Mahāsaṃnipātaratnaketudhāraṇīsūtra, 1-6, 10-11 · Chapter 2
atha māraḥ pāpīmān durmanaskaḥ eva śokā[gāraṃ prāviśat /]
mahāyānasūtrādratnaketu-mārajihmīkaraṇaḥ parivarto nāma prathamaḥ // 1 //
START Rkp 2
dvitīyaḥ parivartaḥ
atha tā mārakanyā māraputrāśca saganapāriṣadyā bhagavantaṃ [tatkṣaṇaṃ prārthayāmāsuḥ / a]rthikā vayaṃ bhagavannanenaivaṃrūpeṇa yānena ca jñānena ca ṛddhayā kṛpayopāyena pratibhānena ca / āścaryaṃ bhagavan yāvadupāya[jñāna]samanvāgatastathāgataḥ / [katamairbha]gavan dharmaiḥ samanvāgataḥ puruṣapudgalo na ca pāpamitrahastaṃ gacchati kṣipraṃ cānuttarāṃ samyak saṃbodhimabhisaṃbudhyate / bhagavānāha / caturbhirdharmaiḥ samanvāgataḥ [kulaputra]ihaikatyapuruṣapudgalo na pāpamitrahastaṃ gacchati kṣipraṃ cānuttarāṃ samyak saṃbodhimabhisaṃbudhyate / katamaiścaturbhiḥ / iha bhadramukhāḥ kulaputraḥ sarvadharmānna parāmārṣṭi na ca kvacid dharmamudgṛṇhāti nopaiti nopādatte nādhitiṣṭhati na kalpayati na vikalpayati yaduta dānapāramitāyāṃ caran na dānaphalaṃ paricarati nodgṛṇhāti nopādatte nādhitiṣṭhati na kalpayati na vikalpayati yāvat prajñāpāramitāyāmapi caran yāvanna kalpayati na vikalpayati /
punaraparaṃ bhadramukhāḥ sa kulaputro na sattvavādī bhavati na jīvavādī na poṣavādī na puruṣavādī na pudgalavādī na sattvadhātuṃ manasā parāmārṣṭi yāvanna kalpayati na vikalpayati /
punaraparaṃ bhadramukhāḥ sa kulaputro na rūpaśabdagandharasaspraṣṭavyāni parāmārṣṭi yāvanna kalpayati na vikalpayati /
punaraparaṃ bhadramukhāḥ sa kulaputraḥ sarvatryadhvatraidhātukaskandhadhātvāyatanānāṃ hetupratyayālambanaphalavipākasamutthānāśrayotpādānna parāmārṣṭi yāvanna kalpayati na vikalpayati /
tat kutaḥ / sarva[jñatājñāna]caryādhiṣṭhānaṃ [sarvaviṣayakalpanāvikalpanāviraheṇa anālambanayogacaryayā] ca kartavyam / abhāvā bhadramukhāḥ sarvadharmāḥ sarvajñatā ca yāvadaghoṣānimittānakṣarāpraṇihitānutpādānirodhālakṣaṇāsaṃgā anālambanādarśanā viviktā nirātmā alakṣaṇīyā kṣaṇavyūpaśāntā atamānālokāsthānāviṣayā[vaśā]pakṣyāpratipakṣyā acintyāheyāmatsarāprapañcā[rajovirajo]niravayavā akiṃcanākārakāvedakānāśrayāgrāhyāvijñaptikāpratibhāsākṣaṇikā bhadramukhāḥ [sa]rvajñatā gaganasamā śūnyānupalambhayogenānadhiṣṭhānayogenāparāmarśayogena ( Dutt 29 ) akalpavikalpayogena kartavyam /
ebhirbhadramukhāścaturbhirdharmaiḥ samanvāgataḥ [puruṣapu]gdalo na pāpamitrahastaṃ gacchati kṣipraṃ cānuttarāṃ samyak saṃbodhimabhisaṃbudhyate / yaḥ kaścid bhadramukhāḥ sarvaviṣayasaṃgasamucchraya[la]kṣaṇādhiṣṭhāna[paricaryayā sarvajñatāṃ prārthayate] sa dvayasakto bhavati / dvaya [sakta]manaḥsaṃkalpo visaṃvādayati sarvajñatām / tatra katamad dvayam / yat skandhadhātvāyatanāni lakṣaṇavyavacāreṇādhitiṣṭhati [udgṛṇhāti / dvaya]metad visaṃvādayati sarvajñatām / caryādhiṣṭhānaphalakalpanā dvayametat / jāṭibhavopādānasattvādhiṣṭhānakalpanā dvayametat / deśanāprakāśanaprajñāpana-vākpatharutavyā[hārā]dhiṣṭhānakalpanā dvayametat / uccheda-śāśvatavyavalokana-jñāna-jñeyādhiṣṭhānakalpanā dvayametat / sattvajīvapoṣapuruṣapudgala-kārakakārāpakasaṃjñādhiṣṭhānakalpanā dvayametat / yaḥ pārāpārohāpohānadhitiṣṭhati kalpayati dvayametat / yaḥ kaścid bhadramukhāḥ sarvajñajñānaṃ paryeṣate puruṣapudgalaḥ sa tryadhvāhaṃkāramamakārasamudayanirodhavyavacārānadhitiṣṭhati saṃkalpayati [udgṛṇhāti] tasya dvayametat sarvajñajñāne / tad yathā kaścit puruṣaḥ agnayarthiko bhūtalaṃ parāmṛśet pānārthiko 'gniṃ bhojanārthikaḥ [pāṣāṇaṃ] ( Dutt 30 ) puṣpārthikaḥ cīvaraṃ gandhārthiko manuṣyakuṇapaṃ cīvarārthikaḥ śmaśānaṃ vastrārthiko 'śmānaṃ vilepanārthikaḥ ākāśaṃ parāmṛśet evameva bhadramukhāḥ yaścaryādhiṣṭhānasaṃgavyavacārasamucchraya-dvayādhiṣṭhānena sarvajñajñānaṃ paryeṣate niṣphalastasya vyāyāmaḥ /
atha khalu tasyāmeva pariṣadi dhāraṇamatirnāma bodhisattvaḥ sannipatito 'bhūt sanniṣaṇṇaḥ / sa yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamaiyavamāha / yad bhagavan anabhilāpyadharmaḥ śakyamabhisamboddhum / bhagavānāha / eṣa evābhisaṃbodho yadanabhilāpyaṃ jānīte / tena hi kulaputra tvāmeva pravakṣyāmi / yadi te kṣamaṃ tathā vyākuru /
asti dvayalakṣaṇabhāvo yaḥ sarvajñatā nāma labhate / āha / yadyastīti vakṣyāmi śāśvato bhaviṣyati / atha nāsti ceda vakṣyāmyucchedo bhaviṣyati / madhyamā ca pratipannopalabhyate / nāsāvasti nāpi nāstīti / yadeṣvasaṃgānutpādāvyayāpramāṇāsaṃkhyo 'tamānālokeṣu jñānam eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
vidyunmatirbodhisattva āha / yatra bhagavan nāgatirna gatirityeva jñānāvatārakauśalam eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
vairocano bodhisattva āha / yatra bhagavan na prāptilakṣaṇaṃ nābhisamayo na sākṣātkriyā na śamo na praśamo na trayadhvaṃ na triyānaṃ na praṇidhisāmīcīmanyanā eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
dhāraṇamatirbodhisattva āha / yo bhagavan na tradhātukaṃ na trīṇī saṃyojanāni na traividyatāṃ na triyānatāṃ na skandhadhātvāyatanāni na kalpayati na vikalpayati na hāniṃ na vṛddhiṃ na sāmīcīṃ karoti eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
vajramatirbodhisattva āha / yaḥ pṛthagjanadharmaḥ vāryadharmo vā śaikṣadharmaḥ vāśaikṣadharmaḥ vā śrāvakadharmaḥ vā pratyekabuddhadharmaḥ na kalpayati na vikalpayati na sāmīcīṃ karoti eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
dṛḍhamatirbodhisattva āha / [yo vivekanayena] tathatāṃ vyavacārayati eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
ratnapāṇirbodhisattva āha / yo 'nutpādalakṣaṇaṃ sarvadharmāṇāṃ na prāptaye nābhisamayāya na [kalpayati eṣa evābhisaṃbodhaḥ] /
acintyamatirbodhisattva āha / yastraidhātukavyavacāracittameva citte praveśayati ubhe citte na vyavacāryeṇopalabhate eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
arivijayo bodhisattva āha / [yaḥ] sarvadharmeṣu na sajyate nānunīyate nopekṣate na pratimanyate na spṛhayate na muhyate na gṛṇhāti na mucyate eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
padmagarbho bodhisattva āha / yaḥ puṇyapāpayoḥ na sajjate gambhīrakṣāntinayāvatārāhaṅkāramamakārānna kalpayati eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
candraprabhaḥ kumārabhūta āha / yo bhagavān praśamāt sarvadharmānna prajānīte na ca dharmāṇāṃ svabhāvamācayaṃ vopacayaṃ vā paśyati eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
khagamatiḥ kumārabhūta āha / yasya sarva tama-ālokotpādavyayaḥ [vṛddhihāniḥ] cittacaitasikeṣu na pravartante eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
akṣayamatirbodhisattva āha / yastripariśuddhaḥ pāramitāsu abhyāsaṃ karoti anupalambhayogena na rajyate na virajyate eṣa evābhisaṃbodhaḥ /
mañjuśrīḥ kumārabhūta āha / yo bhagavan [sarva]dharmeṣu na rajyate na virajyate gambhiradharmanayaṃ ca prajānāti / yaśca prajānāti tannāyūhati[na]niryūhati nākarṣati na vyākarṣati na ca kasyaciddharmasyāpacayaṃ vāvidyāṃ [vā]vimuktiṃ cotpādayati vyayaṃ vā hānīṃ vā vṛddhiṃ vā vastuṣu na saṃkalpanato [na] vikalpanataḥ eṣa evābhisaṃbodhaḥ / anenaiva nayena sarvābhisaṃbodhaḥ /
atha kautūhaliko bodhisattva āha / kiṃ mañjuśrīrāyogaprayogena prayojanam / yadanenaikanayatathatāpraveśenaiva gambhīrabhāvanānayena sarvajñajñānaparijñānam /
mañjuśrīrāha / viṣamadṛṣṭirahitaḥ samyagdṛṣṭi[ra]samāropaḥ / aśāṭhya-ṛjukatāsamāropaḥ / pāparahito gurugauravāsamāropaḥ / suvacanāsa 0 samyagājīvāsa 0 sarvasaṃyojanarahitāsa 0 samākrośa-sarvasattvakṛpāsa 0 ( Dutt 33 ) trisaṃvarāsa 0 avisaṃvādanakuśaladharmāsa 0 avyupaśāntāsa 0 saddharmārakṣāsa 0 sarvasattvāparityāgāsa 0 sarvavastuparityāgāsa 0 durbalasattva-balapratiṣṭhāpanāsa 0 bhītaśaraṇābhayāsa 0 / kumārgasaṃprasthitānāṃ pratipattiniyojanāsa 0 kṣāntisauratyāsa 0 sarvagrāhasaṃ[ga]lakṣaṇāsa 0 sarvarajastamaskandhavarjanāsa 0 sarvapariṇāmanā-phalavipākavarjanāsamāropaḥ 0 / ime kulaputra viṃśatiḥ prayogāḥ sarvajñajñānasya / sarvākṣararutagho[ṣavacanavyāhāravākya-] prabheda tathatājñānapraveśena sarvajñajñānasya prayogaḥ / sarvatathāgatavacanāni anyatīrthikavacanatathatāpraveśena sarvacaryātathatāpraveśena sarvapuṇyo[peta]prajñāpāramitāprayogatathatāpraveśena sarvopādānotpādavyayatathatāpraveśena sarvatrivimokṣāśrayahetukarmadharma[tathatā]praveśena va jñātvā sarvajñajñānasya prayogāvabodho bhavati /
kautūhaliko bodhisattva āha / yāvadetat mañjuśrīryadā imaṃ gambhīraṃ dharmanayamavabudhyate tadā na kaściddharma samanupaśyati yo dharmo deśyeta yasmai deśyeta yairvārthapadavyañjanairdeśyeta prakāśyeta / yaṃ vā punaḥ prajahyād yaṃ vā bhāvayed yaṃ vā parijānīyāt sarvadharmānabhilāpyayogena tathatāṃ praviśati saḥ sarvajñajñānamavabudhyate /
bhagavānāha / sādhu sādhu kulaputra subhāṣitaste 'yamekanayena ( Dutt 34 ) sarvajñajñānapratilābhaḥ / tat kutaḥ sarvadharmā hyasamāropaḥ / anutpādāvināśakoṭīkaḥ avidyānirvāṇānutpādabhūtakoṭīkaḥ ākāśanirvāṇā[nutpādabhūta] koṭīkaḥ anabhilāpyakoṭīkaḥ sarvadharmāḥ / evaṃ sarvasattvāḥ / sarvadharmā na dravyakoṭīkaḥ sarvāsaṃgavastutaḥ parikīrtitaḥ / sarvatryadhvatraidhātukaskandhaniṣkiñcanakoṭīkaḥ trisaṃskāraśūnyatākoṭīkaḥ dharmaskandhavipākaskandhādayaḥ apacayaskandhā na dravyakoṭīkaḥ [parikīrtitaḥ] / śūnyatābhūtakoṭyanabhilāpyārthasarvadharmasamanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvajñajñānamavatarati /
tasmin khalu punaḥ sarvajñajñānapratilābhavyākaraṇe bhāṣyamāṇe viṃśatibhirmārakanyāmāraputragaṇapārṣadyasahasrairanutpattikeṣu dharmeṣu kṣāntiḥ pratilabdhā / audārikaṃ ca kāyaṃ vijahya manomayaṃ kāyaṃ pratilebhire / apareṣāmapyeṣāṃ viṃśatīnāmanutpattikadharmakṣāntipratilābho ( Dutt 35 ) 'bhūt / dvinavatīnāṃ ca devamanuṣyabimbarāṇāṃ vicitravicitrāṇāṃ ca bodhisattvakṣāntidhyānadhāraṇīnāṃ pratilābho 'bhūt /
atha tāni viṃśatisahasrāṇi anutpattikadharmakṣāntipratilabdhānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ bhagavantaṃ divyaiḥ puṣpairabhikiranti abhiprakiranti sma / bhagavataśca pādau śirobhirabhivandyaivamāhuḥ / paśya bhagavan kalyāṇamitrasaṃsargavaśena sattvānāṃ sarvapuṇyopāyakuśalamūlāni manasikārāṇi bhavanti / bhagavānāha / karmapratyaya eṣa draṣṭavyaḥ kautūhalaprāptānāṃ ca sattvānāṃ bhagavān saṃśayachittyarthamimaṃ pūrvayogamudājahāra /
bhūtapūrvaṃ kulaputrā atīte 'dhvani aparimāṇeṣu mahākalpeṣu atikrāntesu asyāmeva cāturdvīpikāyāṃ yadāsīt tena kālena tena samayena dyutindhare mahākalpe vartamāne aṣṭaṣaṣṭivarṣasahasrāyuṣkāyāṃ prajāyāṃ tena ca kālena tena samayena jyotisomyagandhāvabhāsaśrīrnāma tathāgato 'bhūt vidyācaraṇasampannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ buddho bhagavān / kliṣṭe pañcakaṣāye loke vartamāne ca caturṇāṃ parṣadāṃ triyānapratisaṃyuktāṃ sandeśayati sma / tena khalu punaḥ samayena rājābhūt utpalavaktro nāma caturdvīpeśvaraścakravartī / atha rājā utpalavaktro 'pareṇa kālasamayena sāntaḥpuraparivāraḥ sabalakāyo yena ( Dutt 36 ) jyotisomyagandhāvabhāsaśrīstathāgatastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya tasya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ nānapuṣpairabhyavākirat nānāgandhairnānādhūpaiśca pūjāṃ kṛtvā bhagavato bhikṣusaṃghasya pādau śirasābhivandyābhyāṃ gāthābhyām abhyaṣṭāvīt /
bhujaṃgāmarādibhiratīva guṇaiḥ samabhiṣṭutaḥ pracuradoṣaharaḥ /
dhanasaptakena ca hito jagato vada kena sūkṣmamatimān bhavati
jagatastamoghnaḥ śamadīpakara cyutijanmajarobhdavanaśokadamaḥ /
jagatastvapāyapathavārayatā vada kena mucyati ha mārapathā
atha khalu māraputrāḥ sa jyotisomyagandhavabhāsaśrīstathāgato rājānamutpalavaktrametadavocat / tribhiḥ satpuruṣadharmaiḥ samanvāgato bodhisattvaḥ sūkṣmamatirbhavati / katamaistribhiḥ / adhyāśayena sarvasattveṣu karuṇāyate / sarvasattvānāṃ duḥkhapraśamāya udyato bhavati ( Dutt 37 ) mātṛvat / sarvadharmādīn nirjīvaniṣpoṣaniṣpudgalānānākaraṇa-samān vyupaparīkṣate / ebhistribhirdharmaiḥ samanvāgataḥ satpuruṣo bodhisattvaḥ sūkṣmamatirbhavati / aparaistribhiḥ mahārāja dharmaiḥ samanvāgataḥ satpuruṣo mārapāśeṣu na sajjate / katamaistribhiḥ / yaduta sarvasattveṣvakrodhano bhavati anavatāraprekṣī sarvasattvasamadakṣiṇīyaḥ samasaṃjñāmayo bhavati / sarvadharmānekanayena vyupaparīkṣate yaduta ākāśasamān niḥsaṃskārānanānātvānajātānanutpannānaniruddhān / sarvānākāśavad dravyalakṣaṇavigatānanupalambhayogena pratyavekṣate / ebhirmahārāja tribhirdharmaiḥ samanvāgataḥ puruṣo mārapāśeṣu na sajjate mārapathācca nirmucyate /
atha rājñaḥ utpalavaktrasyāgramahiṣī surasundarī nāma sā caturaśītibhiḥ strīsahasraiḥ parivṛtā puraskṛtā yena jyotisomyagandhāvabhāsaśrīstathāgatastenopajagāma / upetya taṃ bhagavantaṃ jyotisomyagandhāvabhāsaśriyaṃ tathāgataṃ nānāpuṣpairabhyavakīrya ābhirgāthābhiradhyabhāṣata /
asadṛguṇadhara vitimirakaraṇa cyutihara vada kathamihā yuvati /
bhavatiha puruṣo vyapagatakugati ( Dutt 38 ) śriyu vinayamana drutahitakara
paramagatigata sugata praśamaratikara bhagavan tyajati yuvati tāṃ kathamiha puruṣaḥ /
vada mama laghu suvinaya parahitakara śamayātitimirā mama nayagaganāt
asamasama jagati śramaṇa parama prathita guṇagaṇa smṛtivinayadhara /
mama yadi puriṣeha bhavati hi dharatā laghu vada vitimira sugatapathāmṛtam
Original text: Mahāsaṃnipātaratnaketudhāraṇīsūtra, 1-6, 10-11 · Edition: Nalinaksa Dutt: Gilgit Manuscripts Vol IV, Calcutta 1959 (reprint: Delhi : Sri Satguru Publications, 1984), pp. 1-138 · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0