Mahāsubhāṣitasaṃgraha 1-9979 · Verses 4644-4664

ātmānamātmanā vetsi sṛjasyātmānamātmanā /
ātmanā kṛtinā ca tvam ātmanyeva pralīyase //

ātmānamālokya ca śobhamānam ādarśabimbe stimitāyatākṣī /
haropayāne tvaritā babhūva strīṇāṃ priyālokaphalo hi veṣaḥ //

ātmānameva prathamaṃ deśarūpeṇa yo jayet /
tato'mātyānamitrāṃśca na moghaṃ vijigīṣate //

ātmānameva prathamam icched guṇasamanvitam /
kurvīta guṇasaṃpannas tataḥ śeṣaparīkṣaṇam //

ātmāpi cāyaṃ na mama sarvā vā pṛthivī mama /
yathā mama tathānyeṣām iti buddhyā na me vyathā //

ātmā prayatnādarthebhyo manaḥ samadhitiṣṭhati /
saṃyogādātmamanasoḥ pravṛttirupajāyate //

ātmābhidhaṃ sukhamanantamakhaṇḍamekaṃ yajñādikarmajanitena sukhena tulyam /
mā brūhi karma sukhadaṃ tadapīti buddhyā ratnākarasya sadṛśaṃ nu kulālakuṇḍam //

ātmā manaśca tadvidyair antaḥkaraṇamucyate /
tābhyāṃ tu saprayatnābhyāṃ saṃkalpa upajāyate //

ātmā buddhīndriyāṇyarthā bahiṣkaraṇamucyate /
saṃkalpādhyavasāyābhyāṃ siddhirasya prakīrttitā //

ubhe ete hi karaṇe yatnānantaryake smṛte /
tasmāt prayatnasaṃrodhād bhāvayennirmanaskatām //

ātmāyatte guṇagrāme nairguṇyaṃ vacanīyatā /
daivāyatteṣu vitteṣu puṃsāṃ kā nāma vācyatā //

ātmāyamātmani gato hṛdaye'tisūkṣmo grāhyo'calena manasā satatābhiyogāt /
yo yaṃ vicintayati yāti sa tanmayatvaṃ yasmādataḥ subhagameva gatā yuvatyaḥ //

ātmā yasya vaśe nāsti kutas tasya pare janāḥ /
ātmānaṃ vaśamānīya trailokyaṃ vartate vaśe //

ātmā rakṣyaḥ prayatnena yuddhasiddhirhi cañcalā /
te svāmivacanaṃ sarve pratigṛhya mahaujasaḥ //

ātmārāmā vihitaratayo nirvikalpe samādhau jñānodrekād vighaṭitatamogranthayaḥ sattvaniṣṭhāḥ /
yaṃ vīkṣante kamapi tamasāṃ jyotiṣāṃ vā parastāt taṃ mohāndhaḥ kathamayamamuṃ vettu devaṃ purāṇam //

ātmārthaṃ jīvaloke'smin ko na jīvati mānavaḥ /
paraṃ paropakārārthaṃ yo jīvati sa jīvati //

ātmārthaṃ yaḥ paśūn hanyāt so'vaśyaṃ narakaṃ vrajet /
devān pit n samabhyarcya khādan māṃsaṃ na doṣabhāk //

ātmārthaṃ yuktavittānāṃ mitramaṇḍalabhedinām /
atilaṅghitalokānāṃ na bandhaḥ kenacit kvacit //

ātmārthatvena hi preyān viṣayo na svataḥ priyaḥ /
svata eva hi sarveṣām ātmā priyatamo yataḥ /
tata ātmā sadānando nāsya duḥkhaṃ kadācana //

ātmārthe saṃtatistyājyā rājyaṃ ratnaṃ dhanaṃ tathā /
api sarvasvamutsṛjya rakṣedātmānamātmanā //