Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mahabharata · Chapter 9.16

9.16.1

taṃ bhīmasenaśca śineśca naptā mādyāśca putrau puruṣapravīrau /
samāgataṃ bhīmabalena rājñā paryāpuranyonyamathāhvayanta //

9.16.2

tatastu śūrāḥ samare narendra nareśvaraṃ prāpya yudhāṃ variṣṭham /
āvārya cainaṃ samare nṛvīrā jaghnuḥ śitaiḥ patribhirugravegaiḥ //

9.16.3

saṃrakṣito bhīmasenena rājā mādrīsutābhyāmatha mādhavena /
madrādhipaṃ patribhirugravegaiḥ stanāntare dharmasuto nijaghne //

9.16.4

tato raṇe tāvakānāṃ rathaughāḥ samīkṣya madrādhipatiṃ śarārtam /
paryāvavruḥ pravarāḥ sarvayodhā duryodhanasyānumate purastāt //

9.16.5

tato drutaṃ madrajanādhipo raṇe yudhiṣṭhiraṃ saptabhirabhyavidvyat /
taṃ cāpi pārthau navabhiḥ pṛṣatkai-- rvivyādha rājaṃstumule mahātmā //

9.16.6

ākarṇapūrṇāyatasamprayuktaiḥ śaraistadā saṃyati tailadhautaiḥ /
anyonyamācchādayatāṃ mahārathau madrādhipaścāpi yudhiṣṭhiraśca //

9.16.7

tatastu tūrṇaṃ samare mahārathau parasparasyāntaramīkṣamāṇau /
śarairbhṛśaṃ vivyadhaturnṛpottamau mahabalau śatrubhirapradhṛṣyau //

9.16.8

tayordhanurjyātalaniḥsvano mahā-- nmahendravajrāśanitulyaniḥ svanaḥ /
parasparaṃ bāṇagaṇairmahātmanoḥ pravarṣatormadrapapāṇḍuvīrayoḥ //

9.16.9

tau ceraturvyāghraśiśuprakāśau mahāvaneṣvāmiṣagṛdvināviva /
viṣāṇinau nāgavarāvivobhau tatakṣatuḥ saṃyati jātadarpau //

9.16.10

tatastu madrādhipatirmahātmā yudhiṣṭhiraṃ bhīmabalaṃ prasahya /
vivyādha vīraṃ hṛdaye'tivegaṃ śareṇa sūryāgnisamaprabheṇa //

9.16.11

tato'tividdho'tha yudhiṣṭhiro'pi susamprayuktena śareṇa rājan /
jaghāna madrādhipatiṃ mahātmā mudaṃ ca lebhe vṛṣabhaḥ kurūṇām //

9.16.12

tato muhūrtādiva pārthivendro labdhvā sañjñāṃ krodhasaṃraktanetraḥ /
śareṇa pārthaṃ tvarito jaghāna sahasranetrapratimaprabhāvaḥ //

9.16.13

tvaraṃstato dharmasuto mahātmā śalyasya kopānnavabhiḥ pṛṣatkaiḥ /
bhittvā hyurastapanīyaṃ ca varma jaghāna ṣaḍbhistvaparaiḥ pṛṣatkaiḥ //

9.16.14

tatastu madrādhipatiḥ prakṛṣṭaṃ dhanurvikṛṣya vyasṛjatpṛṣatkān /
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ca tathaiva rājña-- ściccheda cāpaṃ kurupuṅgavasya //

9.16.15

navaṃ tato'nyatsamare pragṛhya rājā dhanurdhorataraṃ mahātmā /
śalyaṃ tu vivyādha śaraiḥ samantā-- dyathā mahendro namuciṃ śitāgraiḥ //

9.16.16

tatastu śalyo navabhiḥ pṛṣatkai-- rbhīmasya rājñaśca yudhiṣṭhirasya /
nikṛtya raukme paṭuvarmaṇī tayo-- rvidāsyāmāsa bhujau mahātmā //

