Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 6487-6506

uttamānāmapi strīṇāṃ viśvāso naiva vidyate /
rājapriyāḥ kairaviṇyo ramante madhupaiḥ saha //

uttamānuttamāneva gacchan hīnāṃśca varjayan /
brāhmaṇaḥ śreṣṭhatāmeti pratyavāyena śūdratām //

uttamāneva seveta prāpte kāle tu madhyamān /
adhamāṃstu na seveta ya icchec śreya ātmanaḥ //

uttamābhijanopetān na nīcaiḥ saha vardhayet /
kṛśo'pi hi vivekajño yāti saṃśrayaṇīyatām //

uttamāścātmanā khyātāḥ pitrā khyātāśca madhyamāḥ /
adhamā mātulaiḥ khyātāḥ śvaśuraiścādhamādhamāḥ //

uttamās tājikāḥ proktāḥ pārasīkāḥ samudrajāḥ /
kokkāṇākhatalāṇāśca tathā saurāṣṭrajā hayāḥ //

uttame tu kṣaṇaṃ kopo madhyame ghaṭikādvayam /
adhame syādahorātraṃ cāṇḍāle maraṇāntikaḥ //

uttamenottamaṃ sarvaṃ manuṣyāṇāṃ prayatnataḥ /
adṛṣṭamīkṣya sarveṣāṃ vaktavyaṃ suvicakṣaṇaiḥ //

uttame vighnavattāsti adhamo duḥkhabhājanam /
tasmāt sarvatra yogyatvāc śreṣṭho vai madhyamaḥ smṛtaḥ //

uttamaiḥ saha sa gena ko na yāti samunnatim /
mūrdhnā tṛṇāni dhāryante grathitaiḥ kusumaiḥ saha //

uttamaiḥ saha sāṃgatyaṃ paṇḍitaiḥ saha saṃkathām /
alubdhaiḥ saha mitratvaṃ kurvāṇo nāvasīdati //

uttamaiḥ saha sāṃgatyaṃ yat prājñaiḥ satyavādibhiḥ /
bandhanastho'pi tiṣṭheta na tu rājye narādhamaiḥ //

uttamaiḥ svīkṛto nīco nīca eva na cottamaḥ /
bhairavādhiṣṭhitaḥ śvā tu kadācin naiva kesarī //

uttamairananujñātaṃ kāryaṃ necchec ca taiḥ saha /
devaiḥ sākaṃ sudhāpānād rāhoś chinnaṃ śiro yataḥ //

uttamairuttamairnityaṃ saṃbandhānācaret saha /
ninīṣuḥ kulamutkarṣam adhamānadhamāṃs tyajet //

uttamo nātivaktā syād adhamo bahubhāṣakaḥ /
na hi svarṇe dhvanis tādṛg yādṛk kāṃsye prajāyate //

uttamo'pi kulajo'pi manuṣyaḥ sarvalokamahito'pi budho'pi /
dāsatāṃ bhajati yāṃ bhajamānas tāṃ bhajanti gaṇikāṃ kimu santaḥ //

uttamo'pyadhamasya syād yācñānamrakaraḥ kvacit /
kaustubhādīni ratnāni yayāce harirambudhim //

uttamo'prārthito datte madhyamaḥ prārthitaḥ punaḥ /
yācakairyācyamāno'pi datte na tvadhamādhamaḥ //

uttamo madhyamo nīco'dhamo bhrātṛguṇairnaraḥ /
kanyāstrībhaginībhāgyo naro'dhamatamo mataḥ //