Mahabharata · Chapter 9.23

alpāvaśiṣṭe sainye tu pāṇḍavairnihate bale /
aśvaiḥ saptasahasraistu upāvartata saubalaḥ //

sa yātvā vāhinīṃ tūrṇaṃ codayānaḥ svakānyudhi /
yudhyadhvamiti saṃhṛṣṭāḥ punaḥpunararindamāḥ //

apṛcchatkṣatriyāṃstatra kva nu rājā mahābalaḥ /
śakunestadvacaḥ śrutvā tamūcurbharatarṣabha //

asau tiṣṭhati kauravyo raṇamadhye mahābalaḥ /
yatraitatsumahacchatraṃ pūrṇacandrasamaprabham //

yatra te satanutrāṇā rathāstiṣṭhanti daṃśitāḥ /
yatraiṣa tumulaḥ śabdaḥ parjanyaninadopamaḥ //

tatra gaccha drutaṃ rājaṃstato drakṣyasi kauravam /
evamuktastu tairyodhaiḥ śakuniḥ saubalastadā //

prayayau tatra yatrāste putrastava narādhipa /
sarvataḥ saṃvṛto vīraiḥ samare citrayodhibhiḥ //

tato duryodhanaṃ dṛṣṭvā rathānīke vyavasthitam /
sa rathāṃstāvakānsarvānharṣayañśakunistataḥ //

duryodhanamidaṃ vākyaṃ hṛṣṭarūpo viśāmpate /
kṛtakāryamivātmānaṃ manyamāno'bravīnnṛpam //

jahi rājanrathānīkamaśvāḥ sarve jitā mayā /
nātyaktvā jīvitaṃ saṅkhye śakyo jetuṃ yudhiṣṭhiraḥ //

hate tasminrathānīke pāṇḍavenābhipālite /
gajānetānhaniṣyāmaḥ padātīṃścetarāṃstathā //

śrutvā tu vacanaṃ tasya tāvakā jayagṛdvinaḥ /
javenābhyapatanhṛṣṭāḥ pāṇḍavānāmanīkinīm //

badvanistriṃśahastāśca pragṛhītaśarāsanāḥ /
śarāsanāni dhūnvānāḥ siṃhanādānpracakrire //

tato jyātalanirdhoṣaḥ punarāsīdviśāmpate /
prādurāsīccharāṇāṃ ca sumuktānāṃ sudāruṇaḥ //

tānsamīpagatāndṛṣṭvā janānudyatakārmukān /
uvāca devakīputraṃ kuntīputro dhanañjayaḥ //

codayāśvānasambhrāntaḥ praviśaitadbalārṇavam /
antamadya gamiṣyāmi śatrūṇāṃ niśitaiḥ śaraiḥ //

aṣṭādaśa dinānyadya yuddhasyāsya janārdana /
vartamānasya mahataḥ samāsādya parasparam //

anantakalpā dhvajinī bhūtvā hyeṣāṃ mahātmanām /
kṣayamadya gatā yuddhe paśya daivaṃ yathāvidham //

samudrakalpaṃ ca balaṃ dhārtarāṣṭrasya mādhava /
asmanāsādya sañjātaṃ goṣpadopamamacyuta //

hate bhīṣme dhīrmamāsīcchamaḥ syāditi mādhava /
na ca tatkṛtavānmūḍho dhārtarāṣṭraḥ subāliśaḥ //

uktaṃ bhīṣmeṇa yadvākyaṃ hitaṃ tathyaṃ ca mādhava /
taccāpi nāsau kṛtavānvītabuddhiḥ suyodhanaḥ //

tasmiṃstu nihate bhīṣme pracyute pṛthivīpatau /
na jāne kāraṇaṃ kintu yena yuddhamavartata //

mūḍhāṃstu sarvathā manye dhārtarāṣṭrānsubāliśān /
patite śantanoḥ putre ye'kāryuḥ saṃyugaṃ punaḥ //

anantaraṃ ca nihate droṇe brahmavidāṃ vare /
rādheye ca vikarṇe ca naiva śāmyati vaiśasam //

alpāvaśiṣṭe sainye'sminsūtaputre ca pātite /
saputre vai naravyāghre naiva śāmyati vaiśasam //

śrutāyuṣi hate vīre jalasandhe ca māgadhe /
śrutāyudhe ca nṛpatau naiva śāmyati vaiśasam //

bhūriśravasi śalye ca sālye caiva janārdana /
āvantyeṣu ca vīreṣu naiva śāmyati vaiśasam //

jayadrathe ca nihate rākṣase cāpyalāyudhe /
bāhlike somadatte ca naiva śāmyati vaiśasam //

bhagadatte hate śūre kāmbhoje ca sudāruṇe /
duḥśāsane ca nihate naiva śāmyati vaiśasam //

dṛṣṭvā vinihatāñśūrānpṛthaṅmāṇ़ḍalikānnṛpān /
balinaśca raṇe kṛṣṇa naiva śāmyati vaiśasam //

akṣauhiṇīpatīndṛṣṭvā bhīmasenanipātitān /
mohādvā yadi vā lobhānnaiva śāmyati vaiśasam //

hatapravīrāṃ vidhvastāṃ dṛṣṭvā cemāṃ camūṃ raṇe /
alambale ca nihate naiva śāmyati vaiśasam //

bhrātṝnvinihatāndṛṣṭvā vayasyānmātulānapi /
putrānvinihatāndṛṣṭvā naiva śāmyati vaiśasam //

ko nu rājakule jātaḥ kauraveṣu viśeṣataḥ /
nirarthakaṃ mahadvairaṃ kuryādanyaḥ suyodhanāt //

guṇato'bhyadhikāñjñātvā balataḥ śauryatopi vā /
amūḍhaḥ ko nu yudhyeta jānanprājño hitāhitam //

kinnu tasya mano hyāsīttvayoktasya hitaṃ vacaḥ /
praśame pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ sonyasya śṛṇuyātkatham //

yena śāntanavo bhīṣmo droṇo vidura eva ca /
pratyākhyātāḥ śammasyārthe kinnu tasyādya bheṣajam //

maurkhyādyena pitā vṛdvaḥ pratyākhyāto janārdana /
tathā mātā hitaṃ vākyaṃ bhāṣamāṇā hitaiṣiṇī //

pratyākhyātā hyasatkṛtya sa kasmai rocayedvacaḥ /
kulāntakaraṇo vyaktaṃ jāta eṣa janārdana //

tathāsya dṛśyate ceṣṭā nītiścaiva viśāmpate /
naiṣa dāsyati no rājyamiti me matiracyuta //

ukto'haṃ bahuśastāta vidureṇa mahātmanā /
na jīvandāsyate bhāgaṃ dhārtarāṣṭraḥ suyodhanaḥ //

yāvatprāṇā dhariṣyanti dhārtarāṣṭrasya durmateḥ /
tāvadyuṣmāsvapāpeṣu pracariṣyati pāpakam //

na ca yukto'nyathā jetumṛte yuddhena mādhava /
ityabravītsadā māṃ hi viduraḥ satyadarśanaḥ //

tatsarvamadya jānāmi vyavasāyaṃ durātmanaḥ /
yaduktaṃ vacanaṃ tena vidureṇa mahātmanā //

yo hi śrutvā vacaḥ pathyaṃ jāmadagnyādyathātatham /
avāmanyata durbuddhirdhruvaṃ nāśamukhe sthitaḥ //

uktaṃ hi bahubhiḥ siddhairjātamātre suyodhane /
enaṃ prāpya durātmānaṃ kṣayaṃ kṣatraṃ gamiṣyati //