9.16.17

tato'pareṇa jvalanārkatejasā kṣureṇa rājño dhanurunmamātha /
kṛpaśca tasyaiva jaghāna sūtaṃ ṣaḍbhiḥ śaraiḥ so'bhimukhaḥ papāta //

9.16.18

madrādhipaścāpi yudhiṣṭhirasya śaraiścaturbhirnijaghāna vāhān /
vāhāṃśca hatvā vyakaronmahātmā yodhakṣayaṃ dharmasutasya rājñaḥ //

9.16.19

yadadbhutaṃ karma na śakyamanyaiḥ suduḥsahaṃ tatkṛtavantamekam /
śalyo narendraḥ saviṣaṇṇabhāvā-- dvicintayāmāsa mṛdaṅgaketuḥ //

9.16.20

kimetadindrāvarajasya vākyaṃ moghaṃ bhavatyadya vidherbalena /
jahīti śalyaṃ hyavadattadā'jau na lokanāthasya vaco'nyathā syāt //

9.16.21

tathā kṛte rājani bhīmaseno madrādhipasyātha tato mahātmā /
chittvā dhanurvegavatā śareṇa dvābhyāmavidhyatsubhṛśaṃ narendram //

9.16.22

tathāpareṇāsya jahāra yantuḥ kāyācchiraḥ saṃhananīyamadhyāt /
jaghāna cāśvāṃścaturaḥ suśīghraṃ tathā bhṛśaṃ kupito bhīmasenaḥ //

9.16.23

tamagraṇīḥ sarvadhanurdharāṇā-- mekaṃ carantaṃ samare'tivegam /
bhīmaḥ śatena vyakiraccharāṇāṃ mādrīputraḥ sahadevastathaiva //

9.16.24

taiḥ sāyakairmohitaṃ vīkṣya śalyaṃ bhīmaḥ śarairasya cakarta varma /
sa bhīmasenena nikṛttavarmā madrādhipaścarma sahasratāram //

9.16.25

pragṛhya khaṅgaṃ ca rathānmahātmā praskandya kuntīsutamabhyadhāvat /
chittvā ratheṣāṃ nakulasya so'tha yudhiṣṭhiraṃ bhīmabalo'bhyadhāvat //

9.16.26

taṃ cāpi rājānamathotpatantaṃ kruddhaṃ yathaivāntakamāpatantam /
dhṛṣṭadyumno draupadeyāḥ śikhaṇḍī śineśca naptā sahasā parīyuḥ //

9.16.27

athāsya carmāpratimaṃ nyakṛnta-- dbhīmo mahātmā navabhiḥ pṛṣatkaiḥ /
khaṅgaṃ ca bhallairnicakarta muṣṭau nadanprahṛṣṭastava sainyamadhye //

9.16.28

tatkarma bhīmasya samīkṣya hṛṣṭā-- ste pāṇḍavānāṃ pravarā rathaughāḥ /
nādaṃ ca cakrurbhṛśamutsmayantaḥ śaṅkhāṃśca dadhmuḥ śaśisannikāśān //

9.16.29

tenātha śabdena vibhīṣaṇena tathā'bhitaptaṃ balamapradhṛṣyam /
svedābhibhūtaṃ rudhirokṣitāṅgaṃ visañjñakalpaṃ ca tadā viṣaṇṇam //

9.16.30

sa madrarājaḥ sahasā vikīrṇo bhīmāgragaiḥ pāṇḍavayodhamukhyaiḥ /
yudhiṣṭhirasyābhimukhaṃ javena siṃho yathā mṛgahetoḥ prayātaḥ //

9.16.31

sa dharmarājo nihatāśvasūtaḥ krodhena dīpto jvalanaprakāśaḥ /
dṛṣṭvā ca madrādhipatiṃ sma tūrṇaṃ samabhyadhāvattamariṃ balena //

