Mahabharata · Chapter 9.62

hataṃ duryodhanaṃ dṛṣṭvā bhīmasenena saṃyuge /
pāṇḍavāḥ sṛñjayāścaiva kimakurvata sañjaya //
s̤añjaya uvāca /

hataṃ duryodhanaṃ dṛṣṭvā bhīmasenena saṃyuge /
siṃheneva mahārāja mattaṃ vanagajaṃ yathā //

prahṛṣṭamanasastatra kṛṣṇena saha pāṇḍavāḥ / pāñcālāḥ sṛñjayāścaiva nihate kurunandane /
āvidhyannuttarīyāṇi siṃhanādāṃśca nedire //

naitānharṣasamāviṣṭāniyaṃ sehe vasundharā //

dhanūṃṣyeke vyākṣipanta jyāścāpyanye tathā'kṣipan /
dadhmuranye mahāśaṅkhānanye jaghnuśca dundubhīn //

cikīḍuśca tathaivānye jahasuśca tavāhitāḥ /
abruvaṃścāsakṛdvīrā bhīmasenamidaṃ vacaḥ //

duṣkaraṃ bhavatā karma raṇe'dya sumahatkṛtam /
kauraveyaṃ raṇe hatvā gadayā'tikṛtaśramam //

indreṇeva hi vṛtrasya vadhaṃ paramasaṃyuge /
tvayā kṛtamamanyanta śatrorvadhamimaṃ janāḥ //

carantaṃ vividhānmārgānmaṇḍalāni ca sarvaśaḥ /
duryodhanamimaṃ śūraṃ ko'nyo hanyādvṛkodarāt //

vairasya ca gataḥ pāraṃ tvamihānyaiḥ sudurgamam /
aśakyametadanyena sampādayitumīdṛśam //

kuñjareṇeva mattena vīrasaṅgrāmamūrdhani /
duryodhapaśiro diṣṭyā pādena mṛditaṃ tvayā //

siṃhena mahiṣasyeva kṛtvā saṅgaramuttamam /
duḥśāsanasya rudhiraṃ diṣṭyā pītaṃ tvayā'nagha //

ye viprakurvanrājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram /
mūrdhni teṣāṃ kṛtaḥ pādo diṣṭyā te svena karmaṇā //

amitrāṇāmadhiṣṭhānādvadhādduryodhanasya ca /
bhīma diṣṭyā pṛthivyāṃ te prathitaṃ sumahadyaśaḥ //

evaṃ nūnaṃ hate vṛtre śakraṃ nandanti bandinaḥ /
tathā tvāṃ nihatāmitraṃ vayaṃ nandāma bhārata //

duryodhanavadhe yāni romāṇi hṛṣitāni naḥ / adyāpi na vikṛṣyante tāni tadviddhi bhārata /
ityabrunbhīmasenaṃ vātikāstatra saṅgatāḥ //

tānhṛṣṭānpuruṣavyāghrānpāñcālānpāṇḍavaiḥ saha /
bruvato'sadṛśaṃ tatra provāca madhusūdanaḥ //

na nyāyyaṃ nihataṃ śatruṃ bhūyo hantuṃ narādhipāḥ /
asakṛdvāgbhirugrābhirnihato hyeṣa mandadhīḥ //

tadaivaiṣa hataḥ pāpo yadaiva nirapatrapaḥ /
lubdhaḥ pāpasahāyaśca suhṛdāṃ śāsanātigaḥ //

bahuśo viduradroṇakṛpagāṅgeyasṛñjayaiḥ /
pāṇḍubhyaḥ prārthyamāno'pi pitryamaṃśaṃ na dattavān //

naiva tebhyo'dya mitraṃ vā śatrurvā puruṣādhamaḥ /
kimanena vitunnena vāgbhiḥ kāṣṭhasadharmaṇā //

ratheṣvārohata kṣipraṃ gacchāmo vasudhādhipāḥ /
diṣṭyā hato'yaṃ pāpātmā sāmātyajñātibāndhavaḥ //

iti śrutvā tvadhikṣepaṃ kṛṣṇādduryodhano nṛpaḥ /
amarṣavaśamāpanna udatiṣṭhadviśāmpate //

sphigdeśenopaviṣṭaḥ sa dorbhyāṃ viṣṭabhya medinīm /
dṛṣṭiṃ bhrūsaṅkaṭāṃ kṛtvā vāsudeve nyapātayat //

ardhonnataśarīrasya rūpamāsīnnṛpasya tu /
kruddhasyāśīviṣasyeva cchinnapucchasya bhoginaḥ //

prāṇāntakariṇīṃ ghorāṃ vedanāmapyacintayan /
duryodhano vāsudevaṃ vāgbhirugrābhirārdayat //

kaṃsadāsasya dāyāda na te lajjā'styanena vai / adharmeṇa gadāyuddhe yadarhaṃ vinipātitaḥ /
ūrūbhindhīti bhīmasya smṛtiṃ mithyāprayacchatā //

