Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahāsaṃnipātaratnaketudhāraṇīsūtra, 1-6, 10-11 · Chapter 4

4.1

yāvat ṣaṭsu kāmāvacareṣu deveṣu tataḥ padmādimā gāthā niśceruḥ /
yūyaṃ samagrā ratimadya bhuṃjatha pramattacittā madatṛṣṇa[saṃ]ratāḥ /
sadā vimūḍhā ratipānamattā na pūjayadhvaṃ sugataṃ pramādāt // Rkp_3.64(="63") //
kāmānanityo dakacandrasannibhaḥ saṃsārapāśo 'tidṛḍhaḥ prajāyāḥ /
aniḥsṛtānāṃ ratiṣu pramādināṃ na nirvṛto vā tu punarbhaviṣyati // Rkp_3.65(="64") //
sadā pramattā na śamāya yuktā na paśyata prāksukṛtaṃ śubhāśubham /
jarā-rujā-mṛtyubhayaiḥ parītā apāyabhūmiprasṛtāśca yūyama // Rkp_3.66(="65") //
dānaṃ damaṃ saṃyamamapramādaṃ niṣevata prāksukṛtaṃ ca rakṣata /
utsṛjya kāmānaśūcinanantā- nupasaṃkramadhvaṃ sugataṃ śaraṇyam // Rkp_3.67(="66") //
gatvā ca tasmād vacanaṃ śṛṇudhvaṃ subhāṣitaṃ taddhi mahārthikaṃ vacaḥ /
prajñā-vimuktiḥ praśamāya hetuḥ saddharmayuktaṃ śravaṇaṃ mahārtham // Rkp_3.68(="67") //
yāvat ṣoḍaśasu devanikāyeṣu tasya padmasya patrebhyaḥ imā evaṃrūpā gāthā niśceruḥ /
dharmaṃ prayatnena vibhāvayadhvaṃ samāhita-dhyānaratā anaṅganāḥ /
abhrāntacittāśca vimokṣakāṅkṣiṇo dveṣaprahāṇāya matiṃ kurudhvam // Rkp_3.69(="68") //
trayodaśākāra-nimitta-dīpikāṃ vibhāvayadhvaṃ paramāṃ hi kṣāntim /
athaiva cāpyatra vimokṣamāśu saṃprāpsyatha vyādhijarāviyuktam // Rkp_3.70(="69") //
śāśvata ye rūpavikalpasaṃjñake nityaṃ dhruvātmasthirabhāvadṛṣṭayaḥ /
teṣāṃ ca janma[jarayora]hāni- rapāyabhūmipravaṇā hi te vai // Rkp_3.71(="70") //
traidhātukaṃ vīkṣya sadā nirātma- madravyamasvaṃvaśakaṃ nirīham /
kṣāntiṃ vibhāventi ya ānulomikīṃ bhavanti te sarvi gatipramuktāḥ // Rkp_3.72(="71") //
teṣāṃ na mṛtyurna jarā na rogo na durgatirnāpriyasaṃprayogaḥ /
ākāśatulyāniha sarvadharmān ye bhāvayante vyayabhāvayuktān // Rkp_3.73(="72") //
atyantaśuddho hi varaḥ sa mārgo yeṣāmasaṅgaṃ mana-indriyeṣu /
mārān vidhunvanti catuṣprakārān yathāhyayaṃ saṃprati śākyasiṃhaḥ // Rkp_3.74(="73") //
ekaṃ nayaṃ ye tu vibhāvayanti niṣkiñcanaṃ sarvanimittavarjitam /
dvayaprahāṇāya vinītaceṣṭā teṣāmayaṃ mārgavaraḥ praṇītaḥ // Rkp_3.75(="74") //
vibhāvya śūnyāniha sarvadharmān asvāmikānakārakajātivṛttān /
spṛśanti bodhiṃ gaganasvabhāvāṃ niruttamāṃ prārthanayā vivarjitām // Rkp_3.76(="75") //
ebhirevaṃrūpairarthapadadharmaśabdairniścaradbhirya iha lokadhātau manuṣyāmanuṣyāste samāgamya vīthīmadhye samantāstasya padmasya niṣeduḥ / yāvadaprameyāsaṃkhyeyā akaniṣṭhā devā akaniṣṭhābhavanādavatīrya te padmasya samantato nyaṣīdan dharmaśravaṇāya / aśrauṣīnmāraḥ pāpīmānetān ślokān / samantataśca vyavalokya adrākṣīt rājagṛhe mahānagare vīthimadhye padmam / tataśceme ślokāḥ niśceruḥ / tadā padmaṃ paricārya aprameyāsaṃkhyeyāni manuṣyakoṭīnayutaśatasahasrāṇi sanniṣaṇṇāni dharmaśravaṇāya /
atha khalu māraḥ pāpīmān ūrddhvaṃ vyavalokitavān / adrākṣīt ṣaṭsu kāmāvacareṣu deveṣu sarvatra devabhavane tatpadmam / tadeva cānuparivārya aprameyāsaṃkhyeyāni devakoṭīnayutaśatasahasrāṇi [sanniṣaṇṇāni] dharmaśravaṇāya /
atha bhūyasyā mātrayā māraḥ pāpīmān duḥkhito durmanā vipratisārī saṃhṛṣṭaromakūpaḥ prakhinnagātraḥ saṃprakampitaśarīro gagane pradhāvan mahatā svareṇa parān mārān prakrośannevamāha /
śṛṇu giri mama imā samavahitamanā na me vaśo svaviṣaye na ca balamiha me /
idamiha munibalamatiguṇaviśadaṃ prasarati jagati sthirajanakaraṇam // Rkp_3.77(="76") //
kamalamihodayati naramaru lhādayitumupagata nikhiulato sujananiyatā /
paritṛṣita sugatasuvacananiratā vrajati hi śamathapathamatiguṇaparamā // Rkp_3.78(="77") //
māyeyaṃ śramaṇa pravartata iha trailokyasaṃmohane
sarve 'nanyamanā narāmaragaṇāḥ padmaṃ vitatya sthitāḥ /
kṣipraṃ muñcata śailavṛṣṭimadhunā bhīṣmasvaraṃ rāviṇo
gacchennāśamayaṃ yathādya nihato māro 'grasinyāyudhaiḥ // Rkp_3.79(="78") //
athāparo māraḥ pāpīmantamevamāha /
śṛṇvasmākamidaṃ vaco hitakaraṃ vijñātadharmo 'si kiṃ
yat paśyanniha marasainyavilayaṃ nāyāsi śānti tataḥ /
bhrāntāḥ sma asamīkṣya saugatamidaṃ tejovapuḥ śrīghanaṃ
rūpaṃ nānyadihottamaṃ suśaraṇaṃ buddhādṛte nāyakam // Rkp_3.80(="79") //
athāparo māraḥ prarudan paramakrodhāviṣṭavacano māraṃ pāpīmantamevamāha /
kumārgasaṃprasthita mārgahīna prajānase na svabalaṃ na śaktim /
na lajjase 'patrapase na caiva yastvaṃ saha spardhasi nāyakena // Rkp_3.81(="80") //
asmabdalairyadvilayaṃ prayātaṃ buddhasya śaktyā tu jagat samagram /
upāgamat padmasamīpamāśu dharmaśravāpyāyitaśuddhadehaḥ // Rkp_3.82(="81") //
vayaṃ tu vībhatsatarāḥ prayātā durgandhakāyā balavīryanaṣṭāḥ /
yāvanna yātā vilayaṃ kṣaṇena tāvad vrajāmaḥ śaraṇaṃ munīndram // Rkp_3.83(="82") //
athāpare mārāḥ kṛtāñjalaya evamāhuḥ /
pāpīmaṃstvamapetadharmacaraṇaḥ pāpakriyāyāṃ rato
nātho hyeṣa jagaddhitārthakuśalo buddhaḥ satāmagraṇīḥ /
āyāmo nagaraṃ drutaṃ vayamiha prītiprasannekṣaṇāḥ
gacchāmaḥ śaraṇaṃ trilokamahitaṃ sarvauṣadhaṃ prāṇinām // Rkp_3.84(="83") //
atha tatraiva gaganaghoṣavatirnāma māraḥ sa uccasvareṇaivamāha /
sava yūyaṃ samagrāḥ śṛṇuta mama vaco bhaktitaḥ prītiyuktāḥ
pāpād dṛṣṭiṃ nivārya praṇatatanumanovāksamācāraceṣṭāḥ /
tyaktakrodhāḥ prahṛṣṭamunivaravacanāḥ sphītabhaktiprasādā
gatvā buddhaṃ samakṣaṃ śaraṇamasulabhaṃ pūjayāmo 'dya bhaktayā // Rkp_3.85(="84") //

