મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6487-6506

ઉત્તમાનામપિ સ્ત્રીણાં વિશ્વાસો નૈવ વિદ્યતે ।
રાજપ્રિયાઃ કૈરવિણ્યો રમન્તે મધુપૈઃ સહ ॥

ઉત્તમાનુત્તમાનેવ ગચ્છન્ હીનાંશ્ચ વર્જયન્ ।
બ્રાહ્મણઃ શ્રેષ્ઠતામેતિ પ્રત્યવાયેન શૂદ્રતામ્ ॥

ઉત્તમાનેવ સેવેત પ્રાપ્તે કાલે તુ મધ્યમાન્ ।
અધમાંસ્તુ ન સેવેત ય ઇચ્છેચ્ શ્રેય આત્મનઃ ॥

ઉત્તમાભિજનોપેતાન્ ન નીચૈઃ સહ વર્ધયેત્ ।
કૃશોઽપિ હિ વિવેકજ્ઞો યાતિ સંશ્રયણીયતામ્ ॥

ઉત્તમાશ્ચાત્મના ખ્યાતાઃ પિત્રા ખ્યાતાશ્ચ મધ્યમાઃ ।
અધમા માતુલૈઃ ખ્યાતાઃ શ્વશુરૈશ્ચાધમાધમાઃ ॥

ઉત્તમાસ્ તાજિકાઃ પ્રોક્તાઃ પારસીકાઃ સમુદ્રજાઃ ।
કોક્કાણાખતલાણાશ્ચ તથા સૌરાષ્ટ્રજા હયાઃ ॥

ઉત્તમે તુ ક્ષણં કોપો મધ્યમે ઘટિકાદ્વયમ્ ।
અધમે સ્યાદહોરાત્રં ચાણ્ડાલે મરણાન્તિકઃ ॥

ઉત્તમેનોત્તમં સર્વં મનુષ્યાણાં પ્રયત્નતઃ ।
અદૃષ્ટમીક્ષ્ય સર્વેષાં વક્તવ્યં સુવિચક્ષણૈઃ ॥

ઉત્તમે વિઘ્નવત્તાસ્તિ અધમો દુઃખભાજનમ્ ।
તસ્માત્ સર્વત્ર યોગ્યત્વાચ્ શ્રેષ્ઠો વૈ મધ્યમઃ સ્મૃતઃ ॥

ઉત્તમૈઃ સહ સ ગેન કો ન યાતિ સમુન્નતિમ્ ।
મૂર્ધ્ના તૃણાનિ ધાર્યન્તે ગ્રથિતૈઃ કુસુમૈઃ સહ ॥

ઉત્તમૈઃ સહ સાંગત્યં પણ્ડિતૈઃ સહ સંકથામ્ ।
અલુબ્ધૈઃ સહ મિત્રત્વં કુર્વાણો નાવસીદતિ ॥

ઉત્તમૈઃ સહ સાંગત્યં યત્ પ્રાજ્ઞૈઃ સત્યવાદિભિઃ ।
બન્ધનસ્થોઽપિ તિષ્ઠેત ન તુ રાજ્યે નરાધમૈઃ ॥

ઉત્તમૈઃ સ્વીકૃતો નીચો નીચ એવ ન ચોત્તમઃ ।
ભૈરવાધિષ્ઠિતઃ શ્વા તુ કદાચિન્ નૈવ કેસરી ॥

ઉત્તમૈરનનુજ્ઞાતં કાર્યં નેચ્છેચ્ ચ તૈઃ સહ ।
દેવૈઃ સાકં સુધાપાનાદ્ રાહોશ્ છિન્નં શિરો યતઃ ॥

ઉત્તમૈરુત્તમૈર્નિત્યં સંબન્ધાનાચરેત્ સહ ।
નિનીષુઃ કુલમુત્કર્ષમ્ અધમાનધમાંસ્ ત્યજેત્ ॥

ઉત્તમો નાતિવક્તા સ્યાદ્ અધમો બહુભાષકઃ ।
ન હિ સ્વર્ણે ધ્વનિસ્ તાદૃગ્ યાદૃક્ કાંસ્યે પ્રજાયતે ॥

ઉત્તમોઽપિ કુલજોઽપિ મનુષ્યઃ સર્વલોકમહિતોઽપિ બુધોઽપિ ।
દાસતાં ભજતિ યાં ભજમાનસ્ તાં ભજન્તિ ગણિકાં કિમુ સન્તઃ ॥

ઉત્તમોઽપ્યધમસ્ય સ્યાદ્ યાચ્ઞાનમ્રકરઃ ક્વચિત્ ।
કૌસ્તુભાદીનિ રત્નાનિ યયાચે હરિરમ્બુધિમ્ ॥

ઉત્તમોઽપ્રાર્થિતો દત્તે મધ્યમઃ પ્રાર્થિતઃ પુનઃ ।
યાચકૈર્યાચ્યમાનોઽપિ દત્તે ન ત્વધમાધમઃ ॥

ઉત્તમો મધ્યમો નીચોઽધમો ભ્રાતૃગુણૈર્નરઃ ।
કન્યાસ્ત્રીભગિનીભાગ્યો નરોઽધમતમો મતઃ ॥