kiṃ na vijñātametanme yadarjunamavocathāḥ / ghātayitvā mahīpālānṛjuyuddhānsahasraśaḥ /
jihmairupāyairbahubhirna te lajjā na te ghṛṇā //

ahanyahani śūrāṇāṃ kurvāṇaḥ kadanaṃ mahat /
śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya ghātitaste pitāmahaḥ //

aśvatthāmnaḥ sanāmānaṃ hatvā nāgaṃ sudurmate /
ācāryo nyāsitaḥ śastraṃ kiṃ tanna viditaṃ mayā //

sa cānena nṛśaṃsena dhṛṣṭadyumnena vīryavān /
pātyamānastvayā dṛṣṭo na cainaṃ tvamavārayaḥ //

vadhārthaṃ pāṇḍuputrasya yācitāṃ śaktimeva ca /
ghaṭotkace vyaṃsayataḥ kastvattaḥ pāpakṛttamaḥ //

chinnahastaḥ prāyagatastathā bhūriśravā balī /
tvayā'bhisṛṣṭena hataḥ śaineyena durātmanā //

kurvāṇaścottamaṃ karma karṇaḥ pārthajigīṣayā /
vyaṃsanenāśvasenasya pannagendrasya vai punaḥ //

punaśca patite cakre vyasanārtaḥ parājitaḥ /
pāpitaḥ samare karṇaścakravyāgro'graṇīrnṛṇām //

yadi māṃ cāpi karṇaṃ ca bhīṣmadroṇau ca saṃyuge /
ṛjunā pratiyudhyethā na te syādvijayo dhruvam //

tvayā punaranāryeṇa jihmamārgeṇa pārthivāḥ /
svadharmamanutiṣṭhanto vayaṃ cānye ca ghātitāḥ //

tvayā māyāvinā kṛṣṇa māyāṃ karmapramoṣiṇīm /
kṛtvā hataḥ sindhupatiḥ kiṃ tanna viditaṃ mama //
vāsudeva uvāca /

hatastvamasi gāndhāre sabhrātṛsutabāndhavaḥ /
sagaṇaḥ sasuhṛccaiva pāpaṃ mārgamanuṣṭhitaḥ //

tavaiva duṣkṛtairvīrau bhīṣmadroṇau nipātitau /
karṇaśca nihataḥ saṅkhye tava śīlānuvartakaḥ //

yācyamānaṃ mayā mūḍha pitryamaṃśaṃ na ditsasi /
pāṇḍavebhyaḥ svarājyaṃ ca lobhācchakuniniścayāt //

viṣaṃ te bhīmasenāya dattaṃ sarve ca pāṇḍavāḥ /
pradīpitā jatugṛhe mātrā saha sudurmate //

sabhāyāṃ yājñasenī ca kṛṣṭā dyūte rajasvalā /
tadaiva tāvadduṣṭātmanvadhyastvaṃ nirapatrapa //

anakṣajñaṃ ca dharmajñaṃ saubalenākṣavedinā /
nikṛtyā yatparājaiṣīstasmādasi hato raṇe //

jayadrathena pāpena yatkṛṣṇā kleśitā vane /
yāteṣu mṛgayāṃ caiva tṛṇabindorathāśramam //

abhimanyuśca yadbāla eko bahubhirāhave /
tvaddoṣairnihataḥ pāpa tasmādasi hato raṇe //

kurvāṇaṃ karma samare pāṇḍavānarthakāṅkṣiṇam /
yacchikhaṇḍyavadhīdbhīṣmaṃ mitrārthe na vyatikramaḥ //

svadharmaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā ācāryastvatpriyepsayā /
pārṣatena hataḥ saṅkhye vartamāno'satāṃ pathi //

pratijñāmātmanaḥ satyāṃ cikīrṣansamare nipum /
hatavānsātvato vidvānsaumadattiṃ mahāratham //

arjunaḥ samare rājanyudhyamānaḥ kadācana /
ninditaṃ puruṣavyāghraḥ karoti na kathañcana //

labdhvā'pi bahudhā chidraṃ vīravṛttamanusmaran /
nijaghāna raṇe karṇaṃ maivaṃ vocaḥ sudurmate //

devānāṃ matamājñāya teṣāṃ priyahitepsayā /
arjunasya mahānāgaṃ mayā vyaṃsitamastrajam //

tvaṃ ca bhīṣmaśca karṇaśca droṇo drauṇāyanistathā /
virāṭanagare tasya hyānṛśaṃsyena jīvitāḥ //

smara pārthasya vikrāntaṃ gandharveṣu kṛtaṃ tathā /
adharmaṃ nātra gāndhāre pāṇḍavairyatkṛtaṃ tvayi //

svabāhubalamāsthāya svadharmeṇa parantapāḥ /
jitavanto raṇe vīrāḥ pāposi nidhanaṃ gataḥ //

[yānyakāryāṇi cāsmākaṃ kṛtāniti prabhāṣase /
vaiguṇyena tavātyarthaṃ sarvaṃ hi tadanuṣṭhitam //

bṛhaspateruśanaso nopadeśaḥ śrutastvayā /
vṛddhā nopāsitāścaiva hitaṃ vākyaṃ na te śrutabh //

lobhenātibalena tvaṃ tṛṣṇayā ca vaśīkṛtaḥ / kṛtavānasyakāryāṇi vipākastasya bhujyatām // ]
duryodhana uvāca /

adhītaṃ vidhivaddattaṃ bhūḥ prabhuktā sasāgarā /
mūrdhni sthimamitrāṇāṃ ko nu svantataro mayā //

yadiṣṭaṃ kṣatrabandhūnāṃ svadharmamanupaśyatām /
tadidaṃ nidhanaṃ prāptaṃ ko nu svantataro mayā //

devārhā mānuṣā bhogāḥ prāptā asulabhā nṛpaiḥ /
aiśvaryaṃ cottamaṃ prāptaṃ ko nu svantataro mayā //

sasuhṛtsānubandhasca svargaṃ gantā'hamacyuta /
yūyaṃ garhitasaṅkalpāḥ śocanto vartayiṣyatha //

na me viṣādo bhīmena pādena śira āhatam /
kākā vā kaṅkagṛdhrā vā nidhāsyanti padaṃ kṣaṇāt //
sañjaya uvāca /

asya vākyasya nidhane kururājasya dhīmataḥ /
apatatsumahadvarṣaṃ puṣpāṇāṃ puṇyagandhinām //

avādayanta gandharvā vāditraṃ sumanoharam //

jaguścāpsaraso rājño yaśaḥ sambaddhameva ca /
siddhāśca mumucurvācaḥ sādhusādhviti pārthiva //

vavau ca surabhirvāyuḥ puṇyagandho mṛduḥsukhaḥ /
vyarājaṃśca diśaḥ sarvā nabho vaidūryasannibham //

atyadbhutāni te dṛṣṭvā vāsudevapurogamāḥ /
duryodhanasya pūjāṃ tu dṛṣṭvā vrīḍāmupāgaman //

hatāṃścādharmataḥ śrutvā śokārtāḥ śuśucurhi te /
bhīṣmaṃ droṇaṃ tathā karṇaṃ bhūriśravasameva ca //

tāṃstu cintāparāndṛṣṭvā pāṇḍavāndīnacetasaḥ /
provācedaṃ vacaḥ kṛṣṇo meghadundubhinisvanaḥ //

naiṣa śakyo'tiśīghrāstraste ca sarve mahārathāḥ /
ṛjuyuddhena vikrāntā hantuṃ yuṣmābhirāhave //

upāyānnihatā hyete mayā tasmānnarādhipāḥ /
anyathā pāṇḍaveyānāṃ nābhaviṣyajjayaḥ kvacit //

te hi sarve maheṣvāsāścatvāro'tirathā muvi /
aśakyā dharmato hantuṃ lokapālairapi svayam //

tathaivāyaṃ gadāpāṇirdhārtarāṣṭro gataśramaḥ /
aśakyo dharmato hantuṃ kālenāpi di daṇḍinā //

naitanmanasi kartavyaṃ yadayaṃ nihato nṛpaḥ /
mithyācaryācchalopāyairbahavaḥ śatravo hatāḥ //

pūrvairanugato mārgo devairasuraghātibhiḥ /
sadbhiścānugataḥ panthāḥ sarvairanugamiṣyate //

evaṃ vidhātrā vihitaṃ svayameṣāṃ mahātmanām /
daivaṃ puruṣakāreṇa na śakyamativartitum //

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca nimeṣādyo haniṣyati / kṛtāntamanyathā kartuṃ necchetso'yaṃ dhanañjaya //

kṛtakṛtyāḥ sma sāyāhne nivāsaṃ rocayāmahe /
sāśvanāgarathāḥ sarve viśrāmyantu narādhipāḥ //

vāsudevavacaḥ śrutvā tadānīṃ pāṇḍavaiḥ saha /
pāñcālā bhṛśasaṃhṛṣṭā vineduḥ siṃhasaṅghavat //

tataḥ prādhmāpayacchaṅkhaṃ pāñcajanyaṃ janārdanaḥ /
devadattaṃ prahṛṣṭātmā śaṅkhapravaramarjunaḥ //

anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ /
poṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ //

nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau /
dhṛṣṭadyumnastathā jaitraṃ sātyakirnandivardhanam //

teṣāṃ nādena mahatā śaṅkhānāṃ bharatarṣabha /
āpupūre nabhaḥ sarvaṃ pṛthivī ca cacāla ha //

tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ /
pāṇḍusainyeṣvavādyanta sa śabdastumulo'bhavat //

astuvanpāṇḍavānanye nirbhīśca stutimaṅgalaiḥ /
hṛṣṭā duryodhanaṃ dṛṣṭvā nihataṃ puruṣarṣabhāḥ //