atha tatkṣaṇameva sarve mārā gaganatalādavatīrya rājagṛhanagaradvārāṇi saptaratnamayāni cakruḥ / kecinmāracakravartirājaveṣamātmānamabhinirmīya bhagavataḥ pūjāparāstasthuḥ / kecid brahmaveṣaṃ kecidvaśavartiveṣaṃ kecinmaheśvaraveṣaṃ kecinnārāyaṇaveṣaṃ kecittuṣitaveṣaṃ kecid yamaveṣaṃ kecicchakraveṣaṃ kecittrayastriṃśadveṣaṃ kecit kumāraveṣaṃ kecid vaiśravaṇaveṣaṃ kecid virūḍhakaveṣaṃ kecid virūpākṣaveṣaṃ kecid dhṛtarāṣṭraveṣaṃ kecit prākṛtacaturmahārājaveṣaṃ kecit sūryaveṣaṃ keciccandraveṣaṃ kecittārakaveṣaṃ kecidasuraveṣaṃ kecid garuḍaveṣaṃ kecit kinnaraveṣaṃ kecinmahoragaveṣaṃ kecid ratnaparvataveṣaṃ kecit niṣkaveṣaṃ kecinnānāratnaveṣaṃ kecid ratnavṛkṣaveṣaṃ kecit kṣatriyaveṣaṃ kecidanyatīrthikaveṣaṃ keciccakraratnaveṣaṃ kecinmaṇiratnaveṣaṃ kecidairāvaṇaveṣaṃ kecidvalāhakarājaveṣaṃ ( Dutt 78 ) kecit strīratnaveṣaṃ kecit śreṣṭhimahāratnaveṣam ātmānamabhinirmīya tasthurbhagavataḥ pūjākarmaṇe / kecinnīlā nīlavarṇāḥ śvetavarṇālaṅkārālaṃkṛtamātmānamabhinirmīya bhagavataḥ pūjākarmaṇe lohitān chatradhvajapatākāmuktāhārān dhārayantastālapramāṇāmātramuccatvena gaganatale tasthuḥ / kecidavadātā avadātavarṇā mañjiṣṭhavarṇābharaṇavibhūṣaṇāḥ pītān chatradhvajapatākāna dhārayantastasthuḥ / kecinmañjiṣṭhā mañjiṣṭhavarṇāḥ suvarṇābharaṇavibhūṣaṇā nīlān chatradhvajapatākān dhārayantastasthuḥ / kecillohitā lohitavarṇāḥ śvetamuktavarṣaṃ vavarṣuḥ / kecit śvetāḥ śvetavarṇāḥ lohitamuktavarṣaṃ vavarṣuḥ / keciddevarṣivarṇamātmānamabhinirmīya gaganāt puṣpavarṣam abhipravarṣuḥ / kecid bhagavataḥ śrāvakaveṣamātmānamabhinirmīya nānādivyagandhavarṣaṃ gaganādvavarṣuḥ / kecid gandharvavarṇā nānādivyatūryāṇi parājaghnuḥ / kecit amarakanyāvarṇā nānāratnabhājaneṣu gandhodakaṃ dhārayantaḥ pṛthivīṃ siṣiñcuḥ / kecit kālakṛṣṇavarṇāḥ gandhān pradhūpayāmāsuḥ / keciddevaputrarūpeṇa nṛtyagītasvarān mumucuḥ / kecinnānāvarṇā yena bhagavāṃstena prāñjalayo bhagavantaṃ tuṣṭuvuḥ / kecinmārāḥ mārapārṣadyā api yasyāṃ diśi bhagavāṃstadabhimukhā nānāvidhāni maṇiratnāni dadhire bhagavataḥ pūjākarmaṇe / kecid vīthīgṛhaśaraṇagavākṣoraṇaharmya-catvaraśṛṅgāṭakakūṭāgāra-dvāra-vṛkṣavimāneṣu ( Dutt 79 ) sthitvā prāñjalayo niṣeduḥ bhagavata pūjākarmaṇe /
atha sa māro yadā adrākṣīt sarvāṃstān mārān saparivārān śramaṇagautamaṃ śaraṇaṃ gatān tadā bhūyasyā mātrayā kṣūbdhastrasto bhrāntaḥ prarudannevamāha /
na bhūyo me sahāyo 'sti naṣṭā śrīrme 'dya sarvataḥ /
bhraṣṭo 'smi māraviṣayāt kuryāṃ vīryaṃ hi paścimam // Rkp_3.86(="85") //
mūlaṃ chindyāmahaṃ padmaṃ sattvā yena diśo 'vrajan /
chedāt padmasya saṃbhrāntā etat syāt paścimaṃ balam // Rkp_3.87(="86") //
iti saṃcintya māraḥ pāpīmān vāyuvadavatīrya gaganād yena tatpadmaṃ vīthīgataṃ tena prasṛtya tatpadmamādaṇḍādicchati ūddhartuṃ spraṣṭumapi na śaśāka / patrāṇi chettumicchati na ca tāni dadarśuḥ / padmakarṇikāmapi pāṇinā parāhantumicchati tāmapi naiva lebhe / tad yathā vidyud dṛśyate na copalabhyate / tad yathā vā chāyā dṛśyate na copalabhyate / evameva tat padmaṃ dṛśyate na copalabhyate /