9.16.32

govindavākyaṃ tvaritaṃ vicintya dadhre matiṃ śalyavināśanāya /
sa dharmarājo nihatāśvasūto rathe tiṣṭhañśaktimathānvakarṣat //

9.16.33

taccaxx śalyasya niśāmya karma tamātmano bhāgamathāvaśiṣṭam /
kṛtvā manaḥ śalyavadhe mahātmā yathoktamindrāvarajasya cakre //

9.16.34

sa dharmarājo maṇihemadaṇḍāṃ jagrāha śaktiṃ kanakaprakāśām /
netre ca dīpte sahasā vivṛtya madrādhipaṃ kruddhamanā niraikṣat //

9.16.35

nirīkṣito dharmasutena rājñā ṣūtātmanā nirhṛtakalmaṣeṇa /
āsīnna yadbhasmasānmadrarāja-- stadadbhutaṃ me pratibhāti rājan //

9.16.36

tatastu śaktiṃ racirogradaṇḍāṃ maṇipravekojjvalitāṃ pradīptām /
cikṣepa vegātsubhṛśaṃ mahātmā madrādhipāya pravaraḥ kurūṇām //

9.16.37

dīptāmathaināṃ prahitāṃ balena savisphuliṅgāṃ sahasāpatantīm /
praikṣanta sarve kuravaḥ sametā divo yugānte mahatīmivolkām //

9.16.38

tāṃ kālarātrīmiva pāśahastāṃ yamasya dhātrīmiva cograrūpām /
sa brahmadaṇḍapratimāmamodhāṃ sasarja yatto yudhi dharmarājaḥ //

9.16.39

gandhasragagryāsanapānabhojanai-- rabhyarcitāṃ pāṇḍusutaiḥ prayatnāt /
sāṃvartakāgnipratimāṃ jvalantīṃ kṛtyāmatharvāṅgirasīmivogrām //

9.16.40

īśānahetoḥ pratinirmitāṃ tāṃ tvaṣṭrā ripūṇāmasudehabhakṣyām /
bhūmyantarikṣadyujalāśrayāṇi prasahya bhūtāni nihantumīśām //

9.16.41

ghaṇ़ṭāpatākāṃ maṇivajrabhūṣāṃ vaidūryacitrāṃ tapanīyadaṇḍām /
tvaṣṭrā prayatnānniyamena klṛptāṃ
brahmadviṣāmantakarīmamāghām //

9.16.42

balaprayatnādanirodhavegāṃ mantraiśca ghorairapi pūrayitvā /
sasarja mārgeṇa ca tāṃ khagānāṃ vadhāya madrādhipatestadānīm //

9.16.43

hato hyasāvityabhigarjamāno rudro'ndhakāyāntakaraṃ yatheṣum /
prasārya bāhuṃ sudṛḍhaṃ supāṇiṃ krodhena nṛtyanniva dharmarājaḥ //

9.16.44

sphuratprabhāmaṇḍalinoṃśujālai-- rdharmātmano madravināśakāle /
puratrayaprotsaraṇe purastā-- nmāheśvaraṃ rūpamabhūttadānīm //

9.16.45

āvartanākuñcitabāhudaṇḍaḥ sandhyāvihārī tanuvṛttamadhyaḥ /
viśālavakṣā bhagavānharo yathā sudurnirīkṣyo'bhavadarjunāgrajaḥ //

9.16.46

tāṃ sarvaśaktyā prahitāṃ suśaktiṃ yudhiṣṭhireṇāprativāryavīryām /
pratigrahāyābhinananda śalyaḥ samyagghutāmagnirivājyadhārām //

9.16.47

sā tasya varmābhividārya śubhra-- muro viśālaṃ ca tathaiva bhittvā /
viveśa gāṃ toyamivāprasaktā yaśo viśālaṃ nṛpaterharantī //

9.16.48

nāsākṣikarṇāsyaviniḥ sṛtena prasyandatā ca vraṇasambhavena /
saṃsiktagātro rudhireṇa so'bhū-- tkrauñco yathā skandahato mahādriḥ //

9.16.49

prasārya bāhū ca rathādgato gāṃ sañchinnavarmā kurunandanena /
mahendravāhapratimo mahātmā vajrāhataṃ śṛṅgamivācalasya //

9.16.50

tato nipatitaḥ so'bhūdindradhvaja ivocchritaḥ / bāhū prasāryābhimukho dharmarājasya madrarāṭ /
sa tathā bhinnasarvāṅgo rudhireṇa samukṣitaḥ //

9.16.51

pratyudgata iva premṇā bhūmyā sa narapuṅgavaḥ /
priyayā kāntayā kāntaḥ patamāna ivorasi //

9.16.52

ciraṃ bhuktvā vasumatīṃ priyāṃ kāntāmiva prabhuḥ /
sarvairaṅgaiḥ samāśliṣya prasupta iva cābhavat //

9.16.53

dharmye dharmātmanā yudve nihato dharmasūnunā /
samyaksphīta ivotsṛṣṭaḥ praśānto'gnirivādhvare //

9.16.54

śaktyā vibhinnahṛdayaṃ vipraviddhāyudhadhvajam /
saṃśāntamapi madreśaṃ lakṣmīrnaiva vimuñcati //

9.16.55

tato yudhiṣṭhiraścāpamādāyendradhanuṣprabham / vyadhamaddviṣataḥ saṅkhye khagarāḍiva pannagān /
dehānsuniśitairbhallai ripūṇāṃ nāśayankṣaṇāt //

9.16.56

tataḥ pārthasya bāṇaughairāvṛtāḥ sainikāstava / nimīlitākṣāḥ kṣiṇvanti bhṛśamanyonyakarśitāḥ /
kṣaranto rudhiraṃ dehairviśastrāyudhajīvitāḥ //

9.16.57

tataḥ śalye nipatite madrarājānujo yuvā /
bhrātustulyo guṇaiḥ sarvai rathī pāṇḍavamabhyayāt //

9.16.58

vivyādha ca naraśreṣṭho nārācairbahubhistvaran /
hatasyāpacitiṃ bhrātuścikīṣuryuddhadurmadaḥ //

9.16.59

taṃ vivyādhāśugaiḥ ṣa़ḍ्bhirdharmarājastvaranniva /
kārmukaṃ cāsya ciccheda kṣurābhyāṃ dhvajameva ca //

9.16.60

tato'sya dīpyamānena sudṛḍhena śitena ca /
pramukhe vartamānasya bhallenāpāharacchiraḥ //

9.16.61

sakuṇḍalaṃ taddadṛśe patamānaṃ śiro rathāt /
puṇyakṣayamanuprāpya patansvargādiva cyutaḥ //

9.16.62

tasyāpakṛttaśīrṣaṃ tu śarīraṃ patitaṃ rathāt /
rudhireṇāvasiktāṅgaṃ dṛṣṭvā sainyamabhajyata //

9.16.63

vicitrakavace tasminhate madranṛpānuje /
hāhākāraṃ prakurvāṇāḥ kuravo'bhipradudruvuḥ //

9.16.64

śalyānujaṃ hataṃ dṛṣṭvā tāvakāstyaktajīvitāḥ /
vitresuḥ pāṇḍavabhayātpravidhvastāstadā bhṛśam //

9.16.65

tāṃstathā bhajyamānāṃstu kauravānbharatarṣabha /
śinernaptā'kiranbāṇairabhyavartata sātyakiḥ //

9.16.66

tamāyāntaṃ maheṣvāsaṃ duṣprasahyaṃ durāsadam /
hārdikyastvarito rājanpratyagṛhṇādabhītavat //

9.16.67

tau sametau mahātmānau vārṣṇeyau varavājinau /
hārdikyaḥ sātyakiścaiva siṃhāviva balotkaṭau //

9.16.68

iṣubhirvimalābhāsaiśchādayantau parasparam /
arcirbhiriva sūryasya divākarasamaprabhau //

9.16.69

cāpamārgabalodvūtānmārgaṇānvṛṣṇisiṃhayoḥ /
ākāśagānapaśyāma pataṅgāniva śīghragān //

9.16.70

sātyakiṃ daśabhirviddhvā hayāṃścāsya tribhiḥ śaraiḥ /
cāpamekena ciccheda hārdikyo nataparvaṇā //

9.16.71

tannikṛttaṃ dhanuḥśreṣṭhamapāsya śinipuṅgavaḥ /
anyadādatta vegena dhanurjaladaniḥsvanam //

9.16.72

tadādāya dhanuḥśreṣṭhaṃ variṣṭhaḥ sarvadhanvinām /
hārdikyaṃ daśabhirbāṇaiḥ pratyavidhyatstanāntare //

9.16.73

tato yugaṃ ratheṣāṃ ca cchittvā bhallaiḥ susaṃyataiḥ /
aśvāṃstasyāvadhīttūrṇamubhau ca pārṣṇisārathī //

9.16.74

hārdikyaṃ virathaṃ dṛṣṭvā kṛpaḥ śāradvataḥ prabho /
apovāha tataḥ kṣipraṃ rathamāropya vīryavān //

9.16.75

madrarāje hate rājanvirathe kṛtavarmaṇi /
duryodhanabalaṃ sarvaṃ punarāsītparāṅmukham //

9.16.76

sva pare nānvabudhyanta sainyena rajasā vṛte /
balaṃ tu hatabhūyiṣṭhaṃ trastamāsītparāṅmukham //

9.16.77

tato muhūrtātte'paśyanrajo bhaumaṃ samutthitam /
vividhaiḥ śoṇitasrāvaiḥ praśāntaṃ puruṣarṣabha //

9.16.78

tato duryodhano dṛṣṭvā bhagnaṃ svabalamantikāt /
javenāpatataḥ pārthānekaḥ sarvānavārayat //

9.16.79

pāṇḍavānsarathāndṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatam /
ānarttaṃ ca durādharṣaṃ śitairbāṇairavārayat //

9.16.80

taṃ pare nābhyavartanta martyā mṛtyumivāgatam /
athānyaṃ rathamāsthāya hārdikyo'pi nyavartata //

9.16.81

tato yudhiṣṭhiro rājā tvaramāṇo mahārathaḥ / caturbhirnijaghānāśvānpatribhiḥ kṛtavarmaṇaḥ /
vivyādha gautamaṃ cāpi ṣa़ḍ्bhirbhallaiḥ sutejanaiḥ //

9.16.82

aśvatthāmāḥ tato rājñā hatāśvaṃ virathīkṛtam /
tamapovāha hārdikyaṃ svarathena yudhiṣṭhirāt //

9.16.83

tataḥ śāradvataḥ ṣaḍbhiḥ pratyavidhyadyudhiṣṭhiram /
vivyādha cāśvānniśitaistasyāṣṭābhiḥ śilīmukhaiḥ //

9.16.84

evametanmahārāja yuddhaśeṣamavartata /
tava durmantrite rājansahaputrasya bhārata //

9.16.85

tasminmaheṣvāsadhare viśaste saṅgrāmamadhye kurupuṅgavena /
pārthāḥ sametāḥ paramaprahṛṣṭāḥ śaṅkhānpradadhmurhatamīkṣya śalyam //

9.16.86

yudhiṣṭhiraṃ ca praśaśaṃsurājau purā surā vṛtravadhe yathendram /
cakruśca nānāvidhavādyaśabdā-- nninādayanto vasudhāṃ samantāt //

Original text: Mahābhārata (southern recension) · Edition: Śrīman Mahābhāratam, ed. T. R. Krishnacharya and T. R. Vyasacharya, Nirnaya Sagar Press, Bombay 1906–1910; e-text by SARIT (Shrinivasa Varakhedi and others) · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc