Mahabharata · Chapter 9.47

śṛṇu mātṛgaṇānrājankumārānucarānimān /
kīrtyamānānmayā vīra sapatnagaṇasūdanān //

yaśasvinīnāṃ mātṝṇāṃ śṛṇu nāmāni bhārata yābhirvāyaptāstrayolokāḥ kalyāṇībhiśca bhāgaśaḥ //

prabhāvatī viśālākṣī pālitā gostānī tathā /
śrīmatī bahulā caiva tathaiva bahuputrikā //

apsujātā ca gopālī bṛhadambālikā tathā /
jayāvatī mālatikā dhruvaratnā bhayaṅkarī //

vasudāmā ca dāmā ca viśokā nandinī tathā /
ekacūḍā mahācūḍā cakranemiśca bhārata //

uttejanī jayatsenā kamalākṣyatha śobhanā /
śatruñjayā tathā caiva krodhanā śalabhī kharī //

mādhavī śubhavaktrā ca tīrthaseniśca bhārata /
gītapriyā ca kalyāṇī rudraromā'mitāśanā //

meghasvanā bhogavatī subhrūśca kanakāvatī /
alātākṣī vīryavatī vidyujjihvā ca bhārata //

punnāvatī sunakṣatrā kandarā bahuyojanā /
santānikā ca kauravya kamalā ca mahābalā //

sudāmā bahudāmā ca suprabhā ca yaśasvinī /
nṛtyapriyā ca rājendra śatolūkhalamekhalā //

śataghaṇṭā śatānandā bhaganandā ca bhāvinī /
vapuṣmatī candraśītā bhadrakālī ca bhārata //

ṛkṣāmbikā niṣkuṭikā vāmā catvaravāsinī /
sumaṅgalā svastimatī buddhikāmā jayapriyā //

dhanadā suprasādā ca bhavadā ca jaleśvarī /
eḍī bheḍī sameḍī ca vetālajananī tathā //

kaṇḍūtiḥ kālikā caiva devamitrā ca bhārata /
vasuśrīḥ koṭarā caiva citrasenā tathā'calā //

kukkuṭikā śaṅkhalikā tathā śakunikā nṛpa /
kuṇḍārikā kaukulikā kumbhikā'tha śatodarī //

utkrāthinī jalelā ca mahāvegā ca kaṅkaṇā /
manojavā kaṇṭakinī praghasā pūtanā tathā //

keśayantrī truṭirvāmā krośanā'tha taḍitprabhā /
mandodarī ca muṇḍī ca koṭarā meghavāhinī //

subhagā lambinī lambā tāmracūḍā vikāśinī /
ūrdhvaveṇīdharā caiva piṅgākṣī lohamekhalā //

pṛthuvastrā madhulikā madhukumbhā tathaiva ca /
pakṣālikā matkulikā jarāyurjarjarānanā //

khyātā dahadahā caiva tathā dhamadhamā nṛpa /
khaṇḍakhaṇḍā ca rājendra pūṣaṇā maṇikuṭṭikā //

amoghā caiva kauravya tathā lambapayodharā /
veṇuvīṇādharā caiva piṅgākṣī lohamekhalā //

śaśokūlamukhī kṛṣṇā kharajaṅghā mahājavā /
śiśumāramukhī śvetā lohitākṣī vibhīṣaṇā //

jaṭālikā kāmacarī dīrghajihvā balotkaṭā /
kālehikā vāmanikā mukuṭā caiva bhārata //

lohitākṣī mahākāyā haripiṇḍā ca bhūmipa /
ekatvacā sukusumā kṛṣṇakarṇī ca bhārata //

kṣurakarṇī catuṣkarṇī karṇaprāvaraṇā tathā /
catuṣpathaniketā ca gokarṇī mahiṣānanā //

kharakarṇī mahākarṇī bherīsvanamahāsvanā /
śaṅkhakumbhaśravāścaiva bhagadā ca mahābalā //

gaṇā ca sugaṇā caiva tathā bhītyatha kāmadā /
catuṣpatharatā caiva bhūtitīrthānyagocarī //

paśudā vittadā caiva sukhadā ca mahāyaśāḥ /
payodā gomahiṣadā saviśālā ca bhārata //

pratiṣṭhā supratiṣṭhā ca rocamānā surocanā /
naukarṇī mukhakarṇī ca viśirā manthinī tathā //

ekacandrā meghakarṇā meghamālā virocanā /
etāścānyāśca bahavo mātaro bharatarṣabha //

kārtikeyānuyāyinyo nānārūpāḥ sahasraśaḥ /
dīrghanakhyo dīrghadantyo dīrghatuṇḍśca bhārata //

sabalā madhurāścaiva yauvanasthāḥ svalaṅkṛtāḥ /
māhātmyena ca saṃyuktāḥ kāmarūpadharāstathā //

nirmāsagātryaḥ śvetāśca tathā kāñcanasannibhāḥ /
kṛṣṇameghanibhāścānyā dhūmnāśca bharatarṣabha //

aruṇābhā mahābhogā dīrghakeśyaḥ sitāmbarāḥ /
ūrdhvaveṇīdharāścaiva piṅgākṣyo lambamekhalāḥ //

lambodaryo lambakarṇāstathā lambapayodharāḥ /
tāmrākṣyastāmravarṇāśca haryakṣyaśca tathā'parāḥ //

varadāḥ kāmacāriṇyo nityaṃ pramuditāstathā /
yāmyā raudrāstathā saumyāḥ kauberyo'tha mahābalāḥ //

vāruṇyo'tha ca māhendyastathā'gneyyaḥ parantapa /
vāyavyaścātha kaumāryo brāhmaśca bharatarṣabha //

vaiṣṇavyaśca tathā sauryo vārāhyaśca mahābalāḥ /
rūpeṇāpsarasāṃ tulyā manohāryo manoramāḥ //

parapuṣṭopamā vākye tatharddhyā dhanadopamāḥ /
śakravīryopamā yuddhe dīptā vahnisamāstathā //

śatruṇāṃ vigrahe nityaṃ bhayadāstā bhavantyuta /
kāmarūpadharāścaiva jave vāyusamāstathā //

acintyabalavīryāśca tathā'cintyaparākramāḥ /
vṛkṣacatvaravāsinyaścatuṣpathaniketanāḥ //

guhāśmaśānavāsinyaḥ śailaprasravaṇālayāḥ /
nānābharaṇadhāriṇyo nānāmālyāmbarāstathā //

nānāvicitraveṣāśca nānābhāṣāstathaiva ca /
ete cānye ca mātṝṇāṃ gaṇāḥ śatrubhayaṅkarāḥ //

anujagmurmahātmānaṃ tridaśendrasya sammate /
tataḥ śaktyastramadadadbhagavānpākaśāsanaḥ //

guhāya rājaśārdūla vināśāya suradviṣām /
mahāsvanāṃ mahāghaṇṭāṃ dyotamānāṃ sitaprabhām //

aruṇādityavarṇāṃ ca patākāṃ bharatarṣabha /
dadau paśupatistasmai sarvabhūtamahācamūm //

ugrāṃ nānāpraharaṇāṃ tapovīryabalānvitām /
ajeyāṃ svagaṇairyuktāṃ nāmnā senāṃ dhanañjayām //

rudratulyabalairyuktāṃ yodhānāmayutaistribhiḥ /
na sā vijānāti raṇātkadācidvinivartitum //

viṣṇurdadau vaijayantīṃ mālāṃ balavivardhinīm /
umā dadau virajasī vāsasī ravisaprabhe //

gaṅgā kamaṇḍaluṃ divyamamṛtodbhavamuttamam /
dadau prītyā kumārāya daṇḍaṃ caiva bṛhaspatiḥ //

garuḍo dayitaṃ putraṃ mayaraṃ citrabarhiṇam /
aruṇastāmracūḍaṃ ca pradadau caraṇāyudham //

chāgaṃ tu varuṇo rājā balavīryasamanvitam / kṛṣṇājinaṃ tato brahmā brahmaṇyāya dadau prabhuḥ /
samareṣu jayaṃ caiva pradadau lokabhāvanaḥ //

saināpatyamanuprāpya skando devagaṇasya ha /
śuśubhe jvalitorciṣmāndvitīya iva pāvakaḥ //

tataḥ pāriṣadaiścaiva mātṛbhiśca samanvitaḥ /
yayau detyavināśāya hlādayansurapuṅgavān //

sā senā nairṛtī bhīmā saghaṇṭocchritaketanā /
sabherīśaṅkhamurajā sāyudhā sapatākinī //

śāradī dyaurivābhāti jyotirbhiriva śobhitā //

tato devanikāyāste nānābhūtagaṇāstathā /
vādayāmāsuravyāgrā bherīḥ śaṅkhāṃśca puṣkalān //

paṭahānjharjharāṃścaiva krakacāngoviṣāṇikān /
āḍambarāngomukhāṃśca ḍiṇḍimāṃśca mahāsvanān //

tuṣṭuvuste kumāraṃ tu sarve devāḥ savāsavāḥ /
jaguśca devagandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ //

tataḥ prīto mahāsenastridaśebhyo varaṃ dadau /
ripūndantā'smi samare ye vo vadhacikīrṣavaḥ //

pratigṛhya varaṃ devāstasmādvibudhasattamāt /
prītātmāno mahātmāno menire nihatānripūn //

sarveṣāṃ bhūtasaṅghānāṃ harṣānnādaḥ samutthitaḥ /
apūrayata lokāṃstrīnvare datte mahātmanā //

sa niryayau mahāseno mahatyā senayā vṛtaḥ /
vadhāya yudhi daityānāṃ rakṣārthaṃ ca divokasām //

vyavasāyo jayo dharmaḥ siddhirlakṣmīrdhṛtiḥ smṛtiḥ /
mahāsenasya sainyānāmagre jagmurnarādhipa //

sa tayā bhīmayā devaḥ śulamudgarahastayā /
jvalitālātadhāriṇyā citrābharaṇavarmayā //

gadāmusalanārācaśaktitomaraharatayā /
dṛptasiṃhaninādinyā vinadya prayayau guhaḥ //

taṃ daṣṭvā sarvadaiteyā rākṣasā dānavāstathā /
vyadravanta diśaḥ sarvā bhayodvignāḥ samantataḥ //

abhyadravanta devāstānvividhāyudhapāṇayaḥ /
dṛṣṭvā ca sa tataḥ kruddhaḥ skandastejobalānvitaḥ //

śaktyastraṃ bhagavānbhīmaṃ punaḥpunaravākirat /
ādadhaccātmanastejo haviṣeddha ivānalaḥ //

abhyasyamāne śaktyastre skandenāmitatejasā /
ulkājvālā mahārāja papāta vasudhātale //

saṃhādayantaśca tathā nirghātāścāpatankṣipau /
yathāntakālasamaye sughorāḥ syustathā nṛpa //

kṣiptā hyekā yadā śaktiḥ sughorā'nalasūnunā /
tataḥ koṭyo viniṣpetuḥ śaktīnāṃ bharatarṣabha //

tataḥ prīto mahāseno jaghāna bhagavānprabhuḥ /
daityendraṃ tārakaṃ nāma mahābalaparākramam //

vṛtaṃ daityāyutairvīrairbalibhirdaśabhirnṛpa /
mahiṣaṃ cāṣṭabhiḥ padmairvṛtaṃ saṅkhye nijaghnivān //

tripādaṃ cāyutaśatairjaghāna daśabhirvṛtam /
hadodaraṃ nikharvaiśca vṛtaṃ daśabhirīśvaraḥ //

jaghānānucaraiḥ sārdhaṃ vividhāyudhapāṇibhiḥ /
tathā'kurvanta vipulaṃ nādaṃ vadhyatsu śatruṣu //

kumārānucarā rājanpūrayanto diśo daśa /
nanṛtuśca vavalguśca jahasuśca mudānvitāḥ //

śaktyastrasya tu rājendra tato'rcirbhiḥ samantataḥ /
trailokyaṃ trāsitaṃ sarvaṃ jṛmbhamāṇābhireva ca //

dagdhāḥ sahasraśo daityā nādaiḥ skandasya cāpare /
patākayāvadhūtāśca hatāḥ kecitsuradviṣaḥ //

keciddhaṇṭāravatrastā niṣedurvasudhātale /
kecitpraharaṇaiśchinnā viniṣpeturgatāyuṣaḥ //

evaṃ suradviṣo'nekānbalavānātatāyinaḥ /
jaghāna samare vīraḥ kārtikeyo mahābalaḥ //

bāṇo nāmātha daiteyo baleḥ putro mahābalaḥ /
krauñcaṃ parvatamāśritya devasaṅghānabādhata //

tamabhyayānmahāsenaḥ suraśatrumudāradhīḥ /
sa kārtikeyasya bhayātkrauñcaṃ śaraṇamīyivān //

tataḥ krauñcaṃ mahāmanyuḥ krauñcanādanināditam /
śaktyā bibheda bhagavānkārtikeyo'gnidattayā //

sasālaskandhaśabalaṃ trastavānaravāraṇam /
proṅkīnoddhāntavihagaṃ viniṣpatitapannagam //

golāṅgūlarkṣasaṅghaiśca dravadbhiranunāditam /
kuraṅgamavinirghoṣanināditavanāntaram //

viniṣpatadbhiḥ śarabhaiḥ siṃhaiśca sahasā drutaiḥ /
śocyāmapi daśāṃ prāpto rarājeva saparvataḥ //

vidyādharāḥ samutpetustasya śṛṅganivāsinaḥ /
kinnarāśca samudvignāḥ śaktipātaravoddhatāḥ //

tato daityā viniṣpetuḥ śataśo'tha sahasraśaḥ /
pradīptātparvataśreṣṭhādvicitrābharaṇasrajaḥ //

tānnijaghnuratikramya kumārājucarā mṛdhe /
sa caiva bhagavānkruddho daityendrasya sutaṃ tadā //

sahānujaṃ jaghānāśu vṛtraṃ devapatiryathā /
bibheda krauñcaṃ śaktyā ca pāvakiḥ paravīrahā //

bahudhā caikadhā caiva kṛtvā'tmānaṃ mahābalaḥ /
śaktiḥ kṣiptā raṇe tasya pāṇimeti punaḥ punaḥ //

evamprabhāvo bhagavāṃste bhūyaśca pāvakiḥ /
śauryāddviguṇayogena tejasā yaśasā śriyā //

krauñcaste vinirbhinno daityāśca śataśo hatāḥ //

tataḥ sa bhagavāndevo nihatya vibudhadviṣaḥ /
sabhājyamāno vibudhaiḥ paraṃ harṣamavāpa ha //

tato dundubhayo rājanneduḥ śaṅkhāśca bhārata / mumucurdevayoṣāśca puṣpavarṣamanuttamam /
yogināmīśvaraṃ devaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ //

divyagandhamupādāya vavau puṇyaśca mārutaḥ /
gandharvāstuṣṭuvuścainaṃ yajvānaśca maharṣayaḥ //

kecidanaṃ vyavasyānti pitāmahasutaṃ prabhum /
sanatkumāraṃ sarveṣāṃ brahmayoniṃ tamagrajam //

kecinmaheśvarasutaṃ kecitputraṃ vibhāvasoḥ /
umāyāḥ kṛttikānāṃ ca gaṅgāyāśca vadantyuta //

ekadhā ca dvidhā caiva caturdhā ca mahābalam /
yogināmīśvaraṃ devaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ //

etatte kathitaṃ rājankārtikeyābhiṣecanam /
śṛṇu caiva sarasvatyāstīrthavaṃśasya puṇyatām //

babhūva tīrthapravaraṃ hateṣu suraśatruṣu /
kumāreṇa mahārāja triviṣṭapamivāparam //

aiśvaryāṇi ca tatrastho dadāvīśaḥ pṛthakpṛthak /
dadau nairṛtamukhyebhyastrailokyaṃ pāvakātmajaḥ //

evaṃ sa bhagavāṃstasmiṃstīrthe daityakulāntakaḥ /
abhiṣikto mahārāja devasenāpatiḥ suraiḥ //

auśanaṃ nāma tattīrthaṃ yatra pūrvamapāmpatiḥ /
abhiṣiktaḥ suragaṇairvaruṇo bharatarṣabha //

asmiṃstīrthavare snātvā skandaṃ cābhyarcya lāṅgalī /
brāhmaṇebhyodadau rukmaṃ vāsāṃsyābharaṇāni ca //

uṣitvā rajanīṃ tatra mādhavaḥ paravīrahā /
pūjyatīrthavaraṃ tacca spṛṣṭvā toyaṃ ca lāṅgalī //

hṛṣṭaḥ prītamanāścaiva hyabhavanmādhavottamaḥ /
etatte sarvamākhyātaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi //

yathā'bhiṣikto bhagavānskando devaiḥ samāgataiḥ /
senānīśca kṛto rājanbāla eva mahābalaḥ //