yadā ca māraḥ pāpīmān tat padmaṃ dadarśa na copalebhe na pasparśa atha punaḥ sarvaparṣat saṃtrāsanārtham uccaiḥ mahābhairavaṃ svaraṃ moktumicchati tadapi na śaśāka / na punarmahābalavegena ubhābhyāṃ pāṇibhyāmicchati mahāpṛthivīṃ parāhantuṃ kampayituṃ tadapi spraṣṭuṃ na śaśāka naivopalebhe / tad yathāpi nāma kaścit ( Dutt 80 ) ākāśamicchet parāmarṣṭuṃ na ca upalabhate / evameva māraḥ pāpīmān dadarśa pṛthivīṃ na ca pasparśa nopalebhe / tasyaitadabhavat / yattvahaṃ yathā saṃnipatitānāṃ sattvānāṃ prahāraṃ dadyāṃ cittavikṣepaṃ vā kuryām iti / dadarśa tān sattvān na caikasattvamapi upalebhe na ca pasparśa /
atha bhūyasyā mātrayā māraḥ pāpīmān ruroda / buddhanubhāvena cāsya sarvaṃ śarīraṃ vṛkṣavat cakampe / sāśrumukhaścaturdiśaṃ ca vyavalokayannevamāha /
māyaiṣā śramaṇena sarvajagato 'dyāvarjanārthaṃ kṛtā
yenāhaṃ purato vimohita ida bhrāntiṃ gato 'smi kṣaṇāt /
bhraṣṭo 'haṃ viṣayāt svapuṇyabalataḥ kṣīṇaṃ ca me jīvitaṃ
śīghraṃ yāmi nirākṛtaḥ svabhavanaṃ yāvanna yāmi kṣayam // Rkp_3.88(="87") //
svabhavanamapi gantumicchati na tatrāpi śaśāka gantum / sa bhūyasyā mātrayā trasto ruroda / evaṃ cāsyodapādi / parikṣīṇo 'ham ṛddhibalāt māhyaivāhaṃ śramaṇasya vaśamāgaccheyam / mā vā me 'sya śatrorvā agrato jīvitakṣayaḥ syāt yat tvahamato 'ntardhāyeyaṃ sahābuddhakṣetrasya bahirdhā kālaṃ kruyāṃ yathaikasattvo ( Dutt 81 ) 'pi me sahābuddhakṣetre vā kālaṃ kurvantaṃ na paśyet / tathāpi na śaknoti antardhātuṃ na digvidikṣu palāyituṃ vā tatraiva kaṇṭhe paṃcabandhanabaddhamātmānaṃ dadarśa / bhūyasyā mātrayā kupitastrastaḥ uccai rudannevamāha / hā priyaputrabāndhavajanā na bhūyo drakṣyāma iti /
atha ghoṣavatirnāma māraścakravartiveṣeṇa niṣaṇṇabhūto māraṃ pāpīmantamevamāha /
kiṃ bhoḥ śokamanāstvamadya rudiṣi vyākoṣavaktrasvaraḥ
kṣipraṃ sarvajagadvaraṃ munivaraṃ nirbhīḥ śaraṇyaṃ vraja /
trāṇaṃ lokagatiśca dīpaśaraṇaṃ nāthastriduḥkhāpaho
na tvetaṃ samupāsyasi sukhaśamaṃ saukhyaṃ na saṃprāpsyasi // Rkp_3.89(="88") //
atha mārasya pāpīmata etadabhavat / yattvahaṃ santoṣavacanena śramaṇagautamaṃ śaraṇaṃ vrajeyaṃ yadahamebhyo bandhanebhyaḥ parimucyeyam /
ath māraḥ pāpīmān yasyāṃ diśi bhagavān vijahāra tenāñjaliṃ praṇamyaivamāha / namastasmai varapudgalāya jarāvyādhiparimocakāya / evamahaṃ tsaṃ buddhaṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi / evaṃ cāha /
asmānnātha mahābhayāt suviṣamāt kṣipraṃ munerbandhanāt
mucyeyaṃ śaraṇāgato 'smi sugatasyādyaprabhṛtyagraṇīḥ /
mohāndhena mayā tvayi prakupitenoccaiḥ pradoṣaḥ kṛtaḥ
tat sarvaṃ pratideśayāmi puratastvāṃ sākṣiṇaṃ sthāpya tu // Rkp_3.90(="89") //
yadā ca māraḥ pāpīmān santoṣavacanena buddhaṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gatastadā muktamātmānaṃ saṃjānīte / yadā punarasyaivaṃ bhavati prakrameyamiti parṣada iti punareva kaṇṭhe pañcabandhanabaddhamātmānaṃ saṃjānīte / yadā punarna kvacid gantuṃ śaśāka tadā bhagavato 'ntike trāṇaśaraṇacittamutpādayāmāsa / punarmuktamatmānaṃ saṃjānīte yavat saptakṛtvo baddhamuktamātmānaṃ saṃjānīte sma tatraiva niṣaṇṇaḥ /
iti mahāsannipātaratnaketusūtre tṛtīyo māradamana-parivartaḥ samāptaḥ // 3 //
START Rkp 4
caturthaḥ parivartaḥ

yāvat pūrvoktam / te catvāro mahāśrāvakastadrājagṛhaṃ mahānagaraṃ piṇḍāya praviśantastairmārakumārakairanācāreṇādhyatiṣṭhan nartasva śramaṇa gāyasva śramaṇeti / taiśca mahāśrāvakairvīthimadhye pradhāvadbhirnirvāṇamārgapadapratisaṃyuktena gītasvareṇa yadā cemā gāthā bhāṣitā tadā mahāpṛthivī pracakampe / tatkṣaṇaṃ bahūni devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragaśatasahasrāṇi bhagavacchāsanābhiprasannāni sāśrumukhānyevamāhuḥ /
tiṣṭhatvaśoko varadharmasārathir eṣā hyavasthā jinavaraśāsanasya /
tacchrāvakāṇāṃ janatāmadya dṛṣṭvā vijṛmbhitaṃ kena manaḥ prasādayet

4.2

atha tāni bahūni devanāgayakṣarākṣakoṭīnayutaśatasahasrāṇi sāśrumukhāni yena bhagavāstena upajagmuḥ / upetya bhagavataḥ purataḥ sthitvā evamāhuḥ /
avasthāṃ śāsanasyāsya bhagavan prekṣya sāṃpratam /
mo[pekṣāṃ]kuru sarvajña śāsanācāraguptaye

