મહાસંનિપાતરત્નકેતુધારણીસૂત્ર · અધ્યાય 2

અથ મારઃ પાપીમાન્ દુર્મનસ્કઃ એવ શોકા[ગારં પ્રાવિશત્ ।]
મહાયાનસૂત્રાદ્રત્નકેતુ-મારજિહ્મીકરણઃ પરિવર્તો નામ પ્રથમઃ ॥ 1 ॥
સ્તર્ત્ ર્ક્પ્ 2
દ્વિતીયઃ પરિવર્તઃ
અથ તા મારકન્યા મારપુત્રાશ્ચ સગનપારિષદ્યા ભગવન્તં [તત્ક્ષણં પ્રાર્થયામાસુઃ । અ]ર્થિકા વયં ભગવન્નનેનૈવંરૂપેણ યાનેન ચ જ્ઞાનેન ચ ઋદ્ધયા કૃપયોપાયેન પ્રતિભાનેન ચ । આશ્ચર્યં ભગવન્ યાવદુપાય[જ્ઞાન]સમન્વાગતસ્તથાગતઃ । [કતમૈર્ભ]ગવન્ ધર્મૈઃ સમન્વાગતઃ પુરુષપુદ્ગલો ન ચ પાપમિત્રહસ્તં ગચ્છતિ ક્ષિપ્રં ચાનુત્તરાં સમ્યક્ સંબોધિમભિસંબુધ્યતે । ભગવાનાહ । ચતુર્ભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતઃ [કુલપુત્ર]ઇહૈકત્યપુરુષપુદ્ગલો ન પાપમિત્રહસ્તં ગચ્છતિ ક્ષિપ્રં ચાનુત્તરાં સમ્યક્ સંબોધિમભિસંબુધ્યતે । કતમૈશ્ચતુર્ભિઃ । ઇહ ભદ્રમુખાઃ કુલપુત્રઃ સર્વધર્માન્ન પરામાર્ષ્ટિ ન ચ ક્વચિદ્ ધર્મમુદ્ગૃણ્હાતિ નોપૈતિ નોપાદત્તે નાધિતિષ્ઠતિ ન કલ્પયતિ ન વિકલ્પયતિ યદુત દાનપારમિતાયાં ચરન્ ન દાનફલં પરિચરતિ નોદ્ગૃણ્હાતિ નોપાદત્તે નાધિતિષ્ઠતિ ન કલ્પયતિ ન વિકલ્પયતિ યાવત્ પ્રજ્ઞાપારમિતાયામપિ ચરન્ યાવન્ન કલ્પયતિ ન વિકલ્પયતિ ।
પુનરપરં ભદ્રમુખાઃ સ કુલપુત્રો ન સત્ત્વવાદી ભવતિ ન જીવવાદી ન પોષવાદી ન પુરુષવાદી ન પુદ્ગલવાદી ન સત્ત્વધાતું મનસા પરામાર્ષ્ટિ યાવન્ન કલ્પયતિ ન વિકલ્પયતિ ।
પુનરપરં ભદ્રમુખાઃ સ કુલપુત્રો ન રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પ્રષ્ટવ્યાનિ પરામાર્ષ્ટિ યાવન્ન કલ્પયતિ ન વિકલ્પયતિ ।
પુનરપરં ભદ્રમુખાઃ સ કુલપુત્રઃ સર્વત્ર્યધ્વત્રૈધાતુકસ્કન્ધધાત્વાયતનાનાં હેતુપ્રત્યયાલમ્બનફલવિપાકસમુત્થાનાશ્રયોત્પાદાન્ન પરામાર્ષ્ટિ યાવન્ન કલ્પયતિ ન વિકલ્પયતિ ।
તત્ કુતઃ । સર્વ[જ્ઞતાજ્ઞાન]ચર્યાધિષ્ઠાનં [સર્વવિષયકલ્પનાવિકલ્પનાવિરહેણ અનાલમ્બનયોગચર્યયા] ચ કર્તવ્યમ્ । અભાવા ભદ્રમુખાઃ સર્વધર્માઃ સર્વજ્ઞતા ચ યાવદઘોષાનિમિત્તાનક્ષરાપ્રણિહિતાનુત્પાદાનિરોધાલક્ષણાસંગા અનાલમ્બનાદર્શના વિવિક્તા નિરાત્મા અલક્ષણીયા ક્ષણવ્યૂપશાન્તા અતમાનાલોકાસ્થાનાવિષયા[વશા]પક્ષ્યાપ્રતિપક્ષ્યા અચિન્ત્યાહેયામત્સરાપ્રપઞ્ચા[રજોવિરજો]નિરવયવા અકિંચનાકારકાવેદકાનાશ્રયાગ્રાહ્યાવિજ્ઞપ્તિકાપ્રતિભાસાક્ષણિકા ભદ્રમુખાઃ [સ]ર્વજ્ઞતા ગગનસમા શૂન્યાનુપલમ્ભયોગેનાનધિષ્ઠાનયોગેનાપરામર્શયોગેન ( દુત્ત્ 29 ) અકલ્પવિકલ્પયોગેન કર્તવ્યમ્ ।
એભિર્ભદ્રમુખાશ્ચતુર્ભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતઃ [પુરુષપુ]ગ્દલો ન પાપમિત્રહસ્તં ગચ્છતિ ક્ષિપ્રં ચાનુત્તરાં સમ્યક્ સંબોધિમભિસંબુધ્યતે । યઃ કશ્ચિદ્ ભદ્રમુખાઃ સર્વવિષયસંગસમુચ્છ્રય[લ]ક્ષણાધિષ્ઠાન[પરિચર્યયા સર્વજ્ઞતાં પ્રાર્થયતે] સ દ્વયસક્તો ભવતિ । દ્વય [સક્ત]મનઃસંકલ્પો વિસંવાદયતિ સર્વજ્ઞતામ્ । તત્ર કતમદ્ દ્વયમ્ । યત્ સ્કન્ધધાત્વાયતનાનિ લક્ષણવ્યવચારેણાધિતિષ્ઠતિ [ઉદ્ગૃણ્હાતિ । દ્વય]મેતદ્ વિસંવાદયતિ સર્વજ્ઞતામ્ । ચર્યાધિષ્ઠાનફલકલ્પના દ્વયમેતત્ । જાટિભવોપાદાનસત્ત્વાધિષ્ઠાનકલ્પના દ્વયમેતત્ । દેશનાપ્રકાશનપ્રજ્ઞાપન-વાક્પથરુતવ્યા[હારા]ધિષ્ઠાનકલ્પના દ્વયમેતત્ । ઉચ્છેદ-શાશ્વતવ્યવલોકન-જ્ઞાન-જ્ઞેયાધિષ્ઠાનકલ્પના દ્વયમેતત્ । સત્ત્વજીવપોષપુરુષપુદ્ગલ-કારકકારાપકસંજ્ઞાધિષ્ઠાનકલ્પના દ્વયમેતત્ । યઃ પારાપારોહાપોહાનધિતિષ્ઠતિ કલ્પયતિ દ્વયમેતત્ । યઃ કશ્ચિદ્ ભદ્રમુખાઃ સર્વજ્ઞજ્ઞાનં પર્યેષતે પુરુષપુદ્ગલઃ સ ત્ર્યધ્વાહંકારમમકારસમુદયનિરોધવ્યવચારાનધિતિષ્ઠતિ સંકલ્પયતિ [ઉદ્ગૃણ્હાતિ] તસ્ય દ્વયમેતત્ સર્વજ્ઞજ્ઞાને । તદ્ યથા કશ્ચિત્ પુરુષઃ અગ્નયર્થિકો ભૂતલં પરામૃશેત્ પાનાર્થિકો ઽગ્નિં ભોજનાર્થિકઃ [પાષાણં] ( દુત્ત્ 30 ) પુષ્પાર્થિકઃ ચીવરં ગન્ધાર્થિકો મનુષ્યકુણપં ચીવરાર્થિકઃ શ્મશાનં વસ્ત્રાર્થિકો ઽશ્માનં વિલેપનાર્થિકઃ આકાશં પરામૃશેત્ એવમેવ ભદ્રમુખાઃ યશ્ચર્યાધિષ્ઠાનસંગવ્યવચારસમુચ્છ્રય-દ્વયાધિષ્ઠાનેન સર્વજ્ઞજ્ઞાનં પર્યેષતે નિષ્ફલસ્તસ્ય વ્યાયામઃ ।
અથ ખલુ તસ્યામેવ પરિષદિ ધારણમતિર્નામ બોધિસત્ત્વઃ સન્નિપતિતો ઽભૂત્ સન્નિષણ્ણઃ । સ યેન ભગવાંસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમૈયવમાહ । યદ્ ભગવન્ અનભિલાપ્યધર્મઃ શક્યમભિસમ્બોદ્ધુમ્ । ભગવાનાહ । એષ એવાભિસંબોધો યદનભિલાપ્યં જાનીતે । તેન હિ કુલપુત્ર ત્વામેવ પ્રવક્ષ્યામિ । યદિ તે ક્ષમં તથા વ્યાકુરુ ।
અસ્તિ દ્વયલક્ષણભાવો યઃ સર્વજ્ઞતા નામ લભતે । આહ । યદ્યસ્તીતિ વક્ષ્યામિ શાશ્વતો ભવિષ્યતિ । અથ નાસ્તિ ચેદ વક્ષ્યામ્યુચ્છેદો ભવિષ્યતિ । મધ્યમા ચ પ્રતિપન્નોપલભ્યતે । નાસાવસ્તિ નાપિ નાસ્તીતિ । યદેષ્વસંગાનુત્પાદાવ્યયાપ્રમાણાસંખ્યો ઽતમાનાલોકેષુ જ્ઞાનમ્ એષ એવાભિસંબોધઃ ।
વિદ્યુન્મતિર્બોધિસત્ત્વ આહ । યત્ર ભગવન્ નાગતિર્ન ગતિરિત્યેવ જ્ઞાનાવતારકૌશલમ્ એષ એવાભિસંબોધઃ ।
વૈરોચનો બોધિસત્ત્વ આહ । યત્ર ભગવન્ ન પ્રાપ્તિલક્ષણં નાભિસમયો ન સાક્ષાત્ક્રિયા ન શમો ન પ્રશમો ન ત્રયધ્વં ન ત્રિયાનં ન પ્રણિધિસામીચીમન્યના એષ એવાભિસંબોધઃ ।
ધારણમતિર્બોધિસત્ત્વ આહ । યો ભગવન્ ન ત્રધાતુકં ન ત્રીણી સંયોજનાનિ ન ત્રૈવિદ્યતાં ન ત્રિયાનતાં ન સ્કન્ધધાત્વાયતનાનિ ન કલ્પયતિ ન વિકલ્પયતિ ન હાનિં ન વૃદ્ધિં ન સામીચીં કરોતિ એષ એવાભિસંબોધઃ ।
વજ્રમતિર્બોધિસત્ત્વ આહ । યઃ પૃથગ્જનધર્મઃ વાર્યધર્મો વા શૈક્ષધર્મઃ વાશૈક્ષધર્મઃ વા શ્રાવકધર્મઃ વા પ્રત્યેકબુદ્ધધર્મઃ ન કલ્પયતિ ન વિકલ્પયતિ ન સામીચીં કરોતિ એષ એવાભિસંબોધઃ ।
દૃઢમતિર્બોધિસત્ત્વ આહ । [યો વિવેકનયેન] તથતાં વ્યવચારયતિ એષ એવાભિસંબોધઃ ।
રત્નપાણિર્બોધિસત્ત્વ આહ । યો ઽનુત્પાદલક્ષણં સર્વધર્માણાં ન પ્રાપ્તયે નાભિસમયાય ન [કલ્પયતિ એષ એવાભિસંબોધઃ] ।
અચિન્ત્યમતિર્બોધિસત્ત્વ આહ । યસ્ત્રૈધાતુકવ્યવચારચિત્તમેવ ચિત્તે પ્રવેશયતિ ઉભે ચિત્તે ન વ્યવચાર્યેણોપલભતે એષ એવાભિસંબોધઃ ।
અરિવિજયો બોધિસત્ત્વ આહ । [યઃ] સર્વધર્મેષુ ન સજ્યતે નાનુનીયતે નોપેક્ષતે ન પ્રતિમન્યતે ન સ્પૃહયતે ન મુહ્યતે ન ગૃણ્હાતિ ન મુચ્યતે એષ એવાભિસંબોધઃ ।
પદ્મગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ । યઃ પુણ્યપાપયોઃ ન સજ્જતે ગમ્ભીરક્ષાન્તિનયાવતારાહઙ્કારમમકારાન્ન કલ્પયતિ એષ એવાભિસંબોધઃ ।
ચન્દ્રપ્રભઃ કુમારભૂત આહ । યો ભગવાન્ પ્રશમાત્ સર્વધર્માન્ન પ્રજાનીતે ન ચ ધર્માણાં સ્વભાવમાચયં વોપચયં વા પશ્યતિ એષ એવાભિસંબોધઃ ।
ખગમતિઃ કુમારભૂત આહ । યસ્ય સર્વ તમ-આલોકોત્પાદવ્યયઃ [વૃદ્ધિહાનિઃ] ચિત્તચૈતસિકેષુ ન પ્રવર્તન્તે એષ એવાભિસંબોધઃ ।
અક્ષયમતિર્બોધિસત્ત્વ આહ । યસ્ત્રિપરિશુદ્ધઃ પારમિતાસુ અભ્યાસં કરોતિ અનુપલમ્ભયોગેન ન રજ્યતે ન વિરજ્યતે એષ એવાભિસંબોધઃ ।

મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂત આહ । યો ભગવન્ [સર્વ]ધર્મેષુ ન રજ્યતે ન વિરજ્યતે ગમ્ભિરધર્મનયં ચ પ્રજાનાતિ । યશ્ચ પ્રજાનાતિ તન્નાયૂહતિ[ન]નિર્યૂહતિ નાકર્ષતિ ન વ્યાકર્ષતિ ન ચ કસ્યચિદ્ધર્મસ્યાપચયં વાવિદ્યાં [વા]વિમુક્તિં ચોત્પાદયતિ વ્યયં વા હાનીં વા વૃદ્ધિં વા વસ્તુષુ ન સંકલ્પનતો [ન] વિકલ્પનતઃ એષ એવાભિસંબોધઃ । અનેનૈવ નયેન સર્વાભિસંબોધઃ ।
અથ કૌતૂહલિકો બોધિસત્ત્વ આહ । કિં મઞ્જુશ્રીરાયોગપ્રયોગેન પ્રયોજનમ્ । યદનેનૈકનયતથતાપ્રવેશેનૈવ ગમ્ભીરભાવનાનયેન સર્વજ્ઞજ્ઞાનપરિજ્ઞાનમ્ ।
મઞ્જુશ્રીરાહ । વિષમદૃષ્ટિરહિતઃ સમ્યગ્દૃષ્ટિ[ર]સમારોપઃ । અશાઠ્ય-ઋજુકતાસમારોપઃ । પાપરહિતો ગુરુગૌરવાસમારોપઃ । સુવચનાસ 0 સમ્યગાજીવાસ 0 સર્વસંયોજનરહિતાસ 0 સમાક્રોશ-સર્વસત્ત્વકૃપાસ 0 ( દુત્ત્ 33 ) ત્રિસંવરાસ 0 અવિસંવાદનકુશલધર્માસ 0 અવ્યુપશાન્તાસ 0 સદ્ધર્મારક્ષાસ 0 સર્વસત્ત્વાપરિત્યાગાસ 0 સર્વવસ્તુપરિત્યાગાસ 0 દુર્બલસત્ત્વ-બલપ્રતિષ્ઠાપનાસ 0 ભીતશરણાભયાસ 0 । કુમાર્ગસંપ્રસ્થિતાનાં પ્રતિપત્તિનિયોજનાસ 0 ક્ષાન્તિસૌરત્યાસ 0 સર્વગ્રાહસં[ગ]લક્ષણાસ 0 સર્વરજસ્તમસ્કન્ધવર્જનાસ 0 સર્વપરિણામના-ફલવિપાકવર્જનાસમારોપઃ 0 । ઇમે કુલપુત્ર વિંશતિઃ પ્રયોગાઃ સર્વજ્ઞજ્ઞાનસ્ય । સર્વાક્ષરરુતઘો[ષવચનવ્યાહારવાક્ય-] પ્રભેદ તથતાજ્ઞાનપ્રવેશેન સર્વજ્ઞજ્ઞાનસ્ય પ્રયોગઃ । સર્વતથાગતવચનાનિ અન્યતીર્થિકવચનતથતાપ્રવેશેન સર્વચર્યાતથતાપ્રવેશેન સર્વપુણ્યો[પેત]પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રયોગતથતાપ્રવેશેન સર્વોપાદાનોત્પાદવ્યયતથતાપ્રવેશેન સર્વત્રિવિમોક્ષાશ્રયહેતુકર્મધર્મ[તથતા]પ્રવેશેન વ જ્ઞાત્વા સર્વજ્ઞજ્ઞાનસ્ય પ્રયોગાવબોધો ભવતિ ।
કૌતૂહલિકો બોધિસત્ત્વ આહ । યાવદેતત્ મઞ્જુશ્રીર્યદા ઇમં ગમ્ભીરં ધર્મનયમવબુધ્યતે તદા ન કશ્ચિદ્ધર્મ સમનુપશ્યતિ યો ધર્મો દેશ્યેત યસ્મૈ દેશ્યેત યૈર્વાર્થપદવ્યઞ્જનૈર્દેશ્યેત પ્રકાશ્યેત । યં વા પુનઃ પ્રજહ્યાદ્ યં વા ભાવયેદ્ યં વા પરિજાનીયાત્ સર્વધર્માનભિલાપ્યયોગેન તથતાં પ્રવિશતિ સઃ સર્વજ્ઞજ્ઞાનમવબુધ્યતે ।
ભગવાનાહ । સાધુ સાધુ કુલપુત્ર સુભાષિતસ્તે ઽયમેકનયેન ( દુત્ત્ 34 ) સર્વજ્ઞજ્ઞાનપ્રતિલાભઃ । તત્ કુતઃ સર્વધર્મા હ્યસમારોપઃ । અનુત્પાદાવિનાશકોટીકઃ અવિદ્યાનિર્વાણાનુત્પાદભૂતકોટીકઃ આકાશનિર્વાણા[નુત્પાદભૂત] કોટીકઃ અનભિલાપ્યકોટીકઃ સર્વધર્માઃ । એવં સર્વસત્ત્વાઃ । સર્વધર્મા ન દ્રવ્યકોટીકઃ સર્વાસંગવસ્તુતઃ પરિકીર્તિતઃ । સર્વત્ર્યધ્વત્રૈધાતુકસ્કન્ધનિષ્કિઞ્ચનકોટીકઃ ત્રિસંસ્કારશૂન્યતાકોટીકઃ ધર્મસ્કન્ધવિપાકસ્કન્ધાદયઃ અપચયસ્કન્ધા ન દ્રવ્યકોટીકઃ [પરિકીર્તિતઃ] । શૂન્યતાભૂતકોટ્યનભિલાપ્યાર્થસર્વધર્મસમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સર્વજ્ઞજ્ઞાનમવતરતિ ।
તસ્મિન્ ખલુ પુનઃ સર્વજ્ઞજ્ઞાનપ્રતિલાભવ્યાકરણે ભાષ્યમાણે વિંશતિભિર્મારકન્યામારપુત્રગણપાર્ષદ્યસહસ્રૈરનુત્પત્તિકેષુ ધર્મેષુ ક્ષાન્તિઃ પ્રતિલબ્ધા । ઔદારિકં ચ કાયં વિજહ્ય મનોમયં કાયં પ્રતિલેભિરે । અપરેષામપ્યેષાં વિંશતીનામનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલાભો ( દુત્ત્ 35 ) ઽભૂત્ । દ્વિનવતીનાં ચ દેવમનુષ્યબિમ્બરાણાં વિચિત્રવિચિત્રાણાં ચ બોધિસત્ત્વક્ષાન્તિધ્યાનધારણીનાં પ્રતિલાભો ઽભૂત્ ।
અથ તાનિ વિંશતિસહસ્રાણિ અનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં ભગવન્તં દિવ્યૈઃ પુષ્પૈરભિકિરન્તિ અભિપ્રકિરન્તિ સ્મ । ભગવતશ્ચ પાદૌ શિરોભિરભિવન્દ્યૈવમાહુઃ । પશ્ય ભગવન્ કલ્યાણમિત્રસંસર્ગવશેન સત્ત્વાનાં સર્વપુણ્યોપાયકુશલમૂલાનિ મનસિકારાણિ ભવન્તિ । ભગવાનાહ । કર્મપ્રત્યય એષ દ્રષ્ટવ્યઃ કૌતૂહલપ્રાપ્તાનાં ચ સત્ત્વાનાં ભગવાન્ સંશયછિત્ત્યર્થમિમં પૂર્વયોગમુદાજહાર ।
ભૂતપૂર્વં કુલપુત્રા અતીતે ઽધ્વનિ અપરિમાણેષુ મહાકલ્પેષુ અતિક્રાન્તેસુ અસ્યામેવ ચાતુર્દ્વીપિકાયાં યદાસીત્ તેન કાલેન તેન સમયેન દ્યુતિન્ધરે મહાકલ્પે વર્તમાને અષ્ટષષ્ટિવર્ષસહસ્રાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં તેન ચ કાલેન તેન સમયેન જ્યોતિસોમ્યગન્ધાવભાસશ્રીર્નામ તથાગતો ઽભૂત્ વિદ્યાચરણસમ્પન્નઃ સુગતો લોકવિદનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્ । ક્લિષ્ટે પઞ્ચકષાયે લોકે વર્તમાને ચ ચતુર્ણાં પર્ષદાં ત્રિયાનપ્રતિસંયુક્તાં સન્દેશયતિ સ્મ । તેન ખલુ પુનઃ સમયેન રાજાભૂત્ ઉત્પલવક્ત્રો નામ ચતુર્દ્વીપેશ્વરશ્ચક્રવર્તી । અથ રાજા ઉત્પલવક્ત્રો ઽપરેણ કાલસમયેન સાન્તઃપુરપરિવારઃ સબલકાયો યેન ( દુત્ત્ 36 ) જ્યોતિસોમ્યગન્ધાવભાસશ્રીસ્તથાગતસ્તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ભગવન્તં નાનપુષ્પૈરભ્યવાકિરત્ નાનાગન્ધૈર્નાનાધૂપૈશ્ચ પૂજાં કૃત્વા ભગવતો ભિક્ષુસંઘસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્યાભ્યાં ગાથાભ્યામ્ અભ્યષ્ટાવીત્ ।
ભુજંગામરાદિભિરતીવ ગુણૈઃ સમભિષ્ટુતઃ પ્રચુરદોષહરઃ ।
ધનસપ્તકેન ચ હિતો જગતો વદ કેન સૂક્ષ્મમતિમાન્ ભવતિ

જગતસ્તમોઘ્નઃ શમદીપકર ચ્યુતિજન્મજરોભ્દવનશોકદમઃ ।
જગતસ્ત્વપાયપથવારયતા વદ કેન મુચ્યતિ હ મારપથા

અથ ખલુ મારપુત્રાઃ સ જ્યોતિસોમ્યગન્ધવભાસશ્રીસ્તથાગતો રાજાનમુત્પલવક્ત્રમેતદવોચત્ । ત્રિભિઃ સત્પુરુષધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વઃ સૂક્ષ્મમતિર્ભવતિ । કતમૈસ્ત્રિભિઃ । અધ્યાશયેન સર્વસત્ત્વેષુ કરુણાયતે । સર્વસત્ત્વાનાં દુઃખપ્રશમાય ઉદ્યતો ભવતિ ( દુત્ત્ 37 ) માતૃવત્ । સર્વધર્માદીન્ નિર્જીવનિષ્પોષનિષ્પુદ્ગલાનાનાકરણ-સમાન્ વ્યુપપરીક્ષતે । એભિસ્ત્રિભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતઃ સત્પુરુષો બોધિસત્ત્વઃ સૂક્ષ્મમતિર્ભવતિ । અપરૈસ્ત્રિભિઃ મહારાજ ધર્મૈઃ સમન્વાગતઃ સત્પુરુષો મારપાશેષુ ન સજ્જતે । કતમૈસ્ત્રિભિઃ । યદુત સર્વસત્ત્વેષ્વક્રોધનો ભવતિ અનવતારપ્રેક્ષી સર્વસત્ત્વસમદક્ષિણીયઃ સમસંજ્ઞામયો ભવતિ । સર્વધર્માનેકનયેન વ્યુપપરીક્ષતે યદુત આકાશસમાન્ નિઃસંસ્કારાનનાનાત્વાનજાતાનનુત્પન્નાનનિરુદ્ધાન્ । સર્વાનાકાશવદ્ દ્રવ્યલક્ષણવિગતાનનુપલમ્ભયોગેન પ્રત્યવેક્ષતે । એભિર્મહારાજ ત્રિભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતઃ પુરુષો મારપાશેષુ ન સજ્જતે મારપથાચ્ચ નિર્મુચ્યતે ।
અથ રાજ્ઞઃ ઉત્પલવક્ત્રસ્યાગ્રમહિષી સુરસુન્દરી નામ સા ચતુરશીતિભિઃ સ્ત્રીસહસ્રૈઃ પરિવૃતા પુરસ્કૃતા યેન જ્યોતિસોમ્યગન્ધાવભાસશ્રીસ્તથાગતસ્તેનોપજગામ । ઉપેત્ય તં ભગવન્તં જ્યોતિસોમ્યગન્ધાવભાસશ્રિયં તથાગતં નાનાપુષ્પૈરભ્યવકીર્ય આભિર્ગાથાભિરધ્યભાષત ।
અસદૃગુણધર વિતિમિરકરણ ચ્યુતિહર વદ કથમિહા યુવતિ ।
ભવતિહ પુરુષો વ્યપગતકુગતિ ( દુત્ત્ 38 ) શ્રિયુ વિનયમન દ્રુતહિતકર

પરમગતિગત સુગત પ્રશમરતિકર ભગવન્ ત્યજતિ યુવતિ તાં કથમિહ પુરુષઃ ।
વદ મમ લઘુ સુવિનય પરહિતકર શમયાતિતિમિરા મમ નયગગનાત્

અસમસમ જગતિ શ્રમણ પરમ પ્રથિત ગુણગણ સ્મૃતિવિનયધર ।
મમ યદિ પુરિષેહ ભવતિ હિ ધરતા લઘુ વદ વિતિમિર સુગતપથામૃતમ્