રથિતા ભવતા પરમ્ ।
વિદધદીદૃશમેવ સદા સખે સુખિતમાસ્સ્વ તતઃ શરદાં શતમ્ ॥

ઉપકૃતમનેન સુતરામ્ ઇત્યસતામસ્તિ ન ક્વચિદપેક્ષા ।
હોતુઃ સ્વહસ્તમાશ્રિત ઉદ્વહતોઽગ્નિર્ દહત્યેવ ॥

ઉપકૃતવતાપ્યનાર્યે નાશ્વસિતવ્યં કૃતિપ્રિયોઽસ્મીતિ ।
પયસાપિ સિક્તમૂલો ભવતિ હિ મધુરો ન પિચુમન્દઃ ॥

ઉપકૃતવતા શ્રીરત્નાભ્યાં હરેઃ શશિલેખયા મનસિજરિપોઃ પીયૂષેણાપ્યશેષદિવૌકસામ્ ।
કથમિતરથા તેન સ્થેયં યશોભરમન્થરં યદિ ન મથનાયાસં ધીરઃ સહેત પયોનિધિઃ ॥

ઉપકૃતિરેવ ખલાનાં દોષસ્ય ગરીયસો ભવતિ હેતુઃ ।
અનુકૂલાચરણેન હિ કુપ્યન્તિ વ્યાધયોઽત્યર્થમ્ ॥

ઉપકૃતિસાહસિકતયા ક્ષતિમપિ ગણયન્તિ નો ગુણિનઃ ।
જનયન્તિ હિ પ્રકાશં દીપશિખાઃ સ્વા ગદાહેન ॥

ઉપકૃત્ય ભવન્તિ દૂરતઃ પરતઃ પ્રત્યુપકારશ કયા ।
ઇયમેવ હિ સત્ત્વશાલિનાં મહતાં કાપિ કઠોરચિત્તતા ॥

ઉપક્રમં વાઞ્છિતમાશુ કુર્યાદ્ દૂતોપયાનાત્ ક્રિયમાણસંધિઃ ।
સ ચેદ્ વિસંધિઃ સ તુ તત્ર ચૈકઃ કૃતો ભવત્યાત્મસમુચ્છ્રયશ્ચ ॥

ઉપગૂઢવેલમલઘૂર્મિભુજૈઃ સરિતામચુક્ષુભદધીશમપિ ।
રજનીકરઃ કિમિવ ચિત્રમદો યદુરાગિણાં ગણમન ગલઘુમ્ ॥

ઉપગૂહતિ દવદહને ત્રિભુવનધન્યામરણ્યાનીમ્ ।
મૂર્તા ઇવાન્ધકારાઃ પ્રતિદિશમપયાન્તિ કાસરાવલયઃ ॥

ઉપચરિતાપ્યતિમાત્રં પણ્યવધૂઃ ક્ષીણસંપદઃ પુંસઃ ।
પાતયતિ દૃશં વ્રજતઃ સ્પૃહયા પરિધાનમાત્રેઽપિ ॥

ઉપચરિતા હરિણદૃશઃ સજ્જનગોષ્ઠીષુ મિશ્રિતા વાચઃ ।
ચરિતં ક્લમનમદવનં ન વિધેઃ કુટિલાદપિ ત્રાસઃ ॥

ઉપચારઃ કર્તવ્યો યાવદનુત્પન્નસૌહૃદાઃ પુરુષાઃ ।
ઉત્પન્નસૌહૃદાનામ્ ઉપચારઃ કૈતવં ભવતિ ॥

ઉપચારવિધિજ્ઞોઽપિ નિર્ધનઃ કિં કરિષ્યતિ ।
નિર કુશ ઇવારૂઢો મત્તદ્વિરદમૂર્ધનિ ॥

ઉપચારાનુનયાસ્તે કિતવસ્યોપેક્ષિતાઃ સખીવચસા ।
અધુના નિષ્ઠુરમપિ યદિ સ વદતિ કલિકૈતવાદ્ યામિ ॥