4.3

bhagavānāha /
eṣa gatvā svayaṃ tatra māraṃ jitvā savāhanam /
karomi janatāṃ sarvāṃ nirvāṇapuragāminīm

4.4

atha te sarva evaikakaṇṭhenaivamāhuḥ / mā bhagavan gaccha / nanūktaṃ bhagavatā acintyo buddhānāṃ bhagavatāṃ buddhaviṣayo 'cintyo māraviṣayaḥ acintyo nāgaviṣayaḥ acintyaḥ karmaṇāṃ karmaviṣaya iti sarvaviṣayāṇāṃ buddhaviṣaya eva viśiṣṭataraḥ / śakto bhagavānihaivāsane niṣaṇṇo mārakoṭīnayutāni parājetuṃ dharmaskandhakoṭīnayutāni prakāśayituṃ kleśasāgaramucchoṣayituṃ dṛṣṭijālaṃ samuddharttuṃ sattvakoṭīnayutāni jñānasāgare 'vatārayitum / nādya bhagavato gamanakālo yuktaḥ / bhagavānāha / yāvantaḥ sattvadhātau sattvāste sarve mārā bhaveyuḥ yāvanti ca pṛthivīparamāṇurajāṃsi tāvantyekaikasya mārabalādhiṣṭhānāni bhaveyuḥ / te sarve mama vadhāya parākrameyuḥ / romakūpamapi me na śaktā vighātayitum / śaktaśca ahamihaiva niṣaṇṇo mārakoṭīnayutāni parājetuṃ sthāpyainaṃ saparivāraṃ māram / gamiṣyāmi punarahaṃ yanmama pūjākarmaṇe [e]bhirmāraiḥ sarvarājagṛhaṃ mahānagaraṃ mārabalardhi[vi]kurvaṇādhiṣṭhānavyūhairalaṃkṛtaṃ tadanukampāyai parimokṣāya yatte mārāḥ paramaprītiprasādajātāḥ kuśalamūlabījamavaropayiṣyanti anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau /
yadā ca bhagavān āsanādutthātukāmaḥ atha tāvadeva prabhāvaśobhanā nāma veṇuvana-paripālikā devatā sā bhagavataḥ purato 'śrumukhī sthitvaivamāha /
naivādya kālo bhagavan praveṣṭuṃ puraṃ samantādiha māra-pūrṇam /
ekaika evaṃ paramapracaṇḍaḥ koṭīvṛtastiṣṭhati vādisiṃhaḥ

4.5

dveṣapradīptā niśitāstradhāriṇo vadhāya te 'dyākulacetasaḥ sthitāḥ /
mā sarvathādya praviśasva nātha mā saṃkṣayaṃ yāsyasi lokabandho

4.6

yadā ca bhagavānāsanādabhyutthitastadā dyutimatirnāma vihāradevatā sā bhagavataḥ pādau śirasābhivandyaivamāha /
pāpīmatāṃ sahasrāṇi pañca tiṣṭhanti sāyudhāḥ /
tvāṃ pratīkṣanti nistriṃśā vraja mādya mahāmune

4.7

yadā bhagavān vihārād viniścakrame tadā siddhamatirnāmauṣadhi] devatā sā bhagavatāḥ pādau śirasābhivandyaivamāha /
hā kaṣṭaṃ naśyate mārgo dharmanetrī pralujyate /
dharmanauryāti saṃbhedaṃ lokadīpe kṣayaṃ gate

4.8

dharmarasa udāro hīyate sarvaloke
jagadidamatipūrṇaṃ kleśadhūrtaiḥ pracaṇḍaiḥ /
nanu mama bhuvi śaktiḥ kācidasti pralopaṃ
sugatamunivarāṇāṃ saṃpradhartuṃ kathaṃcit

4.9

atibahava ihāsmin tvadvināśāya raudrā
niśitaparuṣakhaḍgāḥ saṃsthitāḥ pāpadharmāḥ /
kuru sugata mamājñāṃ lokasaṃrakṣaṇārthaṃ
praviśa daśabalādya mā puraṃ siddhyātra

4.10

atha bhagavān vihārāṅganādabhipratasthe / dyutindharā ca nāma tatra vṛkṣadevatā sā karuṇakaruṇaṃ rudantī bhagavataḥ pādau śirasābhivandyaivamāha /
sarvaṃ nātha bhaviṣyati tribhuvanaṃ naṣṭekṣaṇaṃ sāmprataṃ
nāśaṃ pūrṇamanorathe tvayi gate sarvārthasiddhe munau /
etasmin gagane bhujaṅgarasanāstīkṣṇāsibāṇāyudhās
tvannāśāya caranti vanhivadanā mā gaccha tatrādhunā