tadidaṃ vacanaṃ teṣāṃ niruktaṃ vai janārdana /
kṣayaṃ yātā hi rājāno duryodhanakṛte bhṛśam //

so'dya sarvānraṇe yodhānnihaniṣyāmi mādhava //

kṣatriyeṣu hateṣvāśu śūnye ca śibire kṛte /
vadhāya cātmano'smābhiḥ saṃyugaṃ rocayiṣyati //

tadantaṃ hi bhavedvairamanumānena mādhava / evaṃ paśyāmi vārṣṇeya cintayanprajñayā svayā /
vidurasya ca vākyena ceṣṭayā ca durātmanaḥ //

tasmādyāhi camūṃ vīra yāvadvanmi śitaiḥ śaraiḥ /
duryodhanaṃ mahābāho vāhinīṃ cāsya saṃyuge //

kṣemamadya kariṣyāmi dharmarājasya mādhava /
hatvaitaddurbalaṃ sainyaṃ dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ //
sañjaya uvāca /

abhīśuhasto dāśārhastathoktaḥ savyasācinā /
tadbalaughamamitrāṇāmabhītaḥ prāviśadbalāt //

śarāsanavanaṃ ghoraṃ śaktikaṇṭakasaṅkulam /
gadāparighapāṣāṇaṃ rathanāgamahādrumam //

hayapattilatākīrṇaṃ gāhamāno mahāyaśāḥ /
vyacarattatra govindo rathenātipatākinā //

te hayāḥ pāṇḍurā rājanvahanto'rjunamāhave /
dikṣu sarvāsvadṛśyanta dāśārheṇa pracoditāḥ //

tataḥ prāyādrathenājau savyasācī parantapaḥ /
kirañśaraśatāṃstīkṣṇānvāridhārā ghano yathā //

prādurāsīnmahāñśabdaḥ śarāṇāṃ nataparvaṇām /
iṣubhiśchādyamānānāṃ samare savyasācinā //

asajjantastanutreṣu śaraughāḥ prāpatanbhuvi /
indrāśanisamasparśā gāṇḍīvapreṣitāḥ śarāḥ //

narānnāgānsamāhatya hayāṃścāpi viśāmpate /
apatanta raṇe bāṇāḥ pataṅgā iva ghoṣiṇaḥ //

āsītsarvamavacchannaṃ gāṇḍīvapreṣitaiḥ śaraiḥ /
na prājñāyanta samare diśo vā pradiśopi vā //

sarvamāsījjagatpūrṇaṃ pārthanāmāṅkitaiḥ śaraiḥ /
rukmapuṅkhaistailadhautaiḥ karmāraparimārjitaiḥ //

te dahyamānāḥ pārthena pāvakeneva kuñjarāḥ /
pārthaṃ na prājahurghārā vadhyamānāḥ śitaiḥ śaraiḥ //

śaracāpadharaḥ pārthaḥ prajvalanniva bhāskaraḥ /
dadāha samare yodhānkakṣamagniriva jvalan //

yathā vanānte vanapairvisṛṣṭaḥ kakṣaṃ dahetkṛṣṇagatiḥ sughoṣaḥ /
bhūridrumaṃ śuṣkalatāvitānaṃ bhṛśaṃ samṛddho jvalanaḥ pratāpī //

evaṃ sa nārācagaṇampratāpī śarārciruccāvacatigmatejāḥ /
dadāha sarvāṃ tava putrasenā-- mamṛṣyamāṇastarasā tarasvī //

tasyeṣavaḥ prāṇaharāḥ sumuktā nāsajjanvai varmasu rukmapuṅkhāḥ /
na ca dvitīyaṃ pramumoca bāṇaṃ nare haye vā paramadvipe vā //

anekarūpākṛtibhirhi bāṇai-- rmahārathānīkamanupraviśya /
sa eva ekastava putrasya senāṃ jaghāna daityāniva vajrapāṇiḥ //