Mahabharata · Chapter 9.4

evamuktastato rājā gautamena tapasvinā /
niḥśvasya dīrghamuṣṇaṃ ca tūṣṇīmāsīdviśāmpate //

tato muhūrtaṃ sa dhyātvā tava putro mahāmanāḥ /
kṛpaṃ śāradvataṃ vākyamityuvāca parantapaḥ //

yatkiñcitsuhṛdā vācyaṃ tatsarvaṃ śrāvito hyaham /
kṛtaṃ ca bhavatā sarvaṃ prāṇānsantyajya yudhyatā //

gāhamānamanīkāni yudhyamānaṃ mahārathaiḥ /
pāṇḍavairatitejobhirlokastvāmanudṛṣṭavān //

suhṛdā yadidaṃ vākyaṃ bhavatā śrāvito hyaham /
na māṃ prīṇāti tatsarvaṃ mumūrṣoriva bheṣajam //

hetukāraṇasaṃyuktaṃ hitaṃ vacanamuttamam /
ucyamānaṃ mahābāho na me viprāgrya rocane //

rājyādvinikṛto'smābhiḥkathaṃ sosmāsu viśvaset //

akṣadyūte ca nṛpatirjito'smābhirmahādhanaḥ /
sa kathaṃ mama vākyāni śraddadhyādbhūya eva tu //

tathā dūtyena samprāptaḥ kṛṣṇaḥ pārthahite rataḥ / pralabdhaśca hṛṣīkeśastacca karmāvicāritam /
sa ca me vacanaṃ brahmankathamevābhimanyate //

vilalāpa ca yatkṛṣṇā sabhāmadhye sameyuṣī /
na tanmarṣayate kṛṣṇo na rājyaharaṇaṃ tathā //

ekaprāṇāvubhau kṛṣṇāvanyonyamabhisaṃśritau /
purā yacchrutamevāsīdadya paśyāmi tatprabho //

svasrīyaṃ nihataṃ dṛṣṭvā duḥkhaṃ svapiti keśavaḥ /
kṛtāgaso va yaṃ tasya hitaṃ me sa kathaṃ caret //

abhimanyorvināśena na śarma labhate'rjunaḥ /
sa kathaṃ maddhite yatnaṃ prakariṣyati yācitaḥ //

madhyamaḥ pāṇḍavastīkṣṇo bhīmaseno mahābalaḥ /
pratijñātaṃ ca tenograṃ bhajyetāpi na sannamet //

ubhau tau baddhanistriṃśāvubhau cābaddhakaṅkaṭau /
kṛtavairāvubhau vīrau yamāvapi yamopamau //

dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca kṛtavairau mayā saha /
tau kathaṃ madvite yatnaṃ kuryātāṃ dvijasattama //

duḥśāsanena yatkṛṣṇā ekavastrā rajasvalā /
parikliṣṭā sabhāmadhye sarvalokasya paśyataḥ //

tathā vivasanāṃ dīnāṃ smarantyadyāpi pāṇḍavāḥ /
na nivārayituṃ śakyāḥ saṅgrāmātte parantapāḥ //

yadā ca draupadī kliṣṭā madvināśāya duḥkhitā / ugraṃ tepe tapaḥ kṛṣṇā bhartṝṇāmarthasiddhaye /
sthaṇḍile nityadā śete yāvadvairasya yātanam //

nikṣipya mānaṃ darpaṃ ca vāsudevasahodarā /
kṛṣṇāyāḥ preṣyavadbhūtvā śuśrūṣāṃ kurute sadā //

iti sarvaṃ samunnaddhaṃ na nirvāti kathañcana /
abhimanyorvināśena sa sandheyaḥ kathaṃ mayā //

kathaṃ ca rājā bhuktvemāṃ pṛthivīṃ sāgarāmbarām /
pāṇḍavānāṃ prasādena bhokṣye rājyamahaṃ katham //

uparyupari rājñāṃ vai jvalitvā bhāskaro yathā /
yudhiṣṭhiraṃ kathaṃ pañcādanuyāsyāmi dāsavat //

kathaṃ bhuktvā svayaṃ bhogāndattvā dāyāṃśca puṣkalān /
kṛpaṇaṃ vartayiṣyāmi kṛpaṇaiḥ saha jīvikām //

nābhyasūyāmi te vākyamuktaṃ snigdhaṃ hitaṃ tvayā // na tu sandhimahaṃ manye prāptakālaṃ kathañcana /

sunītamanupaśyāmi suyuddhena parantapa //

nāyaṃ klībāyituṃ kālaḥ saṃyodvuṃ kāla eva naḥ //

iṣṭaṃ me bahubhirjajñairdattā vipreṣu dakṣiṇāḥ /
prāptāḥ kāmāḥ śrutā vedāḥ śatrūṇāṃ mūrdhni ca sthitam //

bhṛtyā me subhṛtāstāta dīnaścābhyudvṛto janaḥ /
notsāhe'dya dvijaśreṣṭha pāṇḍavānvaktumīdṛśam //

jitāni pararāṣṭrāṇi svarāṣṭramanupālitam /
bhuktāśca vividhā bhogāstrivargaḥ sevito mayā //

pitṝṇāṃ gatamānṛṇyaṃ kṣatradharmasya cobhayoḥ / na dhruvaṃ sukhamastīha kuto rāṣṭraṃ kuto yaśaḥ /
iha kīrtirvicetavyā sā ca yudvena nānyathā //

vṛthā ca yatkṣatriyasya nidhanaṃ tadvigarhitam /
adharmaḥ sumahāneṣa yacchayyāmaraṇaṃ gṛhe //

araṇye yo vimucyeta saṅgrāme vā tanuṃ nṛpaḥ /
kratūnāhṛtya mahato mahimānaṃ sa gacchati //

kṛpaṇaṃ vilapannārto jarayā'bhipariplutaḥ /
mriyate rudatāṃ madhye jñātīnāṃ na sa pūruṣaḥ //

tyaktvā tu vividhānbhogānprāptānāṃ paramāṃ gatim /
apīdānīṃ suyuddhena gaccheyaṃ yatsalokatām //

śūrāṇāmāryavṛttānāṃ saṅkrāmeṣvanivartinām / dhīmatāṃ satyasandhānāṃ sarveṣāṃ kratuyājinām /
śastrāvabhṛthapūtānāṃ dhruvo vāsastriviṣṭape //

mudā nūnaṃ prapaśyanti yudve hyapsarasāṃ gaṇāḥ //

paśyanti nūnaṃ pitaraḥ pūjitānsurasaṃsadi /
apsarobhiḥ parivṛtānmodamānāṃstriviṣṭape //

panthānamamarairyāntaṃ śūraiścaivānivartibhiḥ /
api tatsaṅgataṃ mārgaṃ vayamadhyāruhemahi //

pitāmahena vṛdvena tathā'cāryeṇa dhīmatā /
jayadrathena karṇena tathā duḥśāsanena ca //

ghaṭamānā madarthe'sminhatāḥ śūrā janādhipāḥ /
śerate lohitāktāṅgāḥ pṛthivyāṃ śaravikṣatāḥ //

uttamāstravidaḥ śūrā yathoktakratuyājinaḥ /
tyaktvā prāṇānyathānyāyamindrasadmasu dhiṣṭhitaḥ //

taiḥ svayaṃ racito mārgo durgamo hi punarbhavet /
sampatadbhirmahāvegairito yāsyāmi sadgatim //

ye madarthe hatāḥ śūrāsteṣāṃ kṛtamanusmaran /
ṛṇaṃ tatpratiyuñjāno na rājye mana ādadhe //

pātayitvā vayasyāṃśca bhrātṛnatha pitāmahān /
jīvitaṃ yadi rakṣeyaṃ loko māṃ garhayedvruvam //

kīdṛśaṃ ca bhavedrājyaṃ mama hīnasya bandhubhiḥ /
sakhibhiśca viśeṣeṇa praṇipatya ca pāṇḍavam //

so'hametādṛśaṃ kṛtvā jagato'sya parābhavam /
suyuddhena hataḥ svargaṃ prāpsāmi na tadanyathā //
sañjaya uvāca /

eṃ duryodhanenokte sarve sampūjya tadvacaḥ /
sādhusādhviti rājānaṃ kṣatriyāḥ sambabhāṣire //

parājayamaśocantaḥ kṛtacittāśca vikrame /
sarve suniścitā yoddhumudagramanaso'bhavan //

tato vāhānsamāśvāsya sarve yuddhābhinandinaḥ /
ūne dviyojane gatvā pratyatiṣṭhanta kauravāḥ //

ākāśe vidrume puṇye prasthe himavataḥ śubhe /
aruṇāṃ sarasvatīṃ prāpya papuḥ sasnuśca tejalam //

tava putrakṛtotsāhāḥ paryavartanta te tataḥ / paryavasthāpya cātmānamanyonyena punastadā /
sarve rājannyavartanta kṣatriyāḥ kālacoditāḥ //