4.11

yadā ca bhagavān dvārakoṣṭhake avatatāra atha jyotivaraṇā ( Dutt 87 ) nāma dvārakoṣṭhakadevatā sā uccaiḥsvareṇa rudantī bhagavataḥ pādau śirasābhivandyaivamāha /
ete brāhmaṇasaṃjñināṃ puravare viṃśatsahasrāṇyatho
diptāsyakṣurasāyakapraharaṇāḥ prekṣanti te nirdayāḥ /
anyonyāmatiraudranirdayavatāṃ viṃśatsahasrāṇyatas
tiṣṭhantyeha vināśanāya tava he mā gaccha śuddhānana

4.12

atha bhagavān dvāraśālāṃ praviveśa / tatra ca tamālasārā nāma rājagṛhanagaraparipālikā devatā / sā ca tasyoccasvareṇa rudantī bhagavataḥ sakāśaṃ tvarayopajagāma / upetya pādau śirasābhivandya evamāha /
mārgo 'yaṃ bhagavan punaḥ parivṛtaḥ siṃhoṣṭramattadvipair
bhikṣūṇāṃ ca viheṭhanāya bahudhā mārairvighātaḥ kṛtaḥ /
udyuktāstava cānyatīrthacaraṇāḥ śāsturvadhārthaṃ bhuvi
tva meghasvana devanāgakṛpayā mā gaccha dīptaprabha

4.13

dṛṣṭvā narāmarabhujaṅgamakinnarendrās
tvacchāśanasya vilayaṃ vihitaṃ sametya /
bhītā dravanti bhagavan jitamāra mārān
māyāvṛtānativikūlamukhāṃśca bhūyaḥ

4.14

saddharmasya vilopanāṃ ca mahatīṃ lokasya copaplavaṃ
nakṣatradyutināśitaṃ ca gaganaṃ candrārkayorvibhramam /
saṃpaśyan vata sajjano 'dya virasaḥ proccaiḥ śirastāḍito
hā kaṣṭaṃ kathayatyatīva svagatabhraṃśaṃ samāśaṅkayan

4.15

naśyate dṛṣṭasūryo 'yaṃ dharmolkā yāti saṃkṣayam /
mṛgdāti mṛtyu saṃbuddhaṃ dharmatoyaṃ viśuṣyate

4.16

saddharmacāriṇāṃ loke vināśe pratyupasthite /
prādurbhāvo 'satāmeva mārāṇāṃ bhavati hyataḥ

4.17

atha sā devatā bhagavataḥ pratinivartanamadṛṣṭvā sāśrumukhībhūya evamāha /
lokaṃ nirīkṣasva muneḥ samagraṃ na gaccha vādipravarādya saṃkṣayam /
ma matpure nāśamupāgate tvayi trilokanindyā satataṃ bhaveyam

4.18

śṛṇu me vaco nāyaka sattvasāra mā matpure gaccha vināśamadya /
sattvānukampārthamiha pratīkṣya sattvāṃśca janmartibhayadvimokṣaya

4.19

smara pratijñāṃ hi purā tathāgatā prāpyottamaṃ tārayitā bhaveyam /
sattvānanekān bahuduḥkhataptān āśvāsaya prāṇabhṛtāṃ variṣṭha

4.20

tiṣṭhāgramūrte bahukalpakoṭyaḥ kāmeṣu sakto vata bālavargaḥ /
tacchāntaye deśaya dharmamārgaṃ svabhāvaśūnyāyatanendriyārtham

4.21

tato bhagavān dvāraśālāyāmavatatāra / atha tāvadeva dṛḍhā nāma pṛthivī devatā daśabhirmahaujaskamahaujaskābhirdevatāsahasraiḥ sārdham aśrumukhī prakīrṇakeśī bhagavataḥ purataḥ prāñjaliḥ sthitvaivamāha /
smara pradhānaṃ rudhiraprapūrṇā yatte pradattāścaturāḥ samudrāḥ /
śirāṃsi cāsthīni ca cakravāḍavaṃ netrāṇi gaṅgāsikatāsamāni

4.22

ratnāni caivaṃ vividhāni pūrvaṃ putrāśca dārāśca dviradāstathāśvāḥ / āvāsavastraśayanānnapānaṃ bhaiṣajyamiṣṭaṃ ca tathāturāṇām

4.23

kṛtā ca pūjā pravarā svayambhuvāṃ śīlaṃ tvayā rakṣitamapramādinā /
kṣāntiśrutaṃ sevitameva nityaṃ mātṛjñatā caiva pitṛjñatā ca

4.24

jīrṇānyanantāni ca duṣkarāṇi sattvā hyanekavyasanāt pramocitāḥ /
yatpūrvamādau praṇidhiḥ kṛttaste buddho bhaveyaṃ paramārthadeśakaḥ

4.25

uttārayeyaṃ janatāṃ mahaughāt lokāya dharmaṃ vata deśayeyam /
tṛṣṇādhimūlāni mahābhayāni duḥkhānyaśeṣāṇi ca śoṣayeyam

4.26

abhaye pure sattvagaṇaṃ praveśaye niveśya tān vai varabodhimārge /
vimocayeyaṃ bahuduḥkhapīḍitān tāṃ sattvadhātuṃ paripūrṇa kuryām

4.27

mārgandhurāṇāmiha pāpacāriṇāṃ kṣamasva nātha śrutaśīlanāśinām /
nistārayaitāṃ samayapratijñāṃ vadasva dharmaṃ bahu kalpakoṭyaḥ

4.28

oghāt samuttāraya nātha lokaṃ saṃsnāpayāṣṭāṅgajalena cainam /
nehāsti sattvāḥ sadṛśāstriloke tvayā hi nātha pravaro na kaścit

4.29

muktaḥ svayaṃ lokamimaṃ ca mocaya uttāraya [tvaṃ] tribhavārṇavājjagat /
tvamekabandho jagadekabāndhava- stiṣṭhasva nityaṃ vibhajasva dharmam

4.30

atha bhagavān dvāraśālāyāmavatatāra / tatkṣaṇādeva ca bahūni devanāgayakṣarākṣasakoṭīnayutaśatasahasrāṇi gagane vicaramāṇāni sāśrumukhānyevamāhuḥ /
asmābhirādau sugatā hi dṛṣṭā praśāntakāle suvinītaśiṣyāḥ /
dharmopadeśaṃ vipulaṃ ca kurvatāṃ teṣāṃ vighāto na sa īdṛśo 'bhūt

4.31

eṣo hi śāstātinihīnakāle prāptaḥ svayambhūtvamudārabuddhiḥ /
kleśādi dharmaṃ samuvāca loke paripācanārthaṃ jagatāṃ munīndraḥ

4.32

asmin punastiṣṭha hi vādisiṃha pāpīmatāṃ naikasahasrakoṭyaḥ /
kurvanti dharmasya vināśamevaṃ mā buddhavīrādya pure viśvasva

4.33

athāparā devatā evamāha /
cakraṃ jinairvartitamekadeśe taiḥ pūrvakairlokahitaprayuktaiḥ /
ayaṃ punargacchatu yatra tatra mā khalvavasthāṃ samavāpsyate 'dya

4.34

athāparāpi devatā evamāha /
kāruṇyahetoriha sārthavāha cacāra sattvārthamatīva kurvan
sa kevalaṃ tvadya pure 'tra mā vai nāśaṃ prayāyāditi me vitarkaḥ

4.35

tena khalu punaḥ samayena tāni bahūni devanāgayakṣarākṣasāsuragaruḍakinnaramahoragakoṭīnayutaśatasahasrāṇi sāśrudinavadanāni ( Dutt 92 ) gaganatalapathādavatirya bhagavataḥ purataḥ sthitvā anekaprakārān ātmano viprakārāṃścakruḥ / kecit keśān vilumpanti sma / kecidābharaṇāni mumucuḥ / kecicchatradhvajapatākāḥ prapātayāmāsuḥ / kecit svaśarīreṇa bhūmau nipetuḥ / kecid bhagavataścaraṇau jagṛhuḥ / kecidatikaṣṭaṃ ruruduḥ / kecidurasi pāṇibhiḥ parājaghnuḥ / kecid bhagavataḥ padamūle sthitva madguvat parāvartante sma / kecid bhagavataḥ purataḥ prāñjalayo bhūtvā stutinamaskārān cakruḥ / kecid bhagavantaṃ puṣpadhūgandhamālyavilepanavastrābharaṇasuvarṇasūtramuktāhārapuṣpairavakiranti sma /
athāparā bavhayo devakoṭyaḥ uccairekakaṇṭhenaivamāhuḥ /
tvayā pracīrṇāni hi duṣkarāṇi atīva lokārthamito bahūni /
kṣīṇe tvamutpanna ihādya kāle upekṣakastiṣṭha ca mā tyajasva

4.36

alpaṃ kṛtaṃ te 'nagha buddhakāryaṃ sākṣīkṛtāścālpatarāstriadevāḥ /
tvaṃ tiṣṭha dharmān suciraṃ prakāśayan uttārayāsmāt tribhavārṇavāj jagat

4.37

sattvā hyaneke śubhakarmacāriṇaḥ paripakvabījā amṛtasya bhājanāḥ /
karuṇāṃ janasya pratidarśayātha oghebhya uttāraya lokanātha

4.38

ye 'trā ṭavīmadhyagatā bhramanti saṃsārakāntāravinaṣṭamārgāḥ /
teṣāṃ svamārgaṃ pratidarśayasva pramokṣayāryottamadharmavāgbhiḥ

4.39

etattavāścaryataraṃ kṛpādbhutaṃ pravartitaṃ yadvaradharmacakram /
ciraṃ hi tiṣṭha tvamudārabuddhe mā khalvanāthā janatā bhavet

4.40

athāparāpi devatā evamāha /
nāśaṃ prayāsyatyatha yadvināyako lokastathāndho nikhilo bhaviṣyati / aṣṭāṅgamārgastrivimokṣahetoḥ sarveṇa sarvaṃ na bhaviṣyatīha

4.41

asmābhirasmiñchubhabījamuptaṃ vaḥ kāyacetoddharamapramattaiḥ /
tato vayaṃ sarvasukhaiḥ samanvitāḥ puṇyākarasyāsya hi mā bhavet kṣayaḥ

