Mahabharata · Chapter 9.16
taṃ bhīmasenaśca śineśca naptā mādyāśca putrau puruṣapravīrau /
samāgataṃ bhīmabalena rājñā paryāpuranyonyamathāhvayanta //
tatastu śūrāḥ samare narendra nareśvaraṃ prāpya yudhāṃ variṣṭham /
āvārya cainaṃ samare nṛvīrā jaghnuḥ śitaiḥ patribhirugravegaiḥ //
saṃrakṣito bhīmasenena rājā mādrīsutābhyāmatha mādhavena /
madrādhipaṃ patribhirugravegaiḥ stanāntare dharmasuto nijaghne //
tato raṇe tāvakānāṃ rathaughāḥ samīkṣya madrādhipatiṃ śarārtam /
paryāvavruḥ pravarāḥ sarvayodhā duryodhanasyānumate purastāt //
tato drutaṃ madrajanādhipo raṇe yudhiṣṭhiraṃ saptabhirabhyavidvyat /
taṃ cāpi pārthau navabhiḥ pṛṣatkai-- rvivyādha rājaṃstumule mahātmā //
ākarṇapūrṇāyatasamprayuktaiḥ śaraistadā saṃyati tailadhautaiḥ /
anyonyamācchādayatāṃ mahārathau madrādhipaścāpi yudhiṣṭhiraśca //
tatastu tūrṇaṃ samare mahārathau parasparasyāntaramīkṣamāṇau /
śarairbhṛśaṃ vivyadhaturnṛpottamau mahabalau śatrubhirapradhṛṣyau //
tayordhanurjyātalaniḥsvano mahā-- nmahendravajrāśanitulyaniḥ svanaḥ /
parasparaṃ bāṇagaṇairmahātmanoḥ pravarṣatormadrapapāṇḍuvīrayoḥ //
tau ceraturvyāghraśiśuprakāśau mahāvaneṣvāmiṣagṛdvināviva /
viṣāṇinau nāgavarāvivobhau tatakṣatuḥ saṃyati jātadarpau //
tatastu madrādhipatirmahātmā yudhiṣṭhiraṃ bhīmabalaṃ prasahya /
vivyādha vīraṃ hṛdaye'tivegaṃ śareṇa sūryāgnisamaprabheṇa //
tato'tividdho'tha yudhiṣṭhiro'pi susamprayuktena śareṇa rājan /
jaghāna madrādhipatiṃ mahātmā mudaṃ ca lebhe vṛṣabhaḥ kurūṇām //
tato muhūrtādiva pārthivendro labdhvā sañjñāṃ krodhasaṃraktanetraḥ /
śareṇa pārthaṃ tvarito jaghāna sahasranetrapratimaprabhāvaḥ //
tvaraṃstato dharmasuto mahātmā śalyasya kopānnavabhiḥ pṛṣatkaiḥ /
bhittvā hyurastapanīyaṃ ca varma jaghāna ṣaḍbhistvaparaiḥ pṛṣatkaiḥ //
tatastu madrādhipatiḥ prakṛṣṭaṃ dhanurvikṛṣya vyasṛjatpṛṣatkān /
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ca tathaiva rājña-- ściccheda cāpaṃ kurupuṅgavasya //
navaṃ tato'nyatsamare pragṛhya rājā dhanurdhorataraṃ mahātmā /
śalyaṃ tu vivyādha śaraiḥ samantā-- dyathā mahendro namuciṃ śitāgraiḥ //
tatastu śalyo navabhiḥ pṛṣatkai-- rbhīmasya rājñaśca yudhiṣṭhirasya /
nikṛtya raukme paṭuvarmaṇī tayo-- rvidāsyāmāsa bhujau mahātmā //
tato'pareṇa jvalanārkatejasā kṣureṇa rājño dhanurunmamātha /
kṛpaśca tasyaiva jaghāna sūtaṃ ṣaḍbhiḥ śaraiḥ so'bhimukhaḥ papāta //
madrādhipaścāpi yudhiṣṭhirasya śaraiścaturbhirnijaghāna vāhān /
vāhāṃśca hatvā vyakaronmahātmā yodhakṣayaṃ dharmasutasya rājñaḥ //
yadadbhutaṃ karma na śakyamanyaiḥ suduḥsahaṃ tatkṛtavantamekam /
śalyo narendraḥ saviṣaṇṇabhāvā-- dvicintayāmāsa mṛdaṅgaketuḥ //
kimetadindrāvarajasya vākyaṃ moghaṃ bhavatyadya vidherbalena /
jahīti śalyaṃ hyavadattadā'jau na lokanāthasya vaco'nyathā syāt //
tathā kṛte rājani bhīmaseno madrādhipasyātha tato mahātmā /
chittvā dhanurvegavatā śareṇa dvābhyāmavidhyatsubhṛśaṃ narendram //
tathāpareṇāsya jahāra yantuḥ kāyācchiraḥ saṃhananīyamadhyāt /
jaghāna cāśvāṃścaturaḥ suśīghraṃ tathā bhṛśaṃ kupito bhīmasenaḥ //
tamagraṇīḥ sarvadhanurdharāṇā-- mekaṃ carantaṃ samare'tivegam /
bhīmaḥ śatena vyakiraccharāṇāṃ mādrīputraḥ sahadevastathaiva //
taiḥ sāyakairmohitaṃ vīkṣya śalyaṃ bhīmaḥ śarairasya cakarta varma /
sa bhīmasenena nikṛttavarmā madrādhipaścarma sahasratāram //
pragṛhya khaṅgaṃ ca rathānmahātmā praskandya kuntīsutamabhyadhāvat /
chittvā ratheṣāṃ nakulasya so'tha yudhiṣṭhiraṃ bhīmabalo'bhyadhāvat //
taṃ cāpi rājānamathotpatantaṃ kruddhaṃ yathaivāntakamāpatantam /
dhṛṣṭadyumno draupadeyāḥ śikhaṇḍī śineśca naptā sahasā parīyuḥ //
athāsya carmāpratimaṃ nyakṛnta-- dbhīmo mahātmā navabhiḥ pṛṣatkaiḥ /
khaṅgaṃ ca bhallairnicakarta muṣṭau nadanprahṛṣṭastava sainyamadhye //
tatkarma bhīmasya samīkṣya hṛṣṭā-- ste pāṇḍavānāṃ pravarā rathaughāḥ /
nādaṃ ca cakrurbhṛśamutsmayantaḥ śaṅkhāṃśca dadhmuḥ śaśisannikāśān //
tenātha śabdena vibhīṣaṇena tathā'bhitaptaṃ balamapradhṛṣyam /
svedābhibhūtaṃ rudhirokṣitāṅgaṃ visañjñakalpaṃ ca tadā viṣaṇṇam //
sa madrarājaḥ sahasā vikīrṇo bhīmāgragaiḥ pāṇḍavayodhamukhyaiḥ /
yudhiṣṭhirasyābhimukhaṃ javena siṃho yathā mṛgahetoḥ prayātaḥ //
sa dharmarājo nihatāśvasūtaḥ krodhena dīpto jvalanaprakāśaḥ /
dṛṣṭvā ca madrādhipatiṃ sma tūrṇaṃ samabhyadhāvattamariṃ balena //
govindavākyaṃ tvaritaṃ vicintya dadhre matiṃ śalyavināśanāya /
sa dharmarājo nihatāśvasūto rathe tiṣṭhañśaktimathānvakarṣat //
taccaxx śalyasya niśāmya karma tamātmano bhāgamathāvaśiṣṭam /
kṛtvā manaḥ śalyavadhe mahātmā yathoktamindrāvarajasya cakre //
sa dharmarājo maṇihemadaṇḍāṃ jagrāha śaktiṃ kanakaprakāśām /
netre ca dīpte sahasā vivṛtya madrādhipaṃ kruddhamanā niraikṣat //
nirīkṣito dharmasutena rājñā ṣūtātmanā nirhṛtakalmaṣeṇa /
āsīnna yadbhasmasānmadrarāja-- stadadbhutaṃ me pratibhāti rājan //
tatastu śaktiṃ racirogradaṇḍāṃ maṇipravekojjvalitāṃ pradīptām /
cikṣepa vegātsubhṛśaṃ mahātmā madrādhipāya pravaraḥ kurūṇām //
dīptāmathaināṃ prahitāṃ balena savisphuliṅgāṃ sahasāpatantīm /
praikṣanta sarve kuravaḥ sametā divo yugānte mahatīmivolkām //
tāṃ kālarātrīmiva pāśahastāṃ yamasya dhātrīmiva cograrūpām /
sa brahmadaṇḍapratimāmamodhāṃ sasarja yatto yudhi dharmarājaḥ //
gandhasragagryāsanapānabhojanai-- rabhyarcitāṃ pāṇḍusutaiḥ prayatnāt /
sāṃvartakāgnipratimāṃ jvalantīṃ kṛtyāmatharvāṅgirasīmivogrām //
īśānahetoḥ pratinirmitāṃ tāṃ tvaṣṭrā ripūṇāmasudehabhakṣyām /
bhūmyantarikṣadyujalāśrayāṇi prasahya bhūtāni nihantumīśām //
ghaṇ़ṭāpatākāṃ maṇivajrabhūṣāṃ vaidūryacitrāṃ tapanīyadaṇḍām /
tvaṣṭrā prayatnānniyamena klṛptāṃ
brahmadviṣāmantakarīmamāghām //
balaprayatnādanirodhavegāṃ mantraiśca ghorairapi pūrayitvā /
sasarja mārgeṇa ca tāṃ khagānāṃ vadhāya madrādhipatestadānīm //
hato hyasāvityabhigarjamāno rudro'ndhakāyāntakaraṃ yatheṣum /
prasārya bāhuṃ sudṛḍhaṃ supāṇiṃ krodhena nṛtyanniva dharmarājaḥ //
sphuratprabhāmaṇḍalinoṃśujālai-- rdharmātmano madravināśakāle /
puratrayaprotsaraṇe purastā-- nmāheśvaraṃ rūpamabhūttadānīm //
āvartanākuñcitabāhudaṇḍaḥ sandhyāvihārī tanuvṛttamadhyaḥ /
viśālavakṣā bhagavānharo yathā sudurnirīkṣyo'bhavadarjunāgrajaḥ //
tāṃ sarvaśaktyā prahitāṃ suśaktiṃ yudhiṣṭhireṇāprativāryavīryām /
pratigrahāyābhinananda śalyaḥ samyagghutāmagnirivājyadhārām //
sā tasya varmābhividārya śubhra-- muro viśālaṃ ca tathaiva bhittvā /
viveśa gāṃ toyamivāprasaktā yaśo viśālaṃ nṛpaterharantī //
nāsākṣikarṇāsyaviniḥ sṛtena prasyandatā ca vraṇasambhavena /
saṃsiktagātro rudhireṇa so'bhū-- tkrauñco yathā skandahato mahādriḥ //
prasārya bāhū ca rathādgato gāṃ sañchinnavarmā kurunandanena /
mahendravāhapratimo mahātmā vajrāhataṃ śṛṅgamivācalasya //
tato nipatitaḥ so'bhūdindradhvaja ivocchritaḥ / bāhū prasāryābhimukho dharmarājasya madrarāṭ /
sa tathā bhinnasarvāṅgo rudhireṇa samukṣitaḥ //
pratyudgata iva premṇā bhūmyā sa narapuṅgavaḥ /
priyayā kāntayā kāntaḥ patamāna ivorasi //
ciraṃ bhuktvā vasumatīṃ priyāṃ kāntāmiva prabhuḥ /
sarvairaṅgaiḥ samāśliṣya prasupta iva cābhavat //
dharmye dharmātmanā yudve nihato dharmasūnunā /
samyaksphīta ivotsṛṣṭaḥ praśānto'gnirivādhvare //
śaktyā vibhinnahṛdayaṃ vipraviddhāyudhadhvajam /
saṃśāntamapi madreśaṃ lakṣmīrnaiva vimuñcati //
tato yudhiṣṭhiraścāpamādāyendradhanuṣprabham / vyadhamaddviṣataḥ saṅkhye khagarāḍiva pannagān /
dehānsuniśitairbhallai ripūṇāṃ nāśayankṣaṇāt //
tataḥ pārthasya bāṇaughairāvṛtāḥ sainikāstava / nimīlitākṣāḥ kṣiṇvanti bhṛśamanyonyakarśitāḥ /
kṣaranto rudhiraṃ dehairviśastrāyudhajīvitāḥ //
tataḥ śalye nipatite madrarājānujo yuvā /
bhrātustulyo guṇaiḥ sarvai rathī pāṇḍavamabhyayāt //
vivyādha ca naraśreṣṭho nārācairbahubhistvaran /
hatasyāpacitiṃ bhrātuścikīṣuryuddhadurmadaḥ //
taṃ vivyādhāśugaiḥ ṣa़ḍ्bhirdharmarājastvaranniva /
kārmukaṃ cāsya ciccheda kṣurābhyāṃ dhvajameva ca //
tato'sya dīpyamānena sudṛḍhena śitena ca /
pramukhe vartamānasya bhallenāpāharacchiraḥ //
sakuṇḍalaṃ taddadṛśe patamānaṃ śiro rathāt /
puṇyakṣayamanuprāpya patansvargādiva cyutaḥ //
tasyāpakṛttaśīrṣaṃ tu śarīraṃ patitaṃ rathāt /
rudhireṇāvasiktāṅgaṃ dṛṣṭvā sainyamabhajyata //
vicitrakavace tasminhate madranṛpānuje /
hāhākāraṃ prakurvāṇāḥ kuravo'bhipradudruvuḥ //
śalyānujaṃ hataṃ dṛṣṭvā tāvakāstyaktajīvitāḥ /
vitresuḥ pāṇḍavabhayātpravidhvastāstadā bhṛśam //
tāṃstathā bhajyamānāṃstu kauravānbharatarṣabha /
śinernaptā'kiranbāṇairabhyavartata sātyakiḥ //
tamāyāntaṃ maheṣvāsaṃ duṣprasahyaṃ durāsadam /
hārdikyastvarito rājanpratyagṛhṇādabhītavat //
tau sametau mahātmānau vārṣṇeyau varavājinau /
hārdikyaḥ sātyakiścaiva siṃhāviva balotkaṭau //
iṣubhirvimalābhāsaiśchādayantau parasparam /
arcirbhiriva sūryasya divākarasamaprabhau //
cāpamārgabalodvūtānmārgaṇānvṛṣṇisiṃhayoḥ /
ākāśagānapaśyāma pataṅgāniva śīghragān //
sātyakiṃ daśabhirviddhvā hayāṃścāsya tribhiḥ śaraiḥ /
cāpamekena ciccheda hārdikyo nataparvaṇā //
tannikṛttaṃ dhanuḥśreṣṭhamapāsya śinipuṅgavaḥ /
anyadādatta vegena dhanurjaladaniḥsvanam //
tadādāya dhanuḥśreṣṭhaṃ variṣṭhaḥ sarvadhanvinām /
hārdikyaṃ daśabhirbāṇaiḥ pratyavidhyatstanāntare //
tato yugaṃ ratheṣāṃ ca cchittvā bhallaiḥ susaṃyataiḥ /
aśvāṃstasyāvadhīttūrṇamubhau ca pārṣṇisārathī //
hārdikyaṃ virathaṃ dṛṣṭvā kṛpaḥ śāradvataḥ prabho /
apovāha tataḥ kṣipraṃ rathamāropya vīryavān //
madrarāje hate rājanvirathe kṛtavarmaṇi /
duryodhanabalaṃ sarvaṃ punarāsītparāṅmukham //
sva pare nānvabudhyanta sainyena rajasā vṛte /
balaṃ tu hatabhūyiṣṭhaṃ trastamāsītparāṅmukham //
tato muhūrtātte'paśyanrajo bhaumaṃ samutthitam /
vividhaiḥ śoṇitasrāvaiḥ praśāntaṃ puruṣarṣabha //
tato duryodhano dṛṣṭvā bhagnaṃ svabalamantikāt /
javenāpatataḥ pārthānekaḥ sarvānavārayat //
pāṇḍavānsarathāndṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatam /
ānarttaṃ ca durādharṣaṃ śitairbāṇairavārayat //
taṃ pare nābhyavartanta martyā mṛtyumivāgatam /
athānyaṃ rathamāsthāya hārdikyo'pi nyavartata //
tato yudhiṣṭhiro rājā tvaramāṇo mahārathaḥ / caturbhirnijaghānāśvānpatribhiḥ kṛtavarmaṇaḥ /
vivyādha gautamaṃ cāpi ṣa़ḍ्bhirbhallaiḥ sutejanaiḥ //
aśvatthāmāḥ tato rājñā hatāśvaṃ virathīkṛtam /
tamapovāha hārdikyaṃ svarathena yudhiṣṭhirāt //
tataḥ śāradvataḥ ṣaḍbhiḥ pratyavidhyadyudhiṣṭhiram /
vivyādha cāśvānniśitaistasyāṣṭābhiḥ śilīmukhaiḥ //
evametanmahārāja yuddhaśeṣamavartata /
tava durmantrite rājansahaputrasya bhārata //
tasminmaheṣvāsadhare viśaste saṅgrāmamadhye kurupuṅgavena /
pārthāḥ sametāḥ paramaprahṛṣṭāḥ śaṅkhānpradadhmurhatamīkṣya śalyam //
yudhiṣṭhiraṃ ca praśaśaṃsurājau purā surā vṛtravadhe yathendram /
cakruśca nānāvidhavādyaśabdā-- nninādayanto vasudhāṃ samantāt //
Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0