4.42

tena ca samayena bahūni śuddhāvāsadevakoṭīnayutaśatasahasrāṇi tatraiva sannipatitānyabhūvan / tānyapyevamāhuḥ /
mā bhaiṣṭaṃ yūyaṃ na muneravasthā bhaviṣyati kācidudārabuddheḥ /
pratyakṣapūrvā vayamasya sādhorūpāgatā yadbhuvi mārakoṭyaḥ

4.43

ṣaṭtriṃśadyojanāni plutarabhasaparā yat samantād vitatya
prāsāsisphītakhaḍgapracurakhararavā bhīṣaṇī mārasenā /
saṃprāptā bodhimaṇḍe vilayamupagatā tatkṣaṇādeva bhītā
prāptārthasyādya kiṃ tatprasṛtayaśaso vighnameva prakuryāt

4.44

athāparā devatā prarudantī evamāha /
mārasyaikasya sā senā prāgāsinna mahābalā /
mārakoṭīsahasrāṇāmiyaṃ senā mahābalā

4.45

niḥsaṃśayamiha prāpto nāśaṃ lokavināyakaḥ /
yadvināśadayaṃ loko nirāloko bhramiṣyati

4.46

atha khalu te śakrabrahmalokapālā bhagavataḥ [pādau parivajyaiva]māhuḥ /
tiṣṭheha sādhu kuru mandadhīnāmasmadvacaḥ kāruṇikapradhāna /
bahudevakoṭyo mahāśoka taptāstāḥ sāṃprataṃ dharmarasena siñca

4.47

atha khalu bhagavāṃstāṃ sarvāvatīṃ parṣadaṃ maitryā viśālabhyāṃ nayanābhyām avalokya brāhmeṇa svareṇa tāṃ samāśvāsayannevamāha /
mā bhaiṣṭa yūyaṃ bhavatādya nirbhayāḥ sarve 'pi mārāḥ sagaṇāḥ savāhanāḥ /
śaktā na me bhīṣayituṃ samagrāḥ romāpyathaikaṃ kimu sarvadeham

4.48

āśvāsayāmyadya tu sarvalokaṃ dharmaṃ sadāhaṃ bhuvi deśayiṣye /
mārgacyutānāmahameva samyag mārgopadeśaṃ viśadaṃ kariṣye

4.49

kṛtāni pūrvaṃ bahu duṣkarāṇi mayānnapānaṃ vipulaṃ pradattam /
āvāsabhaiṣajyamanalpakaṃ ca kartuṃ vighātaṃ mama ko 'dya śakyate

4.50

tyaktā maya hyaśvarathā gajāśca vibhūṣaṇānyābharaṇāni caiva /
dāsāśca dāsyo nigamāśca rāṣṭrāḥ kartuṃ vighātaṃ mama kaḥ samarthaḥ

4.51

bhāryā sutā duhitṛ kalatravargamaiśvaryamiṣṭaṃ bhuvi rājavaṃśaḥ /
datto mayā sattvahitāya kasmāccharīranāśo 'dya bhaviṣyati me

4.52

śiraśca netre ubhe karṇanāse hastau ca pādau tanu carma lohitam /
svajīvitaṃ tyaktamapīha dehināṃ kartuṃ vihiṃsāṃ mama kaḥ samarthaḥ

4.53

bavhayo mayātīva hi buddhakoṭyaḥ saṃpūjitā bhaktimatā sahastam /
śīlaśrutikṣāntiratena nityaṃ kartuṃ vilopaṃ mamaḥ samarthaḥ

4.54

pūrvaṃ mayā vai bahu duṣkarāṇi kṛtāni me 'tīva samāhitena /
saṃchinnagātreṇa na roṣitaṃ manaḥ kartuṃ vihiṃsāṃ mama ko 'dya śaktaḥ

4.55

kleśā jitā me nitayo 'smi buddhaḥ sarveṣu sattveṣu ca maitracittaḥ /
īrṣyā ca me nāsti khilaṃ na roṣo na me samarthaḥ purato 'dya kaścit

4.56

jitaṃ mayā mārabalaṃ samagraṃ parājitā me bahu mārakoṭyaḥ /
yuṣmadvimokṣa niyataṃ kariṣye mā bhaiṣṭa kasmānna puraṃ pravekṣepa

4.57

ye keci diśāsu daśaśvapīha buddhā hi tiṣṭhanti tu sattvahetoḥ /
tān sarvabuddhānihaikikariṣye mahardhikāṃścāpyatha bodhisattvān

4.58

kṣetraṃ prapūrṇaṃ sakalaṃ kariṣye jñānena puṇyena ca vāsayiṣye /
taireva buddhaiḥ saha netṛsaṃsthitaḥ kariṣye buddhānumataṃ ca kāryam

Original text: Mahāsaṃnipātaratnaketudhāraṇīsūtra, 1-6, 10-11 · Edition: Nalinaksa Dutt: Gilgit Manuscripts Vol IV, Calcutta 1959 (reprint: Delhi : Sri Satguru Publications, 1984), pp. 1-138 · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc